Dù Mỹ và Iran đều thông báo cử đại diện cấp cao đến Pakistan, hai bên lại đưa ra những tuyên bố trái ngược về hình thức thảo luận. CNN hôm qua đưa tin Nhà Trắng sẽ cử Đặc phái viên Steve Witkoff và ông Jared Kushner (con rể của Tổng thống Donald Trump) đến Pakistan và dự kiến hội đàm với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.
Thế nhưng sau khi ông Araghchi có mặt tại thủ đô Islamabad của Pakistan vào tối 24.4, Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố sẽ không gặp trực tiếp đại diện Mỹ, thay vào đó Tehran chỉ trao đổi lập trường với Washington thông qua bên trung gian là Pakistan.
Đến khuya qua, phái đoàn Iran rời Islamabad, còn Mỹ thông báo hủy chuyến đi của các đặc phái viên tới Pakistan.
Giới quan sát hiện không đặt nhiều kỳ vọng rằng vòng đàm phán sắp tới có thể mang đến đột phá về một giải pháp chấm dứt xung đột và hạ nhiệt căng thẳng ở eo biển Hormuz. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth phát đi thông điệp cứng rắn khi tuyên bố sẽ mở rộng lệnh phong tỏa của Mỹ với Tehran ra toàn cầu.
Ông nêu rõ mọi tàu thuyền muốn đi từ eo biển Hormuz đến bất kỳ nơi nào trên thế giới đều phải được Hải quân Mỹ cấp phép. Mỹ cũng gia tăng sức ép khi tuyên bố đóng băng 344 triệu USD tiền điện tử mà họ cho là có liên hệ với Iran.
Lệnh ngừng bắn Mỹ – Iran vừa được gia hạn đã vấp phải thử thách khi khu vực quanh eo biển Hormuz liên tục xảy ra các vụ tấn công tàu thuyền. Truyền thông quốc tế ghi nhận nhiều vụ nổ súng và tịch thu tàu thương mại tại đây, với các động thái đến từ cả lực lượng Mỹ và Iran. Giới sử gia và phân tích chính trị cho rằng kịch bản hiện nay có phần tương tự “cuộc chiến tàu dầu” trong chiến tranh Iran – Iraq vào thập niên 1980.
Thời điểm đó, để đối phó chiến dịch rải thủy lôi và tấn công tàu thương mại của Iran, quân đội Mỹ đã can thiệp và hộ tống khoảng 70 đoàn tàu chở dầu của Kuwait đi qua vịnh Ba Tư nhằm đảm bảo nguồn cung năng lượng toàn cầu. Hiện tại, đặc biệt là khi Tổng thống Donald Trump hôm 24.4 ra lệnh cho quân đội “bắn và tiêu diệt” các xuồng vũ trang cao tốc của Iran, khả năng Washington tái lập mô hình hộ tống này đang được xét đến.
Dù vậy, việc lặp lại kịch bản cách đây hơn 40 năm được cho là khó xảy ra, trước hết là do sự thay đổi về bản chất của cuộc chiến, mà hiện nay Mỹ đã là một bên tham chiến trực tiếp.
Chuyên gia Torbjorn Soltvedt (công ty phân tích rủi ro chính trị Verisk Maplecroft, Mỹ) đánh giá sự phát triển của công nghệ quân sự, đặc biệt là tác chiến phi đối xứng, khiến việc đảm bảo an ninh tuyến đường thủy hiện nay phức tạp hơn nhiều. “Trừ khi có thỏa thuận hoặc Mỹ có thể hạn chế khả năng triển khai xuồng cao tốc, máy bay không người lái và tên lửa của Iran, nếu không vấn đề an ninh tại Hormuz sẽ không thể được giải quyết”, ông Soltvedt nói với AP.
Ông Tom Duffy, cựu quan chức ngoại giao và cựu sĩ quan Hải quân Mỹ, cũng nói với AP rằng mục tiêu của Mỹ trong xung đột hiện nay thường thay đổi và không chắc chính quyền ông Trump có mạo hiểm dùng vũ lực để đảm bảo an toàn cho tàu vận tải hay không.
Tổng thư ký Arsenio Dominguez của Tổ chức Hàng hải quốc tế cho biết cơ quan này đang xây dựng kế hoạch sơ tán cho hàng trăm tàu bị mắc kẹt ở vịnh Ba Tư kể từ khi nổ ra xung đột gần hai tháng trước.
