Những ngày đầu đi làm là khoảng thời gian vàng để quan sát, học hỏi và hiểu cách công việc hay một công ty vận hành ra sao để quen hơn.
Kiều Oanh (23 tuổi, TP.HCM) kể trước đây khi làm ở một công ty về sự kiện, Oanh thường hỏi anh chị về quy trình triển khai, những khó khăn từng gặp ở các năm trước, cũng như cách xử lý khủng hoảng trong thực tế. Nhờ vậy, đến khi được giao việc chính thức, bạn không còn quá bỡ ngỡ mà đã có hình dung và chuẩn bị từ trước.
Ngoài ra, Kiều Oanh còn chủ động chia sẻ với nhóm về những kỹ năng hoặc điểm mạnh của mình. Trong các buổi họp hoặc thảo luận nội bộ, việc đưa ra ý kiến phù hợp không chỉ giúp cô học nhanh hơn mà còn tạo ấn tượng với mọi người. Có khi các anh chị sẽ nhớ đến khả năng của mình và trao thêm nhiều cơ hội hơn trong công việc.
“Thay vì cảm thấy chán hay thụ động chờ việc, đây lại là khoảng thời gian rất tốt để quan sát và học hỏi môi trường làm việc thực tế.
Mình có thể chủ động tìm hiểu thêm về các hoạt động trước đây của công ty, các dự án mà phòng ban từng triển khai, cũng như cách team vận hành công việc”, Oanh nói.
Trong thời gian nghỉ hoặc lúc các anh chị rảnh, Kiều Oanh thường tranh thủ trò chuyện để hiểu thêm về background (nền tảng cá nhân) và trải nghiệm làm việc của các anh chị trước khi vào công ty và trong quá trình công tác tại đây.
Kim Dung (26 tuổi, nhân viên văn phòng TP.HCM) nói ngày đầu nên đi làm đúng giờ và cầm theo giấy bút, laptop hoặc bất kỳ thứ gì có thể ghi chú.
“Thêm một mẹo nữa là nên ghi nhớ tất cả tên người cùng bộ phận, không nhớ kịp thì ghi ra và học thuộc. Khi giao tiếp, gọi đúng tên thay vì “anh ơi, chị ơi” sẽ tạo thêm thiện cảm”, Dung nói.
Dung nói mới đi thực tập hoặc mới đi làm, thời gian đầu chưa được giao nhiều việc là chuyện khá bình thường. Thay vì ngồi chờ hoặc lướt điện thoại cho đỡ chán, hãy chủ động tìm hiểu quy trình làm việc của công ty, đọc các tài liệu nội bộ được phép tiếp cận, quan sát cách đồng nghiệp làm việc và ghi lại những điều chưa hiểu để hỏi sau.
Cô Phan Lê Thảo Nghi (giáo viên kỹ năng sống tại TP.HCM) cho hay thời gian đầu thực tập hoặc làm việc, việc chủ động làm quen và xây dựng mối quan hệ với đồng nghiệp rất quan trọng.
“Việc giao tiếp, tham gia các hoạt động chung giúp hiểu văn hóa doanh nghiệp, học hỏi kinh nghiệm, nhận được sự hỗ trợ cần thiết và tạo dựng hình ảnh chuyên nghiệp. Những mối quan hệ này cũng là nguồn lực hữu ích cho sự phát triển nghề nghiệp sau này”, cô Nghi nói.
Cô Thảo Nghi còn khuyên người mới nên dành thời gian tìm hiểu cơ cấu tổ chức của công ty, chức năng nhiệm vụ của từng phòng ban cũng như mối liên hệ giữa các bộ phận trong quá trình vận hành công việc.
Điều này giúp có cái nhìn tổng thể về tổ chức, hiểu được vai trò của vị trí mình đang đảm nhận và cách công việc của mình đóng góp vào mục tiêu chung của doanh nghiệp.
Quan sát là một phương thức học tập hiệu quả đối với người mới. Việc theo dõi cách đồng nghiệp xử lý công việc, trao đổi với khách hàng, làm việc nhóm, quản lý thời gian hay giải quyết các tình huống phát sinh sẽ giúp tích lũy nhiều kinh nghiệm thực tế. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, đây còn là cơ hội để học hỏi các kỹ năng mềm và tác phong làm việc chuyên nghiệp.
“Khi chưa rõ nhiệm vụ hoặc quy trình làm việc, người mới nên chủ động hỏi người hướng dẫn, đồng thời ghi chép những thông tin và kinh nghiệm quan trọng để tránh sai sót và thuận tiện cho công việc sau này”, cô Nghi nói.
