Trả lời câu hỏi người trẻ chi tiêu gì nhiều nhất trong tháng? Lê Tuyết Sang Sang, sinh viên Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, cho biết khoản chi lớn nhất ngoài sinh hoạt phí cơ bản (ăn ở, đi lại, học tập) của em là dành cho mỹ phẩm và thời trang. “Mỗi tháng, em thường chi khoảng 500.000 đồng đến 1 triệu đồng cho sở thích này”, nữ sinh nói và cho biết hiện nguồn tài chính dựa vào gia đình là chính nên chưa xây dựng kế hoạch quản lý chi tiêu cụ thể.
Tương tự, Đỗ Minh Thư, sinh viên Trường ĐH Văn Lang, cho hay phần lớn khoản chi ngoài nhu cầu thiết yếu được dành cho mua sắm trực tuyến, chủ yếu là quần áo và mỹ phẩm. Theo Thư, nhờ tận dụng các chương trình khuyến mãi và mã giảm giá nên việc mua sắm online giúp tiết kiệm hơn. Mỗi tháng, nữ sinh chi khoảng 1-2 triệu đồng cho các mặt hàng này và nhận định đây chưa phải là khoản chi quá lớn so với khả năng tài chính của bản thân.
“Em có đi làm thêm với mức lương khá ổn để phụ chi phí cho học và sinh họat, dư ra em sẽ chi cho nhu cầu, sở thích cá nhân”, Thư cho hay.
Trong khi đó, Nguyễn Tường Vy, sinh viên Trường ĐH Gia Định, thường ưu tiên dành ngân sách cho cả mua sắm và giải trí sau khi đã trừ các khoản cố định như ăn, ở, học tập, đi lại. Các khoản mua sắm chủ yếu tập trung vào mỹ phẩm, thời trang, còn giải trí là mua vé xem concert hoặc các chương trình khác. Trung bình mỗi tháng, Vy chi khoảng 500.000 đồng đến 1 triệu đồng cho mua sắm và khoảng 1 triệu đồng cho giải trí. Theo nữ sinh, tổng mức chi này chỉ chiếm khoảng một phần ba nguồn tài chính cá nhân nên phần lớn vẫn nằm trong khả năng kiểm soát.
“Tuy nhiên, có vài lần em lỡ mua sắm quá tay hay đi xem một bộ phim hay là tháng đó lại rơi vào cảnh thiếu hụt, xin thêm ba mẹ và bị trách mắng”, Vy nói.
Ở góc độ người đi làm, Phạm Ngọc Vân (25 tuổi, nhân viên thống kê tại một công ty bảo hiểm, ngụ P.Tân Sơn Hòa, TP.HCM), cho biết ngoài sinh hoạt phí thì chi tiêu nhiều nhất cho mỹ phẩm và dành một phần đáng kể ngân sách cho các mối quan hệ như gặp gỡ bạn bè, cưới hỏi, tân gia, thôi nôi. Các khoản chi này chiếm khoảng 5-7% thu nhập, tương đương khoảng 1 triệu đồng/tháng. “Để tránh thiếu hụt tài chính, tôi chia thu nhập thành các quỹ cố định, những khoản phát sinh lấy phần tiền tiết kiệm từ các tháng trước bù vào”, Vân nói.
Với Nguyễn Văn Long, sinh viên Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, khoản chi đáng chú ý nhất ngoài sinh hoạt phí là các thiết bị công nghệ phục vụ học tập như laptop, máy tính bảng, tai nghe… Do điều kiện tài chính còn phụ thuộc vào gia đình nên Long chỉ mua sắm khi thực sự cần thiết. Nam sinh cho biết bản thân luôn phân chia rõ các khoản tiền dành cho ăn uống, đi lại, sinh hoạt và tiết kiệm ngay từ đầu tháng để tránh rơi vào tình trạng “cháy túi”.
“Em luôn có cuốn sổ để ghi chép chi tiêu mỗi tháng, sẽ chia cố định ra từng khoản chi và tiết kiệm dự phòng từ đầu. Nếu mà tháng này có phát sinh thì em sẽ lấy trong khoảng dự phòng của tháng trước. Còn nếu đủ trong quỹ chi tiêu của tháng thì không lấy phần tiết kiệm ra chi”, Long nói.
Còn Huỳnh Ngọc Duy, sinh viên Trường ĐH Sư phạm kỹ thuật TP.HCM, ưu tiên chi cho thể thao, đồ công nghệ nhỏ và một số vật dụng học tập. Theo Duy, lịch học căng thẳng khiến việc đầu tư cho các hoạt động thể chất trở nên cần thiết để nâng cao sức khỏe và giảm áp lực. Khoản chi này tương đương vài trăm nghìn đồng đến dưới 1 triệu đồng mỗi tháng.
