Truyền thông Mỹ dẫn các nguồn tin cho biết, Tổng thống Donald Trump ngày càng thất vọng với cách Iran xử lý các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột, và một số phụ tá của nhà lãnh đạo Mỹ cho biết ông đang nghiêm túc xem xét việc nối lại các hoạt động quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran trong những tuần gần đây.
Theo các nguồn tin, Tổng thống Trump ngày càng mất kiên nhẫn với việc eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa, cũng như sự chia rẽ trong ban lãnh đạo Iran khiến họ không thể đưa ra những nhượng bộ đáng kể trong các cuộc đàm phán hạt nhân.
Phản hồi mới nhất từ Iran đối với đề xuất hòa bình do Mỹ đưa ra, mà ông Trump cho là “hoàn toàn không thể chấp nhận được”, đã khiến một số quan chức đặt câu hỏi liệu Tehran có sẵn sàng duy trì một lập trường đàm phán nghiêm túc hay không.
Các nguồn tin tiết lộ, nhiều phe nhóm trong chính quyền Mỹ đang đề xuất các hướng đi khác nhau trong việc giải quyết vấn đề Iran.
Một số quan chức, bao gồm các quan chức Lầu Năm Góc, đã ủng hộ cách tiếp cận quyết liệt hơn nhằm gây áp lực buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán – bao gồm cả các cuộc tấn công có mục tiêu nhằm làm suy yếu hơn nữa vị thế của Tehran. Trong khi đó, những quan chức khác vẫn thúc đẩy cơ hội đàm phán ngoại giao.
Nhiều quan chức trong đội ngũ của Tổng thống Trump muốn bên trung gian hòa giải Pakistan phải đóng vai trò trực tiếp hơn trong các cuộc trao đổi với Iran.
Một số quan chức của chính quyền Tổng thống Trump từ lâu đã đặt câu hỏi liệu Pakistan có đang tích cực truyền đạt sự không hài lòng của ông Trump về tình trạng đàm phán hiện nay hay không.
Một số quan chức tin rằng Pakistan thường chia sẻ với Mỹ một phiên bản tích cực hơn về lập trường của Iran so với thực tế.
Một quan chức khu vực cho biết, đã có nỗ lực mạnh mẽ từ các quốc gia trong khu vực và từ Pakistan để truyền đạt với Iran rằng, Tổng thống Trump đang thất vọng và đây là cơ hội cuối cùng để họ nghiêm túc tham gia vào tiến trình ngoại giao, nhưng dường như Iran không lắng nghe thông điệp này.
Tổng thống Trump đã gặp lại nhóm an ninh quốc gia tại Nhà Trắng hôm 11/5 để thảo luận về các lựa chọn tiếp theo với Iran. Các nguồn tin thân cận với cuộc đàm phán cho biết, một quyết định quan trọng về hành động tiếp theo của Mỹ khó có thể được đưa ra trước khi ông Trump khởi hành đến Trung Quốc vào chiều 12/5.
Phát biểu với các phóng viên tại Phòng Bầu dục ngày 11/5, Tổng thống Trump cho biết tuy lệnh ngừng bắn với Iran đang có hiệu lực, nhưng ông nhận định nó “yếu ớt một cách không thể tin nổi”.
Ông Trump đã bày tỏ sự thất vọng đối với tình trạng của các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột Iran. Ông nói với các phóng viên tại Phòng Bầu dục rằng các nhà lãnh đạo Iran thường “thay đổi ý định” ngay khi các bên có vẻ như đã đạt được các điểm đồng thuận.
Ông cho biết thêm, khi các bên dường như sắp “chốt được thỏa thuận, ngay ngày hôm sau Iran lại gửi một văn bản mà phải mất tới 5 ngày mới đến nơi, trong khi đáng lẽ nó phải có mặt ở đó trong vòng 20 phút”.
Theo Tổng thống Trump, ông đang cân nhắc khôi phục hoạt động hỗ trợ các tàu bị mắc kẹt ra khỏi eo biển Hormuz đang bị Iran phong tỏa, sau khi đã đình chỉ hoạt động này vào tuần trước. Ông Trump nhấn mạnh, nếu ông quyết định tái khởi động “chiến dịch Tự do”, thì đó sẽ “chỉ là một phần” của một hoạt động quân sự lớn hơn.
Trước đó, các bên đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn hôm 7/4 để mở đường cho đàm phán. Mặc dù vậy, Mỹ tiếp tục gây sức ép kinh tế với Iran bằng cách duy trì lệnh phong tỏa các cảng của nước này.
Theo một số nguồn tin, bất kỳ quyết định tái khởi động cuộc chiến nào nhằm vào Iran cuối cùng đều phụ thuộc vào Tổng thống Trump
Cụ thể, giá dầu Brent giảm 3,9% xuống còn 84 USD một thùng, và giá dầu thô Mỹ giảm 4,8%, xuống khoảng 81 USD một thùng.
