Tác giả ‘Bắc Bling’ bắt tay ‘Bà Tuyết Diamond’ lấn sân âm nhạc

Vì sao việc sáng tạo trên chất liệu biểu tượng, văn hóa, tôn giáo, sắc tạo dễ gây tranh cãi như vậy?

Dưới hai bài viết 'Sơn Tùng M-TP không được phép đứng trên chim Lạc' và Sơn Tùng đứng trên chim Lạc: Tranh cãi văn hóa có ý nghĩa với cả công chúng và nghệ sĩ (cùng đăng trên Tuổi Trẻ Online ngày 31-5), bạn đọc tiếp tục chia hai luồng dư luận và bàn luận sôi nổi.

Một phía cho rằng báng bổ, thiếu tôn trọng, xúc phạm biểu tượng, vật thiêng của dân tộc. Bạn đọc tên Dương để lại bình luận: "Không nên đứng lên như vậy. Chim Lạc là biểu tượng tự do của dân tộc, bay cao bay xa... Giờ đứng hay cưỡi lên tượng Nữ thần tự do của Mỹ thì sẽ như thế nào?".

"Sao một ca sĩ lại có thể đứng lên chim Lạc, biểu tượng văn hóa của Việt Nam, đó là sự coi thường lịch sử và khán giả", "Rất không nên và không được phép đứng trên chim Lạc", "Phản cảm", "hình ảnh không phù hợp", "Ý kiến GS Vũ Minh Giang là đúng, không ai được chà đạp lên văn hóa tổ tiên cả"... là các bình luận.

Song cũng nhiều người cho rằng "không có gì phản cảm", chi tiết thể hiện tính đột phá, mang tính tuyên ngôn thị giác về bản sắc và hội nhập.

Bạn đọc Huyền Tôn Nữ Thuỳ Mai viết: "Thay vì vạch lá tìm sâu, chúng ta hãy đãi cát tìm vàng". "Sơn Tùng và thấy ê kíp đã rất cố gắng đưa yếu tố văn hóa vào MV một cách rất hiện đại và bắt mắt tạo sự tò mò tìm hiểu văn hóa cho chính khán giả", "gò bó quá sao sáng tạo được", "nghĩ tích cực sẽ thấy ổn mà", "đẹp mà".. là các ý kiến khác.

Đây là một chủ đề có tính nhạy cảm và luôn nóng hổi trong giới sáng tạo nghệ thuật, truyền thông và giải trí hiện đại.

Việc khai thác các chất liệu mang tính căn tính (identity) như văn hóa, tôn giáo, sắc tộc… thường giống như "đi trên dây" giữa một bên là sự thăng hoa nghệ thuật và một bên là sự xúc phạm cộng đồng.

Trong MV How you like that của BlackPink (2020), bức tượng thần Ganesha - một trong những vị thần tối cao, đáng kính nhất của đạo Hindu - bị đặt trực tiếp dưới sàn nhà và cảnh Lisa đi giày (vốn là điều cấm kỵ ở các nơi thờ tự đạo Hindu) gần bức tượng đã thổi bùng cơn giận dữ của cộng đồng người hâm mộ Ấn Độ.

Hay trong Dark horse của Katy Perry (2014), phân cảnh nghệ sĩ (vai một nữ hoàng quyền lực) dùng phép thuật biến một người đàn ông - đeo một chiếc vòng cổ có chữ "Allah" - thành cát bụi đã khiến cộng đồng người Hồi giáo trên khắp thế giới phẫn nộ, cho rằng hành vi "đốt cháy" biểu tượng này là sự báng bổ nghiêm trọng.

Thậm chí một bản kiến nghị thu thập được hơn 65.000 chữ ký chỉ sau vài ngày yêu cầu gỡ bỏ MV, buộc phía Katy Perry phải dùng kỹ xảo chỉnh sửa kỹ thuật số để xóa chữ "Allah" khỏi mặt dây chuyền nhằm xoa dịu dư luận.

Hẳn nhiều fan của Madonna vẫn chưa quên Like a prayer hơn 30 năm trước. Trong MV, cảnh Madonna nhảy múa trước những cây thập tự giá bốc cháy và hôn một vị thánh da màu trong nhà thờ đã khiến Vatican lên tiếng báng bổ và kêu gọi tín đồ tẩy chay. Hãng Pepsi thậm chí đã phải hủy hợp đồng quảng cáo triệu đô với nữ ca sĩ sau đó vì áp lực dư luận.