“Em cũng có thói quen phân chia tiền thành từng khoản cụ thể như phí sinh hoạt thiết yếu, mua sắm để kiểm soát chi tiêu hiệu quả hơn. Nhưng cũng có lúc không cân bằng được do em xài quá tay cho món đồ công nghệ yêu thích, vậy là tháng đó phải ăn ké và mượn tiền bạn”, Duy nói.
Trong khi đó, Phạm Đài Thế (25 tuổi, ngụ P.Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM), cho biết ngoài nhu cầu thiết yếu, anh chi nhiều cho các hoạt động giao lưu, gặp gỡ bạn bè, đồng nghiệp. Mỗi tháng, các khoản chi cho mối quan hệ xã hội thường dao động từ 1,5-2 triệu đồng. “Để cân đối tài chính, tôi ưu tiên trích một khoản cố định vào tài khoản tiết kiệm ngay khi nhận lương, sau đó mới điều chỉnh các khoản chi tiêu còn lại tùy điều kiện thực tế. Dù vậy, cũng có tháng xài hết phần tiết kiệm, thiếu hụt do những bữa tiệc gặp bạn bè”, Thế nói.
Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính, Sáng lập và là Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường tài chính và bất động sản toàn cầu (P.Phương Liệt, TP.Hà Nội), nhận định kỹ năng quản lý tài chính cá nhân của nhiều người trẻ hiện nay còn hạn chế. Không ít người trong độ tuổi 18-25 có tâm lý “còn trẻ, còn nhiều thời gian”, nên kiếm được bao nhiêu tiêu bấy nhiêu mà ít nghĩ đến kế hoạch dài hạn. Nhiều sinh viên vẫn phụ thuộc vào gia đình nhưng chưa có kế hoạch chi tiêu hợp lý, trong khi chi phí sinh hoạt ngày càng tăng khiến họ thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu hụt tài chính.
“Điều tôi rất ít gặp ở các bạn trẻ là những kế hoạch tài chính cho 1 năm, 3 năm hay 5 năm tới. Nhiều người không có mục tiêu tài chính rõ ràng nên luôn ở trong trạng thái mất cân đối thu – chi”, ông Hiếu nói.
Theo ông Hiếu, những sai lầm phổ biến của người trẻ là chi tiêu quá nhiều cho ăn uống, giao lưu, giải trí và không chuẩn bị khoản dự phòng cho các rủi ro như bệnh tật, tai nạn. Khi không kiểm soát được chi tiêu, người trẻ rất dễ rơi vào cảnh “đầu tháng rủng rỉnh, cuối tháng cạn tiền”. Để quản lý tài chính hiệu quả, mỗi người cần xây dựng kế hoạch dài hạn, kiểm soát các khoản chi và duy trì thói quen tiết kiệm. “Khoản tiền dự phòng chính là “tấm khiên an toàn” giúp ứng phó với biến cố bất ngờ, tránh rơi vào khủng hoảng tài chính khi gặp khó khăn”, ông Hiếu nói.
Cùng quan điểm, chuyên gia Tài chính Lâm Minh Chánh, sáng lập AI tài chính WikiMoney (ngụ P.Sài Gòn, TP.HCM), cho rằng thay vì tiêu xài rồi mới tiết kiệm phần còn lại, hãy trích ngay ít nhất 20% thu nhập vào quỹ tích lũy ngay khi nhận lương. Phân bổ 50% cho những nhu cầu thiết yếu và 30% còn lại cho những nhu cầu mong muốn.
“Tiết kiệm trước khi tiêu là nền tảng để xây dựng sự an toàn tài chính và hướng tới độc lập tài chính lâu dài”, ông Chánh nói.
Khi tra cứu điểm thi tốt nghiệp THPT, Lê Thị Như Phương, học sinh lớp 12A9, Trường THPT Thái Phiên (TP.Hải Phòng), không giấu được sự bất ngờ khi biết mình đạt 9,75 điểm môn ngữ văn.
“Nói thật, em khá sốc khi nhận được kết quả. Với phương pháp chấm mới cùng nhiều thông tin trong thời gian chờ công bố điểm, em không nghĩ mình sẽ đạt số điểm như vậy. Em rất hạnh phúc vì đây là một cột mốc đẹp trong hành trình thanh xuân của mình".
Theo Như Phương, đề ngữ văn năm nay với câu nghị luận “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?” là một đề mở nhưng cũng khá thử thách.
