TP Hà Nội đang giải phóng mặt bằng 1.428 dự án, trong đó có nhiều công trình giao thông lớn như 4 cầu vượt sông Hồng (Hồng Hà, Mễ Sở, Vân Phúc và Ngọc Hồi); khép kín các đường vành đai, mở rộng quốc lộ 1, 6… Lượng phế thải xây dựng phát sinh trên 10.000 tấn mỗi ngày, gấp 4-5 lần bình thường, bao gồm bêtông, gạch, đá, vữa, kim loại, gỗ, nhựa, kính, đất đào, bùn thải…
Khác với rác sinh hoạt, phế thải xây dựng được xem là nguồn tài nguyên thứ cấp bởi phần lớn thành phần còn giá trị sử dụng sau khi được phân loại và xử lý phù hợp. Sau khi nghiền, sàng và xử lý, phế thải có thể trở thành cốt liệu cho nền đường, vật liệu san lấp mặt bằng, sản xuất gạch không nung, bêtông, vật liệu sản xuất cấu kiện xây dựng.
Theo ông Nguyễn Văn Hoan, chuyên gia Viện Chuyên ngành Xi măng bêtông (Viện Vật liệu xây dựng), khoảng 80% chất thải rắn đô thị đang bị chôn lấp, chỉ gần 17% được tái chế dưới dạng nghiền nhỏ để phục vụ san lấp hoặc vật liệu nền đường. Tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với tiềm năng sử dụng của loại chất thải gồm đất đá, bêtông, gạch vụn.
Sử dụng vật liệu tái chế giúp giảm tình trạng khai thác đá, cát sông, đất đắp và các loại khoáng sản làm vật liệu xây dựng. “Trong bối cảnh nguồn cát và đá ngày càng khan hiếm, đây là nguồn nguyên liệu rất đáng giá”, ông Hoan nói.
Hiện cốt liệu tái chế dùng để san lấp nền đường – loại giá trị thấp nhất, được bán từ 70.000 đến 100.000 đồng/tấn. Cốt liệu hạt, cát nghiền tái chế giá từ 150.000 đến 200.000 đồng/m3. Nếu Hà Nội tái chế được 10.000 tấn phế thải xây dựng để san lấp nền mỗi ngày, ít nhất có thể thu về khoảng 0,7-1 tỷ đồng.
Các nghiên cứu cho thấy vật liệu tái chế có giá thành thấp hơn khoảng 20% so với vật liệu tự nhiên. Tỷ lệ tái chế phế thải xây dựng có thể đạt trên 90% khối lượng đầu vào, riêng bêtông nhựa và bêtông xi măng có thể tái sử dụng gần như 100%, theo PGS.TS Tống Tôn Kiên, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu và Ứng dụng vật liệu xây dựng nhiệt đới (Đại học Xây dựng).
Quan trọng hơn, nguồn vật liệu tái chế giúp thay thế nguồn vật liệu tự nhiên đang ngày càng cạn kiệt. Tại Hà Nội, hàng loạt công trình đang triển khai đều có nhu cầu lớn về cát vàng, cát xây, đất đắp. Đơn cử dự án vành đai 4 vùng Thủ đô thiếu khoảng 6 triệu m3 đất đắp và khối lượng lớn cát, đá xây dựng. Trong khi đó sản lượng khai thác tại các mỏ vật liệu ở Hà Nội không đủ, buộc nhà thầu phải mua vật liệu từ mỏ tại tỉnh Phú Thọ, tăng chi phí vận chuyển.
Công nghệ biến phế thải thành tiền
Thấy được tiềm năng của phế thải rắn xây dựng, ngành xây dựng đã nhiều năm nghiên cứu, thử nghiệm vật liệu xây dựng tái chế và ban hành cơ bản hệ thống tiêu chuẩn. Những nghiên cứu đầu tiên được triển khai từ năm 2007, do TS Lê Việt Hùng (Viện Vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng) thực hiện. Giai đoạn đầu, nhóm tập trung đánh giá khả năng nghiền, sàng phế thải xây dựng để tái chế thành vật liệu đầu vào cho vữa và bêtông.
