Cô Hồng, 49 tuổi, giáo viên Ngữ văn, kiêm tổng phụ trách Đội ở trường THCS Lê Thị Bạch Cát, phường Cửa Lò, đã có hơn 23 năm đứng lớp theo diện hợp đồng dài hạn. Từng đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi cấp thị xã, được Sở Giáo dục và Đào tạo cử làm giáo viên cốt cán, nhưng cô chưa có cơ hội vào biên chế. Với 14,5 triệu đồng mỗi tháng, cô Hồng chắt chiu nuôi hai con ăn học và lo thuốc men cho chồng, thấy “đủ” để duy trì cuộc sống.
Khó khăn ập đến khi tháng 10/2025, tỉnh Nghệ An giao biên chế trực tiếp về các trường, nhóm do cấp huyện ký trước đây không còn nằm trong diện được trả lương từ ngân sách.
Cô Hồng không có lương từ đầu năm đến nay, dù vẫn đứng lớp đều đặn hai buổi mỗi ngày.
“Năng lực được ghi nhận, nhưng lương lại không có”, cô ngậm ngùi.
Hơn 4 tháng qua, chi tiêu của gia đình cô Hồng dựa vào khoản lương hưu hơn 7 triệu đồng của chồng, kết hợp vay mượn đồng nghiệp và người thân, mỗi lần vài trăm nghìn.
“Tôi không dám vay nhiều, chỉ đủ cầm cự qua ngày”, cô kể.
Gần đây, giá xăng tăng, chi phí cho quãng đường gần 20 km từ nhà đến trường cao hơn một chút. Vì thế, cô Hồng tự nấu cơm mang theo để tiết kiệm. Những khoản chi như học phí của con hay tiền thuốc cho chồng dần trở thành gánh nặng.
Sau gần 22 năm làm việc, chị Hà, nhân viên y tế trường Mầm non Bình Minh (phường Cửa Lò) nhận lương tháng khoảng 9,8 triệu đồng. Trước kia, chị tin hợp đồng dài hạn do Chủ tịch thị xã Cửa Lò (cũ) ký là đảm bảo cho một công việc ổn định.
Với thù lao lái xe thuê của chồng, tổng thu nhập gia đình chị Hà khoảng 15 triệu đồng mỗi tháng. Nay mất đi nguồn chính, cuộc sống gia đình 5 người chao đảo. Chị Hà phải tính toán, vay mượn từng đồng, bởi còn lo cho hai con lớn học đại học, con nhỏ học lớp 6.
“Tôi xoay như chong chóng”, chị Hà nói, giọng mệt mỏi, cho biết phải mượn bạn bè từng khoản nhỏ, mỗi lần 1-2 triệu đồng để trang trải sinh hoạt.
Dù vậy, cả hai vẫn đi làm đều đặn. Cô Hồng dạy đủ hai buổi mỗi ngày, kiêm nhiệm công tác Đội, tối về thức khuya soạn giáo án. Trong lớp học, cô Hồng cố quên đi mọi bộn bề để giữ nguyên nhịp giảng.
“Đi làm vì cái tâm”, cô nói, lấy tay lau nước mắt khi kể về việc người thân khuyên nghỉ dạy. Rời bỏ bục giảng sau 23 năm là điều cô chưa từng nghĩ đến.
Còn chị Hà phụ giáo viên chăm trẻ buổi sáng, buổi chiều tiếp tục các phần việc khác, từ y tế đến hỗ trợ lau dọn bàn ghế, vệ sinh phòng học… Ở tuổi 46, chị từng tìm việc làm thêm như rửa bát tại nhà hàng, quán ăn nhưng đều bị từ chối. Tính vay ngân hàng một khoản nhỏ để tìm hướng kinh doanh, song chị cũng bế tắc vì không có thu nhập ổn định để chứng minh khả năng trả nợ.
Cách đây vài ngày, cô Hồng, chị Hà cùng một số đồng nghiệp đến UBND tỉnh Nghệ An, đăng ký gặp Chủ tịch. Họ mong được giải quyết số tiền lương bị nợ và được trả lời rõ ràng về tương lai công việc.
“Chúng tôi cần một câu trả lời thỏa đáng để biết đường tính tiếp”, chị Hà nói, cho hay đã có lịch gặp trong những ngày tới.
Tỉnh Nghệ An hiện có 63 giáo viên và 148 nhân viên hợp đồng (y tế học đường, thiết bị thư viện, thủ quỹ, kế toán…). Nhiều người làm việc trên 20 năm, cá biệt tới 29 năm. Cô Hồng và chị Hà thuộc diện hợp đồng dài hạn, hưởng chế độ như biên chế, còn phần lớn hưởng lương bậc 1 (khoảng 5 triệu đồng), thậm chí chỉ 85% mức này. Do nhiều năm không có chỉ tiêu hoặc không đạt yêu cầu tuyển dụng, đời sống và việc làm của họ luôn bấp bênh.