“Em nghĩ đây là đề hơi khó vì yêu cầu thí sinh phải có kiến thức thực tế, tư duy nhanh để triển khai đoạn văn vừa đầy đủ ý, vừa thể hiện được quan điểm cá nhân nhưng vẫn đảm bảo thời gian làm bài".
Để xử lý dạng đề này, nữ sinh lựa chọn bám sát cấu trúc lập luận đã được rèn luyện trong quá trình học.
“Em mở đầu bằng câu nói: ‘Trong một nhân tài thì một phần mười là thiên tài và chín phần mười là mồ hôi và nước mắt’, qua đó khẳng định không có thành công nào đến một cách ngẫu nhiên. Theo em, đề bài muốn người trẻ nhận thức rõ giá trị của sự nỗ lực để phát triển năng lực bản thân".
Từ đó, Phương triển khai các giải pháp từ cá nhân, gia đình, nhà trường đến xã hội nhằm tạo điều kiện để những tài năng trẻ được phát hiện và phát triển.
Nữ sinh cho rằng với đề mở, điều quan trọng nhất là không bỏ sót yêu cầu của đề trước khi thể hiện chính kiến. “Em thường gạch ra những ý chính đề bài yêu cầu để trả lời đầy đủ. Sau đó mới trình bày quan điểm của bản thân và khái quát lại vấn đề ở cuối bài".
Theo Phương, học văn không chỉ là học thuộc. “Em kết hợp học kỹ kiến thức nền tảng với việc rèn tư duy, cách lập luận qua bài chữa của thầy cô, bạn bè và chủ động tìm hiểu thêm tư liệu trên internet. Trong mỗi đề bài luôn có một khoảng sáng tạo để mỗi thí sinh thể hiện góc nhìn của mình".
Một trong những điểm nhấn trong bài làm của Như Phương là liên hệ đến trí tuệ nhân tạo (AI) khi bàn về đổi mới sáng tạo.
“Khi nhắc đến Steve Jobs, em nghĩ ngay đến lĩnh vực công nghệ. Mà nói đến công nghệ hiện nay thì AI là một chủ đề rất nổi bật. Vì vậy, em lựa chọn liên hệ đến những tranh luận xoay quanh AI để làm rõ quan điểm của mình".
Theo nữ sinh, mục đích của dẫn chứng không phải để kể về công nghệ mà để nhấn mạnh trách nhiệm của người trẻ.
“Em muốn nhấn mạnh rằng công nghệ luôn có cả cơ hội và thách thức. Để Việt Nam có thêm nhiều ‘Steve Jobs’, người trẻ không chỉ cần đam mê sáng tạo mà còn phải học hỏi, tích lũy kinh nghiệm, hiểu rõ năng lực của bản thân và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm".
Sau khi hoàn thành bài thi, Phương cho biết em không còn điều gì tiếc nuối vì đã truyền tải đầy đủ những suy nghĩ của mình.
Nhận xét về học trò, cô Nguyễn Thị Ngọc Dung, giáo viên chủ nhiệm lớp 12A9, Trường THPT Thái Phiên (TP.Hải Phòng), cho biết bà thực sự vỡ òa khi biết Như Phương đạt 9,75 điểm môn Ngữ văn.
“Khi biết Như Phương đạt 9,75 điểm môn ngữ văn, tôi thực sự vỡ òa trong niềm vui. Không chỉ vì đây là số điểm rất cao, mà quan trọng hơn là những nỗ lực của em đã được ghi nhận xứng đáng. Với một người giáo viên, không có niềm hạnh phúc nào lớn hơn khi chứng kiến học trò gặt hái thành quả sau quá trình cố gắng bền bỉ".
Theo cô Dung, Như Phương không chỉ học tốt mà còn có tố chất lãnh đạo, tư duy ngôn ngữ nổi bật. “Trong suốt ba năm học, Phương luôn chủ động, trách nhiệm, biết lắng nghe và sẻ chia với bạn bè. Em có lối viết rất riêng, tư duy ngôn từ nhạy bén, khả năng dẫn dắt vấn đề tốt. Việc nhiều lần đảm nhiệm vai trò MC cũng góp phần giúp em có khả năng diễn đạt, lập luận mạch lạc".
“Tôi tin 9,75 không phải là đích đến, mà chỉ là một dấu mốc đẹp trên hành trình trưởng thành của Phương. Tôi mong em sẽ tiếp tục giữ tình yêu với văn chương, sự khiêm tốn, tinh thần ham học hỏi và bản lĩnh để chinh phục những mục tiêu lớn hơn trong tương lai", cô Dung nói
Hơn 300 học sinh đạt từ 1.500 điểm SAT, 11 học sinh đạt điểm tuyệt đối 1.600 là những con số gây ấn tượng khi nhắc đến lớp học của Nghiêm Đức An. Thế nhưng, với chàng trai 25 tuổi, điều đáng nhớ nhất lại là lớp học đầu tiên chỉ có vỏn vẹn 3 học sinh - nơi anh bắt đầu hành trình theo đuổi công việc giảng dạy từ khi còn là sinh viên năm nhất.
