Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ngày 14/5 đón tiếp và hội đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh, thảo luận về các vấn đề cùng quan tâm, trong đó có năng lượng và chiến sự Iran.
Hai lãnh đạo nhất trí thiết lập “mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng” nhằm định hướng cho quan hệ song phương trong ba năm tới và xa hơn nữa. Đây là lần đầu tiên cụm từ “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” được sử dụng cho quan hệ Mỹ – Trung.
Cách đó vài trăm km, tại tỉnh Sơn Đông cùng các vùng lân cận, một mạng lưới cảng biển, đường ống và nhà máy lọc dầu đang miệt mài hoạt động, với những bồn chứa dầu khổng lồ và hàng chục cột ống khói vươn lên giữa vùng đồng bằng ven biển hoang sơ.
Theo CNN, tại đây, các “nhà máy lọc dầu ấm trà”, thuật ngữ để chỉ những cơ sở lọc dầu tư nhân quy mô nhỏ được chính quyền Trung Quốc cấp phép hoạt động, đang từng ngày tinh chế dầu thô của Iran, vốn chịu lệnh trừng phạt từ Mỹ, thành xăng, dầu diesel và các sản phẩm hóa dầu khác để cung cấp cho nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Giờ đây, khi Mỹ tìm cách cắt đứt các nguồn tài chính nhằm buộc Iran nhượng bộ để chấm dứt cuộc chiến kéo dài nhiều tháng qua, những hoạt động này không còn nằm ngoài lề nữa, mà nhiều khả năng sẽ được đưa thẳng lên bàn đàm phán giữa ông Trump và ông Tập.
Căng thẳng ngày càng gay gắt trong bối cảnh Trung Quốc vừa muốn duy trì quan hệ ổn định với Mỹ vừa thắt chặt mối quan hệ hợp tác kinh tế và ngoại giao với Iran.
Ngay trước khi Tổng thống Trump lên đường tới Bắc Kinh, Bộ Tài chính Mỹ đã đưa 12 cá nhân và tổ chức vào danh sách đen do liên quan đến hoạt động “bán và vận chuyển dầu Iran” sang Trung Quốc.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent gần đây cáo buộc Trung Quốc hỗ trợ cho các mạng lưới quân sự của Iran bằng cách mua dầu thô của nước này. Bắc Kinh bác bỏ các cáo buộc như vậy.
Hồi đầu tuần, khi các phóng viên CNN đi dọc theo con đường vắng vẻ ven những nhà máy lọc dầu san sát ngay phía bắc ranh giới hai tỉnh Sơn Đông và Hà Bắc, họ có thể nhận thấy an ninh đã được thắt chặt quanh các cơ sở do Tập đoàn Hóa chất Tân Hải Hà Bắc vận hành. Đây là nhà máy lọc dầu từng bị Mỹ trừng phạt vào năm ngoái.
Bảo vệ đứng gác trước cổng vào khu phức hợp chế xuất, một công trình trải dài trên nhiều lô đất thuộc khu vực cảng công nghiệp.
Nhiều phương tiện, trong đó có một chiếc in logo công ty, bắt đầu bám đuôi nhóm phóng viên CNN khi họ lái xe trên con đường trước cơ sở này, đồng thời tìm cách ngăn cản nhóm ghi hình ngay cả qua cửa sổ xe. Những cơ sở khác mà nhóm đi ngang qua trong khu vực không được bảo vệ nghiêm ngặt như vậy.
Tập đoàn Tân Hải Hà Bắc sản xuất xăng, dầu diesel và các loại hóa chất như bitum, vốn được dùng để trải nhựa mặt đường. Mỹ hồi tháng 5/2025 cáo buộc Tân Hải Hà Bắc mua dầu mỏ “liên quan đến quân đội Iran”. Washington nói rằng công ty này đã nhập khẩu lượng dầu thô trị giá hàng trăm triệu USD được vận chuyển trên các tàu thuộc “hạm đội bóng ma”, trong đó có cả những tàu đang bị trừng phạt vì vận chuyển hàng hóa từ Iran.
