Phát biểu tại Islamabad (Pakistan) ngày 12-4, Phó tổng thống Mỹ Vance xác nhận cuộc đàm phán marathon giữa Mỹ và Iran đã không đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột.
“Tin xấu là chúng tôi chưa đạt được thỏa thuận và tôi nghĩ đó là tin xấu đối với Iran nhiều hơn là đối với Mỹ”, ông Vance nói và cho biết sẽ rời khỏi Pakistan để quay về Mỹ.
“Chúng tôi đã nói rõ những lằn ranh đỏ của mình, những điều chúng tôi sẵn sàng nhượng bộ và những điều chúng tôi không sẵn sàng nhượng bộ. Chúng tôi đã nói rõ điều đó hết mức có thể, nhưng Iran đã chọn không chấp nhận các điều khoản của Mỹ”, Phó tổng thống Mỹ nói thêm.
Ông Vance cho biết hai bên đã thảo luận về một số vấn đề. Khi được hỏi về những điều mà phía Iran đã từ chối, Phó tổng thống Mỹ từ chối đi vào chi tiết song cho hay Washington muốn có sự xác nhận từ Tehran rằng nước này không tìm kiếm vũ khí hạt nhân.
“Đơn giản là chúng tôi cần thấy một cam kết khẳng định rằng Iran sẽ không tìm kiếm vũ khí hạt nhân cũng như tìm kiếm các công cụ cho phép Iran nhanh chóng có được vũ khí hạt nhân. Đó là mục tiêu cốt lõi của Tổng thống Mỹ và đó là điều chúng tôi đã cố gắng đạt được thông qua các cuộc đàm phán này”, ông Vance nói.
Tuy nhiên, Phó tổng thống Mỹ cho biết vẫn chưa có tín hiệu nào từ cuộc đàm phán cho thấy Iran thực sự có ý định cam kết không tìm kiếm vũ khí hạt nhân.
“Tôi nghĩ chúng tôi đã khá linh hoạt, thậm chí có phần dễ tính”, ông Vance nói tiếp và cho biết Mỹ đã đưa ra một đề xuất “rất đơn giản”, “một đề nghị cuối cùng và tốt nhất” đối với Iran.
Vẫn chưa rõ nội dung của những gì ông Vance mô tả là đề nghị cuối cùng của Mỹ nhưng theo những gì ông Vance nói, đó là lựa chọn “chấp nhận hoặc từ chối” đối với Iran.
Phó tổng thống Mỹ cũng không đưa ra bất kỳ thông tin nào về các cuộc đàm phán trong tương lai để thu hẹp khác biệt giữa hai bên.
Giáo sư Mohsen Farkhani tại Đại học Isfahan (Iran) cho biết Iran tham gia đàm phán với “sự hoài nghi sâu sắc” – vì tôn trọng Pakistan, chứ không phải vì tin tưởng Mỹ. Trả lời đài Al Jazeera, ông khẳng định việc kiểm soát eo biển Hormuz vẫn là lằn ranh đỏ của Tehran.
“Việc tuần tra hay tìm kiếm sự hợp tác để kiểm soát eo biển này không phải chuyện của Mỹ. Iran đã phá hủy các căn cứ và công trình của Mỹ trong khu vực để gửi chính xác thông điệp đó”, ông Farkhani nêu quan điểm, đồng thời nhấn mạnh Tehran sẽ không thể hiện “bất kỳ sự linh hoạt nào” đối với tuyến đường thủy quan trọng này.
Theo ông, Iran chỉ ngồi vào bàn đàm phán sau khi 10 điều kiện của họ được Mỹ chấp nhận, và chỉ khi phía Mỹ có những cam kết thực tế, từng bước một.
Khi được hỏi về thành phần phái đoàn Iran tại Pakistan, ông Farkhani cho rằng sự chia rẽ phe phái không phải vấn đề cốt lõi. “Hôm nay, vấn đề không phải là cứng rắn hay không – mà là lợi ích quốc gia của Iran, những lợi ích mà hàng trăm quân nhân đã hy sinh để bảo vệ”, ông nhấn mạnh.
Một nguồn tin thân cận với phái đoàn đàm phán Iran nói với hãng thông tấn Fars của Iran rằng Mỹ đang “tìm cớ” để rời khỏi bàn đàm phán.