Khi còn là sinh viên năm nhất, Nghiêm Đức An đã đứng lớp với một nhóm học sinh chỉ vỏn vẹn 3 người. Với chàng trai sinh năm 2001, đó không phải công việc làm thêm nhất thời mà là con đường gắn bó đến tận hôm nay.
Từng là thủ khoa kỳ thi THPT khối D07 TP.Hà Nội năm 2019, cựu học sinh Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam và là một trong 11 đại biểu thanh niên ưu tú của Việt Nam tham dự chương trình “Tàu thanh niên Đông Nam Á - Nhật Bản” (SSEAYP) năm 2023, Đức An cho biết anh từng thử sức ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên, giảng dạy vẫn là lựa chọn khiến anh muốn gắn bó lâu dài.
“Lớp học đầu tiên của mình chỉ có đúng 3 học sinh. Khó khăn lớn nhất không phải là lớp ít hay nhiều người, mà là làm sao thấu hiểu từng học sinh, không ngừng nghiên cứu để mỗi bài giảng hôm nay tốt hơn hôm qua”, Đức An chia sẻ.
Theo anh, càng đứng lớp, anh càng nhận ra việc dạy học không chỉ dừng lại ở truyền đạt kiến thức. Điều quan trọng hơn là giúp học sinh thay đổi cách tư duy và nuôi dưỡng động lực học tập.
“Từng có học sinh hỏi mình vì sao lại chọn dạy SAT. Có lẽ vì đây là bài thi phản ánh rất rõ tư duy logic và khả năng phân tích. Mình muốn các bạn không chỉ đạt điểm cao, mà còn chuẩn bị nền tảng để tự học ở đại học và xa hơn nữa”, anh nói.
Đến nay, Đức An đã đồng hành cùng hơn 300 học sinh đạt từ 1.500 điểm SAT trở lên, trong đó có 11 học sinh đạt điểm tuyệt đối 1.600.
Trong nhiều năm giảng dạy, điều khiến Đức An nhớ nhất không chỉ là những con số ấn tượng, mà còn là sự thay đổi của từng học sinh.
Anh kể về Đoàn Hà Phương, học sinh lớp 10 Anh 1, Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam. Dù có nền tảng tiếng Anh tốt, bài kiểm tra SAT đầu vào của Phương chỉ đạt khoảng 1.050 điểm. Sau quá trình học tập, nữ sinh đạt 1.590 điểm SAT, trong đó phần Đọc đạt tuyệt đối 800/800.
Theo Đức An, bước ngoặt lớn nhất của học trò không nằm ở việc học thêm nhiều từ vựng, mà là dám thay đổi cách học. “Nhiều học sinh giỏi phải chấp nhận gác lại sự tự tin từ thành tích trước đây để học lại từ những tư duy nền tảng nhất. SAT không dành riêng cho những người bẩm sinh xuất sắc, mà dành cho những người đủ kỷ luật để chấp nhận đánh đổi”, anh bày tỏ.
Nguyễn Tuấn Anh, học sinh lớp 11 Anh 1, Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, là một trong những học trò đạt 1.600 điểm SAT sau thời gian theo học Đức An.
Nam sinh cho biết ban đầu được giáo viên giới thiệu đến lớp học. Điều khiến em quyết định gắn bó là cách giảng mạch lạc và không khí học tập cởi mở.
“Điều em ấn tượng nhất là anh An luôn phân tích rất kỹ mạch logic của đoạn văn và cho học sinh không gian để phản biện. Có những câu hỏi bọn em tranh luận với anh tới 20-30 phút để tìm ra cách lập luận thuyết phục nhất”, Tuấn Anh kể.
Theo nam sinh, kiến thức và phương pháp từ giáo viên chỉ là một phần, điều quyết định vẫn là sự chủ động của người học.
“Anh An giúp em xây dựng tư duy, chỉ ra các bẫy của bài thi và cung cấp tài liệu sát trọng tâm. Nhưng để đạt 1.600 điểm thì em vẫn phải tự học, tự rút kinh nghiệm. Điều đó không ai có thể làm thay mình”, Tuấn Anh chia sẻ.
