Theo Hãng tin AFP, thỏa thuận chấm dứt chiến sự Trung Đông đã mở đường cho việc thành lập quỹ trị giá ít nhất 300 tỉ USD nhằm tái thiết và phát triển kinh tế Iran, nhưng đến nay vẫn chưa rõ quốc gia nào sẽ đứng ra tài trợ.
Theo biên bản ghi nhớ (MOU), Mỹ cam kết phối hợp với các đối tác khu vực xây dựng một kế hoạch tái thiết Iran với quy mô tối thiểu 300 tỉ USD.
Cơ chế thực hiện sẽ được hoàn tất trong vòng 60 ngày, cùng với các giấy phép và miễn trừ cần thiết để tiến hành các giao dịch tài chính.
Dù vậy, văn bản không nêu rõ quốc gia nào sẽ đóng góp cho quỹ này. Theo biên bản ghi nhớ, việc triển khai cơ chế của quỹ sẽ được hoàn tất trong vòng 60 ngày như một phần của thỏa thuận cuối cùng.
Trong khi đó, Phó tổng thống Mỹ JD Vance tuyên bố Iran sẽ “không nhận được một xu nào từ tiền thuế của người dân Mỹ”.
Điều này khiến các chuyên gia dự đoán những “đối tác khu vực” được nhắc đến nhiều khả năng là các nước Arab giàu có ở vùng Vịnh.
Ngoài quỹ 300 tỉ USD, thỏa thuận cũng đề cập việc giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran. Theo ông Vance, Qatar và Jared Kushner (con rể Tổng thống Donald Trump) đã đề xuất một cơ chế để Mỹ và Qatar cùng giám sát quá trình này.
Ông Vance cho biết nếu tài sản của Iran được giải tỏa, số tiền đó sẽ được dùng để mua đậu nành, ngô và lúa mì của Mỹ, qua đó vừa hỗ trợ nông dân Mỹ vừa đáp ứng nhu cầu lương thực của người dân Iran.
Bà Anna Jacobs, nghiên cứu viên không thường trú tại Viện Các quốc gia Arab vùng Vịnh, cho rằng việc đưa quỹ 300 tỉ USD vào biên bản nhằm cho Iran thấy những lợi ích kinh tế có thể đạt được nếu nước này tuân thủ các điều khoản và thể hiện thiện chí trong đàm phán.
Tuy vậy, kế hoạch này đang vấp phải chỉ trích từ các chính trị gia theo đường lối cứng rắn tại Mỹ.
Thượng nghị sĩ Lindsey Graham cho rằng việc phương Tây hỗ trợ Iran chẳng khác nào triển khai Kế hoạch Marshall cho nước Đức khi “Đảng Quốc xã vẫn còn cầm quyền”.
Cho đến nay, các quốc gia vùng Vịnh vẫn chưa xác nhận sẽ tham gia tài trợ cho gói quỹ này.
Sau khi hứng chịu hàng loạt tên lửa và máy bay không người lái từ Iran trong chiến tranh, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đều nhấn mạnh cần khôi phục lòng tin và có các bảo đảm an ninh trước khi tính tới hợp tác kinh tế.
Ngoại trưởng Saudi Arabia Faisal bin Farhan trước đó đã từ chối bình luận về quỹ này, đồng thời nhấn mạnh việc xây dựng lại lòng tin với Iran là điều kiện tiên quyết trước khi bàn đến đầu tư hay hợp tác kinh tế.
Chuyên gia an ninh Saudi Arabia Hesham Alghannam cũng nhận định Riyadh ưu tiên an ninh trước, sau đó mới đến các bảo đảm có thể kiểm chứng và cuối cùng là hợp tác kinh tế.
Trong khi đó, UAE – quốc gia từng chịu thiệt hại lớn từ các cuộc tấn công của Iran – đã nhiều lần yêu cầu Tehran bồi thường chiến tranh. Trước xung đột, UAE cũng là một trong những đối tác thương mại lớn của Iran.
Các chuyên gia cho rằng đầu tư vào nền kinh tế Iran có thể giúp các nước vùng Vịnh gia tăng đòn bẩy ảnh hưởng với Tehran, nhưng họ sẽ cần những bảo đảm chắc chắn rằng nguồn tiền không bị sử dụng để tái vũ trang cho Iran và các lực lượng đồng minh của nước này.
Trong nghiên cứu mang tên "Địa hình dạng kênh rạch làm tăng độ nhạy cảm với sự tan chảy của các thềm băng lạnh ở Nam Cực" được công bố trên tạp chí khoa học Nature Communications, các nhà khoa học cho biết họ phát hiện "nguồn nhiệt ẩn" dưới thềm băng Nam Cực khiến băng tan từ bên dưới.