“Người Mỹ cần đàm phán để lấy lại thể diện trên trường quốc tế và không muốn hạ thấp kỳ vọng của họ, bất chấp thất bại và bế tắc trong cuộc chiến với Iran”, nguồn tin cho biết. Fars tiết lộ thêm: “Iran không có kế hoạch cho vòng đàm phán tiếp theo”.
Trong khi đó, Đài truyền hình Press TV của Iran đưa tin các cuộc đàm phán ở Islamabad đã kết thúc do “những yêu cầu quá đáng của Mỹ ngăn cản việc đạt được một khuôn khổ thỏa thuận”.
Iran không chấp nhận các điều khoản Mỹ đưa ra liên quan đến eo biển Hormuz, “quyền phát triển năng lượng hạt nhân hòa bình” và một số vấn đề gây tranh cãi khác.
Theo phía Iran, Mỹ muốn “thông qua đàm phán để đạt được tất cả những gì họ không thể giành được trong chiến tranh”.
Fars nhấn mạnh triển vọng đạt thỏa thuận phụ thuộc vào việc Mỹ có thay đổi những “yêu cầu vô lý” hay không, trong đó vấn đề eo biển Hormuz là trọng tâm. Hãng tin này cũng cho biết các chuyên gia hai bên đang nỗ lực tìm điểm chung, còn Pakistan – nước trung gian hòa giải – đang cố thu hẹp khoảng cách giữa hai phái đoàn.
Hiện các nhóm đàm phán đã tạm dừng để tham khảo ý kiến chuyên gia về các đề xuất được nêu ra. Đàm phán dự kiến nối lại khi hai bên hoàn tất dự thảo phản hồi.
“Phái đoàn Iran đã đàm phán liên tục và tích cực trong 21 giờ để bảo vệ lợi ích quốc gia của người dân Iran. Bất chấp nhiều sáng kiến từ phía phái đoàn Iran, những yêu cầu vô lý của phía Mỹ đã cản trở tiến trình đàm phán. Do đó, các cuộc đàm phán đã kết thúc”, Đài IRIB của Iran cho biết trên Telegram.
Mỹ và Israel đã tấn công Iran vào ngày 28-2, dẫn tới sự trả đũa từ Tehran và đẩy Trung Đông vào tình hình căng thẳng với eo biển Hormuz bị Iran kiểm soát, gây áp lực lên nền kinh tế toàn cầu.
Hôm 11-4 (giờ Mỹ), sau khi đàm phán giữa Mỹ và Iran bắt đầu được vài tiếng, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định ông không quan tâm đến kết quả cuộc gặp. Thay vào đó, ông Trump nhấn mạnh rằng Mỹ đã chiến thắng trên chiến trường bằng cách tiêu diệt các lãnh đạo Iran và phá hủy các cơ sở hạ tầng quân sự quan trọng.
“Chúng tôi đã liên tục nói chuyện với Tổng thống Trump. Tôi không biết chúng tôi đã nói chuyện với ông ấy bao nhiêu lần, khoảng nửa tá hay có khi một tá lần trong 21 giờ qua”, ông Vance nói với các phóng viên ở Islamabad ngày 12-4.
Phó tổng thống Mỹ cũng cho biết ông đã nói chuyện với các quan chức cấp cao khác của Mỹ trong suốt các cuộc đàm phán, bao gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 19-6, Điện Kremlin thừa nhận cuộc tấn công quy mô lớn bằng máy bay không người lái (drone) của Ukraine một ngày trước đó, đồng thời cho biết các biện pháp khắc phục hậu quả đang được triển khai.
Cuộc tấn công này đã gây ra hỏa hoạn tại một nhà máy lọc dầu ở thủ đô Matxcơva.
Khi được hỏi liệu Tổng thống Nga Vladimir Putin có xem hình ảnh về vụ hỏa hoạn tại nhà máy lọc dầu trên hay không, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói với các phóng viên rằng họ nên xem những hình ảnh từ các thành phố của Ukraine đã bị lực lượng Nga tấn công.
Ông Peskov khẳng định các đợt không kích của Nga nhằm vào Ukraine là "ấn tượng" và tuyên bố các cuộc tấn công của Nga sẽ tiếp tục.
Ngoài ra, Điện Kremlin cho biết Nga sẵn sàng đối thoại với các nước châu Âu, nhưng sẽ không chấp nhận các tối hậu thư.
