Theo khảo sát của công bố đầu tháng 6 của IPSOS, 78% người Pháp đánh giá điều hòa không thân thiện với môi trường. Năm 2021, gần 60% người được hỏi cho biết họ sẵn sàng chịu nóng chứ không lắp thiết bị này.
Quan điểm trên xuất phát từ lo ngại điều hòa tiêu tốn năng lượng, sử dụng môi chất gây hiệu ứng nhà kính và xả khí nóng ra ngoài, làm gia tăng hiện tượng đảo nhiệt đô thị. Trong Kế hoạch thích ứng với biến đổi khí hậu, Pháp xem điều hòa là giải pháp cuối cùng, chỉ dành cho nhóm người dễ bị tổn thương.
Không phải mọi điều hòa đều giống nhau
Tuy nhiên, ngày càng nhiều chuyên gia cho rằng cách nhìn nhận đó đang trở nên lỗi thời.
Các dòng máy giá rẻ thường có hiệu suất thấp và tiêu thụ nhiều điện. Tuy nhiên, hệ thống điều hòa cố định hai chiều và máy bơm nhiệt hiện đại hoạt động hiệu quả hơn. Nếu thay thế hệ thống sưởi dùng dầu hoặc khí đốt, máy bơm nhiệt giúp giảm phát thải carbon cho các hộ gia đình.
Riêng tại Pháp, hơn 95% điện năng được sản xuất từ các nguồn phát thải carbon thấp. Theo số liệu mới nhất, lượng phát thải từ điều hòa dân dụng chiếm khoảng 3 triệu tấn CO2, tương đương 0,8% tổng lượng phát thải quốc gia. Mức này thấp hơn lượng phát thải từ hệ thống sưởi ấm dân dụng.
Tác động tới nhiệt độ đô thị
Một trong những chỉ trích phổ biến đối với điều hòa là khả năng làm tăng nhiệt độ đô thị.
Nghiên cứu của Viện Công nghệ Paris (IPD) năm 2020 cho thấy nếu tất cả tòa nhà được làm mát ở mức 23 độ C, nhiệt độ ngoài trời tăng từ 0 đến 0,75 độ C. Trong các đợt nắng nóng, mức tăng có thể lên tới 2,4 độ C.
Việc này gây bất lợi cho người làm việc ngoài trời hoặc người vô gia cư. Dù vậy, các nghiên cứu xác nhận điều hòa giúp giảm số ca tử vong do nắng nóng. Tại Nhật Bản, điều hòa làm nhiệt độ đô thị tăng 0,046 độ C vào mùa hè, gây ra 3% số ca tử vong, nhưng lại giúp giảm tới 36% tổng số ca tử vong trong các đợt nắng nóng.
Nhiều chuyên gia cho biết ưu tiên hàng đầu vẫn là các biện pháp thụ động như tăng cường cách nhiệt, lắp mái che, sử dụng quạt và mở rộng không gian xanh. Tuy nhiên, nghiên cứu của Cơ quan Quản lý Môi trường và Năng lượng Pháp (ADEME) chỉ ra các biện pháp này chỉ làm chậm nhu cầu sử dụng điều hòa, và sẽ không đủ để duy trì mức độ tiện nghi vào năm 2050.
Nhà khí hậu học Valérie Masson-Delmotte nhận định cơ sở hạ tầng hiện tại được thiết kế cho một hệ thống khí hậu không còn tồn tại.
Giới chuyên gia cho rằng điều hòa cần được xem là một trong nhiều công cụ thích ứng với khí hậu nóng lên, bên cạnh quy hoạch đô thị và giảm phát thải. Việc thừa nhận vai trò của điều hòa giúp xây dựng các tiêu chuẩn sử dụng hiệu quả hơn, hạn chế tác động tiêu cực trong các đợt nắng nóng.
“Chúng ta cần tìm cách dung hòa giữa nghĩa vụ cắt giảm khí nhà kính và nhu cầu làm mát trong mùa hè”, bà Valérie Masson-Delmotte nói.
Đúng 20h, Christopher, 35 tuổi, bắt xe ôm công nghệ đến ngã tư Pasteur - Võ Thị Sáu, phường Xuân Hòa. Cạnh cây xăng gần đó, bé Thanh Hiền, 9 tuổi, đã ngồi sẵn cùng sách vở mở trên bàn. Christopher trải tấm bạt nhỏ, bắt đầu lớp học kéo dài một tiếng rưỡi.