Các thềm băng là những khối băng khổng lồ nổi trên mặt biển, đóng vai trò như "tấm chắn" giúp giữ các sông băng trên đất liền không trượt nhanh ra đại dương. Khi các thềm băng suy yếu hoặc tan chảy, lượng băng trên lục địa sẽ dễ dàng đổ xuống biển hơn, từ đó làm mực nước biển tăng nhanh.
Nhóm nghiên cứu phát hiện bên dưới thềm băng Fimbulisen ở Đông Nam Cực tồn tại những kênh dài nằm ở mặt đáy của lớp băng. Các kênh này có khả năng giữ lại nước biển tương đối ấm, khiến nhiệt tích tụ và làm băng tan mạnh hơn ở một số khu vực.
Theo nhà nghiên cứu Tore Hattermann thuộc Trung tâm Nghiên cứu địa cực iC3 (Na Uy), hình dạng đáy của thềm băng không chỉ là một đặc điểm tự nhiên thụ động mà còn có thể "giữ nhiệt đại dương đúng tại những nơi mà sự tan chảy gây tác động lớn nhất".
Điều khiến các nhà khoa học lo ngại là nghiên cứu được thực hiện ở Đông Nam Cực, khu vực vốn lâu nay được xem là lạnh và ổn định hơn so với Tây Nam Cực. Nhóm nghiên cứu nhận thấy chỉ một lượng nhỏ nước biển ấm cũng đủ làm gia tăng đáng kể tốc độ tan chảy bên dưới các kênh băng. Khi các kênh này mở rộng theo thời gian, cấu trúc của toàn bộ thềm băng có thể trở nên yếu hơn và mất ổn định.
Nhà nghiên cứu Qin Zhou, đồng tác giả công trình, cho biết ngay cả những dòng nước sâu ấm nhỏ cũng có thể tạo ra tác động lớn nếu chúng liên tục bào mòn phần đáy của thềm băng. Điều đó đồng nghĩa nhiều khu vực băng ở Nam Cực từng được cho là "an toàn" thực tế có thể dễ tổn thương hơn dự kiến.
Để đi đến kết luận này, nhóm khoa học đã sử dụng mô hình máy tính độ phân giải cao kết hợp với bản đồ chi tiết mặt dưới của thềm băng Fimbulisen. Họ mô phỏng nhiều kịch bản khác nhau, từ điều kiện đại dương lạnh đến ấm hơn, nhằm đánh giá mức độ ảnh hưởng của các kênh ngầm tới dòng hải lưu và tốc độ tan băng.
Theo các nhà nghiên cứu, vấn đề đáng lo ngại nhất là nhiều mô hình khí hậu hiện nay chưa tính đầy đủ tác động của những kênh ngầm dưới thềm băng. Điều này có thể khiến các dự báo về mực nước biển dâng bị đánh giá thấp.
Nếu thềm băng tiếp tục mỏng đi và suy yếu, các sông băng phía sau sẽ chảy nhanh hơn ra đại dương, tạo nên hiệu ứng dây chuyền làm mực nước biển tăng tốc.
Nhà nghiên cứu Tore Hattermann cảnh báo rằng các mô hình hiện nay có nguy cơ đánh giá thấp độ nhạy cảm của những thềm băng "lạnh" ở Đông Nam Cực trước các biến đổi nhỏ của nhiệt độ đại dương ven bờ. Trong khi đó, tình trạng nước biển ấm lên đã được ghi nhận và dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong tương lai do biến đổi khí hậu.
Ngoài nguy cơ nước biển dâng, sự tan chảy nhanh của băng Nam Cực còn có thể ảnh hưởng tới dòng hải lưu toàn cầu và hệ sinh thái biển ở Nam Đại Dương.
Ngày 15-5, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị thông báo Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới Mỹ vào mùa thu năm nay theo lời mời của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Trong quốc yến tại Bắc Kinh hôm 14-5, nhà lãnh đạo Mỹ đã mời ông Tập đến Nhà Trắng vào ngày 24-9.
Sau khi lên chuyên cơ Air Force One để về lại Mỹ, ông Trump đã tiết lộ một số thông tin đáng chú ý trong 3 ngày ông thăm Trung Quốc.
Tổng thống Mỹ Donald Trump thông tin ông không đề cập đến vấn đề thuế quan trong cuộc hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.
Ông cho biết Trung Quốc đã đồng ý mua 200 máy bay Boeing của Mỹ và con số này có thể tăng lên tới 750 chiếc.
Ngoài ra, theo ông, nhà lãnh đạo Trung Quốc bắn tín hiệu rằng ông trùm truyền thông Hong Kong Jimmy Lai khó có khả năng được trả tự do.