Theo ông Peskov, các nước châu Âu hoặc là "ngu ngốc", hoặc là "thiếu năng lực" nếu những quốc gia này cho rằng họ có thể dùng sức mạnh để gây sức ép với Nga trên bàn đàm phán.
Trong diễn biến liên quan, giới chức Ukraine thông tin Nga đã nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Ukraine trong ngày 19-6, khiến ít nhất 3 người thiệt mạng.
Không quân Ukraine tường thuật từ cuối ngày 18 đến sáng 19-6, Nga đã phóng 90 drone vào Ukraine.
Cuộc tấn công diễn ra một ngày sau khi Ukraine tiến hành đợt tập kích bằng drone lớn nhất từ trước đến nay nhằm vào thủ đô Matxcơva. Theo giới chức Nga, vụ việc khiến một bé gái 8 tuổi thiệt mạng và gây ra đám cháy lớn tại một nhà máy lọc dầu ở thủ đô của Nga.
Trong cuộc họp báo ngày 19-6, Điện Kremlin thừa nhận cuộc tấn công của Ukraine nhưng khẳng định hệ thống phòng không của Matxcơva "đang hoạt động hiệu quả".
Về phía Ukraine, nước này khẳng định các đòn tấn công vào lãnh thổ Nga là hành động đáp trả chính đáng đối với những cuộc tấn công của Matxcơva nhằm vào dân thường Ukraine.
"Chúng tôi sẽ đánh mạnh vào họ trong đêm nay (giờ Thổ Nhĩ Kỳ, tức đêm 8-7 hoặc rạng sáng 9-7 giờ Việt Nam - PV). Họ vi phạm thỏa thuận mỗi ngày", nhà lãnh đạo Mỹ phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở Ankara. Tuy nhiên ông không tiết lộ thời gian cụ thể Mỹ sẽ bắt đầu tấn công.
Tổng thống Trump nói ông "không hài lòng với những gì người Iran đang làm", đồng thời nêu rõ Washington "không tìm cách thay đổi chế độ Iran, nhưng sẽ không để Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân", theo Đài Al Jazeera.
Ông Trump khẳng định mục tiêu hiện tại của Mỹ đối với Iran là "phi hạt nhân hóa". Ông khẳng định: "Tôi thậm chí không biết liệu chúng tôi có đạt được thỏa thuận hay không, có thể chúng tôi sẽ làm điều đó mà không cần thỏa thuận, vì các bạn biết không? Như vậy dễ hơn".
Nói với báo chí tại Ankara, ông Trump cho biết các cuộc không kích mới nhất của Mỹ vào Iran đã tạo ra "tác động to lớn", đồng thời nhấn mạnh Mỹ đã phá hủy các hệ thống radar mà Tehran đang xây dựng lại.
"Nếu cần thiết, chúng tôi sẽ phá hủy các cơ sở sản xuất điện, nhà máy điện, nhà máy khử muối của họ. Tôi ghét phải làm điều đó", ông chủ Nhà Trắng nói thêm và úp mở việc Mỹ có "tiếp quản" đảo Kharg - hòn đảo có vị trí chiến lược quan trọng ngoài khơi bờ biển Iran.
Bên cạnh đó, ông Trump cũng đổ lỗi cho Iran về đợt leo thang mới vì "Iran yêu cầu một khoảng nghỉ, họ muốn làm đám tang cho ông Ali Khamenei và tôi đồng ý để họ làm vậy, thế mà họ lại bắt đầu bắn tên lửa".
Trước đó vào cùng ngày 8-7, Tổng thống Trump tuyên bố bản ghi nhớ hòa bình giữa Mỹ và Iran đã "tan vỡ". Ông cũng khẳng định không còn muốn giao thiệp gì với Iran nữa.
Cụ thể, khi được hỏi về số phận thỏa thuận hòa bình, ông Trump trả lời: "Đó là một câu hỏi rất thú vị. Với tôi, tôi cho rằng nó đã tan vỡ.
Tôi không muốn dính dáng gì đến họ nữa. Họ là những kẻ bệnh hoạn, bị dẫn dắt bởi những kẻ bệnh hoạn. Tôi thấy việc phải dính dáng thêm đến họ chỉ tổ phí thời gian".
"Chúng tôi đã có một thỏa thuận. Hai bên đều đã đồng ý. (Iran) không được có vũ khí hạt nhân. Vậy mà họ ra ngoài kia, nói với báo chí rằng chúng tôi chưa bao giờ nói về việc đó. Có điều gì đó không ổn với bọn họ", ông nói thêm.
