Bộ Công Thương vừa ban hành Thông tư số 20 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 10 quy định phương pháp xác định và nguyên tắc áp dụng biểu giá chi phí tránh được cho các nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ, đồng thời điều chỉnh nội dung hợp đồng mua bán điện (PPA). Thông tư có hiệu lực từ ngày 2-6-2026.
Biểu giá chi phí tránh được là các mức giá được tính toán căn cứ vào các chi phí tránh được của hệ thống điện quốc gia khi có 1kWh của nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ (có công suất bằng hoặc dưới 30MW) được phát lên lưới điện quốc gia.
Đó là chi phí mà hệ thống điện quốc gia không phải bỏ ra khi mua điện từ các nhà máy như thủy điện nhỏ, năng lượng mặt trời, điện gió, thay vì phải tự sản xuất từ các nguồn có chi phí cao nhất trong hệ thống. Việc hưởng cơ chế này giúp khuyến khích phát triển nguồn năng lượng sạch, giảm phát thải.
Một trong những nội dung đáng chú ý là việc sửa đổi, bổ sung khái niệm mùa mưa và mùa khô theo từng miền, làm cơ sở quan trọng để tính toán giá điện. Cụ thể, mùa mưa ở miền Bắc được xác định từ ngày 1-7 đến hết 31-10, tại miền Trung từ ngày 15-8 đến 15-12, tại miền Nam từ ngày 1-8 đến 1-12. Ngược lại, mùa khô được tính tương ứng cho các khoảng thời gian còn lại của năm ở từng miền.
Thông tư cũng làm rõ cách xác định miền Bắc, Trung, Nam theo ranh giới điều độ của hệ thống điện, thay vì đơn thuần theo địa giới hành chính. Khái niệm “nhà máy năng lượng tái tạo nhỏ” cũng được chuẩn hóa theo quy mô công suất do Bộ Công Thương quy định.
Thông tư sửa đổi quy định về thời hạn hợp đồng mua bán điện (PPA) giữa bên bán và bên mua. PPA sẽ có hiệu lực kể từ ngày ký và chấm dứt sau tối đa 20 năm kể từ ngày vận hành thương mại, nhằm tạo khung pháp lý ổn định dài hạn cho nhà đầu tư, phù hợp với vòng đời kinh tế của các dự án.
Về điều khoản chuyển tiếp, thông tư cho phép các nhà máy đã ký hợp đồng trước đó tiếp tục áp dụng biểu giá theo khu vực đã xác định, kể cả trong trường hợp có thay đổi địa giới hành chính. Đây là điểm quan trọng nhằm đảm bảo tính ổn định của hợp đồng đã ký.
Đối với các dự án bị thay đổi tiêu chí về quy mô công suất, chủ đầu tư được quyền lựa chọn: tiếp tục áp dụng biểu giá chi phí tránh được hoặc tham gia thị trường điện. Tuy nhiên nếu đã lựa chọn thị trường điện, sẽ không được quay lại cơ chế giá biểu giá chi phí tránh được.
Ngoài ra trong trường hợp bất khả kháng như thiên tai, sự cố khiến nhà máy phải dừng vận hành, có thể thỏa thuận gia hạn hợp đồng nhưng không vượt quá 20 năm.
Phương pháp tính toán chi tiết biểu giá chi phí tránh được, bao gồm ba cấu phần chính: giá điện năng, tổn thất truyền tải và giá công suất.
Đối với giá điện năng, mức giá được xác định dựa trên chi phí nhiên liệu trung bình của các nhà máy nhiệt điện có chi phí biến đổi cao nhất được huy động. Giá này được điều chỉnh theo biến động nhiên liệu và tính trung bình theo năm.
Đáng chú ý, giá điện năng dư được quy định bằng 50% mức giá trong các giờ thấp điểm của mùa mưa – cơ chế nhằm khuyến khích tối ưu vận hành hệ thống.
Về tổn thất truyền tải sẽ có công thức tính riêng cho từng miền, có cơ chế “thưởng – phạt” tùy thuộc vào vị trí kết nối và chiều luồng công suất trên đường dây 500kV. Điều này phản ánh đúng chi phí thực tế và khuyến khích phân bổ nguồn điện hợp lý theo vùng.
Đối với giá công suất tránh được, cơ sở tính toán là nhà máy nhiệt điện chu trình hỗn hợp (CCGT) thay thế. Các thông số đầu vào gồm suất đầu tư, chi phí vận hành, tỉ lệ vốn vay – vốn chủ, lãi suất và hệ số chiết khấu (biểu giá chi phí tránh được, tối đa 10%).
Sau khi tính toán chi phí đầu tư hằng năm và điều chỉnh theo tổn thất truyền tải, giá công suất phát điện tránh được được xác định theo công thức chia cho số giờ cao điểm mùa khô.