Anh viết từ vựng lên giấy, đọc chậm để học trò lặp lại. Hiền dò tay theo từng chữ, tập đánh vần. Sau khi học bảng chữ cái, Christopher lấy túi len đủ màu đặt lên bàn, viết chữ "snowman" (người tuyết) lên giấy. Cô bé nhìn dòng chữ vài giây rồi tự cắt len thành từng đoạn nhỏ, vo tròn và dán thành hình người tuyết.
Christopher chuyển đến TP HCM từ tháng 10 năm ngoái, sống tại phường Tân Sơn Hòa và làm giáo viên tiếng Anh. Hồi giữa tháng 4, một lần trên đường đi làm về, anh thấy Thanh Hiền đang học bài trên vỉa hè bằng ánh đèn hắt ra từ cây xăng, cạnh nơi mẹ bán vé số. Chàng trai người Anh xúc động khi nhìn thấy hình ảnh cô bé ham học, còn người mẹ cố gắng để con không phải bỏ học giữa cảnh mưu sinh chật vật.
Hôm sau, anh quay lại ngỏ lời dạy kèm tiếng Anh miễn phí và được gia đình đồng ý.
Lớp học duy trì bốn buổi mỗi tuần, từ 20h đến 21h30. Christopher tự trang bị bút, vở, sáp màu. Ngoài chữ cái và từ vựng cơ bản, anh dạy Hiền một số kỹ năng sống như cách thắt dây giày. Ngã tư luôn đông xe cộ. Tiếng động cơ cùng còi xe đôi khi át cả lời giảng nhưng Hiền vẫn cố gắng lắng nghe. "Tiếng ồn không làm cô bé xao nhãng và em tiếp thu kiến thức rất nhanh", anh nói. "Tôi tôn trọng em vì nhìn thấy một học trò có ý chí, không bao giờ than phiền".
Ngồi cạnh quan sát con gái, chị Mai Anh, 44 tuổi, thỉnh thoảng chỉnh lại dáng ngồi cho con. Người phụ nữ quê ở xã Thanh Oai, Hà Nội, vào Nam lập nghiệp cách đây 26 năm, kết hôn với người đàn ông quê Quảng Bình. Hai vợ chồng có ba con gái, con lớn đã lập gia đình, con thứ hai 16 tuổi mắc bệnh phải nghỉ học. Thanh Hiền là con út, đang học lớp 3. Chồng chạy xe ôm, còn chị Mai Anh bán vé số quanh công viên Lê Văn Tám.
Mỗi tối, từ 19h30, ba mẹ con mang bạt ra trước cây xăng bán hàng đến gần 23h. Doanh thu những ngày bán hết 300 tờ vé số mang về khoảng 250.000 đến 300.000 đồng, dùng để trả tiền trọ, ăn uống và lo việc học. "Vợ chồng tôi nhắc nhau không để con thất học", chị Mai Anh nói.
Chị nói Christopher luôn đến đúng giờ và giữ lịch dạy đều đặn. Kết thúc buổi học đầu tiên, anh dúi một khoản tiền nhỏ đưa cho chị nhưng người mẹ từ chối. "Con được học chữ miễn phí đã là điều gia đình rất quý nên tôi dứt khoát không nhận thêm", chị nói. Những ngày sau, chị thường mua cho Christopher chai nước lọc hoặc ly nước dừa, hoặc bánh dày.
Một nhân viên cây xăng trên đường Võ Thị Sáu, nơi mẹ con Mai Anh ngồi mỗi ngày, cho biết họ đã bán vé số tại khu vực này khoảng 5 năm. Mỗi tối, vào khoảng 19h30, ba mẹ con mang theo túi xách và xấp vé số rồi trải bạt ngồi bán hàng. Từ khi lớp học xuất hiện, nhiều khách đi đường dừng chờ đèn đỏ thường nán lại quan sát, có người mua vé số ủng hộ hoặc tặng tập sách cho Hiền. "Khi biết câu chuyện về lớp học miễn phí trên vỉa hè, nhiều người xúc động trước sự tử tế của anh ấy", nam nhân viên cây xăng nói.
Theo kế hoạch, cuối tháng 6, Christopher sẽ trở về Anh. Anh cho biết đang tăng tốc độ giảng bài để Hiền học được nhiều hơn. "Tôi không xem đây là việc làm từ thiện, mà là sự chia sẻ giữa những người bạn. Hy vọng cô bé sẽ tự tin hơn khi bước đi trên con đường của mình", anh nói.