Căng thẳng mới nhất giữa Mỹ và Iran diễn ra vào ngày 8-7 sau khi ba tàu chở dầu báo cáo bị các vật thể chưa xác định tấn công quanh khu vực eo biển Hormuz gần bờ biển và vùng lãnh hải của Oman trong những ngày gần đây.
Một quan chức Mỹ cho biết có những dấu hiệu ban đầu cho thấy Iran đã bắn vào ba tàu này, song Tehran chưa đưa ra bình luận hay nhận trách nhiệm.
Ông Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ngày 15.6 tuyên bố Israel sẽ không rút khỏi các khu vực mà nước này đã kiểm soát ở Lebanon. Ông cảnh báo nếu Iran tấn công Israel liên quan những diễn biến tại Lebanon, thì Tel Aviv sẽ đáp trả mạnh mẽ.
"Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và tôi đang theo đuổi một chính sách rõ ràng, quyết định rằng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) sẽ tiếp tục hiện diện trong các khu vực an ninh ở Lebanon, Syria và Gaza, không giới hạn thời gian, để bảo vệ biên giới và các cộng đồng Israel khỏi các nhóm vũ trang", theo The Times of Israel dẫn lời ông Katz.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel cho biết Thủ tướng Netanyahu đã nêu rõ lập trường này với Tổng thống Mỹ Donald Trump và các quan chức cấp cao của Mỹ.
Tuyên bố của ông Katz là một trong những phản ứng đầu tiên từ giới chức Israel sau khi thỏa thuận Mỹ - Iran được công bố tối 14.6. Israel không tham gia các cuộc đàm phán về thỏa thuận này, song các điều khoản liên quan được cho là gây lo ngại trong giới chức nước này.
Bộ trưởng An ninh quốc gia Israel Itamar Ben Gvir cũng lên tiếng chỉ trích, tuyên bố thỏa thuận của Tổng thống Trump "không ràng buộc" Israel. Ông nói: "Chúng tôi không phải là một bên của thỏa thuận này, vì nó không bảo vệ an ninh của chúng tôi. Chúng tôi không rút khỏi bất kỳ vùng lãnh thổ nào [ở Lebanon] mà binh sĩ của chúng tôi đã kiểm soát".
Không chỉ trong liên minh cầm quyền, thỏa thuận Mỹ - Iran cũng vấp phải chỉ trích từ phe đối lập Israel, theo Al Jazeera. Ông Yair Golan, lãnh đạo đảng Dân chủ Israel, cho rằng đây là một thỏa thuận bất lợi cho Israel, làm xói mòn các thành quả quân sự mà nước này đạt được trong thời gian qua.
Một số chính trị gia khác, trong đó có lãnh đạo đảng Yashar Gadi Eisenkot và Bộ trưởng Tài chính Israel Bezalel Smotrich, cũng tham gia làn sóng phản đối.
Trong cuộc phỏng vấn với tờ Times ngày 14.6, Tổng thống Trump nói thỏa thuận đạt được với Iran cuối cùng sẽ giúp bảo đảm eo biển Hormuz "vĩnh viễn không thu phí". Ông cũng gọi Thủ tướng Netanyahu là một người "rất khó tính", đồng thời cho rằng nhà lãnh đạo Israel nên biết ơn Mỹ. "Thành thật mà nói, ông ấy nên rất biết ơn chúng tôi vì đã làm điều này. Bởi nếu Iran có vũ khí hạt nhân, Israel sẽ không tồn tại được hai giờ", ông Trump nói.
Hiện ông Netanyahu chưa đưa ra bình luận chính thức về thỏa thuận giữa Mỹ - Iran cũng như tuyên bố của ông Trump.
Nhà phân tích Lorenzo Trombetta thuộc Hãng thông tấn ANSA (Ý) nhận định chiến dịch của Israel tại Lebanon nhiều khả năng sẽ tiếp tục, trong khi Mỹ sẽ không gây sức ép buộc Israel dừng lại. Theo Al Jazeera dẫn lời ông, chính quyền ông Netanyahu đang duy trì lập trường cứng rắn với Hezbollah ở Lebanon trong bối cảnh Israel đang chuẩn bị cuộc bầu cử dự kiến vào cuối tháng 10.
