Phát biểu tại Islamabad (Pakistan) ngày 12-4, Phó tổng thống Mỹ Vance xác nhận cuộc đàm phán marathon giữa Mỹ và Iran đã không đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột.
“Tin xấu là chúng tôi chưa đạt được thỏa thuận và tôi nghĩ đó là tin xấu đối với Iran nhiều hơn là đối với Mỹ”, ông Vance nói và cho biết sẽ rời khỏi Pakistan để quay về Mỹ.
“Chúng tôi đã nói rõ những lằn ranh đỏ của mình, những điều chúng tôi sẵn sàng nhượng bộ và những điều chúng tôi không sẵn sàng nhượng bộ. Chúng tôi đã nói rõ điều đó hết mức có thể, nhưng Iran đã chọn không chấp nhận các điều khoản của Mỹ”, Phó tổng thống Mỹ nói thêm.
Ông Vance cho biết hai bên đã thảo luận về một số vấn đề. Khi được hỏi về những điều mà phía Iran đã từ chối, Phó tổng thống Mỹ từ chối đi vào chi tiết song cho hay Washington muốn có sự xác nhận từ Tehran rằng nước này không tìm kiếm vũ khí hạt nhân.
“Đơn giản là chúng tôi cần thấy một cam kết khẳng định rằng Iran sẽ không tìm kiếm vũ khí hạt nhân cũng như tìm kiếm các công cụ cho phép Iran nhanh chóng có được vũ khí hạt nhân. Đó là mục tiêu cốt lõi của Tổng thống Mỹ và đó là điều chúng tôi đã cố gắng đạt được thông qua các cuộc đàm phán này”, ông Vance nói.
Tuy nhiên, Phó tổng thống Mỹ cho biết vẫn chưa có tín hiệu nào từ cuộc đàm phán cho thấy Iran thực sự có ý định cam kết không tìm kiếm vũ khí hạt nhân.
“Tôi nghĩ chúng tôi đã khá linh hoạt, thậm chí có phần dễ tính”, ông Vance nói tiếp và cho biết Mỹ đã đưa ra một đề xuất “rất đơn giản”, “một đề nghị cuối cùng và tốt nhất” đối với Iran.
Vẫn chưa rõ nội dung của những gì ông Vance mô tả là đề nghị cuối cùng của Mỹ nhưng theo những gì ông Vance nói, đó là lựa chọn “chấp nhận hoặc từ chối” đối với Iran.
Phó tổng thống Mỹ cũng không đưa ra bất kỳ thông tin nào về các cuộc đàm phán trong tương lai để thu hẹp khác biệt giữa hai bên.
Giáo sư Mohsen Farkhani tại Đại học Isfahan (Iran) cho biết Iran tham gia đàm phán với “sự hoài nghi sâu sắc” – vì tôn trọng Pakistan, chứ không phải vì tin tưởng Mỹ. Trả lời đài Al Jazeera, ông khẳng định việc kiểm soát eo biển Hormuz vẫn là lằn ranh đỏ của Tehran.
“Việc tuần tra hay tìm kiếm sự hợp tác để kiểm soát eo biển này không phải chuyện của Mỹ. Iran đã phá hủy các căn cứ và công trình của Mỹ trong khu vực để gửi chính xác thông điệp đó”, ông Farkhani nêu quan điểm, đồng thời nhấn mạnh Tehran sẽ không thể hiện “bất kỳ sự linh hoạt nào” đối với tuyến đường thủy quan trọng này.
Theo ông, Iran chỉ ngồi vào bàn đàm phán sau khi 10 điều kiện của họ được Mỹ chấp nhận, và chỉ khi phía Mỹ có những cam kết thực tế, từng bước một.
Khi được hỏi về thành phần phái đoàn Iran tại Pakistan, ông Farkhani cho rằng sự chia rẽ phe phái không phải vấn đề cốt lõi. “Hôm nay, vấn đề không phải là cứng rắn hay không – mà là lợi ích quốc gia của Iran, những lợi ích mà hàng trăm quân nhân đã hy sinh để bảo vệ”, ông nhấn mạnh.
Một nguồn tin thân cận với phái đoàn đàm phán Iran nói với hãng thông tấn Fars của Iran rằng Mỹ đang “tìm cớ” để rời khỏi bàn đàm phán.
“Người Mỹ cần đàm phán để lấy lại thể diện trên trường quốc tế và không muốn hạ thấp kỳ vọng của họ, bất chấp thất bại và bế tắc trong cuộc chiến với Iran”, nguồn tin cho biết. Fars tiết lộ thêm: “Iran không có kế hoạch cho vòng đàm phán tiếp theo”.
