“Khi ngồi vào bàn cà phê, dù chỉ trong vài phút, tôi gần như có thể tin rằng thế giới vẫn chưa sụp đổ”, Fatemeh, trợ lý nha khoa 27 tuổi, nói hôm 30/3. “Cảm giác như thể tôi được thoát khỏi cuộc chiến này trong chốc lát để sống lại một ngày bình thường. Đó là nơi tôi có thể mơ về một thế giới không còn nỗi ám ảnh về cái chết chực chờ, cũng không còn viễn cảnh đau lòng là mình sống sót nhưng lại mất đi người thân hay tài sản”.
Nếu tần suất ném bom giảm đi và cô được ngủ ngon hơn, Fatemeh sẽ trang điểm và ăn diện để chuyến đi uống cà phê thêm đặc biệt. “Rồi tôi quay về nhà, trở lại với thực tại rằng mình đang sống trong chiến tranh tăm tối nặng nề”.
Dưới lăng kính của những người trong cuộc, Tehran đang cố níu giữ bình yên trước đây. Giữa chiến sự, các quán cà phê vẫn đón khách, hàng quán không thiếu hụt nhu yếu phẩm. Người dân nơi đây đang cố gắng duy trì những thói quen giản đơn nhất để đời sống xã hội không hoàn toàn tan biến.
Nhưng họ biết rằng cuộc sống ấy không hề bình thường khi Mỹ và Israel duy trì tốc độ tấn công dồn dập vào thủ đô từ khi cuộc chiến bắt đầu vào 28/2, với hàng loạt vụ ám sát lãnh đạo cấp cao của Iran như Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei.
Những con phố vốn dĩ yên bình giờ đầy rẫy các chốt kiểm soát. Internet bị cắt hoặc bóp băng thông, chỉ còn truy cập được vài dịch vụ trong nước. Thậm chí người ta phải dán kín băng keo lên cửa sổ để đề phòng kính vỡ vụn khi bom nổ.
Không chỉ sợ cái chết hay mất đi người thân, họ còn lo cho tương lai mịt mờ phía trước. Họ tự hỏi đất nước rồi sẽ về đâu và làm sao để sống sót khi kinh tế vô cùng khó khăn.
“Dạo này, tôi chủ yếu ở nhà và chỉ ra ngoài nếu thực sự bắt buộc. Việc duy nhất còn sót lại từ thói quen sinh hoạt trước chiến tranh giúp tôi giữ vững tinh thần là nấu ăn”, Shahrzad, 39 tuổi, nói. “Đôi khi tôi lại chảy nước mắt giữa lúc đang nấu nướng. Tôi nhớ thương những ngày bình thường, những ngày mà tôi không phải liên tục suy nghĩ về bom đạn, cái chết, hay mất đi những người thân yêu”.
“Tôi cố gắng mạnh mẽ vì con gái. Nhưng khi nghĩ về tương lai, tôi không thể hình dung ra bất kỳ bức tranh rõ ràng nào trong tâm trí để có thể bám lấy làm hy vọng”, cô tâm sự.
Người dân ở Tehran trong tuần qua đã cố gắng tận hưởng tốt nhất có thể kỳ nghỉ lễ truyền thống chính của người Ba Tư là Nowruz, lễ hội mà mọi người thường rời khỏi thành phố đi nghỉ dưỡng hay ăn mừng tại nhà với gia đình.
“Không có cảnh thiếu thốn thực phẩm, mọi thứ đều có sẵn. Các quán cà phê mở cửa, chúng tôi vẫn ra ngoài đi cà phê”, Shayan, 40 tuổi, nhiếp ảnh gia, cho biết về cuộc sống hiện nay ở Tehran. “Có xăng, nước và điện”.
Tuy nhiên, anh cho hay “cảm giác bất lực” nhấn chìm mọi người, khi họ không biết phải làm gì và cũng không thể làm bất kỳ việc gì. “Không có không khí Nowruz, chúng tôi phải cố ép bản thân”, anh nói.
Dù các cửa hàng và nhà hàng mở cửa đến 21h, “nhiều người không ra ngoài sau buổi chiều”, Shayan cho hay.