Đến cuối tháng 4, 25 trong 35 trường đại học đào tạo Y khoa đã công bố tổ hợp xét tuyển năm 2026.
Trong đó, các trường Đại học Y Hà Nội, Y Dược TP HCM, Y khoa Phạm Ngọc Thạch, Y Dược Cần Thơ chỉ xét điểm thi tốt nghiệp THPT theo khối B00 (Toán, Hóa, Sinh). Còn lại, các trường sử dụng 3-12 tổ hợp, cá biệt có trường dùng điểm môn Ngoại ngữ với 7 thứ tiếng.
Ngoài B00 cùng một số tổ hợp phổ biến như A00 (Toán, Lý, Hóa), D08 (Toán, Sinh, Anh), 10 trường sử dụng các tổ hợp chứa Văn, Sử hoặc Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học hay Công nghệ.
Dù vậy, hai môn Toán - Hóa, Toán - Sinh hoặc Toán - Lý là bắt buộc, có trường đặt thêm điều kiện về môn Sinh học ở bậc THPT để đảm bảo thí sinh phù hợp học ngành Y khoa.
Năm ngoái, khi một số trường sử dụng các tổ hợp "lạ" để xét tuyển ngành Y khoa, ví dụ D01 (Toán, Văn, Anh), nhiều chuyên gia và bác sĩ đã cảnh báo về chất lượng đào tạo, cho rằng các tổ hợp cần có Toán, Hóa, Sinh bởi đây là kiến thức nền tảng sinh viên theo ngành này phải có.
Danh sách tổ hợp xét tuyển ngành Y khoa năm 2026 của các trường Y phía Bắc, tính đến ngày 29/4:
Theo Quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường có thể tự chọn môn trong tổ hợp xét tuyển, miễn là mỗi tổ hợp có tối đa ba bài thi, trong đó có Toán hoặc Văn.
Năm ngoái, Bộ đã phải yêu cầu các trường dùng tổ hợp xét tuyển không có môn nền tảng, liên quan đến ngành học phải giải trình căn cứ khoa học, thực tiễn. Một số trường sau đó đã điều chỉnh.
Chiều 31-5, hơn 61.700 thí sinh ở Hải Phòng đã bước vào môn thi tiếng Anh, môn thi đầu tiên trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2026 - 2027.
Công tác chuẩn bị được diễn ra chu đáo nên môn thi đầu tiên trong kỳ thi diễn ra an toàn.
Đánh giá về đề thi môn tiếng Anh, thí sinh Nguyễn Bảo An cho biết đề thi vừa sức với các thí sinh, chỉ cần học khá có thể đạt được điểm đầu vào nhưng vẫn có sự phân loại với các thí sinh tốp trên.
"Đề thi năm nay khá hay, đối với các thí sinh có lực học khá vẫn có thể làm được bài, đạt được 7-8 điểm. Còn đối với các thí sinh học giỏi, xuất sắc thì có thể đạt 9-10 điểm" - Bảo An nói.
Tương tự, thí sinh Nguyễn Trần Gia Huy cho biết môn thi tiếng Anh vừa có sự phân loại thí sinh, nhưng cũng không "làm khó" được các thí sinh học chắc chắn. Chỉ cần nắm vững kiến thức, thí sinh sẽ đạt được điểm cao.
Theo Gia Huy: "Môn thi đầu tiên em đã làm khá tốt. Hai môn thi còn lại em hy vọng đề thi cũng sẽ ra tương tự để tất cả thí sinh có thể đạt được nguyện vọng của mình, đồng thời các thí sinh có học lực tốt hơn sẽ bứt phá, giành kết quả tốt nhất".
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2026 - 2027 tại Hải Phòng là kỳ thi đầu tiên được tổ chức sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh. Vì vậy, quy mô kỳ thi tăng đáng kể cả về số lượng thí sinh, hội đồng thi và cán bộ làm nhiệm vụ.
Theo Sở Giáo dục Hải Phòng, toàn thành phố có hơn 61.700 thí sinh đăng ký dự thi vào các trường THPT công lập. Trong đó có 58.739 thí sinh dự thi hệ đại trà và 3.012 thí sinh đăng ký dự thi vào các Trường THPT chuyên Trần Phú, Nguyễn Trãi.
Kỳ thi năm nay thành phố tổ chức 102 hội đồng thi đại trà với 2.510 phòng thi. Khối chuyên có 3 hội đồng thi với 128 phòng thi môn đại trà và 144 phòng thi môn chuyên.
Để phục vụ kỳ thi, ngành giáo dục Hải Phòng huy động khoảng 7.000 cán bộ, giáo viên, nhân viên tham gia coi thi và khoảng 750 cán bộ, giáo viên tham gia chấm thi.
