Thị trường phản ứng tích cực với thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần của Mỹ và Iran hôm 8/4. Trong ngày, giá dầu thô giảm mạnh 15-20%. Các chỉ số chính tại Wall Street tăng gần 3%, với DJIA lên cao nhất kể từ tháng 4/2025.
Theo thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn, nhưng tàu thuyền đi qua sẽ chịu sự giám sát của lực lượng vũ trang nước này và phải tuân thủ một số “biện pháp kỹ thuật”.
Công ty cung cấp và phân tích dữ liệu S&P Global Market Intelligence cho biết 4 tàu đã được phép đi qua eo Hormuz hôm 8/4, sau công bố thỏa thuận. Nhưng Iran lại đóng cửa tuyến đường, do Israel tấn công Lebanon. Tiếp đến, họ công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền đi qua Hormuz để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại luồng chính của tuyến hàng hải này.
Thông qua kiểm soát eo biển Hormuz, Iran giữ kinh tế toàn cầu như “con tin”, theo CNN. Giới phân tích đánh giá các điều khoản thỏa thuận và tình hình thực tế cho thấy nước này có được đòn bẩy khổng lồ. “Lệnh ngừng bắn đã củng cố vị thế của eo biển Hormuz vừa là điểm gây sức ép vừa là công cụ mặc cả”, các nhà phân tích tại Kpler, bình luận.
Samantha Gross, chuyên gia năng lượng Viện Brookings, chỉ ra Iran “không cần nhiều sức mạnh quân sự để gây gián đoạn lớn trong nền kinh tế toàn cầu”.
Trước đó, Tehran đã phong tỏa eo biển Hormuz trong hơn sáu tuần, quyết định chưa từng có tiền lệ đối với tuyến đường biển vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí và một phần ba phân bón urê của thế giới. “Đây là điều mà các nhà phân tích an ninh năng lượng đã lo ngại từ lâu,” bà Gross nói thêm.
Các nền kinh tế trên thế giới chao đảo trước cú sốc nguồn cung dầu lịch sử. Tại châu Á, nguy cơ thiếu nhiên liệu thúc đẩy các chính phủ thực hiện những biện pháp quyết liệt, như Philippines tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia.
Châu Âu đối mặt giá điện tăng vọt ngay khi vừa thoát khỏi cuộc khủng hoảng do xung đột Ukraine gây ra. Ngay cả ở Mỹ giàu dầu mỏ, giá xăng cũng tăng cao. Washington phải tạm thời dỡ lệnh trừng phạt với khoảng 140 triệu thùng dầu vận chuyển bằng đường biển của Iran để giảm bớt tình trạng thiếu hụt.
“Chính quyền Iran đã củng cố quyền kiểm soát chính trị và chứng minh khả năng làm tê liệt thị trường dầu khí toàn cầu”, Karl Schamotta, chiến lược gia thị trường chính tại Corpay Currency Research, nhận định. Dan Alamariu, Trưởng chiến lược gia địa chính trị tại công ty tư vấn Oxford Economics, cũng nhận xét ảnh hưởng của Iran với eo biển Hormuz “đủ để nước này có thể đạt được thỏa thuận ngừng bắn”.
Thậm chí, giới quan sát chỉ ra đề xuất 10 điểm của Iran trong đàm phán với Mỹ cho thấy Tehran muốn tiếp tục thể hiện khả năng ảnh hưởng kinh tế toàn cầu, bằng cách tiếp tục kiểm soát việc tiếp cận eo biển ngay cả khi chiến sự kết thúc.
Cụ thể, dù tiến độ mở lại eo biển Hormuz ra sao, một số nhà phân tích dự báo hệ thống thu phí tàu thuyền đi qua tuyến đường này sẽ hình thành vĩnh viễn. Thực tế, Tehran đã bắt đầu thu phí trong những tuần gần đây, với ít nhất một tàu đã trả 2 triệu USD, theo công ty tình báo hàng hải Lloyd’s List.
Hôm 8/4, hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin nước này và Oman có kế hoạch phối hợp thu phí quá cảnh. Kpler dự đoán Oman đóng vai trò “trung gian trung lập, không bị trừng phạt” để nhận thanh toán và chuyển lại cho Iran.
Việc chính thức hóa thu phí cũng giúp đáp ứng một trong những yêu cầu cốt lõi khác của Iran là bồi thường kinh tế cho những thiệt hại do cuộc xung đột gây ra. Nguồn tin từ giới chức ở Trung Đông của AP cho hay Iran sẽ sử dụng số tiền thu được để tái thiết đất nước.