Bất chấp những quy định khắt khe về trang phục, nhiều phụ nữ Tehran vẫn công khai để đầu trần ra phố, nối tiếp làn sóng đã có từ trước xung đột và đang lan rộng. Truyền hình nhà nước Iran thậm chí cũng phỏng vấn những phụ nữ để đầu trần tại các cuộc tuần hành ủng hộ chính phủ.
Elnaz, 32 tuổi, họa sĩ sống tại Tehran, cho hay khi các cuộc tấn công tạm lắng và có thời gian để suy nghĩ, cô rất nhớ đến những ngày tháng “sống một cuộc đời giản dị”.
“Chúng tôi nhớ những điều giản đơn nhất, đi chơi đêm, hay chỉ đơn giản là có thể đi đến một khu vực khác của thành phố”, cô nói. “Tôi nhớ cảm giác đi dạo, mua sắm, đọc sách trong quán cà phê… những việc bình dị”.
“Khát khao lớn nhất là một giấc ngủ đêm yên bình”, cô nói, cho hay có nhiều đêm, các đợt không kích dữ dội tới mức cô có cảm giác như “cả Tehran đang rung chuyển”.
“Mọi thứ quay trở lại một trạng thái duy nhất là sinh tồn. Chỉ nghĩ về việc sống sót cùng với tất cả những người tôi yêu thương. Bạn bè tôi, gia đình tôi, người dân thành phố tôi, những người xích lại gần nhau hơn bao giờ hết trong thời điểm khó khăn này”, cô nói.
Kaveh, 38 tuổi, nghệ sĩ thị giác, cho biết một mảnh tên lửa đã rơi cách nhà anh khoảng 50 m vài ngày trước.
“Tôi mang nó về nhà. Tôi muốn làm một thứ gì đó từ nó”, anh nói, nhớ lại cảnh tượng hôm ấy, khi bụi mù mịt rơi xuống từ trên trời và nhiều cửa sổ vỡ tan tành.
Kaveh cho hay an ninh trong thành phố thắt chặt với nhiều chốt kiểm soát kiểm tra xe và điện thoại của người dân.
Bầu không khí u ám càng nặng nề hơn bởi thời tiết mưa trái mùa, trái ngược với ánh nắng mùa xuân thường thấy hàng năm vào lễ Nowruz. Chân dung trẻ em thiệt mạng trong các vụ tập kích được trưng bày tại quảng trường, những lá quốc kỳ Iran khổng lồ phủ lên các tòa nhà đã bị biến thành đống đổ nát.
“Cuối cùng, đối với nhiều người, điều họ quan tâm nhất là tương lai của Iran và người dân, làm thế nào để cải thiện tình hình”, Kaveh nói.
Trong khi các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner của Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây tập trung cho cuộc đàm phán với Iran, thì cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine cùng lúc đã leo thang dữ dội. Rạng sáng 2.7, Nga oanh tạc thủ đô Kyiv và các vùng khác của Ukraine, tuyên bố nhằm đáp trả các đợt tấn công của đối phương đối với hạ tầng Nga. Các quan chức Kyiv hôm qua cho biết ít nhất 30 người thiệt mạng, hơn 90 người bị thương, hơn 100 ngôi nhà bị hư hại trong vụ tấn công chết chóc nhất từ đầu năm, theo Reuters. Moscow tuyên bố chỉ nhắm vào mục tiêu quân sự.
Sau thời gian hứng chịu các đòn tấn công tầm xa từ Nga, Ukraine đã xây dựng được năng lực tương tự để nhắm vào hạ tầng năng lượng của đối phương. Các cuộc tấn công của máy bay không người lái Ukraine đã gây ra cuộc khủng hoảng sâu sắc tại Nga khi làm gián đoạn nguồn cung xăng dầu, buộc quốc gia xuất khẩu dầu lớn thứ ba thế giới này phải đàm phán nhập khẩu xăng.
Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng những đợt tấn công qua lại dù gây ra ảnh hưởng nhất định nhưng không đủ để buộc các bên chịu ngồi vào bàn đàm phán. Tiến trình đàm phán đã bị gián đoạn bởi chiến sự Iran và cuộc gặp mặt gần nhất giữa Nga và Ukraine là vào tháng 2 tại Thụy Sĩ. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 2.7 cho biết Thư ký Hội đồng An ninh và Quốc phòng Rustem Umerov đã đối thoại với bộ đôi đặc phái viên của Mỹ trong 2 ngày trước đó, song ông cũng bày tỏ sự thất vọng vì các nhà đàm phán này trước nay vẫn chưa sang Kyiv, dù nhiều lần đến Moscow.