Năm 2012, dự án sản xuất thử nghiệm “Hoàn thiện công nghệ tái chế phế thải phá dỡ công trình làm cốt liệu cho xây dựng” đã triển khai thành công dây chuyền sản xuất cốt liệu tái chế ở quy mô công nghiệp. Dây chuyền tạo ra cốt liệu tái chế từ phế thải phá dỡ (bêtông, tường xây gạch), cốt liệu nhỏ được sử dụng sản xuất gạch không nung, còn cốt liệu lớn có kích thước đến 40 mm được dùng thay đá dăm để sản xuất bêtông.
Tại Đại học Xây dựng, PGS.TS Tống Tôn Kiên, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu và Ứng dụng vật liệu xây dựng nhiệt đới, cho biết giai đoạn 2012-2016, nhóm nghiên cứu của trường đã thực hiện hàng loạt đề tài nghiên cứu chuyên sâu về sử dụng cốt liệu tái chế thành đá dăm và cát để sản xuất vữa và bêtông xi măng chịu lực. Giai đoạn 2019-2021, nhóm tiếp tục sản xuất thử cấu kiện bêtông cốt thép đúc sẵn từ phế thải bêtông trong phòng thí nghiệm. Kết quả cho thấy vật liệu tái chế có thể sử dụng trong các công trình.
Để đưa cốt liệu tái chế vào cuộc sống, các bộ ngành đã ban hành hệ thống tiêu chuẩn. Năm 2023, tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13694 ra đời, quy định cấp phối vật liệu tái chế dùng làm lớp móng đường giao thông đô thị. TCVN 11969:2018 quy định cốt liệu lớn tái chế cho bêtông. Nhiều tiêu chuẩn liên quan vật liệu san lấp, tái chế bêtông nhựa, thiết kế hỗn hợp và thi công cũng đã được Bộ Khoa học và Công nghệ thông qua giai đoạn 2020-2025.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Văn Hoan, chuyên gia Viện chuyên ngành Xi măng bê tông (Viện Vật liệu xây dựng), trở ngại của Hà Nội hiện không nằm ở công nghệ xử lý. Một số doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư dây chuyền tái chế hiện đại, thậm chí có thiết bị nghiền di động xử lý ngay tại công trường. Tuy nhiên, đầu ra sản phẩm tái chế chưa ổn định. Nhiều chủ đầu tư và nhà thầu vẫn e ngại chất lượng, độ bền của sản phẩm.
Hà Nội cũng như phần lớn địa phương chưa có quy hoạch riêng cho chất thải rắn xây dựng hoặc quy hoạch vị trí thu gom, xử lý ngoài đê sông khiến doanh nghiệp khó thực hiện dự án. Đơn vị xử lý chất thải rắn công suất trên 500 tấn/ngày phải đánh giá tác động môi trường, phê duyệt báo cáo tác động và có giấy phép môi trường, hệ thống quan trắc tự động…, gây khó khăn cho doanh nghiệp.
Đặc biệt, chi phí sản xuất cao khiến một số doanh nghiệp e ngại đầu tư. Phần lớn phế thải hiện nay từ các công trình thường bị đổ lẫn bêtông, gạch, đất, kim loại và bùn thải. Khi đưa về xử lý, doanh nghiệp phải tốn thêm nhân công và chi phí phân loại. Theo tính toán của Công ty Cổ phần dịch vụ sản xuất Toàn Cầu, chi phí sản xuất tái chế vật liệu đắp nền khoảng 100.000-110.000 đồng/tấn, bao gồm phí đầu tư thiết bị, nhân công sản xuất, chi phí phân loại…
Làm gì để khai thác tài nguyên phế thải xây dựng?
Để giải quyết bài toán chất thải rắn xây dựng, theo PGS.TS Tống Tôn Kiên, trước hết địa phương cần quy hoạch quỹ đất dành riêng cho các khu xử lý, bãi tập kết tái chế. Khi có hạ tầng tiếp nhận phù hợp, việc xử lý loại chất thải không quá phức tạp. Kế đó, cần có quy định bắt buộc phân loại chất thải xây dựng tại nguồn, quy định rõ trách nhiệm chuyển giao cho các đơn vị xử lý được cấp phép. Chủ nguồn thải phải chi trả đầy đủ chi phí xử lý.
Một giải pháp quan trọng khác là thúc đẩy thị trường vật liệu tái chế. Hiện Việt Nam đã có khung chính sách khuyến khích nhưng chưa đủ cụ thể và hấp dẫn để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư. Theo ông Kiên, cần có cơ chế ưu đãi mạnh hơn đối với các doanh nghiệp sản xuất vật liệu tái chế, đồng thời phát triển các trung tâm xử lý có quy mô đủ lớn, công suất tối thiểu 500-1.000 tấn mỗi ngày để bảo đảm hiệu quả kinh tế.
