Theo Hãng tin AFP ngày 27-4, các tay súng thánh chiến và lực lượng ly khai đã đồng loạt tấn công nhiều khu vực trên khắp Mali từ ngày 25-4, khiến Bộ trưởng Quốc phòng Sadio Camara thiệt mạng và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ mất kiểm soát tại miền bắc.
Diễn biến được đánh giá là thách thức lớn nhất đối với chính quyền quân sự kể từ khi lên nắm quyền vào năm 2020.
Các cuộc tấn công bắt đầu từ rạng sáng 25-4, do liên minh nổi dậy người Tuareg thuộc Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA) phối hợp với lực lượng vũ trang Hỗ trợ Hồi giáo và Tín đồ Hồi giáo (JNIM) thực hiện, nhắm vào nhiều khu vực trải dài trên lãnh thổ Mali.
Một trong những diễn biến gây chấn động nhất là cái chết của Bộ trưởng Quốc phòng Sadio Camara trong một vụ đánh bom xe nhằm vào nhà riêng của ông tại Kati – khu vực được xem là thành trì của chính quyền quân sự gần thủ đô Bamako. Vụ tấn công khiến vợ thứ hai và hai cháu của ông thiệt mạng.
Chính phủ Mali cho biết ông Camara đã trực tiếp chống trả các tay súng tấn công, thậm chí “vô hiệu hóa được một số đối tượng” trước khi qua đời do vết thương tại bệnh viện. Nhà chức trách thông báo sẽ tổ chức quốc tang cho vị tướng.
Hiện trường vụ tấn công nhà riêng Bộ trưởng Quốc phòng Mali – Video: X/@visegrad24
Giao tranh vẫn tiếp diễn trong ngày 26-4 tại nhiều khu vực, bao gồm Kati, các thành phố miền bắc như Kidal, Gao, cũng như Sevare ở miền trung. Tình hình tại một số nơi được mô tả là “hỗn loạn” với nhiều tiếng súng.
Trong khi đó, lãnh đạo chính quyền quân sự, tướng Assimi Goita, chưa xuất hiện công khai kể từ khi các cuộc tấn công nổ ra. Một nguồn tin an ninh cho biết ông đang ở “một nơi an toàn”.
Ở miền bắc, các nhóm nổi dậy Tuareg tuyên bố đã giành quyền kiểm soát hoàn toàn thành phố Kidal – một địa bàn chiến lược từng là thành trì của họ.
Theo các nguồn tin địa phương, các lực lượng hỗ trợ quân đội Mali, bao gồm đơn vị Africa Corps của Nga, đã rút khỏi thành phố sau một thỏa thuận chưa được công bố chi tiết.
“Khi đoàn xe quân sự rời đi, các tay súng đã nhanh chóng kiểm soát các tuyến phố”, một cư dân tại Kidal cho biết.
Binh sĩ cùng trang thiết bị của lực lượng Africa Corps của Nga – gồm xe bọc thép, pháo kéo và pháo phản lực – được ghi nhận rút khỏi doanh trại tại Kidal, sau khi đạt được thỏa thuận rút quân với lực lượng nổi dậy – Video: X/@sentdefender
Trước đó, quân đội Mali từng tái chiếm Kidal vào tháng 11-2023 với sự hỗ trợ của lực lượng quân sự tư nhân Nga Wagner, chấm dứt hơn một thập kỷ kiểm soát của phiến quân.
Việc thành phố này một lần nữa rơi vào tay lực lượng nổi dậy cho thấy cán cân quyền lực tại miền bắc đang biến động mạnh.
FLA cũng tuyên bố đã thiết lập hiện diện tại khu vực Gao, cho thấy phạm vi hoạt động ngày càng mở rộng.
Tại thủ đô Bamako, tình hình an ninh được siết chặt. Binh sĩ dựng rào chắn, phong tỏa các cơ sở quân sự, trong khi sân bay quốc tế đã hoạt động trở lại sau khi tạm gián đoạn vì giao tranh ở vùng ngoại ô. Nhiều người dân vẫn trong trạng thái hoang mang.
