Trong hệ thống tư pháp, luật sư đóng vai trò là “lá chắn” bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo. Song việc bảo mật thông tin cho thân chủ và trách nhiệm tố giác tội phạm vì an toàn xã hội luôn có ranh giới.
Dự án sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2026 đabg được Bộ Công an xây dựng và lấy ý kiến đến 7/5, nêu đề xuất siết chặt “đặc quyền” miễn truy cứu hình sự của luật sư.
Được im lặng với hành vi đã xảy ra, nhưng phải lên tiếng với tội sắp thực hiện
Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, luật sư không phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không tố giác tội phạm mà thân chủ “đang chuẩn bị, đang thực hiện hoặc đã thực hiện” mà luật sư biết rõ trong quá trình thực hiện việc bào chữa.
Nghĩa là biết thân chủ sắp, đang phạm tội mà không tố giác thì luật sư vẫn không bị truy cứu hình sự (trừ khi đó là các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng).
Quy định này là nhằm bảo đảm sự tin cậy tuyệt đối giữa luật sư và thân chủ, tạo điều kiện cho quyền bào chữa, một quyền hiến định, được thực thi trọn vẹn.
Song theo Bộ Công an, quy định như trên là không phù hợp. Cụ thể, với những hành vi thân chủ chuẩn bị thực hiện hoặc đang thực hiện (phạm một tội mới hoặc tiếp diễn hành vi phạm tội đã thực hiện trước đó) không thuộc phạm vi nhiệm vụ của người bào chữa.
Do đó, nếu luật sư không tố giác các hành vi này sẽ vi phạm nguyên tắc của pháp luật hình sự: “Mọi hành vi phạm tội do người thực hiện phải được phát hiện kịp thời”.
Trên quan điểm này, Dự thảo đề xuất sửa đổi quy định miễn trừ trên với luật sư, người bào chữa, nhằm cân bằng giữa đạo đức nghề nghiệp, nghĩa vụ bảo mật thông tin của luật sư với trách nhiệm bảo vệ an toàn xã hội và ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa theo đúng tinh thần “lấy phòng ngừa là chính”.
Thêm con dâu, con rể, bố mẹ chồng, bố mẹ vợ… vào nhóm không buộc phải tố giác
Vẫn trong chính sách điều chỉnh nhóm được miễn chịu trách nhiệm hình sự do không tố giác tội phạm, Bộ Công an cũng đề xuất mở rộng hơn với người nhà của người phạm tội.
Điều 18 và 19 Bộ luật Hình sự hiện chỉ loại trừ trách nhiệm hình sự cho ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội.
Theo Bộ Công an, quy định này chưa bao quát hết các mối quan hệ “thân thích” của một cá nhân, chưa bảo đảm tính nhân văn, nhân đạo. Do đó, dự thảo đã đề xuất mở rộng thêm với bố mẹ nuôi, bố mẹ vợ/chồng, cha dượng, mẹ kế, con nuôi, con rể, con dâu, con riêng của vợ/chồng.
Sự bổ sung này sẽ phản ánh đầy đủ hơn cấu trúc gia đình thực tế, tăng tính nhân đạo và phù hợp hơn với truyền thống ứng xử gia đình; phù hợp với quy định về hàng thừa kế của Bộ luật Dân sự cũng như Luật Hôn nhân và gia đình.
Điều này đồng nghĩa, nếu một người phạm tội thì những người thuộc diện đã nêu ở trên, không bị bắt buộc phải tố giác.
Bộ Công an đánh giá chính sách này sẽ làm hẹp phạm vi bị truy cứu trách nhiệm hình sự của những người không tố giác, che giấu tội phạm, nhưng là cần thiết để bảo vệ các giá trị cốt lõi trong văn hóa dân tộc.
Đối với doanh nghiệp, nghĩa vụ của những người thân của người phạm tội giảm đi, đồng nghĩa với quyền lợi của người bị xâm hại cũng sẽ có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt là trong các vụ án kinh tế, tham ô, gian lận, rửa tiền có yếu tố gia đình. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng phải có trách nhiệm để bảo đảm quyền lợi cho họ.