Công ty cũng nằm trong danh sách đen đang ngày càng dài thêm của Mỹ. 4 nhà máy lọc dầu khác của Trung Quốc đã bị trừng phạt từ năm ngoái đến nay, hầu hết nằm chỉ cách nhau vài giờ lái xe.
Ngành công nghiệp lọc dầu tại tỉnh Sơn Đông hình thành từ nhiều thập kỷ trước để khai thác mỏ dầu Thắng Lợi ở đồng bằng sông Hoàng Hà. Tuy nhiên, hiện nay họ chủ yếu nhập khẩu từ nước ngoài, chế biến khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ của Trung Quốc.
“Những nhà máy nhỏ đó hoạt động với biên lợi nhuận khá thấp”, Erica Downs, học giả nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nói. “Mức chiết khấu mà họ có được suốt nhiều năm qua khi nhập khẩu dầu thô từ Venezuela, Nga và Iran đã giúp họ tồn tại”.
Mỹ từng tránh trừng phạt Hóa dầu Hằng Lực, nhà máy lọc dầu có quy mô lớn hơn nhiều tại Đại Liên, thành phố cảng đối diện với Sơn Đông qua biển Bột Hải. Tuy nhiên, Bộ Tài chính Mỹ tháng trước đưa nhà máy này vào danh sách trừng phạt, dấu hiệu cho thấy Washington sẵn sàng nhắm tới những cái tên lớn hơn.
Tài liệu của Bộ Tài chính Mỹ mô tả Hằng Lực là “một trong những khách hàng lớn nhất mua dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ khác của Iran”. Công ty này đã phủ nhận cáo buộc.
Trung Quốc đã bác bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ và yêu cầu các nhà máy lọc dầu liên quan không tuân thủ.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc dẫn lại lời của người phát ngôn hôm 12/5 tuyên bố nước này “kiên quyết phản đối các lệnh trừng phạt đơn phương phi pháp”, khi được đề nghị bình luận về thông tin mua dầu Iran.
Theo chuyên gia Downs từ Đại học Columbia, các tập đoàn năng lượng quốc gia khổng lồ, vốn gắn kết sâu rộng với hệ thống tài chính quốc tế, thường tuân thủ các quy định liên quan đến lệnh trừng phạt do Mỹ áp đặt. Nhưng các nhà máy lọc dầu tư nhân quy mô nhỏ ở Trung Quốc có thể phớt lờ lệnh trừng phạt, vì họ chủ yếu hoạt động ở thị trường nội địa.
Tại Hóa dầu Tân Hải Hà Bắc, một năm sau khi bị đưa vào danh sách đen của Mỹ, nguồn dầu mà cơ sở này đang xử lý vẫn không rõ ràng. Nhưng từ cổng chính luôn đông đúc nhân viên cho đến các đoàn xe bồn nối đuôi nhau trên con đường gần đó, mọi hoạt động kinh doanh dường như vẫn diễn ra nhộn nhịp.
‘Nguồn cung ổn định’
Trong bối cảnh cú sốc dầu mỏ toàn cầu do cuộc chiến giữa Mỹ và Iran chưa có dấu hiệu lắng dịu, các nhà máy lọc dầu độc lập dường như đang đóng vai trò quan trọng hơn đối với an ninh năng lượng của Trung Quốc.
Dầu Iran, chủ yếu được xử lý qua các nhà máy lọc dầu độc lập, chiếm khoảng 13% lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc trước khi xung đột Trung Đông nổ ra. Theo Muyu Xu, nhà phân tích dầu thô cấp cao tại hãng dữ liệu Kpler, năm ngoái, lượng dầu này có giá trị ước tính khoảng 32,5 tỷ USD, nhưng sau khi trừ các khoản phí, Iran có lẽ chỉ thu về được khoảng 2/3.
Tháng trước, khi việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu của các quốc gia khác, tỷ lệ dầu xử lý tại các “nhà máy ấm trà” đã tăng lên 18%, Xu cho biết.
