Phát biểu tại Islamabad (Pakistan) ngày 12-4, Phó tổng thống Mỹ Vance xác nhận cuộc đàm phán marathon giữa Mỹ và Iran đã không đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột.
“Tin xấu là chúng tôi chưa đạt được thỏa thuận và tôi nghĩ đó là tin xấu đối với Iran nhiều hơn là đối với Mỹ”, ông Vance nói và cho biết sẽ rời khỏi Pakistan để quay về Mỹ.
“Chúng tôi đã nói rõ những lằn ranh đỏ của mình, những điều chúng tôi sẵn sàng nhượng bộ và những điều chúng tôi không sẵn sàng nhượng bộ. Chúng tôi đã nói rõ điều đó hết mức có thể, nhưng Iran đã chọn không chấp nhận các điều khoản của Mỹ”, Phó tổng thống Mỹ nói thêm.
Ông Vance cho biết hai bên đã thảo luận về một số vấn đề. Khi được hỏi về những điều mà phía Iran đã từ chối, Phó tổng thống Mỹ từ chối đi vào chi tiết song cho hay Washington muốn có sự xác nhận từ Tehran rằng nước này không tìm kiếm vũ khí hạt nhân.
“Đơn giản là chúng tôi cần thấy một cam kết khẳng định rằng Iran sẽ không tìm kiếm vũ khí hạt nhân cũng như tìm kiếm các công cụ cho phép Iran nhanh chóng có được vũ khí hạt nhân. Đó là mục tiêu cốt lõi của Tổng thống Mỹ và đó là điều chúng tôi đã cố gắng đạt được thông qua các cuộc đàm phán này”, ông Vance nói.
Tuy nhiên, Phó tổng thống Mỹ cho biết vẫn chưa có tín hiệu nào từ cuộc đàm phán cho thấy Iran thực sự có ý định cam kết không tìm kiếm vũ khí hạt nhân.
“Tôi nghĩ chúng tôi đã khá linh hoạt, thậm chí có phần dễ tính”, ông Vance nói tiếp và cho biết Mỹ đã đưa ra một đề xuất “rất đơn giản”, “một đề nghị cuối cùng và tốt nhất” đối với Iran.
Vẫn chưa rõ nội dung của những gì ông Vance mô tả là đề nghị cuối cùng của Mỹ nhưng theo những gì ông Vance nói, đó là lựa chọn “chấp nhận hoặc từ chối” đối với Iran.
Phó tổng thống Mỹ cũng không đưa ra bất kỳ thông tin nào về các cuộc đàm phán trong tương lai để thu hẹp khác biệt giữa hai bên.
Giáo sư Mohsen Farkhani tại Đại học Isfahan (Iran) cho biết Iran tham gia đàm phán với “sự hoài nghi sâu sắc” – vì tôn trọng Pakistan, chứ không phải vì tin tưởng Mỹ. Trả lời đài Al Jazeera, ông khẳng định việc kiểm soát eo biển Hormuz vẫn là lằn ranh đỏ của Tehran.
“Việc tuần tra hay tìm kiếm sự hợp tác để kiểm soát eo biển này không phải chuyện của Mỹ. Iran đã phá hủy các căn cứ và công trình của Mỹ trong khu vực để gửi chính xác thông điệp đó”, ông Farkhani nêu quan điểm, đồng thời nhấn mạnh Tehran sẽ không thể hiện “bất kỳ sự linh hoạt nào” đối với tuyến đường thủy quan trọng này.
Theo ông, Iran chỉ ngồi vào bàn đàm phán sau khi 10 điều kiện của họ được Mỹ chấp nhận, và chỉ khi phía Mỹ có những cam kết thực tế, từng bước một.
Khi được hỏi về thành phần phái đoàn Iran tại Pakistan, ông Farkhani cho rằng sự chia rẽ phe phái không phải vấn đề cốt lõi. “Hôm nay, vấn đề không phải là cứng rắn hay không – mà là lợi ích quốc gia của Iran, những lợi ích mà hàng trăm quân nhân đã hy sinh để bảo vệ”, ông nhấn mạnh.