Nhà lãnh đạo Mỹ còn tiết lộ mình đã thảo luận về vấn đề Đài Loan với ông Tập, nhưng không đưa ra bất kỳ cam kết nào. "Chủ tịch Tập và tôi đã nói nhiều về Đài Loan" - ông Trump nói với các phóng viên trên chuyên cơ Air Force One trên đường trở về Washington.
"Ông ấy không muốn chứng kiến một cuộc đấu tranh giành độc lập (cho Đài Loan). Tôi không đưa ra bình luận gì về vấn đề này, tôi chỉ lắng nghe ông ấy" - nhà lãnh đạo Mỹ kể lại.
Ông Trump nói thêm: "Ông ấy rất kiên quyết về vấn đề Đài Loan, còn tôi thì không đưa ra cam kết theo hướng nào cả".
Trước hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung, ông Trump từng nói ông sẽ thảo luận với ông Tập về việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan. Đây là sự thay đổi so với lập trường trước đây của Mỹ rằng Washington sẽ không tham vấn Bắc Kinh về vấn đề này.
Phát biểu trước các phóng viên trên đường trở về Washington, ông Trump nói về vấn đề bán vũ khí: "Tôi sẽ đưa ra quyết định trong thời gian khá ngắn sắp tới".
Ngày 15-5, người đứng đầu Cơ quan ngoại giao Đài Loan Lâm Giai Long (Lin Chia-lung) cho biết hòn đảo này sẽ tăng cường quan hệ với Mỹ sau khi hai ông Trump - Tập gặp nhau. "Tôi muốn báo cáo với mọi người rằng tôi và đội ngũ ngoại giao của mình đã tiếp tục theo dõi sát tình hình và duy trì liên lạc tốt với Mỹ" - ông Lâm nói.
Từ trước lúc ông Tập tới Bắc Kinh, người phát ngôn Văn phòng Sự vụ Đài Loan của Chính phủ Trung Quốc, bà Trương Hàm (Zhang Han), đã nhấn mạnh chỉ có một Trung Quốc trên thế giới và Đài Loan là một phần của Trung Quốc.
"Chúng tôi kiên quyết phản đối Mỹ tham gia vào bất kỳ hình thức quan hệ quân sự nào với khu vực Đài Loan của Trung Quốc, đồng thời kiên quyết phản đối Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan. Lập trường này nhất quán và rõ ràng" - bà nhấn mạnh hôm 13-5.
"Các đơn vị thuộc cánh quân Tây đã hoàn toàn giải phóng Cộng hòa Nhân dân Lugansk (LPR). Lực lượng Nga còn kiểm soát thêm hai khu dân cư là Verkhnyaya Pisarevka ở tỉnh Kharkov và Boykovo tại tỉnh Zaporizhzhia", Bộ Quốc phòng Nga cho biết hôm 1/4.
LPR là cách Nga gọi tỉnh Lugansk, một trong hai địa phương thuộc vùng Donbass.
Giới chức Ukraine sau đó bác bỏ thông tin của Nga. Quân đội Ukraine khẳng định lực lượng nước này vẫn hiện diện tại Lugansk và đang giữ vững "những tuyến phòng thủ cuối cùng" trong khu vực. Một phát ngôn viên quân đội Ukraine nói với Reuters rằng "không có thay đổi đáng kể nào trên chiến trường" tạiLugansk trong khoảng 6 tháng gần đây.
Lữ đoàn Xung kích số 3 Ukraine cho biết các đơn vị trực thuộc vẫn hoạt động tại tỉnh này, đồng thời mô tả tuyên bố của Nga là "đòn tâm lý chiến".
Hơn 99% diện tích Lugansk trên thực tế đang do lực lượng Nga kiểm soát, ngoại trừ một phần nhỏ ở phía tây còn đang giằng co. Các nhóm theo dõi chiến sự nhận định một số khu vực tại Lugansk vẫn thuộc vùng xám, khu vực đang giao tranh và không thực sự nghiêng về bên nào.
Điện Kremlin thời gian qua giữ nguyên yêu cầu Ukraine rút toàn bộ lực lượng khỏi phần còn lại của vùng Donbass để chấm dứt "giai đoạn nóng" của xung đột. Yuri Ushakov, cố vấn đối ngoại của Tổng thống Nga Vladimir Putin, cho rằng triển vọng giải quyết các vấn đề ngoại giao, bao gồm chấm dứt chiến sự, sẽ rộng mở hơn nếu Kiev đưa ra quyết định rút quân.
Kiev nhiều lần bác bỏ yêu cầu này, coi đây là điều không thể nhượng bộ. Tổng thống Volodymyr Zelensky cuối tuần qua cho biết Nga đã đưa ra tối hậu thư yêu cầu Ukraine rút quân khỏi Donbass trong vòng hai tháng, nếu không Moskva sẽ tăng thêm yêu cầu trong đàm phán hòa bình do Washington làm trung gian.