Thay vì chờ đợi được giao việc, cô Thảo Nghi khuyên người mới chủ động đề nghị hỗ trợ các công việc phù hợp với khả năng của mình như nhập liệu, sắp xếp hồ sơ, tổng hợp tài liệu, chuẩn bị cuộc họp hoặc hỗ trợ các dự án đang triển khai đều là cơ hội.
Thông tin từ Bệnh viện đa khoa khu vực Quảng Ninh cho biết, các y bác sĩ của đơn vị vừa loại bỏ ve chó làm tổ ký sinh trong tai bệnh nhi 7 tuổi.
Theo thông tin ban đầu cháu Đ.N.K. (SN 2019) trú ở xã Trường Sơn xuất hiện tình trạng đau nhức tai từ lâu. Cho rằng cháu bị viêm tai thông thường nên gia đình chưa đưa đi khám. Đến khi cháu bé xuất hiện những cơn đau dữ dội vùng ống tai, mới được đưa đến bệnh viện.
Bác sĩ Trần Thị Thu Dung, Khoa Tai-Mũi-Họng, Bệnh viện đa khoa khu vực Quảng Ninh cho biết, qua tiến hành nội soi, phát hiện nhiều ve chó làm tổ tại vùng ống tai bệnh nhi. Ve chó hút máu gây viêm nhiễm, tổn hại màng nhĩ và ống tai bệnh nhi. Cháu bé đã được các bác sĩ tiến hành nội soi gắp dị vật, vệ sinh khu vực ống tai viêm nhiễm. Tình trạng bệnh nhi hiện đã ổn định và đang tiếp tục được theo dõi, điều trị.
"Việc ve chó ký sinh vùng tai ngoài gây khó chịu còn có nguy cơ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe như gây viêm nhiễm vùng tai, tác động không tốt đến ống tai, màng nhĩ… Phụ huynh cẩn trọng với việc cho trẻ nhỏ tiếp xúc, chơi cùng vật nuôi tránh các sinh vật ký sinh, bệnh lây nhiễm. Nếu phát hiện dị vật trong tai trẻ, không nên tự ý dùng que hay bông tăm chọc ngoáy; cần đến các cơ sở y tế để được thăm khám, xử trí kịp thời", bác sĩ Dung khuyến cáo.
Làm gì để phòng chống ve chó?
- Hạn chế tiếp xúc chó mèo: Để tránh không bị nhiễm ve chó thì cần hạn chế tiếp xúc với chó, mèo, nhất là ở trẻ em. Nếu đã tiếp xúc thì phải vệ sinh tay sạch sẽ, tắm rửa, gội đầu ngay. Đồng thời thường xuyên vệ sinh môi trường sống xung quanh, nhất là các gia đình có nuôi thú cưng như chó, mèo. Đối với vật nuôi, nên thường xuyên tắm rửa, vệ sinh sạch sẽ nơi ở của chúng.
- Dọn nhà sạch sẽ: Có thể dùng hóa chất xua côn trùng bôi lên chỗ da hở, không ngồi trực tiếp xuống đất, cỏ... Cần dọn nhà sạch sẽ, nhất là chỗ trú ẩn của ve lấp ở các khe kẽ trên nền nhà, chuồng chăn nuôi. Cần phát quang xung quanh lán trại, nhà ở và đốt sạch mùn rác.
- Diệt ve chó bằng thuốc diệt côn trùng: Tắm rửa sạch sẽ, diệt ve chó bằng thuốc diệt côn trùng trên thân chó (bôi thuốc đặc trị) và tại môi trường xung quanh nơi ve chó cư trú (phun thuốc diệt côn trùng), nên liên hệ với cơ sở dịch vụ thú y để được hướng dẫn và cung cấp thuốc phù hợp. Tuyệt đối không được tự ý dùng thuốc diệt côn trùng mua ngoài thị trường, vì có thể gây nguy hiểm cho thú nuôi và người.
- Không ngủ trên nền hay sàn nhà: Để phòng tránh ve chó, chúng ta nên ngủ trên giường, không ngủ trên nền hay sàn nhà, chú ý mắc màn cẩn thận trước khi đi ngủ. Không nên ăn uống trên giường. Nếu nghi ngờ người có ve chó hoặc khi có biểu hiện của các bệnh lý tai mũi họng, bị đau tai thì cần đến cơ sở y tế khám ngay, không nên tự xử trí tại nhà.
4h sáng, Ray Kuschert chạy bộ qua phố Bùi Viện, TP HCM. Người đàn ông Australia nhăn mặt, chứng kiến nhóm người nước ngoài bước ra từ một quán bar. Họ có vẻ đã say, mất kiểm soát và lao vào nhau ẩu đả trên vỉa hè.