Một nguồn tin thân cận với phái đoàn đàm phán Iran nói với hãng thông tấn Fars của Iran rằng Mỹ đang “tìm cớ” để rời khỏi bàn đàm phán.
“Người Mỹ cần đàm phán để lấy lại thể diện trên trường quốc tế và không muốn hạ thấp kỳ vọng của họ, bất chấp thất bại và bế tắc trong cuộc chiến với Iran”, nguồn tin cho biết. Fars tiết lộ thêm: “Iran không có kế hoạch cho vòng đàm phán tiếp theo”.
Trong khi đó, Đài truyền hình Press TV của Iran đưa tin các cuộc đàm phán ở Islamabad đã kết thúc do “những yêu cầu quá đáng của Mỹ ngăn cản việc đạt được một khuôn khổ thỏa thuận”.
Iran không chấp nhận các điều khoản Mỹ đưa ra liên quan đến eo biển Hormuz, “quyền phát triển năng lượng hạt nhân hòa bình” và một số vấn đề gây tranh cãi khác.
Theo phía Iran, Mỹ muốn “thông qua đàm phán để đạt được tất cả những gì họ không thể giành được trong chiến tranh”.
Fars nhấn mạnh triển vọng đạt thỏa thuận phụ thuộc vào việc Mỹ có thay đổi những “yêu cầu vô lý” hay không, trong đó vấn đề eo biển Hormuz là trọng tâm. Hãng tin này cũng cho biết các chuyên gia hai bên đang nỗ lực tìm điểm chung, còn Pakistan – nước trung gian hòa giải – đang cố thu hẹp khoảng cách giữa hai phái đoàn.
Hiện các nhóm đàm phán đã tạm dừng để tham khảo ý kiến chuyên gia về các đề xuất được nêu ra. Đàm phán dự kiến nối lại khi hai bên hoàn tất dự thảo phản hồi.
“Phái đoàn Iran đã đàm phán liên tục và tích cực trong 21 giờ để bảo vệ lợi ích quốc gia của người dân Iran. Bất chấp nhiều sáng kiến từ phía phái đoàn Iran, những yêu cầu vô lý của phía Mỹ đã cản trở tiến trình đàm phán. Do đó, các cuộc đàm phán đã kết thúc”, Đài IRIB của Iran cho biết trên Telegram.
Mỹ và Israel đã tấn công Iran vào ngày 28-2, dẫn tới sự trả đũa từ Tehran và đẩy Trung Đông vào tình hình căng thẳng với eo biển Hormuz bị Iran kiểm soát, gây áp lực lên nền kinh tế toàn cầu.
Hôm 11-4 (giờ Mỹ), sau khi đàm phán giữa Mỹ và Iran bắt đầu được vài tiếng, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định ông không quan tâm đến kết quả cuộc gặp. Thay vào đó, ông Trump nhấn mạnh rằng Mỹ đã chiến thắng trên chiến trường bằng cách tiêu diệt các lãnh đạo Iran và phá hủy các cơ sở hạ tầng quân sự quan trọng.
“Chúng tôi đã liên tục nói chuyện với Tổng thống Trump. Tôi không biết chúng tôi đã nói chuyện với ông ấy bao nhiêu lần, khoảng nửa tá hay có khi một tá lần trong 21 giờ qua”, ông Vance nói với các phóng viên ở Islamabad ngày 12-4.
Phó tổng thống Mỹ cũng cho biết ông đã nói chuyện với các quan chức cấp cao khác của Mỹ trong suốt các cuộc đàm phán, bao gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ.
Bộ Quốc phòng Nga hôm nay thông báo bắt đầu đợt diễn tập sử dụng lực lượng hạt nhân với kịch bản bị đe dọa tấn công. Hoạt động diễn ra ngày 19-21/5 với sự tham gia của Lực lượng Tên lửa Chiến lược, Hạm đội Phương Bắc, Hạm đội Thái Bình Dương, Bộ tư lệnh Không quân Chiến lược cùng các đơn vị thuộc Quân khu Leningrad và Quân khu Trung tâm.
