Giữa giờ nghỉ trưa tại trung tâm Seoul, Hàn Quốc, ngày càng nhiều nhân viên văn phòng lựa chọn đến các quán “cà phê ngủ” thay vì nhà hàng.
Chỉ với khoảng 10.000 won (170.000 đồng), họ có thể chợp mắt 30 phút trong không gian riêng tư được trang bị ghế massage hoặc giường nghỉ. Xu hướng này phản ánh một nhu cầu ngày càng lớn: tìm kiếm những khoảng thời gian nghỉ ngơi giữa nhịp sống và công việc căng thẳng.
Không chỉ riêng Hàn Quốc, từ Nhật Bản, Trung Quốc đến châu Âu và Mỹ, các dịch vụ liên quan đến nghỉ ngơi và cải thiện chất lượng giấc ngủ đang phát triển nhanh chóng, hình thành nên “nền kinh tế giấc ngủ” (sleep economy).
Sự phát triển của các quán kinh doanh dịch vụ ngủ tại Seoul phản ánh một thực tế ngày càng phổ biến: thế giới đang thiếu ngủ. Theo Khảo sát sử dụng thời gian năm 2024 do Cơ quan
Thống kê Hàn Quốc công bố năm ngoái, thời lượng ngủ trung bình của người dân từ 10 tuổi trở lên của nước này đã giảm xuống còn 8 giờ 4 phút – lần đầu tiên ghi nhận xu hướng giảm kể từ khi bắt đầu thống kê vào năm 1999. Ngoài ra, gần 12% dân số cũng gặp các vấn đề về mất ngủ.
Với không ít người lao động, giờ nghỉ trưa trở thành khoảng thời gian để bù đắp phần nào cho những giờ nghỉ ngơi bị đánh mất vào ban đêm.
Tại Nhật Bản, quốc gia thường xuyên đứng cuối bảng xếp hạng của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế toàn cầu (OECD) về thời lượng ngủ, người trưởng thành chỉ ngủ trung bình từ 6,3 – 6,5 giờ mỗi đêm.
Trong nhiều thập niên, xã hội Nhật Bản thậm chí còn hình thành khái niệm “inemuri” – ngủ nhưng vẫn hiện diện – để mô tả việc ngủ gật trên tàu điện, nơi công cộng hoặc trong môi trường làm việc.
Thay vì bị coi là thiếu chuyên nghiệp, những giấc ngủ ngắn ấy đôi khi được nhìn nhận như bằng chứng cho sự tận tụy với công việc.
Tại Trung Quốc, ngủ trưa từ lâu đã trở thành một phần trong nhịp sống lao động. Nghiên cứu của iiMedia Research cho biết khoảng 70% người trưởng thành nước này có thói quen ngủ trưa, tăng đáng kể so với những năm trước đó.
Thế nhưng theo báo Financial Times, điều đáng chú ý là nhu cầu ngủ trưa lại gia tăng song hành với cường độ lao động ngày càng cao.
Công nhân làm nhiều ca liên tiếp, nhân viên theo đuổi văn hóa làm việc “996” – từ 9h sáng đến 9h tối, sáu ngày mỗi tuần – khiến giấc ngủ ngắn giữa ngày trở thành một cách duy trì năng lượng hơn là một lựa chọn thư giãn.
Các nghiên cứu tại Mỹ và châu Âu cũng cho thấy thiếu ngủ đang trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng. Gần 60% người trưởng thành Mỹ không ngủ đủ từ 7 – 9 giờ mỗi đêm như khuyến nghị.
Tại Anh, khảo sát năm 2023 của Nuffield Health chỉ ra thời lượng ngủ trung bình đã giảm xuống dưới 6 giờ.
Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân không chỉ đến từ áp lực công việc, mà còn do sự phổ biến của điện thoại thông minh, mạng xã hội và nền kinh tế hoạt động 24/7.
Khi ranh giới giữa công việc và cuộc sống cá nhân ngày càng mờ nhạt, con người có xu hướng kéo dài thời gian thức khuya nhưng lại không thể ngủ bù vào sáng hôm sau.
