Nhiều người hiện nay vẫn tin rằng nhịn ăn sáng là một phương pháp hiệu quả để cắt giảm calo và kiểm soát cân nặng. Tuy nhiên, theo Cử nhân dinh dưỡng Mai Thị Thùy, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP HCM, thực tế hoàn toàn ngược lại.
Thói quen bỏ bữa hoặc ăn uống không điều độ chính là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến tình trạng kháng insulin, khiến cơ thể mất khả năng điều hòa và làm đường huyết tăng vọt một cách khó kiểm soát vào các bữa ăn tiếp theo.
Bữa sáng từ lâu đã được coi là bữa ăn quan trọng nhất trong ngày và điều này hoàn toàn có cơ sở khoa học. Sau một đêm dài ngủ say, cơ thể bạn đã trải qua một khoảng thời gian nhịn ăn liên tục. Vì vậy, buổi sáng là thời điểm sống còn để bổ sung năng lượng, giúp cơ thể khởi đầu ngày mới tràn đầy sức sống.
Các nghiên cứu cho thấy, việc bỏ ăn sáng hoặc ăn sáng không thường xuyên có liên quan mật thiết đến tình trạng tăng cân. Không dừng lại ở đó, thói quen tai hại này còn kéo theo nhiều hệ lụy bất lợi khác cho sức khỏe, bao gồm việc làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2 và hội chứng chuyển hóa. Ngược lại, những người duy trì thói quen ăn sáng đều đặn có thể giảm thiểu được các nguy cơ này, đồng thời cải thiện đáng kể phản ứng của glucose và insulin trong suốt cả ngày.
Bên cạnh tần suất ăn, thành phần của bữa sáng cũng là một yếu tố quyết định đến sức khỏe. Chuyên gia dinh dưỡng cảnh báo, một chế độ ăn sáng chứa quá nhiều carbohydrate hấp thụ nhanh có liên quan trực tiếp đến nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2 cao hơn.
Hiện nay, do nhịp sống bận rộn, nhiều người thường có thói quen chọn các bữa ăn sáng nhanh, tiện lợi nhưng lại sử dụng thực phẩm chế biến sẵn có chỉ số đường huyết (GI) cao. Có thể kể đến các món ăn quen thuộc như: các loại bánh ngọt, xôi, cà phê sữa, trái cây ngọt, hay các loại ngũ cốc ngọt không nguyên cám chế biến sẵn… Những thực phẩm này là thủ phạm khiến đường huyết tăng vọt hoặc trồi sụt thất thường ngay sau khi ăn, gây ra những mối nguy hại lớn cho sức khỏe.
Cử nhân Thùy cho biết việc nạp các thực phẩm kể trên khiến lượng đường trong máu tăng lên rất nhanh. Sự tăng đột biến lượng đường trong máu sẽ kích hoạt tuyến tụy lập tức tiết ra một lượng lớn insulin để xử lý, dẫn đến hệ quả là lượng đường trong máu lại giảm xuống nhanh chóng. Lượng đường sau đó có thể tụt xuống quá thấp, khiến bạn cảm thấy cơ thể run rẩy, cáu kỉnh hoặc đói cồn cào chỉ sau 1 đến 2 giờ. Y học gọi đây là tình trạng hạ đường huyết phản ứng.
Dù vậy, chuyên gia cũng lưu ý điều quan trọng cần nhớ là nếu thỉnh thoảng chúng ta mới ăn đồ ngọt thì sẽ không gây ra tác động tiêu cực lâu dài. Tất cả nguy cơ đối với sức khỏe phụ thuộc hoàn toàn vào chất lượng của tổng thể chế độ ăn uống hằng ngày.
Để bảo vệ hệ chuyển hóa, các chuyên gia khuyến nghị một bữa sáng giàu protein hoặc các axit béo không bão hòa (UFA) là sự lựa chọn tối ưu. Các dưỡng chất này có khả năng làm giảm phản ứng glucose và insulin bằng cách thay thế các carbohydrate tạo glucose trong bữa ăn.