Trước đó không lâu, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ đã hoàn tất thỏa thuận với Iran, sẽ ký kết trong tuần này, đồng thời eo biển Hormuz lập tức mở cũng như lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ với Iran được gỡ bỏ ngay. Phía Iran cũng xác nhận thông tin này.
Theo CNN, thỏa thuận này có thể làm tăng mạnh lưu lượng tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy quan trọng đối với nguồn cung dầu toàn cầu.
Nhiều bên đã nhanh chóng lên tiếng hoan nghênh việc Mỹ - Iran thông báo đạt thỏa thuận.
Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim al-Thani viết trên X: "Chúng tôi mong muốn tất cả các bên tham gia vào các cuộc đàm phán sắp tới với tinh thần tích cực và mang tính xây dựng, điều này sẽ giúp củng cố tiến bộ này và phát triển hơn nữa".
Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết ông "nhiệt liệt hoan nghênh" thỏa thuận được công bố giữa Mỹ và Iran, gọi đó là bước tiến vô cùng quan trọng trong việc chấm dứt chiến sự, đảm bảo ổn định khu vực và mở lại eo biển Hormuz. "Chúng tôi sẵn sàng ủng hộ các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ bắt đầu ngay bây giờ", ông Starmer nói thêm trong tuyên bố được đăng tải trên mạng xã hội.
Dù vậy, cả Mỹ và Iran đều có thêm các tuyên bố cho thấy còn các bước cuối cùng để đàm phán chấm dứt xung đột hoàn toàn. Các diễn biến mới nhất sẽ tiếp tục được cập nhật.
“Iran phải lập tức ngăn các lực lượng ủy nhiệm được trả lương cao của họ ở Li Băng gây rối. Nếu họ không làm vậy, chúng ta sẽ giáng một đòn rất mạnh vào Iran một lần nữa, giống như chúng ta đã làm tuần trước, nhưng mạnh hơn nữa”, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 21/6.
Cảnh báo của Tổng thống Trump được đưa ra trong bối cảnh các phái đoàn từ Mỹ và Iran đang có mặt tại Thụy Sĩ để tham gia các cuộc đàm phán trực tiếp quan trọng lần đầu tiên sau 10 tuần.
Các cuộc đàm phán dự kiến tập trung vào chương trình hạt nhân của Iran và cuộc chiến của Israel với lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn ở Li Băng.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, người dẫn đầu phái đoàn đàm phán Mỹ tại Thụy Sĩ, tuyên bố Tổng thống Trump đã “cam kết” rằng Mỹ “sẽ chứng kiến một lệnh ngừng bắn hoàn toàn”, đồng thời cho biết ông “cảm thấy rất hài lòng” về “tình hình hiện tại ở Li Băng”.
Trả lời câu hỏi của phóng viên tại Thụy Sĩ về việc Israel tham chiến ở Li Băng, ông Vance nói rằng Mỹ đã “hành động nhiều hơn bất kỳ chính phủ nào trên thế giới để ngăn chặn xung đột ở Li Băng trong vài tháng qua”.
“Hòa bình không bao giờ dễ dàng. Hòa bình luôn đòi hỏi một chút nỗ lực. Nó luôn đòi hỏi sự nhượng bộ lẫn nhau. Nhưng Tổng thống Mỹ cam kết, không chỉ hòa bình giữa Hoa Kỳ và Iran - mà còn cam kết hòa bình khu vực, đó là lý do chúng tôi có mặt ở đây và nỗ lực hết sức để giải quyết các vấn đề của mình”, ông Vance nhấn mạnh.
Phó Tổng thống Mỹ cũng cho biết các cuộc đàm phán hôm nay tại Thụy Sĩ là bước khởi đầu của các cuộc đàm phán kỹ thuật, đồng thời thừa nhận chúng sẽ không mang lại một giải pháp ngay lập tức.
“Cuộc gặp gỡ hôm nay sẽ không giải quyết được mọi bất đồng, nhưng nó sẽ cho phép chúng ta lần đầu tiên ngồi lại với nhau với tư cách là những phái đoàn, thực sự trong lịch sử, để tìm ra điều gì quan trọng nhất đối với các bên liên quan, để giải quyết những vấn đề đó và hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn”, ông Vance cho biết thêm.
Theo Phó Tổng thống Mỹ, “chưa bao giờ ban lãnh đạo Iran và Mỹ lại gặp nhau ở cấp cao như vậy”.
“Điều mà tổng thống yêu cầu chúng tôi làm là lật sang một trang mới để thay đổi mối quan hệ của chúng tôi với người dân Iran, và chìa tay ra nói với người dân Iran rằng nếu lãnh đạo của các bạn sẵn sàng từ bỏ việc gây bất ổn khu vực, nếu họ sẵn sàng từ bỏ tham vọng vũ khí hạt nhân trong dài hạn, thì Mỹ sẵn sàng thay đổi căn bản mối quan hệ của chúng tôi với Iran. Đó chắc chắn là mục tiêu của chúng tôi”, ông nói thêm.