Báo cáo mới nhất của Viện Tài chính Quốc tế (IIF) tại Washington (Mỹ) cho biết tổng nợ toàn cầu hiện tương đương 305% GDP thế giới, gần như ổn định kể từ năm 2023. IIF tính toán nợ toàn cầu gồm nợ chính phủ, doanh nghiệp, hộ gia đình và khu vực tài chính, dưới nhiều hình thức như trái phiếu, các khoản vay.
Từ 2023 đến nay, các nước tăng nợ mạnh nhất gồm Na Uy, Kuwait, Trung Quốc, Bahrain và Arab Saudi, đều tăng hơn 30 điểm phần trăm GDP. Về xu hướng, quy mô nợ giảm ở các nền kinh tế phát triển nhưng tăng đều tại các thị trường mới nổi.
Quý I/2026 là quý thứ năm liên tiếp nợ toàn cầu tăng, với mức 4.400 tỷ USD là nhanh nhất kể từ giữa năm 2025, chủ yếu do hoạt động vay mượn của chính phủ Mỹ. Cùng giai đoạn, doanh nghiệp nhà nước của Trung Quốc tăng vay vượt xa tốc độ của chính phủ nước này.
Ngoài hai nền kinh tế lớn nhất, nợ tại các thị trường phát triển giảm nhẹ, trong khi các thị trường mới nổi (không gồm Trung Quốc) tăng khiêm tốn, lên kỷ lục 36.800 tỷ USD, chủ yếu do vay nợ chính phủ.
Quý đầu năm, nhu cầu trái phiếu kho bạc Mỹ ổn định, trong khi trái phiếu chính phủ Nhật Bản và châu Âu tăng. "Điều này cho thấy các nhà đầu tư quốc tế đang có những động thái đa dạng hóa khỏi trái phiếu kho bạc Mỹ", ông Emre Tiftik, Giám đốc thị trường và chính sách toàn cầu tại IIF, nhận định.
Theo ông, hiện "không có rủi ro tức thời" đối với thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ trị giá 30.000 tỷ USD. Song, các dự báo dài hạn cho thấy nợ công nước này ngày càng đi theo "quỹ đạo không bền vững", trong khi tỷ lệ nợ của eurozone và Nhật Bản dần giảm xuống.
Dưới các chính sách hiện tại, IIF cho rằng tỷ lệ nợ trên GDP của Mỹ sẽ tiếp tục tăng. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp nước này cũng bùng nổ nhờ các đợt phát hành liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) và dòng vốn ngoại mạnh.
Nhận định chung toàn cầu, tổ chức này cho rằng các áp lực mang tính cơ cấu như dân số già hóa, chi tiêu quốc phòng tăng, nhu cầu đảm bảo và đa dạng hóa an ninh năng lượng, an ninh mạng và đầu tư vốn liên quan đến AI, sẽ đẩy nợ chính phủ và doanh nghiệp các nước tăng trong trung và dài hạn. "Xung đột gần đây tại Trung Đông dự báo tiếp tục làm gia tăng một số áp lực này", ông Tiftik, nói.
Ngày 13/5, Thượng viện Mỹ bỏ phiếu chấp thuận Kevin Warsh làm Chủ tịch Fed, thay thế Jerome Powell sau khi nhiệm kỳ của ông kết thúc vào 15/5. Warsh được Tổng thống Mỹ Donald Trump đề cử cho vị trí này.
Kevin Warsh từng là thành viên Hội đồng Thống đốc Fed giai đoạn 2006-2011. Ông tốt nghiệp Đại học Stanford và Trường Luật Harvard. Trước khi tham gia Fed, ông từng là Phó chủ tịch kiêm giám đốc phụ trách mảng mua bán và sáp nhập (M&A) tại Ngân hàng Morgan Stanley.
Ông cũng từng là trợ lý đặc biệt cho Tổng thống George W. Bush về chính sách kinh tế và giữ vai trò thư ký tại Hội đồng Kinh tế Quốc gia.
Nhà Trắng cho biết ông Trump "dự định ký duyệt quyết định của Thượng viện sớm nhất có thể, nhằm khôi phục niềm tin vào khả năng ra quyết định của Fed". Warsh sẽ lãnh đạo ngân hàng trung ương của Mỹ trong bối cảnh lạm phát tăng tốc, khiến cơ quan này khó giảm lãi suất theo yêu cầu của Tổng thống hơn một năm qua.
Phiên họp sắp tới của Fed là vào ngày 16-17/6. Chỉ số giá sản xuất (PPI) của Mỹ đã tăng 6% trong tháng 4 so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là tốc độ cao nhất 4 năm. Chỉ số Chi tiêu Cá nhân (PCE) - thước đo lạm phát ưa thích của Fed - cũng được dự báo tăng 3,8% tháng trước, vượt xa mục tiêu 2% của cơ quan này.