Theo tờ The New York Times, ông Witkoff và ông Kushner - con rể ông Trump - đều là những nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn, có thể kết nối trực tiếp đến chủ nhân Nhà Trắng. Họ trực tiếp tham gia các cuộc đàm phán cấp cao và đã đạt được một số bước tiến nhất định. Tuy nhiên, cách tiếp cận của họ mang phong cách của giới kinh doanh hơn là ngoại giao truyền thống. Họ ôm đồm nhiều cuộc đàm phán cùng lúc, dẫn đến việc tập trung vào hồ sơ này thì sẽ bỏ bẵng hồ sơ khác. Tờ báo dẫn lời các quan chức Mỹ và các nhà cựu ngoại giao cho hay Moscow cũng tỏ ra thất vọng trước sự thất thường trong các chuyến thăm và liên lạc tiếp sau đó của hai quan chức Mỹ và muốn một quy trình ngoại giao chặt chẽ hơn.
Do ông Trump áp dụng mô hình ngoại giao tinh gọn, vị trí đại sứ Mỹ tại Moscow đã bị bỏ trống hơn một năm, còn quyền đại sứ tại Ukraine cũng đã từ chức hồi tháng 4. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và các nhà ngoại giao cấp cao khác đóng vai trò hạn chế trong vấn đề Ukraine, khiến cho ông Witkoff và ông Kushner vô tình trở thành những nhân vật then chốt duy nhất, thiếu các đầu mối ngoại giao chuyên nghiệp để tiền trạm và duy trì liên lạc liên tục. Khoảng trống ngoại giao giữa lúc xung đột leo thang mạnh dẫn đến lo ngại làm chậm hoặc phức tạp hóa nỗ lực hòa bình cho Ukraine.
Trả lời phỏng vấn AFP về cuộc tấn công ngày 2.7 của Nga, một quan chức Mỹ khẳng định Tổng thống Trump và đội ngũ đã rất nỗ lực để chấm dứt xung đột tại Ukraine và nhà lãnh đạo vẫn lạc quan sẽ đạt một thỏa thuận hòa bình. Tổng thống Zelensky sẽ dự hội nghị thượng đỉnh NATO tại Thổ Nhĩ Kỳ từ ngày 7 - 8.7 và có thể sẽ gặp Tổng thống Trump tại đây.
Ngày 14-6, một viện nghiên cứu hàng đầu của Úc cảnh báo nguy cơ Trung Quốc tiến hành tấn công trực tiếp nhằm vào Úc đang gia tăng, trong bối cảnh Bắc Kinh không ngừng mở rộng năng lực tên lửa tầm xa và phát triển các loại vũ khí siêu vượt âm.
Trong báo cáo, Viện Lowy có trụ sở tại Sydney nhận định Trung Quốc hiện đã có khả năng thực hiện các cuộc tấn công tên lửa trực tiếp nhằm vào Úc.
Theo viện nghiên cứu này, năng lực đó sẽ tiếp tục tăng lên trong thập niên tới khi số lượng tên lửa đạn đạo tầm trung DF-27 của Bắc Kinh được đưa vào biên chế ngày càng nhiều, cùng với khả năng triển khai thêm các tên lửa đạn đạo xuyên lục địa mang đầu đạn thông thường.
Báo cáo cho rằng mối đe dọa lớn nhất đối với Úc đến từ các tên lửa có thể được phóng từ tàu chiến, tàu ngầm hoặc từ lãnh thổ Trung Quốc đại lục. Theo quân đội Mỹ, tên lửa DF-27 có tầm bắn 5.000 - 8.000km, đủ khả năng vươn tới Úc.
Viện Lowy cũng cho rằng nguy cơ này gia tăng khi Trung Quốc tiếp tục mở rộng kho vũ khí tầm xa, phát triển các hệ thống siêu vượt âm và củng cố hiện diện quân sự thông qua việc xây dựng các đảo nhân tạo trên Biển Đông.
Tuy nhiên, báo cáo nhấn mạnh mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá năng lực quân sự của Bắc Kinh chứ không phải dự đoán ý định hành động của nước này.