“Mục tiêu hàng đầu của Trung Quốc là duy trì nguồn cung nhiên liệu ổn định để bảo đảm an ninh năng lượng. Vì vậy, họ đang đặt niềm tin vào các nhà máy lọc dầu tư nhân, bởi họ biết những đơn vị này vẫn có cách để xoay xở nguồn dầu thô đầu vào”, bà nhận định.
Theo dữ liệu từ công ty phân tích Vortexa, trong suốt tháng 3 và tháng 4, 4 cảng dọc bờ biển Hoàng Hải thuộc tỉnh Sơn Đông cùng với cảng Đại Liên đã tiếp nhận trung bình hơn 1,5 triệu thùng dầu mỗi ngày từ Iran.
Dầu thô thường được các “đội tàu bóng đêm” vận chuyển từ cảng của Iran đến những nơi như khu vực giới hạn cảng phía đông (EOPL), nằm gần eo biển Singapore. Tại EOPL, hàng chục con tàu thường xuyên túc trực trong tình trạng tắt thiết bị định vị. Chúng liên tục sang chiết dầu đang chịu lệnh trừng phạt của Mỹ cho nhau nhằm xóa dấu vết về nguồn gốc thực sự.
Ảnh vệ tinh tháng trước được CNN phân tích cho thấy tàu Herby treo cờ Iran áp sát một tàu dầu khác mang tên Huancayo tại vùng biển EOPL. Vị trí của hai con tàu cho thấy chúng đang tiến hành sang chiết nhiên liệu trên biển.
Những con tàu sau khi tiếp nhận dầu sẽ tiếp tục hành trình đến các cảng tiếp nhận. Lúc này, số hàng hóa trên tàu sẽ được dán nhãn là dầu xuất khẩu từ một quốc gia thứ ba, như Malaysia hay Indonesia.
Theo dữ liệu từ Kpler, vào tháng trước, ít nhất 7 con tàu đã tiếp nhận dầu thô của Iran tại khu vực này rồi lên đường hướng tới các cảng ở Sơn Đông.
Dữ liệu về quyền sở hữu tàu Herby do đơn vị theo dõi hàng hải Marine Traffic cung cấp cho thấy con tàu này có liên quan đến Công ty Dầu khí Quốc gia Iran.
Vài tuần sau, vào cuối tháng 4, khi tàu Herby trên đường quay trở về phía tây để tới Iran, nó đã chạm trán USS Rafael Peralta, khu trục hạm đang thực thi lệnh phong tỏa của Mỹ.
Video do hải quân Mỹ công bố cho thấy chiến hạm này đã áp sát tàu Herby. Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã chặn tàu dầu này khi nó đang “tìm cách tiến về một cảng của Iran”.
Tại miền đông Trung Quốc, khoảng ba ngày sau, dữ liệu từ Marine Traffic cho thấy tàu Huancayo đang neo đậu gần một cầu cảng tại cảng Yên Đài, tỉnh Sơn Đông. Sau đó, con tàu biến mất khỏi hệ thống định vị và xuất hiện trở lại ba ngày sau tại đúng vị trí cũ bên cầu cảng.
Khoảng thời gian này hoàn toàn trùng khớp với thời gian bơm dầu lên kho bãi tại cảng, khép lại hành trình trên biển của lô dầu thô nghi từ Iran đến Trung Quốc.
Trang tin USNI News của Viện Hải quân Mỹ hôm 6/4 cho biết trong đề xuất ngân sách của Lầu Năm Góc cho năm tài chính 2027, hải quân Mỹ muốn quốc hội duyệt mua 540 tên lửa phòng không SM-6 có tổng giá trị 4,33 tỷ USD, tăng khoảng ba lần so với con số 166 quả trước đó một năm.