Trong khi đó, Đài truyền hình Press TV của Iran đưa tin các cuộc đàm phán ở Islamabad đã kết thúc do “những yêu cầu quá đáng của Mỹ ngăn cản việc đạt được một khuôn khổ thỏa thuận”.
Iran không chấp nhận các điều khoản Mỹ đưa ra liên quan đến eo biển Hormuz, “quyền phát triển năng lượng hạt nhân hòa bình” và một số vấn đề gây tranh cãi khác.
Theo phía Iran, Mỹ muốn “thông qua đàm phán để đạt được tất cả những gì họ không thể giành được trong chiến tranh”.
Fars nhấn mạnh triển vọng đạt thỏa thuận phụ thuộc vào việc Mỹ có thay đổi những “yêu cầu vô lý” hay không, trong đó vấn đề eo biển Hormuz là trọng tâm. Hãng tin này cũng cho biết các chuyên gia hai bên đang nỗ lực tìm điểm chung, còn Pakistan – nước trung gian hòa giải – đang cố thu hẹp khoảng cách giữa hai phái đoàn.
Hiện các nhóm đàm phán đã tạm dừng để tham khảo ý kiến chuyên gia về các đề xuất được nêu ra. Đàm phán dự kiến nối lại khi hai bên hoàn tất dự thảo phản hồi.
“Phái đoàn Iran đã đàm phán liên tục và tích cực trong 21 giờ để bảo vệ lợi ích quốc gia của người dân Iran. Bất chấp nhiều sáng kiến từ phía phái đoàn Iran, những yêu cầu vô lý của phía Mỹ đã cản trở tiến trình đàm phán. Do đó, các cuộc đàm phán đã kết thúc”, Đài IRIB của Iran cho biết trên Telegram.
Mỹ và Israel đã tấn công Iran vào ngày 28-2, dẫn tới sự trả đũa từ Tehran và đẩy Trung Đông vào tình hình căng thẳng với eo biển Hormuz bị Iran kiểm soát, gây áp lực lên nền kinh tế toàn cầu.
Hôm 11-4 (giờ Mỹ), sau khi đàm phán giữa Mỹ và Iran bắt đầu được vài tiếng, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định ông không quan tâm đến kết quả cuộc gặp. Thay vào đó, ông Trump nhấn mạnh rằng Mỹ đã chiến thắng trên chiến trường bằng cách tiêu diệt các lãnh đạo Iran và phá hủy các cơ sở hạ tầng quân sự quan trọng.
“Chúng tôi đã liên tục nói chuyện với Tổng thống Trump. Tôi không biết chúng tôi đã nói chuyện với ông ấy bao nhiêu lần, khoảng nửa tá hay có khi một tá lần trong 21 giờ qua”, ông Vance nói với các phóng viên ở Islamabad ngày 12-4.
Phó tổng thống Mỹ cũng cho biết ông đã nói chuyện với các quan chức cấp cao khác của Mỹ trong suốt các cuộc đàm phán, bao gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ.
Bản chất của dấu mốc mới này là chủ định của 2 nhà lãnh đạo thúc đẩy quan hệ hợp tác trên mọi lĩnh vực để cặp quan hệ song phương này trở thành một trục quyền lực ở khu vực Đông Bắc Á với tầm tác động rồi đây có thể vươn rộng xa ra tới cả khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Hai nhà lãnh đạo thực thi cái gọi là "Ngoại giao quê nhà" để thể hiện sự coi trọng và chân thành dành cho nhau. Cụ thể, Tổng thống Lee khi thăm Nhật Bản được Thủ tướng Takaichi đón tiếp ở quê nhà của bà và đáp lại, ông đã đón tiếp nhà lãnh đạo Nhật ở quê nhà của mình tại Hàn Quốc. Thân thiết như thế đồng nghĩa rằng rất tôn trọng và tin cậy nhau, có được sự nhất trí quan điểm sâu rộng với nhau về các chủ đề nội dung trong chương trình nghị sự của mối quan hệ song phương.
Hàn Quốc và Nhật Bản đều là những đồng minh quân sự chiến lược truyền thống của Mỹ, cùng Mỹ tạo thành liên thủ chính trị, quân sự và an ninh. Bà Takaichi và ông Lee, cho dù không hẳn cùng quang phổ chính trị như nhau, nhưng chủ trương vừa vững mạnh liên thủ tay đôi với nhau vừa vững chắc liên thủ ba bên với Mỹ.