“Tôi vẫn còn nghe tiếng nổ vang trong tai, thật sự ám ảnh”, một cư dân chia sẻ.
Liên minh đối lập CFR cảnh báo Mali đang “lâm nguy”, cho rằng chính quyền quân sự đã không thể đảm bảo các cam kết về an ninh và ổn định.
Trong khi đó, Liên minh các quốc gia Sahel (AES) – gồm Mali, Burkina Faso và Niger – lên án các cuộc tấn công là “âm mưu nghiêm trọng” từ các thế lực thù địch.
Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres và Liên minh châu Âu cũng đồng loạt lên án bạo lực, kêu gọi tăng cường hỗ trợ quốc tế để đối phó với chủ nghĩa cực đoan và khủng bố trong khu vực.
Hãng tin Reuters dẫn lời một quan chức Mỹ ngày 28/5 cho biết, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc tấn công mới vào một địa điểm quân sự của Iran, khu vực bị cho là gây ra mối đe dọa cho lực lượng Mỹ và hoạt động hàng hải thương mại ở eo biển Hormuz.
Quan chức này cũng cho biết, Mỹ đã chặn được các máy bay không người lái được phóng từ Iran.
Hãng tin Fars của Iran cũng đưa tin, 3 tiếng nổ đã được nghe thấy ở phía đông thành phố Bandar Abbas.
Thành phố Bandar Abbas ở miền nam Iran, nơi đặt căn cứ hải quân và không quân trọng yếu của Iran, có vị trí chiến lược dọc theo eo biển Hormuz.
Các vụ nổ được ghi nhận vào khoảng 1h30 hôm nay theo giờ địa phương, khiến hệ thống phòng không của Iran ở Bandar Abbas được kích hoạt trong thời gian ngắn.
“Vị trí và nguồn gốc chính xác của những tiếng nổ này vẫn chưa được công bố, và các cuộc điều tra tiếp tục được tiến hành để xác định thông tin này”, Fars đưa tin.
Theo hãng tin Axios, Iran đã phóng 4 máy bay không người lái "một chiều" vào tàu hải quân Mỹ và tất cả đều bị "bắn hạ". Trong khi đó, Mỹ tấn công "đơn vị phóng máy bay không người lái của Iran".
Đây là cuộc tấn công thứ hai của Mỹ vào Iran trong những ngày gần đây, bất chấp lệnh ngừng bắn đang được thực thi.
Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 25/5 xác nhận, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc "tấn công tự vệ" nhắm vào các trận địa phóng tên lửa và tàu thuyền của Iran đang tìm cách rải thủy lôi xung quanh khu vực eo biển Hormuz.
Hãng tin Fox News dẫn lời một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết lực lượng Mỹ phát hiện 2 tàu của Iran đang rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Lực lượng Mỹ cũng đã đáp trả sau khi một trận địa tên lửa của Iran nhắm mục tiêu vào các chiến đấu cơ của Mỹ trong khu vực.
Kết quả là, quân đội Mỹ đã phá hủy cả 2 tàu cao tốc của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đồng thời tấn công một trận địa tên lửa đất đối không tại thành phố cảng Bandar Abbas.
Sau cuộc tấn công của Mỹ, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cũng tuyên bố bắn hạ một máy bay không người lái của Mỹ xâm nhập không phận và nhắm bắn một máy bay chiến đấu F-35.
“Iran sẽ không để bất kỳ hành động gây hấn nào xảy ra mà không đáp trả và sẽ không ngần ngại bảo vệ lợi ích của Iran”, tuyên bố của Bộ Ngoại giao Iran nêu rõ sau cuộc tấn công của Mỹ.
Iran và Mỹ liên tục khẩu chiến trong nhiều tuần qua khi hai bên đàm phán một thỏa thuận với vai trò trung gian hòa giải của Pakistan. Tuy giao tranh đã chấm dứt sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn hôm 8/4, nhưng Iran tiếp tục hạn chế hoạt động lưu thông qua Hormuz.