Bộ ba răn đe hạt nhân gồm ICBM phóng từ mặt đất, tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm và máy bay mang vũ khí hạt nhân. Duy trì ba trụ cột hạt nhân giúp hạn chế nguy cơ lực lượng chiến lược bị xóa sổ trong đòn phủ đầu, bảo đảm khả năng tấn công trả đũa và năng lực răn đe hạt nhân đáng tin cậy. Hiện có 4 nước sở hữu bộ ba răn đe hạt nhân gồm Nga, Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ.
Bộ Quốc phòng Nga cho biết hơn 64.400 quân nhân và 7.800 khí tài sẽ tham gia diễn tập, trong đó có hơn 200 bệ phóng tên lửa, 140 máy bay, 73 chiến hạm mặt nước và 13 tàu ngầm. Quân đội Nga dự kiến phóng tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình từ các thao trường tại nước này.
Mục tiêu diễn tập là nâng cao kỹ năng của bộ chỉ huy và tham mưu, kiểm tra mức độ sẵn sàng chiến đấu, huấn luyện thực hành cho các cơ quan chỉ huy và đơn vị tác chiến, cũng như đánh giá năng lực thực hiện nhiệm vụ của lực lượng tham gia.
Cuộc diễn tập cũng có nội dung phối hợp chuẩn bị và sử dụng vũ khí hạt nhân đang triển khai tại Belarus. Quân đội Nga năm ngoái triển khai tên lửa siêu vượt âm Oreshnik có khả năng mang đầu đạn hạt nhân tới Belarus.
Belarus hôm 18/5 cũng thông báo cùng Nga tổ chức diễn tập triển khai vũ khí hạt nhân chiến thuật trên thực địa, thực hành khoa mục vận chuyển và chuẩn bị sử dụng đầu đạn. Belarus tuyên bố hoạt động "không nhằm vào nước thứ ba và không gây ra mối đe dọa an ninh trong khu vực".
Đây là đợt diễn tập đầu tiên của "bộ ba hạt nhân" Nga kể từ khi nước này tuyên bố chấm dứt mọi nghĩa vụ trong Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới (New START) hồi tháng 2. Đây là hiệp ước kiểm soát hạt nhân cuối cùng giữa Nga và Mỹ.
New START, còn gọi là START III, được Mỹ và Nga ký năm 2010 và có hiệu lực một năm sau đó. Hiệp ước quy định mỗi bên không được triển khai quá 700 tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM), tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) và oanh tạc cơ mang vũ khí hạt nhân, số lượng đầu đạn hạt nhân trên các phương tiện này cũng không được vượt quá 1.550.
Ngoài ra, số bệ phóng "được triển khai hoặc không triển khai" của mỗi nước cũng không được vượt quá 800. Hiệp ước cũng hạn chế những vũ khí hạt nhân tầm xa của Nga có thể vươn tới lãnh thổ Mỹ.
Dù cho phép Nga và Mỹ sở hữu hàng trăm vũ khí hạt nhân có sức hủy diệt lớn, New START đã giúp hai siêu cường không tiếp tục chạy đua vũ trang. Khi hiệp ước còn hiệu lực, cả hai quốc gia đã tuân thủ những hạn chế theo thỏa thuận và vẫn duy trì số lượng đầu đạn hạt nhân bằng hoặc thấp hơn mức quy định.
Các thành viên Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 3/6 bỏ phiếu bầu 10 ghế ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an cho nhiệm kỳ hai năm, trong đó ba ứng viên đại diện nhóm "Tây Âu và các nước khác" là Đức, Áo và Bồ Đào Nha.
Kết quả cho thấy Áo và Bồ Đào Nha là hai nước giành được các ghế ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an, với 131 và 134 phiếu, trong khi Đức thất bại khi chỉ nhận được 104 phiếu ủng hộ.