Hệ quả không chỉ dừng lại ở cảm giác mệt mỏi. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng thiếu ngủ kéo dài làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường, béo phì, trầm cảm và suy giảm miễn dịch.
Về mặt kinh tế, RAND Corporation ước tính các nền kinh tế OECD mất khoảng 680 tỉ USD mỗi năm do năng suất lao động suy giảm, chi phí y tế gia tăng và những sai sót phát sinh từ tình trạng thiếu ngủ. Riêng Nhật Bản thiệt hại khoảng 138 tỉ USD mỗi năm.
Khi thiếu ngủ trở thành một vấn đề xã hội quy mô lớn, thị trường nhanh chóng tìm ra cơ hội kinh doanh. Đó là lúc “kinh tế giấc ngủ” xuất hiện.
Ban đầu lĩnh vực này chủ yếu gắn với những sản phẩm quen thuộc như nệm, gối hoặc thuốc hỗ trợ giấc ngủ. Nhưng trong vài năm trở lại đây, nó đã phát triển thành một hệ sinh thái rộng lớn.
Các quán cà phê ngủ tại Seoul, buồng ngủ trong văn phòng Nhật Bản hay trung tâm trải nghiệm giấc ngủ ở Bắc Kinh chỉ là một phần nhỏ trong xu hướng rộng lớn này. Thay vì chỉ bán một sản phẩm riêng lẻ, doanh nghiệp ngày nay đang bán những giải pháp giúp con người nghỉ ngơi hiệu quả hơn.
Tại Trung Quốc, theo trang China Daily, ngành chăm sóc sức khỏe giấc ngủ đã tăng từ hơn 261 tỉ nhân dân tệ (38,6 tỉ USD) vào năm 2016 lên gần 500 tỉ nhân dân tệ năm 2023 và được dự báo vượt mốc 1.000 tỉ nhân dân tệ vào năm 2030.
Hơn 500 triệu người Trung Quốc được cho là đang gặp các vấn đề liên quan đến giấc ngủ, tạo ra thị trường khổng lồ cho các doanh nghiệp.
Trên phạm vi toàn cầu, kinh tế giấc ngủ đang mở rộng vượt xa các sản phẩm truyền thống như nệm hay thuốc hỗ trợ ngủ.
Theo Hãng tư vấn Frost & Sullivan, quy mô thị trường này có thể đạt khoảng 585 tỉ USD trong năm 2025.
Các doanh nghiệp công nghệ đang phát triển đồng hồ thông minh, nhẫn thông minh và ứng dụng theo dõi giấc ngủ bằng trí tuệ nhân tạo, trong khi nhiều khách sạn và khu nghỉ dưỡng tại Mỹ, châu Âu xây dựng các chương trình “du lịch giấc ngủ” nhằm giúp khách hàng cải thiện chất lượng nghỉ ngơi.
Khi hàng triệu người đang chi tiền cho những sản phẩm, dịch vụ và công nghệ giúp họ ngủ ngon hơn, điều đó cho thấy giấc ngủ không còn đơn thuần là nhu cầu sinh học được đáp ứng tự nhiên mà biến thành món hàng có giá trị kinh tế.
Sự phát triển của nền kinh tế này vì thế không chỉ kể câu chuyện về một ngành kinh doanh mới, mà còn phản ánh nghịch lý của thời đại: càng phát triển và hiệu quả hơn, con người lại càng phải chật vật để có được một giấc ngủ trọn vẹn.
Thị trường kim loại quý vừa trải qua một phiên rung lắc mạnh khi giá vàng bất ngờ quay đầu giảm sâu ngay sau khi chạm đỉnh cao nhất trong ba tuần. Áp lực bán xuất hiện trên diện rộng sau khi dữ liệu lạm phát mới của Mỹ vượt kỳ vọng, làm thay đổi nhanh chóng kỳ vọng của giới đầu tư về lộ trình lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).