Ngoài ra, bữa sáng còn đóng vai trò đóng góp quan trọng vào tổng lượng chất xơ cần thiết cho cơ thể mỗi ngày. Chất xơ không chỉ hỗ trợ hiệu quả cho hệ vi sinh đường ruột thông qua quá trình lên men diễn ra ở đại tràng, mà còn có tác dụng làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate vào máu. Nhờ cơ chế đó, chất xơ giúp ổn định đường huyết và mang lại nhiều lợi ích to lớn cho sức khỏe tổng thể.
Để có một sức khỏe vững chắc, hãy bắt đầu ngày mới với một bữa ăn cân bằng, khoa học bao gồm đầy đủ: protein, chất xơ và chất béo lành mạnh. Sự kết hợp giữa protein và chất xơ sẽ làm chậm quá trình tiêu hóa, giữ cho lượng đường trong máu luôn ở mức bình định, không bị lên xuống thất thường như khi tiêu thụ carbohydrate tinh chế chứa nhiều đường.
“Thay vì chọn những bữa ăn tiện lợi nhưng kém lành mạnh, người tiêu dùng có thể ưu tiên các thực phẩm vừa nhanh gọn vừa tốt cho sức khỏe như trứng, sữa chua Hy Lạp, các loại đậu hạt, ngũ cốc, yến mạch hay bánh mì nguyên cám…”, chuyên gia đưa ra lời khuyên.
Thạc sĩ, bác sĩ Phạm Quang Khải, Khoa Phẫu thuật Thận Tiết niệu - Nam học, Bệnh viện E, cho biết nhiều đồ uống mùa hè quen thuộc có thể gây áp lực lên thận nếu tiêu thụ quá nhiều.
Đồ uống nhiều đường
Mùa hè, mọi người có nhu cầu uống nhiều loại nước ngọt nhiều đường, nước có gas, tăng lực để giải khát. Tuy nhiên nước tăng lực chứa nhiều caffeeine và đường cao, có thể gây tăng huyết áp tạm thời, ảnh hưởng lọc cầu thận, thường xuyên uống dễ gây stress chuyển hóa.
Nước ngọt chứa phosphate và đường cao, lạm dụng có nguy cơ rối loạn chuyển hóa canxi, tăng nguy cơ sỏi thận và suy thận mạn. "Uống giải khát nhưng thận phải trả giá", bác sĩ nói.
Các loại nước ép đóng chai, nước ép công nghiệp chứa nhiều đường, chất bảo quản, phẩm màu. Việc sử dụng thường xuyên không chỉ làm tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống mạch máu nhỏ trong thận, khiến khả năng lọc suy giảm.
Nước ép trái cây đóng chai chứa Fructose cao, làm tăng acid uric, nguy cơ sỏi và tổn thương thận. Việc nạp nhiều đường tinh luyện làm tăng axit uric trong máu, tạo điều kiện hình thành sỏi thận.
Trà sữa
Trà sữa chứa lượng đường rất cao kèm nhiều loại trân châu, thạch cũng nhiều đường, làm tăng nguy cơ kháng insulin. Nhiều loại trà chứa oxalate, dễ hình thành sỏi thận.
Trà đá, cà phê
Trà đặc chứa nhiều oxalate, uống thay nước lọc làm tăng nguy cơ sỏi. Cà phê chứa nhiều caffeine, khi liều lượng vượt quá ngưỡng, cà phê không còn là "chất chống buồn ngủ" mà trở thành một yếu tố gây hại tim mạch.
Các nghiên cứu cho thấy với mỗi 5 ly cà phê kiểu pha không lọc, cholesterol toàn phần có thể tăng khoảng 8–10 mg/dL, và ở liều cực cao (trên 5–6 ly/ngày), LDL có thể tăng thêm 15–20 mg/dL hoặc hơn.