Bên cạnh đó, chính sách mua sắm công cần đóng vai trò dẫn dắt thị trường. Các dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước nên được quy định tỷ lệ bắt buộc sử dụng vật liệu tái chế trong xây dựng. Điều này đặc biệt phù hợp với các đô thị lớn, nơi nguồn vật liệu tự nhiên khan hiếm và phải vận chuyển từ xa, trong khi nhu cầu tiêu thụ vật liệu xây dựng rất lớn.
Dẫn kinh nghiệm từ Nhật Bản và Anh, ông Kiên cho biết các thành phố thường quy hoạch nhiều điểm tiếp nhận phế thải xây dựng. Đối với vật liệu đã được phân loại, các cơ sở tái chế thậm chí hỗ trợ chi phí vận chuyển hoặc trả tiền cho đơn vị thu gom. Ngược lại, vật liệu chưa được phân loại sẽ được đưa tới các cơ sở chuyên trách để phân loại và tái chế trước khi đưa vào sử dụng trở lại.
Ngoài ra, Nhà nước có thể nghiên cứu áp dụng cơ chế tín chỉ carbon đối với vật liệu tái chế nhằm ghi nhận giá trị giảm phát thải, tạo thêm nguồn thu cho doanh nghiệp. Song song với đó là các chương trình hỗ trợ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ để nâng cao hiệu quả tái chế chất thải xây dựng, hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn trong ngành xây dựng.
Chuyên gia Nguyễn Văn Hoan nhận định Hà Nội cần đồng thời mở rộng quy hoạch bãi tiếp nhận, siết kiểm soát đổ trộm, bắt buộc phân loại tại công trường và từng bước đưa vật liệu tái chế vào các dự án đầu tư công. Nếu không trong 5-10 năm tới thành phố sẽ đối mặt áp lực lớn về bãi đổ, ô nhiễm môi trường và thiếu nguồn vật liệu tự nhiên như cát, đá, đất san lấp.
Ngày 30.5, tin từ Công an tỉnh Vĩnh Long cho biết Công an xã Tiên Thủy vừa tống đạt quyết định xử phạt hành chính đối với N.H.Đ (21 tuổi, ở ấp Phước Hòa, xã Tiên Thủy, tỉnh Vĩnh Long) về hành vi sàm sỡ, quấy rối tình dục người khác.
Trước đó, lúc 9 giờ 43 phút ngày 15.5, trên mạng xã hội xuất hiện đoạn clip ghi lại vụ việc một người đàn ông chạy xe máy cùng chiều với một bé gái đi xe đạp điện. Sau đó người đàn ông đã bất ngờ có hành vi quấy rối tình dục đối với bé gái rồi nhanh chóng rời khỏi hiện trường.
Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, Công an xã Tiên Thủy đã khẩn trương xác minh, làm rõ vụ việc. Qua công tác rà soát, thu thập tài liệu, lực lượng công an xác định người thực hiện hành vi là Đ. nên tiến hành mời lên làm rõ. Tại cơ quan công an, Đ. đã thừa nhận hành vi vi phạm.
Công an xã Tiên Thủy đã tống đạt quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Đ. số tiền 7 triệu đồng vì đã thực hiện hành vi sàm sỡ, quấy rối tình dục người khác.
Công an xã Tiên Thủy khuyến cáo người dân khi phát hiện các hành vi quấy rối, xâm hại phụ nữ và trẻ em nơi công cộng, người dân cần kịp thời thông báo cho lực lượng công an nơi gần nhất để được tiếp nhận, xử lý; chủ động ghi nhận thông tin, hình ảnh, biển kiểm soát phương tiện nhằm phục vụ công tác xác minh, xử lý đối tượng vi phạm.
Công an cũng đề nghị người dân không đăng tải, chia sẻ hoặc phát tán thông tin, hình ảnh, clip liên quan đến người bị hại khi chưa được sự đồng ý; bảo đảm quyền riêng tư, danh dự, nhân phẩm và hạn chế ảnh hưởng đến tâm lý, đời sống của người bị hại.