Theo dữ liệu từ Reuters, giá vàng giao ngay giảm 0,8% xuống còn 4.698 USD/ounce sau khi trước đó leo lên mức cao nhất kể từ ngày 21/4. Hợp đồng vàng tương lai giao tháng 6 cũng mất 0,5%, lùi về quanh 4.706 USD/ounce.
Không chỉ vàng, bạc cũng chịu áp lực chốt lời mạnh. Theo Kitco, giá bạc giao ngay giảm gần 3%, xuống còn khoảng 83,45 USD/ounce sau cú tăng hơn 6% trong phiên liền trước.
Tâm điểm của thị trường hiện nằm ở bài toán lạm phát và năng lượng. Giá dầu thô tiếp tục tăng mạnh do căng thẳng tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược của thế giới, khiến nguy cơ gián đoạn nguồn cung toàn cầu leo thang. Giá dầu WTI hiện đã vượt 101 USD/thùng, trong khi dầu Brent tiến sát mốc 107 USD/thùng. Đà tăng của năng lượng nhanh chóng phản ánh vào dữ liệu kinh tế Mỹ.
Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4 của Mỹ tăng 3,8% so với cùng kỳ năm ngoái, cao hơn mức dự báo 3,7% của thị trường. Dữ liệu này làm dấy lên lo ngại rằng lạm phát vẫn chưa được kiểm soát hoàn toàn, đặc biệt khi giá năng lượng tiếp tục leo thang. Ông Ole Hansen, Giám đốc chiến lược hàng hóa tại Saxo Bank, nhận định đà tăng của dầu đang kéo lợi suất trái phiếu Mỹ và đồng USD đi lên, tạo áp lực trực tiếp lên giá vàng.
Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã tăng lên vùng cao nhất một tuần quanh 4,4%, trong khi chỉ số USD Index tăng thêm 0,4%. Đồng USD mạnh khiến vàng và các hàng hóa định giá bằng USD trở nên đắt đỏ hơn với nhà đầu tư quốc tế.
Thông thường, vàng được xem là công cụ phòng ngừa lạm phát. Tuy nhiên trong bối cảnh hiện nay, lạm phát cao lại khiến thị trường lo ngại Fed sẽ duy trì lãi suất ở mức cao lâu hơn. Đây là yếu tố đặc biệt bất lợi với vàng bởi kim loại quý không tạo ra lợi suất. Khi trái phiếu và USD hấp dẫn hơn, dòng tiền có xu hướng rời khỏi tài sản trú ẩn như vàng và bạc.
Thị trường hiện gần như đã loại bỏ khả năng Fed giảm lãi suất trong năm 2026. Theo công cụ FedWatch của CME Group, giới đầu tư thậm chí đang định giá khoảng 36% khả năng Fed có thể tăng lãi suất vào tháng 3/2027.
Trong khi đó, căng thẳng địa chính trị vẫn tiếp tục phủ bóng lên thị trường. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết thỏa thuận ngừng bắn với Iran đang “thoi thóp” sau khi Tehran bác bỏ đề xuất từ Washington. Nhà đầu tư hiện cũng dồn sự chú ý vào chuyến thăm Trung Quốc kéo dài hai ngày của ông Trump, nơi hồ sơ Trung Đông được dự báo sẽ trở thành chủ đề trọng tâm.
Dưới góc độ kỹ thuật, giới phân tích cho rằng vàng vẫn đang trong giai đoạn tích lũy nhưng áp lực điều chỉnh ngắn hạn đang gia tăng rõ rệt. Theo Saxo Bank, vùng hỗ trợ quan trọng của vàng hiện nằm phía trên mốc 4.500 USD/ounce, trong khi kháng cự mạnh là đường trung bình động 50 ngày quanh vùng 4.757 USD.
Phân tích từ Kitco cho thấy phe bán đang nhắm mục tiêu kéo giá vàng xuống dưới ngưỡng 4.686 USD. Nếu mốc này bị phá vỡ, giá vàng có thể tiếp tục lùi về vùng 4.652 USD. Ở chiều ngược lại, để khôi phục đà tăng, vàng cần vượt qua các vùng cản quan trọng quanh 4.715 USD và 4.722 USD/ounce.