Ngoài ra, caffeine còn ức chế melatonin – hormone điều hòa giấc ngủ và có tác dụng chống oxy hóa bảo vệ tim mạch. Caffeine duy trì nồng độ cortisol cao về đêm, thúc đẩy viêm hệ thống và kháng insulin. Lạm dụng cà phê làm tăng nguy cơ mất ngủ, không tốt cho tim mạch.
Nước mía
Nước mía có tính mát, giúp thanh nhiệt, giải độc. Song, mía rất ngọt, lượng đường cao, gần như "nước đường". Uống quá nhiều nước mía đường làm tăng đường huyết, ảnh hưởng vi mạch thận. Đối với người có thể trạng bình thường, uống nhiều dễ dẫn đến tăng cân. Người có đường ruột yếu, hay đầy bụng và tiêu chảy cũng không nên sử dụng thường xuyên. Người có bệnh nền như tiểu đường, mỡ máu, gout cần hạn chế.
Nước dừa
Nước dừa là thức uống giải nhiệt quen thuộc, song giàu kali. Uống quá nhiều làm tăng kali máu, đặc biệt người có bệnh thận tiềm ẩn. Tuyệt đối không dùng nước dừa thay thế nước lọc, không nên uống hằng ngày trong thời gian dài hoặc uống quá nhiều, gây rối loạn điện giải, ảnh hưởng chức năng cơ.
Trẻ em không nên uống nước dừa hằng ngày do dạ dày trẻ còn nhỏ nên nếu uống quá nhiều có thể bị no, ức chế cảm giác thèm ăn/ăn đúng bữa.
Bia lạnh
Bia lợi tiểu, gây mất nước, tăng acid uric làm tăng nguy cơ gout và sỏi thận. "Uống cho mát nhưng thực chất đang làm thận khát nước hơn", bác sĩ nói.
Bia chứa lượng cồn nhất định, một cốc bia tương đương gần một đơn vị cồn. Với người trưởng thành, mỗi giờ, gan chỉ xử lý được khoảng một đơn vị cồn. Đây là con số ở mức trung bình, tùy theo thể trạng khác nhau quãng thời gian này có thể tăng lên hay giảm đi, như các yếu tố bệnh lý, tuổi tác, cân nặng, tình trạng dạ dày...
Theo thông tin từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Uganda cũng ghi nhận 2 ca mắc có nguồn gốc lây nhiễm từ Congo khi trở về Uganda. Đây là đợt dịch Ebola thứ 16 tại Congo kể từ năm 1976. WHO đã công bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu, tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là dịch đã lan rộng ra toàn cầu.
“Đây là bệnh rất nguy hiểm và chúng ta cần nâng cao cảnh giác, tăng cường giám sát, kiểm soát nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam”, ông Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế nói.
Theo ông, khả năng Ebola xâm nhập vào Việt Nam là rất thấp. Tuy nhiên, chúng ta không loại trừ khả năng này bởi Việt Nam là quốc gia có hoạt động du lịch, giao thương quốc tế khá lớn. Có thể có người đi từ Congo sang quốc gia khác rồi mới nhập cảnh vào Việt Nam. Do đó, vẫn có nguy cơ xuất hiện ca bệnh xâm nhập, dù khả năng này rất thấp.
Bệnh Ebola có dễ lây như Covid-19?
Việt Nam hiện tăng cường hai biện pháp giám sát chính. Thứ nhất là giám sát tại các khu vực cửa khẩu xuất nhập cảnh. Thứ hai là giám sát trong bệnh viện dựa trên các triệu chứng nghi ngờ.
Cục Phòng bệnh phối hợp với Bộ Ngoại giao, Bộ Công an và lực lượng quản lý xuất nhập cảnh để nắm bắt tình hình người nhập cảnh từ các quốc gia châu Phi, từ đó theo dõi sức khỏe và đưa ra các khuyến cáo phù hợp.