Quan hệ của Hàn Quốc và Nhật Bản với Trung Quốc đều không nồng ấm nhưng Trung Quốc là đối tác kinh tế và thương mại quan trọng nhất của họ. Liên kết giữa Nhật Bản và Hàn Quốc càng chặt thì cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều khó phân rẽ hai bên để gây áp lực đối với từng nước. Vững tay đôi như thế còn giúp tạo và tăng thế cho cả hai trong quan hệ với Mỹ và Trung Quốc.
"Điều xảy ra tối qua (vụ nổ súng tại buổi tiệc dành cho phóng viên Nhà Trắng) chính là lý do vì sao quân đội, Cơ quan Mật vụ, lực lượng thực thi pháp luật, vì những lý do khác nhau, mọi Tổng thống trong 150 năm qua đều yêu cầu xây dựng một phòng khiêu vũ lớn, an toàn và bảo mật ngay trong khuôn viên Nhà Trắng.
Sự kiện này sẽ không bao giờ xảy ra nếu có phòng khiêu vũ tối mật được xây dựng tại Nhà Trắng.
Nó có đầy đủ các tính năng an ninh ở mức cao nhất, không có các phòng phía trên để người lạ có thể xâm nhập và nằm trong khu vực có cổng bảo vệ của tòa nhà an ninh nhất thế giới là Nhà Trắng", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 26-4 (giờ Mỹ).
Theo kênh truyền hình ABC7 News, Ông Trump cũng nói tại cuộc họp báo sau vụ nổ súng rằng phòng khiêu vũ mới sẽ là một không gian lớn hơn và an ninh tốt hơn, đồng thời có các tính năng như "chống drone" và kính chống đạn.
Trước đó, Tổng thống Trump dự kiến phát biểu tại bữa tiệc chiêu đãi dành cho các phóng viên Nhà Trắng được tổ chức ở khách sạn Washington Hilton, với hàng ngàn khách mời gồm các thành viên nội các và phóng viên.
Tuy nhiên, sự kiện đã dừng lại sau vụ nổ súng.
Kế hoạch xây dựng phòng khiêu vũ rộng hơn 8.000m² của ông Trump đã vấp phải nhiều phản ứng trái chiều và các tranh chấp pháp lý, sau khi khu Đông của Nhà Trắng bị phá bỏ để lấy chỗ cho công trình này.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 31-3, Thẩm phán Richard Leon tại tòa án liên bang ở Washington D.C. đã chấp thuận yêu cầu của Tổ chức Bảo tồn di sản quốc gia (NTHP) về việc tạm dừng thi công dự án phòng khiêu vũ tại Nhà Trắng.
Trước đó ba tháng, NTHP đã đệ đơn kiện, cáo buộc chính quyền Tổng thống Donald Trump không có thẩm quyền phá dỡ cánh Đông của Nhà Trắng để xây dựng công trình mới.
Trong phán quyết dài 35 trang, thẩm phán Leon viết: "Trừ khi Quốc hội cho phép dự án, việc xây dựng phải ngừng lại".
Theo Hãng tin AP, sau đó chính quyền ông Trump đã nộp đơn kháng cáo phán quyết của tòa sơ thẩm yêu cầu dừng thi công dự án phòng khiêu vũ trị giá hơn 400 triệu USD.
Trong hồ sơ kháng cáo, các luật sư của Cục Công viên quốc gia (NPS), trực thuộc Bộ Nội vụ, cho rằng việc đình chỉ thi công đang "gây ra những tổn hại nghiêm trọng về an ninh quốc gia đối với Nhà Trắng, Tổng thống, gia đình ông và đội ngũ nhân viên".
Ngày 2-4, hy vọng về một cái kết nhanh chóng cho cuộc xung đột ở Trung Đông gần như tan biến sau khi Tổng thống Trump tuyên bố sẽ "giáng đòn cực mạnh" vào Iran trong 2 - 3 tuần tới, thay vì phác thảo lộ trình hòa bình.
Thị trường tài chính phản ứng tức thì: giá dầu thô Brent tăng khoảng 5% lên 106 USD/thùng, hầu hết sàn chứng khoán châu Á chìm trong sắc đỏ. Các nhà đầu tư, vốn đang chờ đợi tín hiệu về việc mở lại eo biển Hormuz, đã thất vọng hoàn toàn.
Khoảng 21h ngày 1-4 (theo giờ Mỹ, tức sáng 2-4 theo giờ Việt Nam), ông Trump phát biểu: "Tôi có thể nói rằng chúng ta đang đi đúng hướng để hoàn thành tất cả mục tiêu của Mỹ trong thời gian rất ngắn, rất ngắn thôi. Chúng ta sẽ giáng cho họ (Iran) đòn cực mạnh trong 2 - 3 tuần tới. Chúng ta sẽ đưa họ trở lại thời kỳ đồ đá, nơi họ thuộc về".