Lực lượng này cũng muốn được cấp 3 tỷ USD để mua 785 tên lửa hành trình Tomahawk, tăng hơn 14 lần so với 55 quả được phê duyệt trong năm tài chính 2026. Hải quân Mỹ còn đề xuất mua 494 tên lửa đối không tầm trung AIM-120 AMRAAM có tổng giá trị 804 triệu USD, cùng 141 ngư lôi hạng nặng Mark 48 với giá 571 triệu USD.
Phần lớn tên lửa Tomahawk và SM-6 sẽ nằm trong dự luật hòa giải ngân sách liên bang thứ hai, cho phép hải quân Mỹ dàn trải mua sắm trong vài năm.
Tên lửa hành trình Tomahawk đạt tầm bắn 1.600-2.500 km tùy phiên bản, có thể được khai hỏa từ hệ thống phóng thẳng đứng Mark 41 trên nhiều loại tàu mặt nước và tàu ngầm của hải quân Mỹ. SM-6 là tên lửa phòng không chủ lực của hạm đội tàu mặt nước Mỹ, cũng có khả năng làm nhiệm vụ chống hạm trong một số trường hợp.
SM-6 và Tomahawk nằm trong số những loại đạn đắt tiền, khó chế tạo nhất trong kho vũ khí của quân đội Mỹ.
Hải quân Mỹ đề xuất mua lượng lớn tên lửa giữa lúc xuất hiện lo ngại rằng lực lượng này đang tiêu hao quá nhiều vũ khí trong xung đột Trung Đông. Điều này làm kho dự trữ bị hao hụt và có thể khiến Mỹ gặp bất lợi trong nỗ lực đối phó với các đối thủ ngang hàng.
Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ước tính đến cuối tháng 3, hải quân Mỹ đã khai hỏa khoảng 850 quả Tomahawk trong xung đột với Iran. Đây là số lượng tên lửa Tomahawk lớn nhất được phóng trong một xung đột đơn lẻ kể từ Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991.
Todd Harrison, chuyên gia cấp cao về chi tiêu quốc phòng tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, cho biết Washington cần mua lượng lớn tên lửa Tomahawk và SM-6, song ngành công nghiệp quốc phòng nội địa hiện không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu lớn như thế trong thời gian ngắn.
Harrison cho rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump muốn dàn trải mua sắm bằng cách đưa phần lớn tên lửa vào dự luật hòa giải ngân sách liên bang, thêm rằng đây là phương án khả thi hơn. "Về cơ bản, họ đang ứng tiền trước để mua đạn dược", ông cho hay.
Hôm 9.4, Tổng lãnh sự quán Úc tại TP.HCM phối hợp cùng Dear Our Community, Cộng đồng Doanh nghiệp Cựu sinh Úc (AABN) và các đối tác tổ chức Diễn đàn Chuyển đổi xanh Việt Nam – Úc 2026.
Phát biểu khai mạc, Tổng lãnh sự Úc tại TP.HCM Sarah Hooper khẳng định chuyển đổi xanh không còn là câu chuyện chính sách, mà đã trở thành một yêu cầu tất yếu của kinh doanh. Và quan trọng hơn, đó là cơ hội hợp tác giữa hai quốc gia.
Theo bà Hooper, diễn đàn được tổ chức vào thời điểm đặc biệt, khi mà những gián đoạn trong nguồn cung năng lượng, sự dịch chuyển của các dòng thương mại và các yêu cầu ngày càng khắt khe của chuỗi cung ứng đang tái định hình các ngành công nghiệp với tốc độ nhanh hơn dự kiến.
Trong bối cảnh đó, chuyển đổi xanh không còn là mục tiêu xa vời đối với Việt Nam, mà đã trở thành hiện thực cấp bách. Điều này cũng mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư Úc mong muốn đồng hành cùng Việt Nam trong giai đoạn phát triển tiếp theo.
Diễn đàn đã cung cấp nền tảng đối thoại giữa các nhà hoạch định chính sách, lãnh đạo doanh nghiệp, nhà đầu tư, nhà nghiên cứu và nhà đổi mới sáng tạo về cách thức mà tính bền vững, đổi mới sáng tạo và các quan hệ đối tác chiến lược có thể hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với những thay đổi của thị trường và mở ra các cơ hội tăng trưởng mới.