Đối với bạc, vùng 84,70 USD hiện là ngưỡng then chốt. Nếu không thể bứt phá trở lại, giá bạc có nguy cơ giảm sâu về vùng hỗ trợ 82,5 USD và 82,12 USD/ounce.
Tàu chở dầu thô siêu lớn AGIOS FANOURIOS I vận chuyển gần 2 triệu thùng dầu thô Basrah Medium từ Iraq đã cập cảng Nghi Sơn hôm qua, theo thông tin từ Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN).
Lô hàng được Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) nhập khẩu cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn (NSRP), nhằm bảo đảm nguồn nguyên liệu cho sản xuất xăng dầu trong nước.
Theo PVN, nguồn dầu thô nhập khẩu này góp phần duy trì hoạt động ổn định của nhà máy, bảo đảm chuỗi sản xuất và cung ứng xăng dầu trong nước, an ninh năng lượng quốc gia.
Lô hàng được cung cấp bởi PVOIL Singapore (PVOSN) - đơn vị thành viên của PVOIL chuyên kinh doanh dầu thô và các sản phẩm dầu trên thị trường quốc tế.
PVOIL hiện là đầu mối kết nối các nguồn dầu thô từ thị trường thế giới về Việt Nam, phục vụ hoạt động chế biến của các nhà máy lọc dầu trong nước. Cùng các đơn vị trong hệ sinh thái PVN, doanh nghiệp này tham gia chuỗi giá trị từ tìm kiếm, khai thác, chế biến dầu thô đến phân phối sản phẩm năng lượng.
Lô dầu về Nghi Sơn trong bối cảnh eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới - liên tục chịu tác động từ căng thẳng Mỹ - Iran và các bất ổn an ninh tại Trung Đông thời gian qua. Phần lớn dầu thô xuất khẩu từ Iraq phải đi qua tuyến hàng hải này trước khi tới các thị trường tiêu thụ.
Thị trường phản ứng tích cực với thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần của Mỹ và Iran hôm 8/4. Trong ngày, giá dầu thô giảm mạnh 15-20%. Các chỉ số chính tại Wall Street tăng gần 3%, với DJIA lên cao nhất kể từ tháng 4/2025.
Theo thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn, nhưng tàu thuyền đi qua sẽ chịu sự giám sát của lực lượng vũ trang nước này và phải tuân thủ một số "biện pháp kỹ thuật".
Công ty cung cấp và phân tích dữ liệu S&P Global Market Intelligence cho biết 4 tàu đã được phép đi qua eo Hormuz hôm 8/4, sau công bố thỏa thuận. Nhưng Iran lại đóng cửa tuyến đường, do Israel tấn công Lebanon. Tiếp đến, họ công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền đi qua Hormuz để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại luồng chính của tuyến hàng hải này.
Thông qua kiểm soát eo biển Hormuz, Iran giữ kinh tế toàn cầu như "con tin", theo CNN. Giới phân tích đánh giá các điều khoản thỏa thuận và tình hình thực tế cho thấy nước này có được đòn bẩy khổng lồ. "Lệnh ngừng bắn đã củng cố vị thế của eo biển Hormuz vừa là điểm gây sức ép vừa là công cụ mặc cả", các nhà phân tích tại Kpler, bình luận.
Samantha Gross, chuyên gia năng lượng Viện Brookings, chỉ ra Iran "không cần nhiều sức mạnh quân sự để gây gián đoạn lớn trong nền kinh tế toàn cầu".
Trước đó, Tehran đã phong tỏa eo biển Hormuz trong hơn sáu tuần, quyết định chưa từng có tiền lệ đối với tuyến đường biển vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí và một phần ba phân bón urê của thế giới. "Đây là điều mà các nhà phân tích an ninh năng lượng đã lo ngại từ lâu," bà Gross nói thêm.