Ngay sau bài phát biểu, quân đội Israel xác nhận phát hiện thêm các tên lửa mới phóng từ Iran hướng về lãnh thổ nước này - một dấu hiệu cho thấy căng thẳng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Phản ứng từ giới tài chính rất gay gắt. Ông Russel Chesler, Trưởng bộ phận đầu tư và thị trường vốn tại Công ty Vaneck Australia, nhận xét thẳng thắn: "Nếu ông Trump đang cố gắng tạo niềm tin cho thị trường thì ông ấy đã không làm được. Câu hỏi quan trọng trong tâm trí tất cả nhà đầu tư là "Khi nào chuyện này sẽ kết thúc?", và chính điều này đang tạo ra biến động".
Ông John Woods, Giám đốc đầu tư phụ trách châu Á tại Ngân hàng Lombard Odier, cũng đồng quan điểm: "Thị trường đang hy vọng có tin tức mới về việc kết thúc cuộc xung đột và đã bán tháo khi bài phát biểu của ông Trump không mang lại cảm giác rõ ràng về một cái kết".
Trước bài phát biểu của ông Trump, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian từng nêu rõ người dân Mỹ không phải là kẻ thù của Iran - một tín hiệu ngoại giao mà bài phát biểu của ông Trump đã không hề đón nhận.
Bối cảnh ngày càng bi quan hơn khi hôm 1-4, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB) và Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) cùng cảnh báo rằng cuộc chiến đang gây ra những tác động "to lớn, toàn cầu và rất bất cân xứng", đồng thời cho biết sẽ phối hợp ứng phó, bao gồm khả năng hỗ trợ tài chính cho các quốc gia chịu tác động nặng nề nhất.
Trước đó, kể từ ngày 28-2, khi Mỹ và Israel tấn công Iran, hàng ngàn người đã thiệt mạng trên khắp Trung Đông.
Không chỉ thị trường tài chính phản ứng tiêu cực, dư luận trong nước Mỹ cũng cho thấy sự rạn nứt ngày càng rõ. Dựa trên một số cuộc thăm dò gần đây với hơn 10.000 người, báo Washington Post phân tích rằng gần 6/10 số người Mỹ phản đối cuộc xung đột với Iran.
Cụ thể, một cuộc thăm dò của Trung tâm nghiên cứu Pew vào giữa tháng 3 cho thấy 59% người được hỏi cho rằng Mỹ đã đưa ra "quyết định sai lầm khi sử dụng lực lượng quân sự ở Iran".
Đài Fox News cũng ghi nhận 58% người phản đối "hành động quân sự hiện tại của Mỹ đối với Iran". Đáng chú ý hơn, 65% người Mỹ cho rằng chính quyền ông Trump chưa giải thích đầy đủ mục đích của cuộc xung đột.
Trước làn sóng lo ngại về giá xăng tăng cao, ông Trump tìm cách trấn an: "Nhiều người Mỹ đã lo ngại trước việc giá xăng tăng gần đây trong nước.
Sự gia tăng ngắn hạn này hoàn toàn là kết quả của việc chính quyền Iran tiến hành các cuộc tấn công khủng bố điên cuồng nhằm vào các tàu chở dầu thương mại ở các nước láng giềng vốn không liên quan gì đến cuộc xung đột".
Tuy nhiên ông không đưa ra bất kỳ giải pháp cụ thể nào, chỉ gợi ý rằng giá cả sẽ "nhanh chóng giảm trở lại" sau khi chiến sự chấm dứt.
Iran gần như đã đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến đường thủy vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu, đẩy giá năng lượng leo thang và ảnh hưởng không nhỏ đến tỉ lệ ủng hộ ông Trump trước cuộc bầu cử giữa kỳ.
Trong bài phát biểu, ông Trump thậm chí tuyên bố Mỹ không cần eo biển Hormuz, đồng thời thách thức các đồng minh phụ thuộc dầu mỏ tại khu vực hãy tự nỗ lực mở lại tuyến đường này.
Theo Đài CNN, một số tuyên bố của ông Trump, chẳng hạn Iran đang "ngay trước ngưỡng cửa" sở hữu vũ khí hạt nhân và có thể sớm sở hữu tên lửa tầm xa đủ để tấn công lãnh thổ Mỹ, mâu thuẫn với các đánh giá tình báo của Mỹ và phương Tây, và không được ông đưa ra bằng chứng chi tiết.
Dù vậy, ông đã có lập luận đáng chú ý rằng khí tài quân sự cũng như khả năng gây hỗn loạn khu vực của Iran đã bị tàn phá đáng kể sau các đợt không kích của Mỹ và Israel.