Đáp lại, Trung Quốc ngày 15-6 đã bác bỏ các nhận định trên. Theo Hãng tin AFP, phát biểu tại cuộc họp báo thường kỳ, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm gọi báo cáo là một "sai lầm chiến lược nghiêm trọng" và khẳng định Bắc Kinh vẫn kiên định theo đuổi "con đường phát triển hòa bình".
"Sự phát triển sức mạnh quân sự của Trung Quốc đồng nghĩa với việc gia tăng các lực lượng vì hòa bình thế giới", ông Lâm nói.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng nhấn mạnh việc hiện đại hóa quân đội nhằm bảo vệ chủ quyền, an ninh và các lợi ích phát triển của đất nước, chứ không nhằm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào.
Ông cũng kêu gọi các tổ chức liên quan ngừng thổi phồng cái gọi là "mối đe dọa từ Trung Quốc" và nhìn nhận sự phát triển của nước này một cách khách quan, công bằng và lý trí hơn.
Tranh cãi diễn ra trong bối cảnh Úc những năm gần đây liên tục điều chỉnh chiến lược quốc phòng để ứng phó với sự mở rộng nhanh chóng của hải quân Trung Quốc và căng thẳng ngày càng gia tăng giữa Bắc Kinh và Washington.
Chiến lược mới tập trung vào việc răn đe các mối đe dọa tiềm tàng từ hướng bắc của nước này.
Trong ảnh vệ tinh thương mại do hãng Airbus chụp ngày 5/4, ít nhất 28 hố va chạm đã xuất hiện dọc theo một số tuyến đường ở tỉnh Isfahan tại miền trung Iran, cách khoảng 20 km so với vị trí sân bay dã chiến được lực lượng Mỹ thiết lập để tập kết, sơ tán đặc nhiệm và phi công F-15E được giải cứu cùng ngày.
Các miệng hố có giãn cách tương đối đều đặn, mỗi hố rộng khoảng 9 m, đủ lớn để khiến những tuyến đường này bị chặn, cho thấy đây dường như là kết quả của loạt đòn đánh có chủ đích.
Đài CNN trước đó cho biết trong lúc đặc nhiệm Mỹ tiếp cận sườn núi nơi phi công F-15E đang ẩn náu, các máy bay đã không kích khu vực xung quanh để đảm bảo binh sĩ Iran không thể đến gần khu vực.
Một ảnh vệ tinh khác cho thấy miệng hố lớn, có đường kính khoảng 12 m, gần nơi lực lượng Iran thu được các mảnh vỡ tiêm kích F-15E trước đó hai ngày. Một số người đứng quanh hố, gần đó là hai ôtô màu trắng. Địa điểm này nằm cách sân bay dã chiến của Mỹ khoảng 30 km.
Chưa rõ đây là hố được tạo ra khi chiếc F-15E lao xuống đất, hay là hiện trường sau khi không quân Mỹ ném bom để ngăn Iran thu được những thiết bị nguyên vẹn trên tiêm kích bị bắn hạ.
Giới chức Mỹ chưa bình luận về hình ảnh.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, hôm 5/4 lần đầu lên tiếng xác nhận tiêm kích đa năng F-15E bị bắn rơi trong lúc làm nhiệm vụ chiến đấu ở Iran, hai ngày sau khi sự việc xảy ra.
Phi công buồng trước được sơ tán ngay sau đó. Sĩ quan điều khiển vũ khí ở buồng sau phải leo lên sườn núi ở độ cao khoảng 2.100 m để tránh sự truy đuổi của dân quân Iran. Người này ẩn nấp ở một khe núi và được Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) xác định vị trí.
Mỹ sau đó huy động hàng trăm binh sĩ và lính đặc nhiệm tinh nhuệ, cùng hàng chục máy bay để giải cứu quân nhân bị mắc kẹt tại Iran. Sau khi tiếp cận được mục tiêu, họ rút về sân bay dã chiến để lên máy bay rời khỏi Iran. Tuy nhiên, hai vận tải cơ đặc nhiệm MC-130J gặp sự cố không thể cất cánh, khiến giới chỉ huy Mỹ phải điều máy bay dự bị tới sơ tán quân nhân theo từng đợt.
Reuters dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các đơn vị đặc nhiệm đã phá hủy 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J và 4 trực thăng, trước khi rời đi để ngăn chúng rơi vào tay Iran. Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