Hội đồng Bảo an gồm 15 trong số 193 quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc, với 5 ủy viên thường trực có quyền phủ quyết (Mỹ, Anh, Pháp, Trung Quốc và Nga) cùng 10 ủy viên không thường trực. Đây là cơ quan duy nhất của Liên Hợp Quốc có thể ra nghị quyết mang tính ràng buộc pháp lý.
Zimbabwe cùng Cộng hòa Trinidad và Tobago được bầu vào vị trí ủy viên không thường trực mà không có đối thủ cho các ghế dành riêng cho khu vực của họ. Kyrgyzstan cũng giành được ghế đại diện khu vực sau khi vượt qua Philippines.
Đức từng giữ ghế ủy viên không thường trực tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc giai đoạn 2019-2020.
Trước cuộc bỏ phiếu, Ngoại trưởng Johann Wadephul tuyên bố Đức có "một đề nghị tốt" và sẵn sàng đảm nhận trách nhiệm tại Hội đồng Bảo an. Ông cũng ủng hộ cải cách cơ quan này nhằm tăng vai trò cho các quốc gia thuộc Nam Bán cầu.
Ông Wadephul thừa nhận kết quả bỏ phiếu ngày 3/6 là "thất bại cay đắng" và "nỗi thất vọng thực sự" với Berlin. Ông cho rằng một phần nguyên nhân thất bại đến từ sự ủng hộ của Đức với Israel, khiến nước này đánh mất các phiếu chủ chốt.
Ông cũng cáo buộc Nga đã thuyết phục nhiều bên chống lại Đức vì lập trường "ủng hộ kiên định" của Berlin cho Ukraine. "Không có gì bí mật khi Nga không muốn có một tiếng nói như vậy tại Hội đồng Bảo an", ông nói.
Báo DW của Đức dẫn các nguồn tin ngoại giao mô tả Nga đã tích cực vận động hành lang ngăn cản lại nỗ lực tranh cử của Đức. Berlin hiện là một trong những nước ủng hộ chủ chốt cho Ukraine trong xung đột kéo dài hơn 4 năm ở châu Âu.
Nga chưa bình luận về cáo buộc này của Ngoại trưởng Wadephul.
"Có những vấn đề mà chúng tôi luôn giữ lập trường rõ ràng, nhưng không phải mọi quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc đều chia sẻ", ông Wadephul nói, song tái khẳng định Berlin vẫn ủng hộ Kiev.
Thủ tướng Friedrich Merz cho rằng Đức đã rất tự tin khi ứng cử và tiếc nuối vì cuối cùng không thể đạt mục tiêu đề ra. "Kết quả này không làm thay đổi những nhiệm vụ mà chúng tôi phải đối mặt tại Liên Hợp Quốc. Đức vẫn là trụ cột đáng tin cậy của hệ thống đa phương", ông nói.
Nghị sĩ Jurgen Hardt, người phát ngôn chính sách đối ngoại của liên minh bảo thủ tại quốc hội Đức, gọi đây là "kết quả đáng tiếc". Trong khi đó, đảng Xanh chỉ trích chính phủ của Thủ tướng Merz và Ngoại trưởng Wadephul vì chưa nỗ lực hết sức trong lĩnh vực bảo vệ khí hậu, đồng thời cắt giảm viện trợ phát triển.
Theo kênh Al Jazeera, Hội đồng An ninh Quốc gia Iran cho biết nước này và Mỹ sẽ tiến hành đàm phán tại thủ đô Islamabad (Pakistan) vào ngày 10-4, cho biết các cuộc thương lượng sẽ dựa trên đề xuất 10 điểm của Tehran, bao gồm kêu gọi kiểm soát eo biển Hormuz và dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt.
Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tạm "đình chỉ" các cuộc tấn công vào Iran trong hai tuần, thay vì thực hiện lời đe dọa mạnh tay trước đó.
Theo ông Trump, lệnh ngừng bắn phụ thuộc vào việc Iran chấp thuận mở cửa "hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn" eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu.