Với Đức An, những con số như hơn 300 học sinh đạt từ 1.500 điểm SAT hay 11 học sinh đạt điểm tuyệt đối đều rất đáng tự hào. Tuy nhiên, điều khiến anh hạnh phúc hơn cả là khi nhiều học trò sau khi trưởng thành tiếp tục quay lại hỗ trợ các khóa sau, cùng chia sẻ kinh nghiệm và xây dựng tài liệu học tập cho cộng đồng.
“Mỗi học sinh rồi sẽ có con đường riêng. Điểm SAT chỉ là tấm vé ban đầu. Điều mình mong muốn là các bạn đủ năng lực để tự học, tiếp tục phát triển và sau này có thể truyền lại những giá trị đó cho thế hệ sau. Đó mới là điều mình coi là thành công”, Đức An nói.
Từ các trại hè kỹ năng, lớp nghệ thuật, thể thao, học kỳ quân đội đến chương trình trải nghiệm nông nghiệp, kỹ năng sinh tồn… phụ huynh có thêm nhiều lựa chọn phù hợp theo độ tuổi và nhu cầu của con em mình.
Một trong những địa chỉ được nhiều phụ huynh quan tâm là Nhà Thiếu nhi TP.HCM cơ sở 2 (591 đại lộ Bình Dương, P.Thủ Dầu Một, TP.HCM; trước là P.Hiệp Thành, TP.Thủ Dầu Một, Bình Dương).
Đơn vị này tổ chức nhiều lớp học thuộc các nhóm hoạt động như học tập, nghệ thuật, thể thao, kỹ năng cùng các khóa: "Học kỳ trong quân đội", "Ươm mầm tài năng", "Kids Summer Camp"… dành cho thiếu nhi nhiều độ tuổi.
Ở nhóm trẻ mầm non, nhiều phụ huynh lựa chọn mô hình trải nghiệm thiên nhiên và giáo dục cảm xúc.
Hệ thống mầm non Viet Kids triển khai các dự án hè với chủ đề đại dương, nông trại mùa hè, dinh dưỡng và văn hóa Tây Nguyên. Theo đại diện đơn vị này, trẻ được tham gia hoạt động thí nghiệm, nấu ăn, làm thủ công, khám phá thiên nhiên và rèn kỹ năng tự lập.
Trong khi đó, Trại hè Xanh Tuệ Đức do Hệ thống Trường Xanh Tuệ Đức (khu phố Vạn Hạnh, P.Phú Mỹ, TP.HCM) tập trung vào việc xây dựng tính tự lập, nề nếp sinh hoạt và kỹ năng sống cho trẻ. Đại diện hệ thống trường cho hay chương trình diễn ra từ ngày 3.6 đến 10.7.2026 với nhiều khóa 5, 7 và 10 ngày. Theo đơn vị tổ chức, trẻ sẽ được rèn luyện kỹ năng tự chăm sóc bản thân, sinh hoạt tập thể, hạn chế phụ thuộc điện thoại, xây dựng thói quen đọc sách và vận động.
Một mô hình khác được nhiều phụ huynh chú ý là HITA Summer Camp do Công ty cổ phần đào tạo Tâm Trí Lực (P.Bình Trưng Tây, TP.HCM) tổ chức với chương trình trải nghiệm 5 ngày 4 đêm. Tại đây, trẻ được đặt trong môi trường không có cha mẹ bên cạnh, tự xoay xở các hoạt động sinh hoạt, quản lý chi tiêu và tham gia các thử thách thực tế nhằm nâng cao trách nhiệm cá nhân. Thông tin chương trình có tại website: tamtriluc.vn.
Nếu phụ huynh muốn con có thêm trải nghiệm thiên nhiên, hoạt động nông nghiệp và kỹ năng thực tế, Titifarm (400 Trần Thị Hơn, xã Đông Thạnh, TP.HCM) là địa điểm được nhiều trường học và đơn vị lựa chọn để tổ chức hoạt động hè theo nhóm. Titifarm là nông trại giáo dục trải nghiệm, học qua tương tác thực tế với thiên nhiên.
Theo chuyên gia kỹ năng sống Huỳnh Trọng Vỹ, Trung tâm kỹ năng Hành Trang Mới (P.Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM), điều quan trọng khi phụ huynh chọn trại hè hay khóa kỹ năng cho con không nằm ở việc chương trình "hot" đến đâu, mà là sự phù hợp với tính cách, độ tuổi và nhu cầu phát triển của trẻ.
"Một mùa hè ý nghĩa không chỉ giúp trẻ giải trí mà còn là cơ hội để rèn sự tự lập, kết nối xã hội và khám phá bản thân ngoài môi trường học tập quen thuộc", ông Vỹ nói.