Ngày 13/5, UBND TP Hà Nội tổ chức lấy ý kiến về dự thảo Quy định một số chính sách hỗ trợ đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đường bộ sử dụng năng lượng sạch, giao thông phi cơ giới; hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông đường bộ từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch; một số biện pháp hạn chế sử dụng phương tiện giao thông đường bộ phát thải gây ô nhiễm môi trường.
Hà Nội dự kiến hỗ trợ mỗi cá nhân một xe máy điện đến trước ngày 1/1/2030. Cụ thể, cá nhân sử dụng xe máy xăng, thường trú hoặc đã tạm trú liên tục từ hai năm trở lên, nếu chuyển đổi sang xe máy điện được hỗ trợ 20% giá trị phương tiện, nhưng không quá 5 triệu đồng.
Riêng cá nhân thuộc hộ nghèo được hỗ trợ 100% giá trị phương tiện chuyển đổi, nhưng không quá 20 triệu đồng; người thuộc hộ cận nghèo hỗ trợ 80% giá trị phương tiện chuyển đổi, nhưng không quá 15 triệu đồng.
Người dân nếu không nhận hỗ trợ bằng tiền cũng có thể chọn phương án bằng vé sử dụng dịch vụ vận tải hành khách công cộng có trị giá 5 triệu đồng.
Để đưa ra mức hỗ trợ tối đa không quá 5 triệu đồng một xe, UBND thành phố cho biết đã tham khảo kinh nghiệm của một số quốc gia và vùng lãnh thổ như: Đài Loan (hỗ trợ 8-26 triệu), Indonesia (12 triệu), Thái Lan (4-8 triệu), Trung Quốc (1-3 triệu đồng). Mức hỗ trợ dự kiến của Hà Nội tương đương với TP HCM (5-20 triệu đồng).
Cũng theo dự thảo, khảo sát giá các dòng xe điện phổ biến trên thị trường hiện nay gồm 3 phân khúc phổ thông dưới 20 triệu đồng; tầm trung 20-35 triệu; cao cấp trên 35 triệu đồng. Trong đó phân khúc phổ thông rẻ nhất khoảng từ 12 triệu đồng (Vinfast Amio 12,8 triệu đồng, Honda ICON e từ 12,5 triệu đồng).
Một số doanh nghiệp lớn cũng đề xuất hỗ trợ người dân, doanh nghiệp khi chuyển đổi phương tiện như: Vingroup hỗ trợ miễn 100% lệ phí trước bạ cho xe máy điện VinFast, hỗ trợ 3% lãi suất vay trong 3 năm; EVG Group hỗ trợ giảm 10% giá xe dành cho người dân Thủ đô; V-Green miễn phí sạc toàn hệ thống cho xe máy điện VinFast đến hết 31/5/2027.
"Như vậy, với các chính sách hỗ trợ của nhà nước và doanh nghiệp thì với thu nhập bình quân của người dân Thủ đô (khoảng 15 triệu đồng), việc chuyển đổi phương tiện không phải là áp lực lớn", tờ trình nêu.
Hà Nội có khoảng 8,1 triệu phương tiện cơ giới đường bộ, trong đó 1,1 triệu ôtô (chiếm 13,6%) và khoảng 7 triệu xe môtô, xe gắn máy (chiếm 86,7%), chưa kể khoảng 1,2 triệu phương tiện cơ giới đường bộ từ các tỉnh, thành phố khác trong cả nước tham gia giao thông tại Thủ đô. Trong khoảng 7 triệu xe môtô và xe gắn máy thì chủ yếu là các phương tiện sử dụng xăng (chiếm hơn 95%).
Thành phố giả định số xe đủ điều kiện được hỗ trợ chuyển đổi là 3,36 triệu. Trong đó, số hỗ trợ trực tiếp cho cá nhân bằng tiền mặt dự tính 80% số xe chuyển đổi với mức hỗ trợ tối đa 5 triệu đồng đối với hộ phổ thông và 15 triệu đồng đối với hộ cận nghèo (7.565 hộ cận nghèo), tổng kinh phí dự kiến hơn 16.800 tỷ đồng.
Cùng với hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, thành phố cũng miễn tiền vé sử dụng phương tiện vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn đối với người có công, người khuyết tật, người cao tuổi, trẻ em dưới 6 tuổi, nhân khẩu thuộc hộ nghèo, học sinh, sinh viên, công nhân các khu công nghiệp trên địa bàn. Các dịp lễ Tết và dịp đặt biệt của đất Hà Nội và đất nước, thành phố sẽ miễn tiền vé sử dụng xe buýt, tàu điện.