Bộ Y tế đặc biệt khuyến nghị những người đi và đến vùng có dịch cần thực hiện nghiêm các biện pháp phòng ngừa.
Theo ông Sơn, đây là bệnh lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ người mắc bệnh, cần có tiếp xúc gần mới có nguy cơ lây nhiễm. Vì vậy, nếu thực hiện tốt các biện pháp bảo hộ thì nguy cơ lây truyền là không cao.
Bộ Y tế cũng đã chỉ đạo Viện Pasteur TPHCM và Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương sẵn sàng đáp ứng nhu cầu xét nghiệm để trong trường hợp xuất hiện ca bệnh có thể nhanh chóng xét nghiệm, chẩn đoán và phát hiện kịp thời.
“Người dân không hoang mang nhưng cũng tuyệt đối không chủ quan trước đợt dịch này.
Điều quan trọng là người dân cần hiểu rằng Ebola rất nguy hiểm nhưng không lây lan dễ dàng như Covid-19. Đây là hai cơ chế lây truyền hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, nếu thực hiện tốt các biện pháp phòng chống thì hoàn toàn có thể kiểm soát nguy cơ dịch bệnh”, ông Sơn nhấn mạnh.
Tại Congo có những tập quán văn hóa đặc thù, như việc chạm tay vào người đã tử vong để tiễn biệt. Trong khi đó, virus Ebola có thể lây qua tiếp xúc với dịch tiết của người mắc bệnh hoặc người đã tử vong. Vì vậy, nguy cơ lây truyền trong các trường hợp tiếp xúc trực tiếp là rất cao.
Bộ Y tế đã yêu cầu tăng cường các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện để sẵn sàng ứng phó nếu có ca bệnh xâm nhập. Về cơ bản, người dân cần thực hiện các biện pháp phòng bệnh thông thường như đeo khẩu trang, giữ vệ sinh cá nhân, ăn uống sạch sẽ và rửa tay thường xuyên, đặc biệt trước khi ăn và sau khi trở về từ nơi công cộng.
Những người có tiếp xúc gần hoặc trực tiếp với người nghi mắc bệnh cần sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân theo hướng dẫn y tế.
Ngoài ra, nếu sau khi trở về từ vùng dịch mà có các triệu chứng như sốt, mệt mỏi hoặc dấu hiệu bất thường về sức khỏe thì cần đến ngay cơ sở y tế và khai báo rõ tiền sử đi lại để được theo dõi, xử lý kịp thời.
Ngày 17/5, Tổng Giám đốc WHO đã tuyên bố tình trạng y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại quốc tế đối với đợt bùng phát bệnh do virus Bundibugyo (BVD) tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda. Điều này phản ánh mức độ nguy cơ nghiêm trọng và cần có sự phối hợp ứng phó quốc tế.
Đây là một chủng virus Ebola hiếm gặp, hiện chưa có vaccine hoặc thuốc, phương pháp điều trị được cấp phép, khiến việc kiểm soát khó khăn hơn so với các đợt bùng phát do chủng Zaire trước đây.
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam, cho rằng, quy mô thực sự của đợt bùng phát dịch tại Congo và Uganda nhiều khả năng lớn hơn do việc phát hiện chậm trễ và các hoạt động điều tra dịch vẫn đang được tiến hành.
Hiện tại, WHO đánh giá nguy cơ lây lan của dịch ở mức độ rất cao ở cấp quốc gia (tại Congo và Uganda), ở mức cao ở khu vực châu Phi (do đã có các ca bệnh tại đô thị, mức độ di biến động dân cư, tình hình bất ổn và những hạn chế của hệ thống y tế) và ở mức thấp đối với toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam và dịch bệnh không phải là một tình trạng khẩn cấp đại dịch.
Chính phủ vừa ban hành Nghị định 90 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, trong đó siết chặt nhiều hành vi liên quan đến sử dụng, kinh doanh và quảng cáo rượu, bia.