Theo ông Dominguez, các chi tiết đang được thảo luận bao gồm thứ tự khởi hành của các tàu, tùy thuộc vào thời gian thủy thủ đoàn bị mắc kẹt, cùng với các yếu tố khác. IMO đang liên hệ với các quốc gia ven biển, bao gồm Iran và Oman, và các quốc gia đăng ký tàu để hoàn thiện kế hoạch.
Việc sơ tán sẽ tuân theo tuyến hàng hải đã được thiết lập từ trước là Hệ thống Phân luồng giao thông do Iran và Oman đề xuất và được Tổ chức Hàng hải quốc tế thông qua năm 1968, Hãng tin Bloomberg dẫn lời nhà lãnh đạo IMO.
Trong những tuần qua, Iran đã thiết lập một hệ thống giao thông bao gồm một tuyến hàng hải gần bờ biển của nước này và, trong một số trường hợp, có thu phí các tàu đi qua.
Tuy nhiên ông Dominguez cũng nhấn mạnh rằng kế hoạch này chỉ có thể được thực hiện khi có những dấu hiệu giảm leo thang căng thẳng rõ ràng.
Đến nay, Mỹ đã cảnh báo sẵn sàng tấn công Iran trở lại, còn Tehran kiên quyết không khuất phục áp lực từ Washington. Trong khi đó đàm phán hòa bình vẫn bế tắc khi thỏa thuận ngừng bắn hiện tại sắp hết hạn.
Nhà Trắng cho biết Phó tổng thống Mỹ J.D. Vance sẵn sàng bay trở lại Islamabad để dẫn đầu phái đoàn Mỹ, bao gồm cả đặc phái viên Steve Witkoff và con rể Jared Kushner của Tổng thống Donald Trump.
Ban đầu, các cuộc đàm phán dự kiến diễn ra tại thủ đô Islamabad của Pakistan đầu tuần này, nhưng đã bị gián đoạn sau khi Iran tuyên bố rút khỏi đàm phán.
Phản ứng của Tehran một phần xuất phát từ việc Mỹ bắt giữ một tàu chở hàng mang cờ Iran cuối tuần trước, cáo buộc tàu này không tuân thủ lệnh phong tỏa của Washington đối với các cảng của Iran.
Lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực vào tuần trước, nhằm đáp trả việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz. Tehran chỉ trích lệnh phong tỏa vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, nhưng Mỹ bác bỏ. Ông Trump khẳng định Hải quân Mỹ sẽ tiếp tục thực thi lệnh phong tỏa cho đến khi Iran mở lại tuyến đường thủy chiến lược này.
Theo Hãng tin Reuters, trong một cuộc phỏng vấn phát sóng ngày 3-6, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định Iran "đã đồng ý không sở hữu vũ khí hạt nhân".
Trả lời câu hỏi về vai trò của Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei trong các cuộc đàm phán giữa Tehran và Washington nhằm chấm dứt xung đột, ông Trump cho biết: "Ông ấy chắc chắn có tham gia... Tôi nghĩ họ rất tôn trọng ông ấy".
Theo Tổng thống Mỹ, ông được thông báo rằng sức khỏe của ông Khamenei hiện không thực sự tốt, song nhà lãnh đạo này vẫn trực tiếp phê chuẩn các quyết định liên quan đến tiến trình đàm phán.
Ông Trump cũng tiết lộ bản thân chưa từng có "vinh dự được gặp" ông Khamenei. "Tôi muốn gặp ông ấy. Có lẽ chúng tôi sẽ gặp nhau vào một thời điểm nào đó, tùy thuộc vào việc mọi chuyện diễn biến ra sao" - ông Trump nói.
Đánh giá về cuộc xung đột với Iran, ông Trump cho rằng đây là một thành công đối với Mỹ khi khẳng định "quân đội Iran đã bị đánh bại".
Ông chủ Nhà Trắng nhấn mạnh: "Chúng tôi đang nỗ lực hướng tới một thỏa thuận. Nếu đạt được, đó sẽ là điều rất tốt. Còn nếu không, chúng tôi vẫn có những phương án khác".
Tổng thống Mỹ không giải thích cụ thể "phương án khác" là gì. Tuy nhiên trước đó ông từng tuyên bố Washington sẵn sàng nối lại các cuộc không kích nếu cần thiết.
Trước đó cũng trong ngày 3-6, nhân dịp kỷ niệm ngày mất của Đại giáo chủ Ruhollah Khomeini, lực lượng vũ trang Iran tuyên bố nước này sẽ "không lùi bước trước mối đe dọa", đồng thời cáo buộc Mỹ và Israel đứng sau các hành động gây bất ổn khu vực.