Không chỉ là một sản phẩm âm nhạc, MV này là một "quả bom" thách thức trực diện các giới hạn về tôn giáo, sắc tộc và tình dục của xã hội phương Tây thời bấy giờ.

Những tranh cãi dạng này thường bắt nguồn từ việc các biểu tượng tôn giáo, sắc tộc và văn hóa không đơn thuần là thẩm mỹ; chúng còn là hệ giá trị, niềm tin và là thứ định nghĩa một con người hay một cộng đồng là ai.

Khi nghệ thuật "giải thiêng", phá cách hoặc tình dục hóa các hình tượng tôn giáo…, ngay lập tức kích hoạt cơ chế phòng vệ và phẫn nộ từ cộng đồng đó.

Trong khi nghệ sĩ luôn muốn phá vỡ các giới hạn, thử nghiệm những góc nhìn mới và đôi khi là thách thức các giáo điều cũ kỹ để tạo ra sự đột phá.

Chính điều đó tạo ra những sự va chạm đôi khi không hề dễ chịu chút nào. Cùng với môi trường số hóa, các cuộc tranh cãi bùng phát nhanh hơn và dữ dội hơn bao giờ hết. Song vì thế, lại càng phải có cái nhìn suy xét "bình tĩnh, đa chiều" hơn.

MV Come my way của Sơn Tùng M-TP

Về ồn ào MV Come my way có phân cảnh Sơn Tùng M-TP đứng trên mô hình chim Lạc, TS Nguyễn Việt, Giám đốc Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á, nói với Tuổi Trẻ Online "với tư cách là một "người con của đất Việt", Sơn Tùng M-TP hoàn toàn có quyền sử dụng các biểu tượng truyền thống (như chim Lạc hay hình tượng mẹ Âu Cơ) làm chất liệu để sáng tạo, cũng là một cách thể hiện tấm lòng hướng về nguồn cội và mong muốn quảng bá hình ảnh đất nước".

Theo ông, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc Sơn Tùng M-TP đứng trên biểu tượng, mà nằm ở thái độ và hành vi cụ thể ra sao.

"Nếu có những động tác như giẫm đạp, giơ chân đạp hoặc nhảy múa quá mức trên lưng một biểu tượng mới phản cảm, thiếu tôn trọng. Nhưng sau khi xem xong MV, tôi thấy không có gì phản cảm cả", ông chia sẻ.

Từ góc độ diễn ngôn công chúng (public discourse), PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long - Phó chủ nhiệm bộ môn truyền thông chuyên nghiệp, Đại học RMIT Việt Nam - cho rằng cuộc tranh luận đang đảm nhận một vai trò quan trọng hơn cả việc phán xét cá nhân nghệ sĩ Sơn Tùng M-TP.

Đó là khiến công chúng bắt đầu nghiêm túc thảo luận về ranh giới giữa tái tạo và xúc phạm văn hóa truyền thống - vốn thường chỉ diễn ra trong các phòng hội thảo học thuật.

Luồng dư luận phản đối ban đầu dựa trên tư duy diễn dịch từ tính linh thiêng của trống đồng sang biểu tượng chim Lạc, thực tế vẫn còn nhiều điểm chưa đủ sức thuyết phục và mang đậm tính cảm tính nếu so sánh chim Lạc với các 'quốc điểu' khác như Garuda của Thái Lan hay Indonesia. Bởi họ có hệ thống thần thoại rõ ràng đó là vua của các loài chim, biểu tượng cho quyền uy, sức mạnh, tốc độ và khát vọng tự do, cũng là vật cưỡi của thần Vishnu trong Ấn Độ giáo.

Ông cho rằng "dùng các cụm từ 'không được phép' hay 'phản cảm' để đóng khung hành vi đứng trên mô hình chim Lạc vẫn chưa nhận được sự đồng thuận hoàn toàn từ công chúng, nếu đối chiếu với các trường hợp nghệ sĩ bị 'dán nhãn' thiếu hiểu biết văn hóa trước đây".

Mặt khác theo ông Long, các loại hình âm nhạc mới cần có quyền được thử nghiệm với các biểu tượng văn hóa trong bối cảnh hiện đại.