Theo quy định tại điều 30, người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi uống rượu, bia sẽ bị cảnh cáo. Với các hành vi phổ biến hơn, như uống rượu, bia tại địa điểm cấm hoặc xúi giục, kích động, lôi kéo người khác uống rượu, bia, mức phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng.
Trường hợp như uống rượu, bia trong giờ làm việc, học tập hoặc ép buộc người khác uống, mức phạt tăng lên từ 1 triệu đến 3 triệu đồng.
Bên cạnh đó, các hành vi liên quan đến bán và cung cấp rượu, bia cũng bị xử lý nghiêm. Cụ thể, việc bán rượu, bia cho người chưa đủ 18 tuổi hoặc không niêm yết thông báo cấm bán cho đối tượng này có thể bị phạt từ 1 triệu đến 3 triệu đồng.
Các cơ sở bán rượu, bia tại địa điểm bị cấm hoặc mở điểm bán trong phạm vi 100m quanh trường học, cơ sở y tế có thể bị phạt từ 5 triệu đến 10 triệu đồng.
Trường hợp bán rượu, bia qua thương mại điện tử nhưng không có biện pháp kiểm soát độ tuổi người mua, mức phạt có thể lên tới 20 triệu đồng, kèm theo nguy cơ bị tước giấy phép kinh doanh từ 1 - 3 tháng.
Nghị định cũng quy định mức xử phạt nặng đối với các hành vi khuyến mại và quảng cáo rượu, bia sai quy định. Cụ thể, khuyến mại rượu, bia cho người dưới 18 tuổi hoặc sử dụng rượu có độ cồn từ 15 độ trở lên để khuyến mại sẽ bị phạt từ 20 triệu đến 30 triệu đồng.
Trong lĩnh vực quảng cáo, việc sử dụng hình ảnh, thông tin khuyến khích uống rượu, bia; hướng đến trẻ em, học sinh, phụ nữ mang thai; hoặc quảng cáo trong khung giờ nhạy cảm (từ 18h đến 21h) có thể bị phạt đến 30 triệu đồng.
Quảng cáo rượu, bia trong các chương trình văn hóa, thể thao hoặc trên phương tiện quảng cáo ngoài trời trái quy định có thể bị phạt tới 40 triệu đồng, đồng thời buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm.
Ngoài ra, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức và cơ sở kinh doanh cũng được quy định rõ.
Người quản lý nếu không triển khai các biện pháp phòng, chống tác hại của rượu, bia hoặc không kiểm soát việc uống rượu trong giờ làm việc có thể bị phạt từ 3 triệu đến 10 triệu đồng.
Các cơ sở kinh doanh rượu, bia nếu sử dụng lao động chưa đủ 18 tuổi hoặc cung cấp thông tin sai lệch về sản phẩm cũng đối mặt mức phạt lên đến 15 triệu đồng.
Nghị định cũng nêu rõ trách nhiệm của gia đình và công tác truyền thông. Hành vi không giáo dục, nhắc nhở người chưa đủ 18 tuổi không sử dụng rượu, bia có thể bị phạt đến 1 triệu đồng; cung cấp thông tin sai sự thật về tác hại của rượu, bia bị phạt đến 15 triệu đồng.
Ngoài ra, mọi hình thức tài trợ bằng sản phẩm rượu, bia đều bị cấm, với mức phạt từ 20 triệu đến 30 triệu đồng.
Theo nghị định, nhiều cơ quan liên quan như quản lý thị trường, cơ quan công an, hải quan,... các cấp quản lý nhà nước theo chuyên ngành có thẩm quyền lập biên bản vi phạm, xử phạt hành chính và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo phạm vi quản lý, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn.
Nghị định 90 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 15-5. Các quy định mới được kỳ vọng góp phần hạn chế tình trạng lạm dụng rượu, bia và giảm thiểu các hệ lụy đối với sức khỏe cộng đồng.