Ngoài Phó Tổng thống Vance, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể của Tổng thống Donald Trump, cũng có mặt tại Thụy Sĩ hôm nay.
Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu phái đoàn Iran tới Thụy Sĩ, cùng với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baghaei.
Trước đó, bản ghi nhớ sơ bộ giữa Iran và Mỹ được Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Tổng thống Mỹ Donald Trump ký vào ngày 18/6 thông qua quy trình ký điện tử đồng thời mà không tổ chức lễ ký trực tiếp.
Điều khoản đầu tiên của bản ghi nhớ của Mỹ và Iran quy định việc chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự giữa Iran, Mỹ và các đồng minh của 2 bên trên mọi mặt trận, bao gồm cả Li Băng, nơi có lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn.
Trong phán quyết được thông qua hôm 25/6 với tỷ lệ 6 phiếu thuận và 3 phiếu chống, Tòa án Tối cao Mỹ cho biết quyết định của Bộ An ninh Nội địa về chấm dứt quy chế Tình trạng Bảo vệ Tạm thời (TPS) dành cho khoảng 350.000 người nhập cư Haiti và 6.000 người nhập cư Syria "sẽ không bị đưa ra đánh giá về tính hợp pháp".
Quy chế TPS bảo vệ người được cấp khỏi bị trục xuất. Mỹ cấp quy chế TPS cho những người được cho là sẽ gặp nguy hiểm nếu phải trở về nước do ở đó đang có chiến tranh, thiên tai hoặc những hoàn cảnh đặc biệt.
Theo AFP, phán quyết có thể gây ảnh hưởng tới hơn một triệu người đang hưởng quy chế TPS tới từ hơn 10 quốc gia, chứ không chỉ tác động đến người Syria và Haiti sống ở Mỹ.
Trong các phiên tranh luận trước tòa án hồi tháng 4, luật sư đại diện cho người Haiti và Syria được cấp quy chế TPS lập luận rằng quê hương của họ vẫn chưa an toàn, đồng thời cáo buộc động thái của chính quyền Tổng thống Donald Trump "xuất phát một phần từ sự thù địch chủng tộc".
Thẩm phán Samuel Alito, người viết ý kiến đa số được 5 thẩm phán khác ủng hộ, bác bỏ cáo buộc cho rằng chủng tộc là yếu tố thúc đẩy chính quyền Mỹ quyết định tước bỏ quy chế TPS cho người Haiti.
"Không có phát biểu nào được trích dẫn từ Tổng thống và Bộ trưởng An ninh Nội địa mang tính phân biệt chủng tộc một cách công khai. Về bản chất, tất cả đều thể hiện quan điểm chính sách có thể dựa trên những lý lẽ trung lập về chủng tộc", ông Alito cho hay.
Thẩm phán Elena Kagan, một trong 3 thẩm phán bỏ phiếu chống, tuyên bố chủng tộc có ảnh hưởng rõ ràng đến quyết định tước bỏ quy chế TPS dành cho người Haiti. Thẩm phán này viện dẫn một số phát ngôn trước đó của ông Trump mà bà cho là "mang sắc thái chủng tộc đến nỗi phe đa số từ chối đưa vào văn bản".
Trong các phiên tranh luận, Tổng biện lý sự vụ John Sauer lập luận rằng những bình luận của Tổng thống Trump đã bị hiểu sai ngữ cảnh và ông thực chất đề cập về "các vấn đề liên quan đến tội phạm, nghèo đói và phụ thuộc vào phúc lợi xã hội".
Tổng thống Trump từng cam kết sẽ trục xuất hàng triệu người nhập cư, đồng thời thúc đẩy nỗ lực xóa bỏ chương trình TPS như một phần của chiến dịch trấn áp.
Kể từ khi ông Trump lên nắm quyền, Mỹ đã hủy quy chế TPS dành cho công dân Afghanistan, Cameroon, Ethiopia, Honduras, Myanmar, Nepal, Nicaragua, Somalia, Nam Sudan, Venezuela, Yemen, bên cạnh Haiti và Syria.
Công dân Haiti đủ điều kiện hưởng quy chế TPS vào năm 2010 sau khi quốc gia này hứng chịu trận động đất lớn. Haiti vẫn tiếp tục chìm trong cảnh đói nghèo cùng cực, bạo lực băng đảng và bất ổn chính trị kéo dài. Bộ Ngoại giao Mỹ khuyến cáo công dân không du lịch ở Haiti "do tình trạng bắt cóc, tội phạm, bất ổn dân sự và hệ thống chăm sóc sức khỏe hạn chế".
Quy chế TPS được mở rộng cho công dân Syria vào năm 2012 khi quốc gia này bị xung đột tàn phá.