"Trong trường hợp này, ê kíp đã lựa chọn đặt các chất liệu dân gian, biểu tượng văn hóa vào bối cảnh nhạc pop và đô thị hiện đại - một ngôn ngữ toàn cầu đầy mạo hiểm. Nên nhìn nhận vấn đề với góc nhìn nhẹ nhàng hơn", ông nói.

Song PGS.TS Thăng Long cũng lưu ý thêm việc lồng ghép các biểu tượng văn hóa để tôn vinh hình ảnh Việt Nam nhưng lại tách rời khỏi bối cảnh lịch sử có thể khiến nội dung trở nên hời hợt.

Đây cũng chính là tâm điểm tranh luận quanh một số bộ phim, chương trình gần đây, khi việc mượn trang phục, nghi lễ hay mỹ thuật quá đà khiến công chúng cảm thấy bản sắc dân tộc đang bị sử dụng như một món đồ trang trí hay nguyên liệu 'câu view', thay vì thực sự được tôn vinh và quảng bá.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Theo Variety, dù chưa công bố, trailer mới của The Odyssey lần đầu trình chiếu tại CinemaCon - sự kiện thường niên của ngành phát hành phim Hollywood, hôm 15/4. Đoạn giới thiệu tập trung vào trường đoạn "con ngựa thành Troy" - một trong những tình tiết nổi tiếng nhất sử thi.

Trailer mở đầu với hình ảnh Odysseus (Matt Damon đóng) trong trạng thái tiều tụy, hỏi nữ thần Calypso (Charlize Theron) về quá khứ và gia đình của ông. Sau đó, trailer chuyển sang cảnh vua Menelaus (Jon Bernthal) kể cho Telemachus (Tom Holland) câu chuyện chiến đấu ở thành Troy.

Phân đoạn tái hiện mưu kế của quân lính Hy Lạp với nhịp điệu dồn dập. Họ ẩn mình trong tượng gỗ khổng lồ trôi dạt trên biển, trước khi được kéo vào thành. Khi quân Troy dùng kiếm kiểm tra, một nhát đâm xuyên vào bên trong khiến một binh sĩ bị thương, buộc những người còn lại phải bịt miệng anh ta để giữ bí mật.

Không khí căng thẳng đẩy lên cao khi màn đêm buông xuống. Từ bên trong con ngựa, các binh sĩ đồng loạt xuất kích. Menelaus giương cung, còn Odysseus nhanh chóng hạ gục đối phương. Cánh cổng thành sau đó bị mở tung, để lộ lực lượng chờ sẵn bên ngoài, trong đó có Agamemnon (Benny Safdie).

Trích đoạn chiếu ở CinemaCon còn có cảnh vượt bão trên biển và cuộc đối đầu sinh vật khổng lồ Polyphemus. Hành trình Odysseus tìm đường trở về đoàn tụ với vợ con gắn liền yếu tố thần thoại như Cyclops - người khổng lồ chỉ có một con mắt nằm ở giữa trán, sinh vật huyền thoại siren - nổi tiếng với tiếng hát quyến rũ chết người nhằm dẫn dụ thủy thủ đâm tàu vào đá ngầm hay phù thủy Circe có khả năng biến người thành thú.

Giới phê bình đánh giá cao không khí sử thi cùng phần hình ảnh tạo ấn tượng mạnh. Theo trang The Playlist, trailer phần nào cho thấy mức độ đầu tư của tác phẩm phong cách kể chuyện của Christopher Nolan. Với tiêu chí không muốn lạm dụng kỹ xảo, đạo diễn ưu tiên ghi hình tại bối cảnh thật và các yếu tố dàn dựng thực tế.

Deadline nhận định trailer thể hiện phim mang màu sắc bí ẩn thay vì chỉ là bom tấn thị giác. Trang The Comic Book cho rằng khi bộ phim ra rạp, Christopher Nolan nhiều khả năng cài cắm thêm những yếu tố bất ngờ trong câu chuyện quen thuộc. Trước đó, trailer đầu tiên ra mắt cuối năm ngoái nhanh chóng thu hút sự chú ý, đạt hơn 45 triệu lượt xem.