GS-TS Lê Quân, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT nêu quan điểm về chi phí học tập và chất lượng đầu ra học đại học (ĐH) tại Hội nghị tuyển sinh ĐH do Bộ GD-ĐT tổ chức ngày 20.4 tại TP.HCM.
GS-TS Lê Quân dẫn dữ liệu của Bộ Nội vụ cho biết thu nhập bình quân của người lao động năm 2025 khoảng 8-9 triệu đồng mỗi tháng. Trong khi thống kê sơ bộ học phí và các chi phí khác cho thấy một sinh viên tiêu tốn không dưới 100 triệu đồng mỗi năm. Ông nhìn nhận việc lo cho con học ĐH hiện là áp lực không nhỏ với người lao động.
Ông Quân nói: "ĐH không phải là chỗ để học đại". Ông nhấn mạnh: "Bây giờ chi phí học tập ngày càng lớn và 4 năm học tập với chi phí không nhỏ. Nếu ra trường công việc không đáp ứng lực, đặc biệt là không thích ứng được với sự biến đổi của công nghệ thì rõ ràng chúng ta sẽ có những hệ lụy rất lớn về một lực lượng lao động không có chất lượng trong một thời gian không xa".
Vì vậy, GS-TS Lê Quân nhấn mạnh đến yếu tố chất lượng đầu ra trong đào tạo ĐH. Ông nói: "Đến lúc nào đó chúng ta chỉ có thể nói đến những giá trị khác ngoài chất lượng bởi vì chất lượng là điều đương nhiên, không đảm bảo chất lượng thì sẽ có những cái khó khăn và không được thừa nhận. Và chất lượng trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi, công nghệ thay đổi rất nhanh áp lực rất lớn đến chúng ta".
Ông Quân nêu quan điểm của lãnh đạo Bộ và của cá nhân là phải nâng chuẩn chất lượng. Ông cho rằng tuyển sinh cần làm sao chuẩn đầu vào tốt lên, nhưng dần dần phải hướng đến chuẩn đầu ra cao hơn. Chuẩn đầu ra cao hơn thì được đánh giá bởi thị trường lao động trong nước và quốc tế.
"Vì những cái đó sẽ đảm bảo cho chúng ta tốt hơn và để loại bỏ điều mà rất nhiều người cho rằng chưa bao giờ thấy học ĐH hay học thạc sĩ ở nước chúng ta dễ như vậy. Nếu mà dễ như vậy, không vất vả thì rõ ràng là tương lai việc làm cũng sẽ khó khăn. Chúng ta cần phải có trách nhiệm hơn với ngành và với xã hội", ông chia sẻ với đại diện các cơ sở đào tạo ĐH tại hội nghị.
Nhấn mạnh yếu tố trách nhiệm, Thứ trưởng Lê Quân cho rằng cần tuyển đúng người, đào tạo đúng người và tạo cơ hội việc làm đúng người. "Tỷ lệ việc làm sau khi đào tạo mà chúng ta nêu nhiều khi chưa thực sự đầy đủ và không phản ánh hết vấn đề. Vì thế, thời gian tới, ngành giáo dục sẽ phối hợp Bộ Công an đồng bộ dữ liệu, ghi nhận thông tin từ lúc sinh viên nhập học đến khi tốt nghiệp, đóng bảo hiểm xã hội. Khi đó, sẽ thấy rõ được trách nhiệm của cơ sở đào tạo với người học', ông Quân nhấn mạnh.
Chia sẻ trong hội nghị tuyển sinh, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT cũng nêu bật điểm mới trong cách thức xác định chỉ tiêu tuyển sinh theo quy định mới vừa được ban hành. Ông nói: "Quy định có nhiều điểm mới, theo quan điểm mới. Trong đó, một sự thay đổi cơ bản là cách xác định giảng viên và hệ số quy đổi".
Theo ông, thạc sĩ là chỉ được tính hệ số quy đổi 0,75. Về nguyên tắc, thạc sĩ cũng sẽ dần dần hạn chế, với vai trò như là trợ giảng trong hệ thống. Do đó, những cơ sở giáo dục mà đang có số lượng thạc sĩ lớn, quy mô tuyển sinh dựa vào số lượng thạc sĩ lớn thì sẽ phải điều chỉnh và tính toán về mặt đội ngũ thời gian tới. Nếu không, đến một thời điểm nào đó, chỉ tiêu tuyển sinh sẽ bị hạn chế nhiều.
Nói thêm về định hướng thay đổi này, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT nói: "Bài toán này chúng ta cũng thấy rõ bởi ĐH dần dần định hướng đổi mới sáng tạo. Thầy cô phải có khả năng tư duy tổng hợp, tư duy nghiên cứu và tư duy khoa học và đổi mới sáng tạo".