Các mô hình hợp tác giữa Úc và Việt Nam trong những lĩnh vực trọng điểm cũng được giới thiệu, tập trung vào năng lượng sạch, sản xuất xanh, nông nghiệp bền vững, tài chính xanh và chuyển đổi dựa trên dữ liệu.
Diễn đàn cũng tạo cơ hội tăng cường kết nối trong cộng đồng cựu sinh Úc, giữa doanh nghiệp và các tổ chức, qua đó thúc đẩy hợp tác thực chất, cùng có lợi giữa Úc và Việt Nam trong tiến trình hướng tới một tương lai bền vững và có khả năng thích ứng cao hơn.
Tổng lãnh sự quán Úc đã mời nhiều chuyên gia đầu ngành của nước này đến chia sẻ những câu chuyện về kinh nghiệm của nước Úc trong hành trình chuyển đổi xanh, nhất là khi Úc đang đầu tư mạnh mẽ vào nâng cấp lưới điện và cải cách thị trường năng lượng, theo bà Hooper.
Trả lời Báo Thanh Niên, GS. Andrew Blakers của Đại học Quốc gia Úc, nhà đồng phát minh công nghệ pin mặt trời PERC, cho hay để thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh của Việt Nam trên các phương diện chính sách, công nghệ, yêu cầu tiên quyết là chấm dứt việc đầu tư vào các thiết bị sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Điều này đồng nghĩa trong vòng 15 – 20 năm tới, phần lớn các hệ thống hiện tại sẽ được thay thế bằng các thiết bị chạy điện, vận hành bằng điện mặt trời và gió.
"Việt Nam đang chứng kiến nhu cầu năng lượng tăng trưởng nhanh, và toàn bộ nhu cầu này nên được đáp ứng bằng năng lượng tái tạo, cụ thể là điện mặt trời và điện gió", GS. Blakers nói.
Chia sẻ kinh nghiệm của Úc, diễn giả cho hay trong suốt một thập niên qua Úc gần như chỉ phát triển các dự án điện mặt trời và điện gió. Kết quả là giá thành các nguồn năng lượng này liên tục giảm và hiện đã trở thành nguồn năng lượng rẻ nhất trong lịch sử. Đây không phải là một quá trình chuyển đổi phức tạp, mà ngược lại, rất rõ ràng và khả thi. Không cần phát minh thêm công nghệ mới, vấn đề chỉ là quyết tâm triển khai.
Về câu hỏi làm thế nào để chính sách có thể theo kịp tiến trình chuyển đổi này, GS. Blakers cho rằng ở cấp độ chính phủ điều quan trọng là phải đưa ra quyết định dứt khoát về việc đẩy nhanh chuyển đổi sang năng lượng xanh. Khi đó, dòng vốn tư nhân từ doanh nghiệp và người dân sẽ được kích hoạt, lan tỏa trong toàn hệ thống.
Đồng thời, cần đầu tư mạnh vào hệ thống truyền tải để đưa điện về các đô thị, phát triển các hệ thống thủy điện tích năng quy mô lớn và pin lưu trữ để đảm bảo nguồn cung ổn định. Tất cả các công nghệ này đều đã sẵn có trên thị trường, chi phí thấp và dễ triển khai, và Úc đã chứng minh có thể làm được trên thực tế.
GS. Blakers cũng nêu một đặc điểm đáng chú ý của Việt Nam là tiềm năng rất lớn về thủy điện tích năng ngoài sông. Đây là thuật ngữ chỉ một dạng "pin nước" khổng lồ, lưu trữ năng lượng bằng cách bơm nước từ hồ thấp lên hồ cao trong giờ thấp điểm và xả nước phát điện vào giờ cao điểm.