Cả hai bên dường như không sẵn sàng thỏa hiệp về những điểm mấu chốt trong đàm phán, bao gồm eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân của Iran.
Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy quan trọng đối với dòng chảy năng lượng toàn cầu, trong khi Mỹ đáp trả bằng cách phong tỏa các cảng của Iran.
Theo Hãng tin Reuters, đêm 29-4, Israel đã bắt giữ một đội thuyền dân sự chở hàng viện trợ nhân đạo hướng đến Dải Gaza tại vùng biển quốc tế gần Hy Lạp.
Các thuyền thuộc đoàn Global Sumud Flotilla - đội thuyền dân sự quốc tế được thành lập giữa năm 2025 với mục tiêu phá vỡ vòng phong tỏa của Israel với Gaza để đưa hàng viện trợ vào đây.
Đội thuyền này xuất phát từ cảng Barcelona (Tây Ban Nha) ngày 12-4 và bị chặn lại ở vùng biển ngoài khơi bán đảo Peloponnese của Hy Lạp, cách Gaza hàng trăm hải lý.
Động thái làm dấy lên làn sóng chỉ trích từ nhiều bên.
"Đây là hành vi cướp biển. Đây là vụ bắt giữ người bất hợp pháp trên vùng biển quốc tế ở gần Crete, là tuyên bố cho thấy Israel có thể hành động ở xa bên ngoài biên giới của mình mà không phải chịu trách nhiệm, hậu quả.
Không quốc gia nào có quyền tuyên bố chủ quyền, tuần tra kiểm soát hay chiếm đóng vùng biển quốc tế. Vậy mà đó lại chính là điều Israel đang làm: mở rộng chế độ kiểm soát của mình ra bên ngoài, chiếm đóng vùng biển Địa Trung Hải ngoài khơi châu Âu", Ban tổ chức đội thuyền nêu trong thông cáo.
Ban tổ chức đội thuyền cũng đăng tải đoạn video cho thấy binh sĩ Israel lên thuyền, thủy thủ đoàn mặc áo phao và giơ tay đầu hàng trước khi bị đưa lên tàu chiến Israel.
Nhiều quốc gia Địa Trung Hải cũng đã lên tiếng về vụ việc.
Người phát ngôn Chính phủ Hy Lạp Pavlos Marinakis xác nhận có 55 thuyền cỡ nhỏ di chuyển cách Peloponnese khoảng 50 hải lý, hướng về đảo Crete bị tàu chiến Israel cùng tàu tuần duyên Hy Lạp bám theo.
Thủy thủ đoàn từ 17 thuyền hiện an toàn trên các tàu chiến Israel. Athens cho biết không hề được thông báo trước về vụ chặn bắt, vốn diễn ra bên ngoài vùng tài phán Hy Lạp.
Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ lên tiếng dữ dội, gọi đây là hành vi vi phạm luật pháp quốc tế rõ ràng, đe dọa an toàn hàng hải, đồng thời tuyên bố sẽ có hành động ủng hộ đội thuyền.
Văn phòng Thủ tướng Ý Giorgia Meloni cũng lên án vụ bắt giữ, yêu cầu Israel "lập tức trả tự do cho mọi công dân Ý đang bị giam giữ trái pháp luật" và bảo đảm an toàn cho những người trên tàu. Tuy nhiên Rome không nêu cụ thể số lượng người Ý có mặt trên các thuyền trên.
Phản ứng vụ việc, Bộ Ngoại giao Israel ngày 30-4 gọi ban tổ chức đội thuyền Global Sumud Flotilla là "những kẻ khiêu khích chuyên nghiệp", "chỉ tìm cách gây chú ý", đồng thời khẳng định lực lượng nước này hành động hợp pháp.
"Trước số lượng thuyền tham gia lớn, nguy cơ leo thang và yêu cầu ngăn chặn việc phá vỡ một lệnh phong tỏa hợp pháp, hành động sớm là cần thiết và phù hợp luật pháp quốc tế", thông cáo của bộ này nêu.