Tối 30-4, Công an phường Gò Vấp cho biết đang phối hợp Phòng Cảnh sát hình sự (PC02) Công an TP.HCM tạm giữ nghi phạm Nguyễn Hữu Tuấn (38 tuổi, ngụ tỉnh Đồng Nai) để củng cố hồ sơ, xử lý hành vi cướp giật tài sản.
Theo đó, lúc 6h30 cùng ngày, Công an phường Gò Vấp tiếp nhận thông vụ cướp giật tài sản do chị P.T.A.T. (28 tuổi, ngụ tỉnh Đắk Lắk) trình báo.
Theo chị T., khoảng 1h20 cùng ngày, chị cùng nhóm bạn đang đi bộ trong hẻm đường Lê Đức Thọ, phường Gò Vấp thì Tuấn chạy xe máy áp sát giật chiếc điện thoại iPhone 13 Promax đang cầm trên tay rồi bỏ chạy.
Chị T. cùng nhóm bạn hô hoán chạy bộ đuổi theo nhưng do đêm khuya nên không có người hỗ trợ.
Đến 1h28, ngay sau khi cướp giật, Tuấn nghĩ lại và hối hận về hành vi của mình nên quyết định đưa điện thoại vừa giật được cho tài xế xe ôm công nghệ đang đậu ven đường là anh T.C.T. (48 tuổi) và dặn dò "giao điện thoại này cho công an phường hoặc đợi chủ gọi điện lại thì đưa cho chủ sẽ được cho tiền".
Do tiếp tục nhận cuốc xe chở khách nên đến 6h anh T. mới mang điện thoại đến giao nộp cho Công an phường Gò Vấp và tường trình lại sự việc.
Đến 14h, bằng các biện pháp nghiệp vụ, tổ công tác số 7, Phòng Cảnh sát hình sự (PC02) Công an TP.HCM phối hợp Công an phường Gò Vấp đã truy xét và bắt được Tuấn khi nghi phạm đang lẩn trốn.
Tại cơ quan công an, Tuấn khai đã có 2 tiền án về tội cướp giật tài sản. Qua đấu tranh, Tuấn thừa nhận hành vi cướp giật tài sản của mình.
Tuấn khai thêm đang làm công việc phụ bếp ở quán ăn lương được khoảng 10 triệu đồng, do thiếu tiền tiêu xài nên lúc đi làm về đã nảy sinh ý định cướp giật tài sản.
Tuy nhiên vừa thực hiện xong hành vi, Tuấn suy nghĩ lại và đưa điện thoại cho tài xế xe ôm công nghệ nhờ trả lại cho chủ nhân.
Liên quan vụ án Đưa hối lộ, Môi giới hối lộ và Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ xảy ra tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa, cơ quan chức năng đã xử lý nhiều người và chuẩn bị xét xử đối với 42 bị cáo. Trong số này, có một bị can đang bị cơ quan điều tra truy nã.
Năm 2022, Phan Văn Thanh (39 tuổi, ngụ TPHCM) nhờ người làm giả sẵn hồ sơ bệnh án tâm thần nhằm sử dụng khi vi phạm pháp luật để cung cấp cho cơ quan chức năng.
Sau đó, thông qua các mối quan hệ quen biết, Thanh chi 100 triệu đồng để được nhập viện điều trị tâm thần từ ngày 29/11/2022 đến ngày 26/12/2022.
Ngày 14/4/2023, Thanh bị Công an huyện Tân Châu (cũ), tỉnh Tây Ninh, khởi tố bị can về tội Đánh bạc. Trong quá trình làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng, Thanh đã xuất trình hồ sơ bệnh án tâm thần của mình.
Căn cứ hồ sơ bệnh án của Thanh, ngày 26/5/2023, Cơ quan CSĐT Công an huyện Tân Châu ra quyết định trưng cầu giám định số 165/QĐ-CSHS gửi Viện Pháp y tâm thần Biên Hòa để xác định tình trạng tâm thần của người này.
Ngày 30/6/2023, Viện Pháp y tâm thần Biên Hòa ban hành kết luận giám định pháp y tâm thần số 453/KL-VPYTW, xác định tại thời điểm thực hiện hành vi và thời điểm giám định, Thanh mất khả năng nhận thức và điều khiển hành vi.