Theo Kpler, các công ty hàng hải và bảo hiểm sẽ chấp nhận trả tiền để qua Hormuz “nhanh hơn các nhà hoạch định chính sách”. “Đối với phần lớn năng lực xuất khẩu của Vùng Vịnh, không có tuyến đường thay thế nào khả thi”, nhóm chuyên gia Kpler, nhận định.
Xét góc độ tài chính thuần túy, tác động của việc thu phí với thế giới không đáng kể, theo chuyên gia. Ví dụ, mức phí 2 triệu USD đối với một tàu chở 2 triệu thùng dầu chỉ làm tăng giá dầu của tàu đó thêm 1 USD mỗi thùng.
“Gánh nặng không đổ lên người tiêu dùng toàn cầu mà chủ yếu cho các quốc gia Vùng Vịnh đưa dầu qua eo biển”, theo Viện nghiên cứu Bruegel ở Brussels. Do đó, các nước Trung Đông sẽ chỉ đồng ý đóng tiền qua trạm nếu tất cả lựa chọn khác đều tệ hơn, theo Viện Bruege.
Arab Saudi, nhà sản xuất lớn nhất vùng Vịnh, hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, nhưng kêu gọi giữ cho Hormuz mở cửa “không có bất kỳ hạn chế nào”. Tổng thống Mỹ Donald Trump xem việc mở lại eo biển là ưu tiên hàng đầu. Nhưng Nhà Trắng hôm 8/4 cho biết ông Trump cũng phản đối thu phí.
Hôm 24/4, Quốc hội đã thông qua việc bỏ ngưỡng doanh thu chịu thuế 500 triệu đồng với hộ kinh doanh, và giao Chính phủ quy định mức cụ thể. Dự kiến ngưỡng chịu thuế sẽ được tăng lên 1 tỷ đồng.
Bà Châu, chủ một hộ kinh doanh thực phẩm tại phường Tân Sơn Nhất (TP HCM), cho biết trước đây doanh thu mỗi năm thường trên 500 triệu đồng. Quý đầu năm nay, sức mua yếu khiến doanh thu giảm tới 60%.
Dù vậy, điều các chủ hộ kinh doanh như bà Châu lo lắng là thủ tục và cách triển khai chính sách. Để xuất hóa đơn điện tử, bà phải đầu tư 15-20 triệu đồng mua máy POS, máy in, cùng 6 triệu đồng mỗi năm cho phần mềm và chi phí duy trì chữ ký số. Khi kinh doanh giảm sút, các khoản chi này trở thành gánh nặng cố định với các hộ kinh doanh nhỏ.
"Hộ kinh doanh quy mô nhỏ vẫn phải thực hiện rất nhiều thủ tục như đăng ký, duy trì hóa đơn điện tử, lưu dữ liệu giao dịch, kê khai định kỳ...", bà nói.
Ngoài ra, theo bà, hướng dẫn từ cơ quan chức năng mỗi nơi một kiểu khiến tiểu thương lúng túng, tốn thêm chi phí tuân thủ.
Theo ông Lê Hồng Đức, kế toán tại một công ty dịch vụ ở phường Tân Sơn Hòa (TP HCM), hộ có doanh thu dưới ngưỡng nộp thuế vẫn phải kê khai định kỳ mỗi năm hai lần (tháng 1 và 7). Việc ghi chép sổ sách hàng ngày là bắt buộc. Tuy nhiên, nhiều tiểu thương lớn tuổi hoặc kinh doanh lâu năm gặp khó ở khâu kê khai điện tử do không rành về công nghệ.
Các chuyên gia cho rằng việc ngưỡng miễn thuế có thể nâng lên 1 tỷ đồng mới giải quyết được "phần ngọn". Trọng tâm chính sách vẫn phải là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục để giảm gánh nặng tuân thủ cho nhóm kinh doanh nhỏ.
Ông Nguyễn Hoàng Sơn, Phó chủ tịch Hội tư vấn và đại lý thuế TP HCM kiêm CEO Việt Tín, cho rằng dù nâng ngưỡng chịu thuế đến mức nào, trở ngại lớn nhất với hộ kinh doanh vẫn hiện hữu - đó là khả năng tiếp cận công nghệ để kê khai thuế.
Theo ông, phần lớn chủ hộ kinh doanh là người lớn tuổi, chưa quen việc dùng thiết bị, ứng dụng số và chưa nắm đầy đủ quy định thuế mới. Bên cạnh đó, hầu hết hộ kinh doanh nhỏ không có nhân sự kế toán chuyên trách. Chủ hộ thường tự mình buôn bán, ghi sổ và xử lý các thủ tục thuế. Khối lượng việc dồn vào một người trong khi chưa quen thao tác trên ứng dụng khiến họ dễ sai sót, dẫn tới các chế tài xử phạt.