Vụ bé gái 4 tuổi ở phường Phú Diễn, Hà Nội tử vong hôm 6/5 do cha dượng và mẹ ruột bạo hành khiến nhiều người đặt câu hỏi về trách nhiệm của cộng đồng. Trước đó, hàng xóm cho biết thường nghe tiếng khóc thét mỗi tối nhưng không can thiệp vì nghĩ sự việc chưa nghiêm trọng.
Dưới các bài viết về sự việc trên VnExpress, nhiều độc giả thừa nhận từng chọn im lặng khi thấy dấu hiệu bạo hành vì e ngại "mang vạ vào thân".
Tiến sĩ Đặng Hoàng Ngân, chuyên gia tâm lý học phát triển trẻ em và thanh thiếu niên, ở Kanagawa, Nhật Bản cho rằng sự im lặng của đám đông xuất phát từ khoảng trống của hệ thống bảo vệ trẻ em.
Theo bà Ngân, nhiều người dân chưa quen với Tổng đài bảo vệ trẻ em 111 hoặc thiếu niềm tin vào việc bảo mật danh tính người báo tin. Người hàng xóm có thể ngại xen vào chuyện của nhà người khác, nhất là những nhà hành xử hung hãn. "Đừng chỉ trách hàng xóm khi trẻ bị bạo hành. Nếu chỉ dựa vào ý thức của từng người dân, khó tạo ra mạng lưới bảo vệ trẻ em bền vững", bà nói.
Để giải quyết tận gốc rễ, bà Ngân dẫn chứng mô hình tại Nhật Bản. Quốc gia này không đặt trọng tâm vào việc xử lý hậu quả, mà ưu tiên phát hiện nguy cơ và can thiệp sớm.
Nhật Bản xây dựng mạng lưới giám sát chéo, quy trách nhiệm cho giáo viên, bác sĩ, hộ sinh, nhân viên phúc lợi và chính quyền địa phương. Khi giáo viên phát hiện học sinh có vết bầm tím lặp lại, hoặc bác sĩ thấy dấu hiệu thương tích bất thường mà người chăm sóc không thể giải thích hợp lý, họ có quyền báo cáo nghi ngờ bạo hành. Trong một số trường hợp, trẻ được tách khỏi gia đình tạm thời để xác minh.
"Nhật Bản chấp nhận khả năng cảnh báo nhầm, nhưng ưu tiên sự an toàn của trẻ ở mức cao nhất", chuyên gia cho biết.
Để tránh quy chụp, mọi nghi vấn được đối chiếu với "Sổ tay mẹ và bé" – tài liệu lưu trữ toàn bộ lịch sử y tế, tiêm chủng và phát triển của trẻ em Nhật Bản từ sơ sinh đến 6 tuổi. Hệ thống phân định rõ rệt giữa việc trẻ bị thương do phụ huynh bất cẩn trong khoảnh khắc với tình trạng bỏ bê, bạo hành kéo dài.
Đặc biệt, Nhật Bản sử dụng các chuyến thăm nhà chủ động làm "công cụ phòng ngừa". Tại tỉnh Kanagawa, hộ sinh, bác sĩ hoặc cán bộ phúc lợi đến tận nhà kiểm tra sức khỏe và môi trường nuôi dưỡng theo các mốc phát triển của trẻ, bắt đầu từ hai tháng tuổi. Việc này được thực hiện ngay cả khi phụ huynh không đăng ký.
Nhân sự chuyên môn sẽ kiểm tra cân nặng, vòng đầu, quan sát dấu hiệu bất thường trên cơ thể trẻ và môi trường sống. Họ cũng đặt nhiều câu hỏi cụ thể như ai ngủ cùng em bé, cha mẹ có thay phiên chăm sóc con hay không, người mẹ có thời gian nghỉ ngơi hay ra ngoài thư giãn không. Những chuyến thăm này không phải để "kiểm tra", mà để hỗ trợ cha mẹ trước khi khủng hoảng xảy ra.
Ngoài trò chuyện, các chuyên gia cũng quan sát những dấu hiệu khó che giấu như mùi thuốc lá trong nhà, ánh mắt của cha mẹ, cách đáp ứng nhu cầu của trẻ hay bầu không khí trong gia đình. Những tín hiệu này có thể dẫn tới hỗ trợ ngay lập tức hoặc được ghi nhận để theo dõi sát hơn.