Trên cơ sở kết luận này, ngày 14/8/2023, Viện KSND huyện Tân Châu ra quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh đối với Thanh.
Đến ngày 17/8/2023, Cơ quan CSĐT Công an huyện Tân Châu ra quyết định đình chỉ điều tra bị can đối với Phan Văn Thanh với lý do hành vi không cấu thành tội phạm.
Đối với hành vi đưa tiền nhằm làm sai lệch hồ sơ bệnh án tâm thần, Viện KSND Tối cao xác định Thanh có dấu hiệu cấu thành tội Đưa hối lộ. Tuy nhiên, trong quá trình điều tra, người này đã bỏ trốn khỏi địa phương, nên cơ quan tiến hành tố tụng ra quyết định truy nã; khi bắt được Thanh sẽ tiếp tục xử lý theo quy định pháp luật.
Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Quảng Ninh đấu tranh, làm rõ Nguyễn Văn Chiến (SN 1999, trú tại phường An Sinh, tỉnh Quảng Ninh), đối tượng gây ra hàng loạt vụ trộm cắp tài sản đặc biệt nghiêm trọng tại các biệt thự nghỉ dưỡng trên địa bàn phường Bãi Cháy.
Kết quả điều tra bước đầu xác định, từ tháng 11/2025 đến ngày 13/6/2026, Chiến đã liên tiếp thực hiện 4 vụ đột nhập biệt thự cao cấp tại khu Sun Feria, lấy trộm tiền Việt Nam cùng nhiều loại ngoại tệ, tổng trị giá khoảng 5 tỷ đồng.
Điều khiến cơ quan điều tra đặc biệt chú ý là thủ đoạn gây án kín kẽ của Chiến. Ban ngày, đối tượng nhiều lần đi quanh khu biệt thự để quan sát quy luật sinh hoạt của chủ nhà, đồng thời tìm những căn có công trình đang xây dựng liền kề hoặc có thể tiếp cận từ phía sau.
Đến đêm, Chiến trèo qua các công trình đang thi công, leo lên mái kính hoặc ban công tầng 2 để đột nhập. Đối tượng không phá khóa cửa chính, hạn chế gây tiếng động và chỉ mất vài phút để tiếp cận phòng ngủ, nơi gia chủ cất giữ tiền mặt, ngoại tệ.
Sau khi lục soát, Chiến phát hiện việc nhiều chủ nhà để chìa khóa ngay cạnh nơi cất tài sản nên khi gây án xong, đối tượng khóa lại như cũ, sắp xếp đồ đạc nhằm che giấu dấu vết.
Do cửa không bị cạy phá, nơi cất tiền vẫn được khóa, nhiều gia chủ không biết biệt thự đã bị đột nhập. Có trường hợp chỉ đến khi kiểm tra tài sản sau nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần, chủ nhà mới phát hiện số tiền lớn đã "không cánh mà bay".
Sau mỗi vụ trộm, Chiến nhanh chóng rời khỏi hiện trường, chia nhỏ số ngoại tệ rồi mang đi đổi tại nhiều địa điểm khác nhau nhằm tránh bị phát hiện.
Số tiền chiếm đoạt được, đối tượng dùng để mua môtô phân khối lớn, máy tính và nạp vào nhiều tài khoản ngân hàng để đánh bạc trên không gian mạng. Việc dòng tiền được chia nhỏ, chuyển qua nhiều tài khoản khiến quá trình truy vết tài sản gặp nhiều khó khăn.
Sau thời gian tập trung lực lượng, áp dụng đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Quảng Ninh đã xác định và bắt giữ Nguyễn Văn Chiến.
Ngày 25/6/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Quảng Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và ra lệnh tạm giam Nguyễn Văn Chiến về hành vi "Trộm cắp tài sản".
Qua vụ án, cơ quan công an khuyến cáo người dân, đặc biệt là các chủ biệt thự và cơ sở lưu trú, không nên cất giữ lượng lớn tiền mặt tại nhà; cần thường xuyên kiểm tra hệ thống cửa, ban công, lắp đặt camera, thiết bị báo động chống trộm và không để chìa khóa két sắt, thùng chứa tài sản ở vị trí dễ phát hiện.