Các nền kinh tế trên thế giới chao đảo trước cú sốc nguồn cung dầu lịch sử. Tại châu Á, nguy cơ thiếu nhiên liệu thúc đẩy các chính phủ thực hiện những biện pháp quyết liệt, như Philippines tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia.
Châu Âu đối mặt giá điện tăng vọt ngay khi vừa thoát khỏi cuộc khủng hoảng do xung đột Ukraine gây ra. Ngay cả ở Mỹ giàu dầu mỏ, giá xăng cũng tăng cao. Washington phải tạm thời dỡ lệnh trừng phạt với khoảng 140 triệu thùng dầu vận chuyển bằng đường biển của Iran để giảm bớt tình trạng thiếu hụt.
"Chính quyền Iran đã củng cố quyền kiểm soát chính trị và chứng minh khả năng làm tê liệt thị trường dầu khí toàn cầu", Karl Schamotta, chiến lược gia thị trường chính tại Corpay Currency Research, nhận định. Dan Alamariu, Trưởng chiến lược gia địa chính trị tại công ty tư vấn Oxford Economics, cũng nhận xét ảnh hưởng của Iran với eo biển Hormuz "đủ để nước này có thể đạt được thỏa thuận ngừng bắn".
Thậm chí, giới quan sát chỉ ra đề xuất 10 điểm của Iran trong đàm phán với Mỹ cho thấy Tehran muốn tiếp tục thể hiện khả năng ảnh hưởng kinh tế toàn cầu, bằng cách tiếp tục kiểm soát việc tiếp cận eo biển ngay cả khi chiến sự kết thúc.
Cụ thể, dù tiến độ mở lại eo biển Hormuz ra sao, một số nhà phân tích dự báo hệ thống thu phí tàu thuyền đi qua tuyến đường này sẽ hình thành vĩnh viễn. Thực tế, Tehran đã bắt đầu thu phí trong những tuần gần đây, với ít nhất một tàu đã trả 2 triệu USD, theo công ty tình báo hàng hải Lloyd’s List.
Hôm 8/4, hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin nước này và Oman có kế hoạch phối hợp thu phí quá cảnh. Kpler dự đoán Oman đóng vai trò "trung gian trung lập, không bị trừng phạt" để nhận thanh toán và chuyển lại cho Iran.
Việc chính thức hóa thu phí cũng giúp đáp ứng một trong những yêu cầu cốt lõi khác của Iran là bồi thường kinh tế cho những thiệt hại do cuộc xung đột gây ra. Nguồn tin từ giới chức ở Trung Đông của AP cho hay Iran sẽ sử dụng số tiền thu được để tái thiết đất nước.
Theo Kpler, các công ty hàng hải và bảo hiểm sẽ chấp nhận trả tiền để qua Hormuz "nhanh hơn các nhà hoạch định chính sách". "Đối với phần lớn năng lực xuất khẩu của Vùng Vịnh, không có tuyến đường thay thế nào khả thi", nhóm chuyên gia Kpler, nhận định.
Xét góc độ tài chính thuần túy, tác động của việc thu phí với thế giới không đáng kể, theo chuyên gia. Ví dụ, mức phí 2 triệu USD đối với một tàu chở 2 triệu thùng dầu chỉ làm tăng giá dầu của tàu đó thêm 1 USD mỗi thùng.
"Gánh nặng không đổ lên người tiêu dùng toàn cầu mà chủ yếu cho các quốc gia Vùng Vịnh đưa dầu qua eo biển", theo Viện nghiên cứu Bruegel ở Brussels. Do đó, các nước Trung Đông sẽ chỉ đồng ý đóng tiền qua trạm nếu tất cả lựa chọn khác đều tệ hơn, theo Viện Bruege.
Arab Saudi, nhà sản xuất lớn nhất vùng Vịnh, hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, nhưng kêu gọi giữ cho Hormuz mở cửa "không có bất kỳ hạn chế nào". Tổng thống Mỹ Donald Trump xem việc mở lại eo biển là ưu tiên hàng đầu. Nhưng Nhà Trắng hôm 8/4 cho biết ông Trump cũng phản đối thu phí.