Song song đó, các địa phương cung cấp mạng lưới hỗ trợ gồm lớp kỹ năng làm cha mẹ, đường dây nóng giảm áp lực sau sinh và dịch vụ giữ trẻ khẩn cấp. "Không ai tự nhiên biết cách làm cha mẹ", bà Ngân nói. "Có người đang cố gắng hết sức nhưng vẫn kiệt quệ. Có người bước vào vai trò cha mẹ khi bản thân còn đầy tổn thương và áp lực. Nếu được hỗ trợ sớm, nhiều hành vi bạo lực có thể được ngăn chặn trước khi trở thành bi kịch".
Đánh giá về hệ thống của Việt Nam, bà Ngân xem việc bổ sung nhân viên công tác xã hội và nhà tâm lý lâm sàng tại các trạm y tế cơ sở thời gian qua là một bước tiến. Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý các đơn vị này cần chủ động tiếp cận các gia đình có trẻ nhỏ thay vì chờ đợi sự chủ động từ người dân.
"Khi đó, không chỉ trẻ em được bảo vệ sớm hơn mà nhiều cha mẹ cũng có cơ hội được giúp đỡ trước khi áp lực biến thành điều gây đau đớn cho con cái", bà nói.
Axyl, con trai út trong gia đình có 4 người con của vợ chồng Jessica, 34 tuổi và Jade, 43 tuổi. Ba người anh chị của bé đều phát triển theo biểu đồ tiêu chuẩn.
Cô Jessica cho biết từ khi còn trong bụng mẹ, Axyl đã đạp rất mạnh khiến có thời điểm chị phải sử dụng xe lăn vì không thể tự đi lại.
Tốc độ phát triển của Axyl khiến hầu hết vật dụng dành cho trẻ em nhanh chóng trở nên chật chội. Gia đình phải đặt làm riêng một chiếc nôi kích thước bằng cũi mini. Cậu bé không thể ngồi vừa xe đẩy gấp gọn, không dùng được ghế ăn dành cho trẻ em tại các nhà hàng.
Tốc độ phát triển của bé vượt xa biểu đồ tiêu chuẩn thông thường, nhanh gấp khoảng 4 đến 5 lần về mặt thời gian.
Hiện gia đình chưa tìm được giải pháp thay thế khi ghế ngồi ôtô cũng sắp không còn phù hợp. Việc di chuyển Axyl gặp khó khăn bởi ông ngoại và mẹ không thể tự đưa bé đi dạo. Mỗi lần thắt dây an toàn hoặc bế Axyl lên xuống xe đẩy, gia đình đều cần hai người phối hợp.
Trong 8 tháng đầu đời, bố mẹ đã chi 5.000 USD để mua quần áo và đồ dùng cho Axyl. Do bé lớn quá nhanh, nhiều bộ quần áo chưa kịp tháo nhãn đã không còn mặc vừa. Dù chưa biết bò, Axyl không có đôi giày trẻ em nào vừa vì bàn chân quá bè, hiện phải mặc quần áo của trẻ 5 tuổi.
"Mọi người hỏi tôi làm thế nào để bế con. Tôi chỉ biết cố hết sức", Jessica nói.
Ngoại hình của Axyl thu hút sự chú ý, khiến Jessica liên tục bị người lạ giữ lại hỏi chuyện mỗi khi ra ngoài. Nhân viên tại trung tâm thương mại cũng quen mặt vì cứ hai tuần Jessica lại đi mua quần áo mới. Khi ở cạnh con mỗi ngày, cô không nhận thấy sự thay đổi rõ rệt. Tuy nhiên, khi xem lại ảnh trong điện thoại, cô nhận thấy con như đã lớn thêm vài tháng chỉ sau ba tuần.
Trên mạng xã hội, nhiều người suy đoán cậu bé mắc rối loạn chuyển hóa hoặc bị ép ăn. Bác sĩ nhi khoa phủ nhận những tin đồn này bởi họ theo dõi sức khỏe định kỳ 8 tuần một lần cho Axyl và xác nhận bé không mắc vấn đề bệnh lý. Hiện mỗi ngày Axyl uống khoảng 1,1 lít sữa công thức và ăn hai hũ thức ăn dặm.
"Với gia đình, Axyl không phải em bé khổng lồ trên mạng mà đơn giản là con trai của chúng tôi", Jessica nói. Gia đình coi việc chia sẻ hành trình phát triển của Axyl là cơ hội để công chúng hiểu hơn về những trẻ có tốc độ phát triển khác biệt.