Theo Hollywood Reporter, khi đạo diễn Christopher Nolan xuất hiện trên sân khấu CinemaCon, nhiều khán giả vỗ tay chào đón ông. Nhà làm phim cho biết chọn chuyển thể trường ca Odyssey do câu chuyện mang tính kinh điển, lôi cuốn nhiều thế hệ suốt 3.000 năm. "Tôi muốn nắm bắt cơ hội để đưa nó đến với khán giả hiện đại", Nolan cho biết.

Theo đạo diễn, dự án ghi hình ở nhiều nơi trên thế giới như Morocco, Hy Lạp, Italy, Iceland và Scotland, với điều kiện khắc nghiệt. Ông cho biết quá trình quay phim là một "cơn ác mộng" theo nghĩa tích cực, nhấn mạnh những khó khăn là điều cần thiết để truyền tải đúng tinh thần của câu chuyện.

Với kinh phí ước tính 250 triệu USD, The Odyssey là dự án tốn kém nhất của Christopher Nolan, đồng thời là bộ phim đầu tiên của ông được quay hoàn toàn bằng phim IMAX 70 mm. Trước đó, các tác phẩm của ông như Oppenheimer hay loạt The Dark Knight góp phần đưa định dạng này trở nên phổ biến với khán giả đại chúng. Dàn diễn viên quy tụ nhiều ngôi sao như Zendaya, Lupita Nyong'o, Robert Pattinson hay Charlize Theron.

Tháng 7/2025, nhiều rạp chiếu tại Mỹ, Canada và một số nước châu Âu thông báo bán hết vé ở định dạng này sau hơn một giờ mở bán. Việc mở bán trước một năm là điều chưa từng có tiền lệ trong lịch sử chiếu rạp. Lượng vé được bán ra thu về khoảng 1,5 triệu USD (gần 40 tỷ đồng).

Tác phẩm gần đây nhất của Nolan là Oppenheimer, giành bảy giải Oscar năm 2024. Trong một cuộc phỏng vấn với Variety năm 2023, đạo diễn cho biết chỉ thực hiện những dự án khiến ông cảm thấy hoàn toàn làm chủ. Theo đạo diễn, dù ý tưởng ban đầu có thể xuất phát từ nhiều nguồn khác nhau, tác phẩm khi hoàn thành phải mang dấu ấn cá nhân.

Trường ca Odyssey của Hy Lạp được coi là kiệt tác trong nền văn học thế giới dù rất khó để xác minh và đưa ra thông tin chính xác về hoàn cảnh, xuất xứ. Tác phẩm được cho là của tác giả Homer - sống vào đầu thế kỷ thứ VIII trước Công nguyên. Ông là nhà văn, người hát rong chuyên kể những truyền thuyết thời Hy Lạp cổ. Hai tác phẩm của ông là Iliad và Odyssey được ghi chép lại vào thế kỷ thứ VI trước Công nguyên theo lệnh của bạo chúa Athena lúc bấy giờ là Peisistratos.

Tác phẩm dài 12.110 câu, chia thành 24 khúc, mỗi khúc có độ dài ngắn khác nhau. Khúc 6 ngắn nhất có 331 câu thơ, khúc 4 dài nhất với 847 câu thơ. Odyssey gồm hai câu chuyện chính: quá trình Odysseus lấy lại vương quốc và người vợ Penelope thủy chung trải qua năm tháng hãi hùng vẫn kiên nhẫn chờ chồng.

Tin Gốc: Vnexpress

Những ngày qua, nhiều người ngạc nhiên khi newsfeed liên tục hiện bức ảnh hai người phụ nữ kèm câu hỏi như "cô áo đỏ với cô áo hồng, anh thấy cô nào đẹp hơn?", "anh chọn ai?". Không ít phụ nữ dùng tấm hình để làm bài "trắc nghiệm thử chồng". Vì theo họ, câu trả lời của chồng có thể trả lời thắc mắc: "Vì sao vợ xinh đẹp mà chồng vẫn chạy theo người phụ nữ khác?" hoặc để biết "liệu gu của chồng mình có giống gu của anh chồng trong phim".

Hai phụ nữ trong ảnh là nhân vật ở phim Mật ngữ kỷ, Chu Châu (váy đỏ) đóng Hứa Mật Ngữ - người phụ nữ nội trợ, dần đánh mất bản thân vì cuộc sống chỉ xoay quanh chồng - Nhiếp Dữ Thành. Khi có chút thành công, Nhiếp Dữ Thành lén lút quan hệ với Lỗ Trinh Trinh (Lý Mộng đóng).