Trưa 28/5, tại thủ đô Bangkok, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul đã gặp gỡ báo chí thông báo kết quả hội đàm.
Phát biểu tại cuộc gặp gỡ báo chí, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết lãnh đạo hai nước đã có cuộc hội đàm rất thành công và đạt được nhiều kết quả tích cực, toàn diện và thực chất.
Hai bên đánh giá cao những bước phát triển tích cực của quan hệ Việt Nam - Thái Lan trong thời gian vừa qua. Trong đó sự tin cậy chính trị giữa hai nước không ngừng được củng cố; hợp tác quốc phòng, an ninh được tăng cường; hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư tiếp tục là điểm sáng; giao lưu nhân dân diễn ra sôi động; phối hợp tại các diễn đàn khu vực và quốc tế, nhất là trong Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) ngày càng chặt chẽ.
Trên nền tảng đó, hai bên đã trao đổi sâu rộng về các phương hướng, biện pháp nhằm đưa quan hệ Việt Nam - Thái Lan ngày càng phát triển mạnh mẽ, bền vững và hiệu quả hơn. Hai bên nhất trí tiếp tục làm sâu sắc hơn nữa tin cậy chính trị, coi đây là nền tảng chính trị cho quan hệ lâu dài và gắn bó giữa hai nước; đẩy mạnh giao lưu, tiếp xúc cấp cao các cấp, các ngành trên tất cả các kênh, nâng cao hiệu quả các cơ chế hợp tác hiện có; duy trì và phát huy hiệu quả của các cơ chế hợp tác quốc phòng, an ninh.
Hai bên cam kết tăng cường hợp tác phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia; thúc đẩy đàm phán, ký kết các thỏa thuận hợp tác pháp lý song phương, tái khẳng định cam kết không cho bất cứ cá nhân, tổ chức nào sử dụng lãnh thổ nước này chống lại nước kia.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh hai bên sẽ đẩy mạnh hợp tác trên các lĩnh vực tiềm năng như năng lượng sạch, kinh tế số, kinh tế xanh, đổi mới sáng tạo, nông nghiệp công nghệ cao, đẩy mạnh kết nối hạ tầng giao thông và logistics, tận dụng hiệu quả các hành lang kinh tế trong tiểu vùng Mekong, nhất là hành lang kinh tế Đông Tây, tạo thuận lợi cho lưu chuyển hàng hóa và dịch vụ giữa hai nước và trong khu vực.
Về hợp tác giữa các địa phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho biết sẽ tăng cường hơn hiệu quả hợp tác, đẩy mạnh quảng bá du lịch, kết nối văn hóa, giáo dục, tăng cường giao lưu nhân dân, nhất là thế hệ trẻ, qua đó làm sâu sắc hơn sự hiểu biết và gắn bó giữa hai dân tộc.
Đánh giá cao sự quan tâm và hỗ trợ của Chính phủ Thái Lan đối với cộng đồng người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại Thái Lan, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định đây là cầu nối quý báu trong quan hệ hai nước, một phần không thể thiếu trong nỗ lực gìn giữ và phát triển tình hữu nghị, gắn bó giữa nhân dân hai nước.
Về các vấn đề khu vực và quốc tế, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định tầm quan trọng của việc giữ vững đoàn kết, vai trò trung tâm của ASEAN, nhất trí tăng cường phối hợp lập trường trong các vấn đề cùng quan tâm, trong đó có thúc đẩy hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không ở Biển Đông, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế; hoan nghênh việc Thái Lan và Campuchia đã thực hiện nghiêm túc lệnh ngừng bắn và mong muốn hai nước duy trì đối thoại, giải quyết các tranh chấp biên giới bằng biện pháp hòa bình về lâu dài của cả hai bên và của cả khu vực.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước bày tỏ tin tưởng với quyết tâm chung của lãnh đạo và nhân dân hai nước, quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Thái Lan sẽ tiếp tục được phát triển mạnh mẽ, thực chất và hiệu quả hơn nữa, đáp ứng được lợi ích của nhân dân hai nước và đóng góp tích cực cho hòa bình, hợp tác và phát triển ở khu vực và trên thế giới.