Theo giáo sư Úc, Việt Nam có đến khoảng 6.000 địa điểm phù hợp, hơn gấp khoảng 200 lần nhu cầu thực tế. Việt Nam đã có nền tảng vững chắc với hệ thống thủy điện hiện hữu và đội ngũ kỹ sư giàu kinh nghiệm. Điều cần thiết là sớm khởi động các dự án quy mô lớn để hỗ trợ cho quá trình chuyển đổi xanh, ông kết luận.
Mỗi khi thấy người đi ngang qua ngôi nhà ở thành phố Concord, bang Bắc Carolina, Roman Butzlaff thường chạy ra vẫy tay và cất tiếng chào. Với cậu bé 4 tuổi, tìm một người để nói "xin chào" gần như là việc đầu tiên muốn làm sau khi thức dậy.
"Ngày nào thằng bé cũng hào hứng vì sắp được chào một ai đó", Anna Butzlaff, mẹ Roman, nói.
Dù luôn tỏ ra vui vẻ, Roman từng trải qua quãng thời gian cô đơn. Khoảng một năm trước, bố mẹ cậu chia tay. Bố chuyển tới bang Florida, còn ông bà đều sống ngoài bang. Có lẽ vì thế mà con trai Anna Butzlaff luôn khao khát được kết nối với mọi người.
Mỗi ngày, Roman thường đứng trước nhà, vẫy tay và chào những người đi ngang qua. Một trong số đó là Wade Fulgum, hàng xóm sống đối diện. Sau nhiều lần thấy cậu bé nhiệt tình chào hỏi, ông quyết định sang làm quen với người bạn nhỏ.
Sau đó, Fulgum bắt đầu dành thời gian chơi cùng Roman. Những người khác trong khu phố cũng chú ý đến cậu bé, dừng lại trò chuyện lâu hơn thay vì chỉ vẫy tay đáp lại rồi rời đi.
Nhờ Roman, những người vốn gần như không quen biết nhau bắt đầu trò chuyện và trở nên gắn bó hơn. Những người hàng xóm này cũng dần có vị trí đặc biệt trong cuộc sống của cậu. "Chúng tôi vẫn đùa rằng thằng bé có rất nhiều ông bà", một người nói.
Anna cho biết ban đầu cô có phần dè dặt vì gần như không quen những người hàng xóm này. Cô không biết nên đón nhận sự gần gũi này thế nào, nhưng nhận ra Roman ngày càng vui vẻ. "Tôi chỉ thấy con trai mình hạnh phúc", Anna nói.
Khi đã thân thiết, Roman thường mời những người hàng xóm đến cổ vũ mình trong những trận bóng đá, bóng rổ và bóng chày. Họ còn có mặt tại các buổi học bơi và ngày hội ở trường mầm non của cậu.
"Thằng bé rất thích khi chúng tôi có mặt. Nó sẽ chạy tới ôm chúng tôi", một người hàng xóm nói.
Mỗi dịp sinh nhật Roman, những vị khách không thể thiếu chính là những người hàng xóm lớn tuổi của cậu. Tủ lạnh nhà Roman hiện được phủ kín bằng ảnh chụp cùng những người hàng xóm mà cậu yêu quý. Anna cho biết những người này có ảnh hưởng lớn tới con trai cô và đã trở thành một phần đặc biệt trong cuộc sống của cậu.
Theo Anna, cảm giác cô đơn trong Roman đã không còn. Cậu bé vẫn giữ thói quen vẫy tay chào mọi người mỗi ngày, nhưng những người đáp lại giờ không chỉ là người qua đường, nhiều người đã trở thành bạn của cậu và Roman cũng là cầu nối để họ trở thành bạn của nhau.
Những người hàng xóm cho biết họ gần như sẽ không quen biết nhau nếu không có Roman. "Nếu mọi người trên thế giới đều giống như cậu bé này, đó sẽ là một nơi tuyệt vời biết bao", một người hàng xóm nói. Với họ, Roman không chỉ vượt qua cảm giác cô đơn, mà còn giúp những người sống cạnh nhau thực sự gắn kết hơn.