Phía Mỹ cho biết đã "đạt và vượt" các mục tiêu quân sự, đồng thời nhận định đề xuất 10 điểm của Iran là "cơ sở khả thi" cho đàm phán.
Washington khẳng định hai bên đã thu hẹp phần lớn bất đồng và khoảng thời gian hai tuần sẽ giúp hoàn tất thỏa thuận.
Đáp lại, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi xác nhận nếu các cuộc tấn công dừng lại, lực lượng nước này cũng sẽ chấm dứt các hoạt động phòng vệ.
Ông cho biết việc lưu thông qua eo Hormuz có thể được đảm bảo với sự phối hợp của quân đội Iran, dựa trên việc Mỹ chấp nhận khuôn khổ đề xuất của Tehran.
Về phía Pakistan, Thủ tướng Shehbaz Sharif thông báo các bên đã đồng ý "ngừng bắn ngay lập tức ở mọi nơi", bao gồm cả Lebanon, đồng thời mời phái đoàn Mỹ và Iran đến Islamabad để tiếp tục đàm phán nhằm đạt thỏa thuận cuối cùng.
Theo phía Iran, đề xuất 10 điểm bao gồm việc Tehran kiểm soát eo biển Hormuz, rút toàn bộ lực lượng chiến đấu Mỹ khỏi Trung Đông, chấm dứt các chiến dịch quân sự nhằm vào lực lượng đồng minh của Iran, bồi thường thiệt hại do xung đột và dỡ bỏ toàn bộ lệnh trừng phạt từ Mỹ, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA).
Ngoài ra, Iran yêu cầu giải phóng các tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài và phê chuẩn thỏa thuận cuối cùng bằng một nghị quyết ràng buộc của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.
Đặc biệt, dù đồng ý đàm phán, Tehran nhấn mạnh vẫn "hoàn toàn không tin tưởng phía Mỹ", đồng thời cảnh báo sẽ đáp trả "bằng toàn lực" nếu xảy ra bất kỳ sai sót nào từ đối phương. Thời hạn hai tuần cho đàm phán có thể được gia hạn nếu các bên thống nhất.
Trong khi đó, Israel ủng hộ quyết định của Mỹ nhưng khẳng định lệnh ngừng bắn không áp dụng đối với các chiến dịch quân sự của nước này tại Lebanon.
Cùng ngày, Đại sứ Iran tại Bắc Kinh cảnh báo sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, đồng thời kỳ vọng các cường quốc như Nga, Trung Quốc đóng vai trò bảo đảm an ninh khu vực.
Phát biểu tại Bắc Kinh ngày 8-4, Đại sứ Iran tại Trung Quốc Abdolreza Rahmani Fazli cho biết Tehran mong Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Trung Quốc, Nga cùng các nước trung gian như Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ phối hợp nhằm đảm bảo Mỹ không tái khởi động chiến sự.
Đặc biệt, ông Fazli nhấn mạnh Mỹ đã "ba lần thất hứa", khiến Tehran không còn tin tưởng. Ông cảnh báo nếu Washington tiếp tục vi phạm cam kết, Iran sẽ "có hành động mạnh mẽ để đáp trả và khiến Mỹ phải hối hận".
Về tình hình thực địa, đại sứ Iran cho biết hiện có khoảng 3.000 tàu đang chờ đi qua eo biển Hormuz. Tehran sẽ có biện pháp giảm áp lực và cho phép tàu thuyền lưu thông, nhưng việc tuyến hàng hải chiến lược này có thể mở hoàn toàn hay không còn phụ thuộc vào kết quả đàm phán.
Ông Fazli cho rằng rủi ro lớn nhất của tiến trình đàm phán là sự thiếu nhất quán từ phía Mỹ. Iran chỉ kỳ vọng tiến triển nếu Washington chấp nhận đàm phán dựa trên đề xuất 10 điểm mà Tehran đưa ra trước đó. Theo phía Iran, đây là nền tảng nhằm đảm bảo hòa bình lâu dài cho khu vực, bao gồm cả Lebanon.