Hứa Mật Ngữ bị ép ly hôn tay trắng, cô làm lại từ đầu ở vị trí nhân viên dọn phòng khách sạn. Từ đó, hai người đàn ông khác xuất hiện trong cuộc đời cô, là Kỷ Phong (Chung Hán Lương) - người đồng hành Mật Ngữ trong công việc, cho cô không gian phát triển bản thân và Đàn Kỳ Châu - người luôn bảo vệ Hứa Mật Ngữ, có thể cho cô cuộc sống sung túc, an toàn.

Phim ra mắt giữa tháng 4, dẫn đầu tỷ lệ người xem khi phát trên truyền hình Trung Quốc, giành vị trí phim dài tập đạt tỷ lệ xem cao nhất của đài Dongfang TV từ đầu năm đến nay. Còn trên các nền tảng video trực tuyến, ban đầu Mật ngữ kỷ không nổi bật nhưng chỉ số tăng gấp ba sau vài ngày phát hành, trở thành phim ăn khách nhất so với các tác phẩm chiếu cùng giai đoạn.

Mật ngữ kỷ được khán giả gọi là ngôn tình tuổi trung niên. Nhiều người theo dõi cho biết bị lôi cuốn vì các tình tiết gần gũi đời thực. Tác phẩm đề cập vấn đề xã hội: tìm việc tuổi 35, hôn nhân nguội lạnh, ngoại tình, nạn tin giả, người từng đổ vỡ làm gì để có hạnh phúc trong tình yêu.

Theo Sina, phim tạo ra các nút thắt và xung đột nhưng được gỡ nhanh gọn, không sa đà vào thủ đoạn phi logic. Xuyên suốt tác phẩm, êkíp hướng đến tinh thần chữa lành, xoa dịu áp lực, vỗ về con người trước cảm giác chông chênh. Phim cũng thu hút nhờ dàn diễn viên đồng đều, nữ chính Chu Châu có thêm nhiều fan nhờ khí chất sang trọng, nụ cười má lúm. Chu Châu được mệnh danh "diễn viên đẹp nhất Trung Quốc" khi từng 8 lần liên tiếp vào danh sách "100 gương mặt đẹp nhất thế giới" do trang web TC Candler (Mỹ) thực hiện, từ 2012-2019.

Nhiều câu thoại của Hứa Mật Ngữ được người xem chia sẻ: "Trong lúc rất yếu đuối rất đau lòng đó, bạn hãy cho phép bản thân đi xuyên vào sự đau khổ, như thế mới có thể từ từ ra khỏi nó", "Yêu tuổi 20 là rung động bồng bột, yêu tuổi 40 là xa xỉ phẩm", "Trong thế giới của người trưởng thành, không có chuyện không thể sống thiếu ai, chỉ có ai tỉnh táo hơn".

Dù vậy, về nội dung, phim nhận đánh giá "kịch bản không mới, thiếu sáng tạo". Trên diễn đàn Douban, hơn 17.000 người chấm Mật ngữ kỷ mức trung bình, với 5.4/10 điểm. Một số ý kiến cho rằng phim thành công về các chỉ số tương tác do đánh trúng thị hiếu hơn là tính nghệ thuật, kịch bản sâu sắc. Tài khoản Yimian nhận hơn 600 like với bình luận: "Vẫn là môtíp tổng tài bá đạo yêu phụ nữ ly hôn. Bề ngoài là hành trình trưởng thành đầy gai của phụ nữ nhưng bản chất không khác biệt với các phim ngắn về tổng tài bá đạo".

Tác phẩm kết thúc không trọn vẹn, để mở về mối quan hệ giữa Mật Ngữ và Kỷ Phong đồng thời cũng tạo ra tranh cãi không hồi kết cho câu hỏi "áo đỏ và áo hồng anh chọn ai?". Trên các diễn đàn phim, một số khán giả nam viết dù họ trả lời thế nào cũng khó làm hài lòng người đặt câu hỏi. Một số người chỉ cách để những người chồng tỉnh táo trước "trắc nghiệm" của bạn đời và hoàn thành "bài test" một cách vui vẻ.

Tin Gốc: Vnexpress