Trong nhiều tháng qua, Israel bác bỏ các cáo buộc cắt nguồn cung cho hơn 2 triệu cư dân vùng đất này.
Tuy vậy, nhiều tổ chức cứu trợ quốc tế cho rằng lượng hàng viện trợ đến Gaza không hề đủ, dù lệnh ngừng bắn đạt được tháng 10-2025 đã bao gồm cam kết tăng viện trợ.
"Chúng ta đã giải cứu được thành viên tổ lái F-15 bị thương nặng và rất dũng cảm, từ khu vực miền núi sâu trong lãnh thổ Iran. Đó là một đại tá rất được kính trọng. Đối phương truy tìm rất kỹ, huy động lượng lớn nhân lực và tiến rất sát vị trí của người này", Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trong bài đăng trên mạng xã hội hôm nay.
Ông Trump khẳng định những chiến dịch đột kích, giải cứu phi công như vậy "rất hiếm khi được tiến hành" bởi mối đe dọa đối với nhân lực và khí tài của quân đội Mỹ. "Đây là hoạt động rất khác thường. Chúng ta đã giải cứu phi công giữa ban ngày, sau 7 giờ hiện diện trong lãnh thổ Iran. Tất cả binh sĩ tham gia đã thể hiện tài năng và sự dũng cảm tuyệt vời", ông cho hay.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ca ngợi đây là "một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất trong lịch sử Mỹ".
Chiến dịch tìm kiếm cứu hộ được triển khai ngay sau khi tiêm kích đa năng F-15E Mỹ bị Iran bắn rơi hôm 3/4. Một thành viên tổ bay được giải cứu ngay trong ngày, trong khi người còn lại phải lẩn trốn trong hơn 36 giờ.
Theo tiết lộ từ các quan chức Mỹ, hàng trăm binh sĩ cùng lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ và hàng chục máy bay từ các quân chủng đã tham gia chiến dịch. Không có giao tranh trực diện giữa lực lượng hai bên, nhưng binh sĩ Mỹ đã nổ súng để ngăn đối phương tiếp cận khu vực giải cứu.
Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) dường như đã tiến hành chiến dịch đánh lạc hướng trước khi bắt đầu nhiệm vụ, trong đó họ phát thông tin rằng quân đội Mỹ đã sớm tiếp cận được phi công và đang sơ tán người này bằng đường bộ. Song song với tung hỏa mù, CIA còn sử dụng nguồn lực tình báo để định vị phi công, được cho là ẩn náu trong một khe núi.
Thông tin sau đó được chuyển tới Nhà Trắng và Lầu Năm Góc, dẫn tới quyết định triển khai chiến dịch giải cứu.
Một quan chức Mỹ mô tả cho biết chiến dịch giải cứu được chia làm hai giai đoạn, gồm bao vây khu vực và tiếp cận mục tiêu. Hoạt động diễn ra trong nhiều giờ, kéo dài từ đêm sang ngày, thay vì được tiến hành chớp nhoáng trong đêm như các chiến dịch giải cứu thông thường.
Một quan chức Mỹ nói với New York Times rằng hai vận tải cơ dùng để sơ tán lực lượng đặc nhiệm và phi công đã bị mắc kẹt tại căn cứ dã chiến ở Iran. Các chỉ huy quyết định điều thêm ba máy bay dự bị tới đón lực lượng ở địa điểm này, đồng thời phá hủy hai máy bay gặp sự cố để ngăn chúng rơi vào tay Iran.
Quân đội Iran tuyên bố đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ. Hình ảnh được Iran công bố sau đó cho thấy xác của hai vận tải cơ đặc nhiệm MC-130J Commando II, mỗi chiếc có giá khoảng 114 triệu USD, cùng một hoặc hai trực thăng đa dụng AH/MH-6 Little Bird có giá 2-13 triệu USD tùy phiên bản.