Gần đây, ngày càng nhiều quan chức Fed ủng hộ sử dụng ngôn ngữ thắt chặt hơn khi nói về chính sách, ám chỉ khả năng tăng lãi suất trong vài tháng tới. Thị trường hiện dự báo Fed giữ nguyên lãi suất tham chiếu năm nay, tại 3,5-3,75%, và tăng từ tháng 1/2026.
Từ năm ngoái, Fed và Chủ tịch Powell nhiều lần bị Tổng thống Mỹ chỉ trích vì không giảm lãi suất mạnh tay. Trong suốt quá trình lựa chọn ứng viên thay Powell, ông Trump cũng nhiều lần nói rằng sẽ chỉ chọn người ủng hộ giảm lãi. Điều này làm dấy lên lo ngại tính độc lập của cơ quan quản lý tiền tệ có thể bị suy yếu dưới thời chủ tịch mới, từ đó hạn chế khả năng kiểm soát lạm phát và ổn định thị trường.
Tuy nhiên, trong cuộc điều trần trước Thượng viện Mỹ, Kevin Warsh khẳng định không hứa với Tổng thống rằng sẽ giảm lãi suất, và chỉ làm những gì có lợi nhất cho nền kinh tế.
Tháng trước, trong cuộc họp báo cuối cùng với vị trí Chủ tịch Fed tháng trước, Powell tuyên bố vẫn giữ vị trí thành viên Hội đồng Thống đốc Fed, kể cả khi nhiệm kỳ Chủ tịch kết thúc. Ông khẳng định chỉ muốn ở lại đến khi các rủi ro pháp lý với Fed "lắng xuống", để cơ quan này có thể tập trung hơn vào nhiệm vụ cốt lõi.
Tại cuộc họp công bố kết quả kinh doanh quý II hôm 11/7, Giám đốc điều hành Delta Air Lines Ed Bastian chia sẻ rằng World Cup là chiến dịch quảng bá tuyệt vời cho du lịch Mỹ. "Tôi không thể nghĩ ra cách quảng bá nào tốt hơn để thu hút du khách đến Mỹ. Giải đấu đã cho thế giới thấy một nước Mỹ thân thiện và hiếu khách", Bastian nói.
Theo lãnh đạo Delta, hiệu ứng từ World Cup có thể kéo dài tới 2027 sau khi nhiều du khách quốc tế lựa chọn Mỹ là điểm đến. Tuy không làm thay đổi chiến lược mạng bay, giải đấu vẫn được kỳ vọng cải thiện cơ cấu hành khách quốc tế của hãng.
Joe Esposito, Giám đốc thương mại Delta, cũng thông tin World Cup đã giúp tăng nhu cầu trên nhiều chuyến bay, dù chưa đủ lớn tạo khác biệt đáng kể cho kết quả kinh doanh quý II.
"Chúng tôi nhận thấy tác động này trên từng chuyến bay. Khi các trận đấu quan trọng diễn ra, nhu cầu đặt vé đến các thành phố đăng cai tăng mạnh trong thời gian rất ngắn", ông nói.
American Airlines cũng đã bổ sung hơn 27.000 ghế trên 12 đường bay đến 16 thành phố đăng cai World Cup tại Mỹ. Mức này lớn nhất so với các hãng bay Mỹ khác.
Từ đầu giải đấu, American Airlines khai thác thêm 158 chuyến bay hoặc sử dụng máy bay lớn hơn để phục vụ người hâm mộ di chuyển giữa các thành phố.
Hãng hàng không lớn nhất nước Mỹ cũng mở thêm đường bay thẳng giữa Atlanta và Kansas City ở vòng tứ kết. Cùng với đó, họ khai thác hơn 2.400 chuyến bay mỗi ngày cao điểm trong tháng 6 và 7 đến các thành phố tổ chức World Cup.
Ngoài tăng chuyến, American Airlines còn tổ chức 16 sự kiện bất ngờ tại cửa khởi hành, trang trí theo chủ đề World Cup, phát quà lưu niệm. Ông lớn này tổ chức các hoạt động dành cho hơn 2.600 hành khách trên các chuyến bay giữa những thành phố đăng cai sự kiện bóng đá tại Mỹ, Canada và Mexico.
Hãng còn sơn một tàu bay theo nhận diện World Cup và phát trực tiếp trận đấu trên chuyến bay. American Airlines hiện là đối tác hàng không chính thức của FIFA World Cup 2026 cùng Qatar Airways.
Trong khi đó, United Airlines cho biết lượng đặt vé đến các thành phố đăng cai World Cup tại Bắc Mỹ tăng gần 20% trong giai đoạn 11-27/6. Hãng này cũng cho rằng World Cup giúp cải thiện hình ảnh nước Mỹ với du khách quốc tế. Đây được xem là yếu tố quan trọng trong bối cảnh lượng khách từ châu Âu và Canada đến Mỹ suy giảm những năm gần đây do căng thẳng thương mại và các yếu tố địa chính trị.