"Bên cạnh tăng ngưỡng miễn thuế như đề xuất, ngành thuế cần tiếp tục "cầm tay chỉ việc" hộ kinh doanh để họ bỏ tâm lý e ngại, chuyển sang chủ động thích ứng với chính sách mới", ông Sơn nhìn nhận.
Theo số liệu của Bộ Tài chính, giai đoạn 2022-2025 cả nước có 3-4 triệu hộ kinh doanh, trong đó hơn 2 triệu hộ khai thuế ổn định, đóng góp khoảng 2% tổng thu ngân sách.
Bà Lê Thị Duyên Hải - Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam, nhận xét hộ kinh doanh không ngại đóng thuế, điều họ cần là quy trình thủ tục dễ dàng, minh bạch, đặc biệt về giới hạn xử phạt. "Họ cần được hỗ trợ để kinh doanh chuẩn, quản trị tốt, từ đó 'lớn hơn'", bà Hải chia sẻ.
Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cũng cho rằng trong bối cảnh việc làm con người bị đe dọa bởi trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa, hộ kinh doanh là mô hình phù hợp để khuyến khích phát triển nền "kinh tế bạc" - những người về hưu khởi sự kinh doanh. Do đó, chính sách cần đảm bảo việc dễ tuân thủ, để người kinh doanh an tâm, hoạt động minh bạch, và thực hiện nghĩa vụ nộp thuế một cách đàng hoàng
Để tạo thuận lợi cho cá nhân, hộ kinh doanh, các chuyên gia khuyến nghị cơ quan quản lý hoặc VCCI cần ban hành một cẩm nang hướng dẫn về thủ tục. Cẩm nang này phải chi tiết và dễ hiểu, giúp những người mới khởi sự kinh doanh dễ dàng nắm bắt các loại giấy tờ, nghĩa vụ thuế để an tâm buôn bán, tránh rủi ro vi phạm.
Bộ Tài chính ngày 19/5 vừa trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định một số điều về Luật thuế thu nhập cá nhân, trong đó đề xuất cụ thể mức giảm trừ gia cảnh với khoản chi phí y tế, giáo dục.
Theo đó, người nộp thuế có thể được giảm trừ tối đa 47 triệu đồng mỗi năm cho khoản chi y tế, giáo dục - đào tạo trước khi tính thuế thu nhập cá nhân.
Cụ thể, các khoản chi cho khám bệnh, chữa bệnh tại cơ sở y tế trong nước được giảm trừ không quá 23 triệu đồng một năm. Các chi phí giáo dục - đào tạo tại cơ sở trong nước được giảm trừ không quá 24 triệu đồng một năm. Các khoản này phải có hóa đơn, chứng từ, trong đó khoản chi cho y tế phải có thêm bảng kê chi phí khám, chữa bệnh sử dụng tại các cơ sở theo quy định của Bộ trưởng Y tế.
Theo phương án này, người nộp thuế có 1 người phụ thuộc và phát sinh các khoản chi phí y tế, giáo dục - đào tạo, có thể được giảm trừ lên tới 307,3 triệu đồng mỗi năm, tức 28,63 triệu đồng mỗi tháng. Khoản này gồm: 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân người nộp thuế, 6,2 triệu đồng/tháng cho một người phụ thuộc và khoản cho chi phí y tế, giáo dục tối đa 47 triệu đồng một năm.
Như vậy, người nộp thuế có thu nhập trên 28,63 triệu đồng một tháng mới phải nộp thuế với mức thuế suất bắt đầu từ 5%.
Luật Thuế thu nhập cá nhân được Quốc hội sửa đổi năm ngoái bổ sung quy định liên quan đến khoản giảm trừ cho y tế, giáo dục của người nộp thuế và người phụ thuộc.
Theo số liệu Điều tra mức sống cư dân, chi tiêu bình quân cho y tế năm 2024 của mỗi người là 3,5 triệu đồng một năm, nội trú 10,2 triệu, giáo dục - đào tạo 9,6 triệu. Bộ Tài chính tính toán hiện mức chi tiêu của một người phụ thuộc và chính bản thân người nộp thuế khoảng 20 triệu đồng mỗi năm cho y tế và 21 triệu đồng cho giáo dục - đào tạo.
Như vậy, mức giảm trừ y tế tối đa được đề xuất gấp 2,3 lần và giáo dục - đào tạo gấp 2,5 lần mức chi tiêu bình quân cho giáo dục - đào tạo của cá nhân trong năm 2024.
Theo Bộ Tài chính, tổng mức giảm trừ gia cảnh tính theo năm của một người nộp thuế có thể gấp gần 2,45 lần thu nhập bình quân đầu người năm 2025 (125,5 triệu đồng). Quy định này giúp giảm nghĩa vụ thuế cho tất cả người nộp thuế có chi phí y tế, giáo dục - đào tạo. Đồng thời, những người nộp thuế ở các bậc thuế thấp sẽ được giảm thuế với tỷ lệ cao hơn.
Bộ này tính toán thực hiện theo phương án trên sẽ làm giảm thu ngân sách khoảng 7.697 tỷ đồng mỗi năm.
Thông tin từ Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam - ACV cho biết công ty đã lên phương án và gửi đề xuất đến cơ quan chức năng liên quan về phương án phân chia khai thác giữa Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất và Cảng hàng không quốc tế Long Thành.
Kế hoạch được xây dựng theo hướng chuyển dịch từng phần, tiến tới toàn bộ các chuyến bay quốc tế thường lệ sang Long Thành.
Cụ thể, từ thời điểm sân bay Long Thành đưa vào khai thác thương mại đến hết lịch bay mùa đông 2026, tức từ ngày 1-12-2026 đến 27-3-2027, ACV đề xuất chuyển toàn bộ các chuyến bay quốc tế đường dài, bao gồm cả vận tải hàng hóa, từ Tân Sơn Nhất sang Long Thành.
Theo tính toán, giai đoạn này sẽ chiếm khoảng 19% sản lượng khách quốc tế tại khu vực TP.HCM.
Bước sang giai đoạn từ lịch bay mùa hè 2027 đến hết năm 2030, ACV đề xuất tiếp tục chuyển toàn bộ các chuyến bay quốc tế còn lại sang Long Thành, ngoại trừ các đường bay ngắn dưới 1.000km do các hãng hàng không Việt Nam khai thác.
Nếu phương án này được thông qua, ngay trong năm 2027, sân bay Long Thành có thể tiếp nhận hơn 90% lượng khách quốc tế của khu vực TP.HCM.
Sau năm 2030, ACV đề xuất chuyển toàn bộ các chuyến bay quốc tế thường lệ sang khai thác tại Long Thành. Khi đó, Tân Sơn Nhất sẽ chủ yếu phục vụ các chuyến bay nội địa, các chuyến bay quốc tế không thường lệ và các chuyến bay thuê chuyến.
ACV cho biết đang tích cực chuẩn bị các điều kiện cần thiết để đưa sân bay Long Thành vào khai thác, từ bộ máy tổ chức, nhân sự đến phương án vận hành và thử nghiệm thực tế.
Doanh nghiệp đã thành lập Chi nhánh cấp I - Cảng hàng không quốc tế Long Thành để quản lý, vận hành sân bay.
Cùng với đó là Chi nhánh Dịch vụ hàng hóa hàng không Long Thành và Chi nhánh Dịch vụ nhiên liệu hàng không Long Thành nhằm đảm bảo khai thác đồng bộ các hạng mục liên quan.
Ngoài ra, ACV đã ký hợp đồng tư vấn với liên danh Incheon Airport, gồm Incheon International Airport Corporation và Công ty PIF, để triển khai công tác quản lý, khai thác và chuyển giao vận hành sân bay Long Thành.
Đến nay, ACV cho biết đã hoàn thành hai giai đoạn đầu gồm xây dựng khái niệm khai thác, quy trình cốt lõi; xây dựng chính sách thương mại, phương án kinh doanh và chiến lược tài chính.
Hiện doanh nghiệp đang triển khai giai đoạn thứ ba là thử nghiệm vận hành và chuyển giao khai thác, dự kiến tổ chức ba đợt thử nghiệm vào các tháng 9, 10 và 11-2026.
Sau khi phương án phân chia khai thác giữa Long Thành và Tân Sơn Nhất được cấp có thẩm quyền phê duyệt, ACV sẽ phối hợp với các bên liên quan để triển khai đồng bộ, bảo đảm quá trình chuyển đổi diễn ra thông suốt.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online ngày 20-4, đại diện một số hãng hàng không nội địa cho biết kế hoạch chuyển đổi các đường bay quốc tế sang Long Thành đã được đặt ra, và doanh nghiệp đang xây dựng nhiều phương án khai thác phù hợp.
Theo các hãng bay, trong giai đoạn đầu, ACV cần xem xét giảm giá một số dịch vụ để hỗ trợ hãng hàng không cơ cấu chi phí, từ đó mạnh dạn chuyển đổi hoạt động sang sân bay mới trong bối cảnh thị trường ban đầu có thể gặp khó vì hành khách chưa quen.
Một trong những vấn đề các hãng bày tỏ lo ngại là khả năng kết nối giữa các chuyến bay nội địa tại Tân Sơn Nhất với các chuyến quốc tế tại Long Thành.
Áp lực di chuyển trên tuyến cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, vốn thường xuyên ùn tắc, được xem là thách thức lớn nếu hành khách phải nối chuyến giữa hai sân bay.