"Tôi tức giận và xấu hổ khi nhìn cảnh tượng đó. Họ đang làm mất thiện cảm của người dân Việt Nam với khách nước ngoài", Ray Kuschert, 59 tuổi, giáo viên tiếng Anh một trường phổ thông ở TP HCM nói.
Ông liệt kê một loạt vụ "bê bối" xảy ra gần đây như vụ thanh niên từ Perth, Australia đập phá tài sản tại một quán cà phê ở Đà Nẵng hồi cuối tháng 5. Trước đó, vụ hai người đàn ông Samoa vào một nhà hàng tại TP HCM và nổ súng khiến một người tử vong. Mới nhất là vụ cặp vợ chồng người Ấn Độ hôm 1/7 đập phá tài sản và xô xát với nhân viên sau khi được nhắc nhở vì để trẻ em ném giấy ăn, bát đĩa.
Ray đã sống tại Việt Nam 13 năm. Sự hiếu khách của người Việt đã giữ chân ông ở lại, dù ban đầu ông chỉ định đến đây du lịch 6 tháng. Ông từng đạp xe qua nhiều vùng quê, được người lạ mời vào nhà trú mưa, tặng cà phê và rủ uống bia. Ray nhận thấy người Việt luôn sẵn sàng đón nhận khách nước ngoài và cởi mở với khác biệt văn hóa.
Khảo sát Expat Insider của tổ chức InterNations với hơn 12.000 người thuộc 177 quốc tịch cho thấy, Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia dễ hòa nhập nhất thế giới. Khoảng 84% người nước ngoài đánh giá người Việt thân thiện, vượt mức trung bình 66% toàn cầu. 83% người tham gia khảo sát cảm thấy được chào đón khi sinh sống tại Việt Nam.
"Nhưng văn hóa thân thiện của Việt Nam bị một bộ phận người nước ngoài hiểu sai và lạm dụng", Ray nói. Theo ông, sự lạm dụng thể hiện rõ nhất ở những khu vực đông người nước ngoài như khu Thảo Điền, phường An Khánh. Việc co cụm trong các "expat bubbles" (cộng đồng khép kín) khiến một bộ phận tách biệt khỏi đời sống địa phương, dẫn đến hành vi say xỉn, tranh cãi với nhân viên phục vụ. "Tôi dừng đến các địa điểm này vì mệt mỏi khi phải chứng kiến hành vi đó", ông nói.
Người đàn ông Australia cho rằng mô hình du lịch giá rẻ với chi phí vé máy bay, chỗ ở và đồ uống thấp là một phần nguyên nhân. Chi phí khiến một nhóm du khách chọn Việt Nam vì rẻ thay vì coi đây là điểm đến để tìm hiểu văn hóa.
Nguyên nhân thứ hai, theo Ray là cách ứng xử "dĩ hòa vi quý" của người Việt. Khi chứng kiến hành vi không phù hợp, người bản địa thường chọn cách phớt lờ, né tránh để hạn chế xung đột. Phản ứng chỉ trở nên rõ ràng khi tình huống vượt quá giới hạn. Điều này khác biệt với Australia, nơi người dân thường phản ứng trực diện ngay từ đầu đối với các hành vi gây khó chịu nơi công cộng.
Chủ đề "người nước ngoài xấu xí" đang trở thành tiêu điểm thảo luận trên các diễn đàn của cộng đồng expat tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP HCM, đồng thời lan rộng trên TikTok với nhiều video thu hút hàng triệu lượt xem. Trên một diễn đàn cộng đồng, một bài đăng thu hút hơn 500 bình luận, phần lớn chỉ trích các hành vi thiếu chuẩn mực, thiếu tôn trọng quy định và văn hóa địa phương.
Nathan, 33 tuổi, quốc tịch Anh, sống tại TP HCM 7 năm, nhận thấy các tranh luận về ứng xử văn hóa xuất hiện nhiều hơn trong năm 2026, trong đó có cuộc thảo luận xoay quanh vụ việc mặc bikini với áo dài ở Hội An, Đà Nẵng.
Anh lo ngại hành vi thiếu chuẩn mực của một bộ phận du khách sẽ tạo định kiến cho cả cộng đồng. "Nếu tôi thấy một người Anh làm điều tương tự, tôi sẽ xấu hổ vì mọi người có thể nghĩ người Anh hay gây rắc rối", Nathan nói.
Theo Nathan, gốc rễ của các hành vi lệch chuẩn bắt nguồn từ việc thiếu hiểu biết. Nhiều người không tìm hiểu quy định trước khi đi du lịch. Anh lấy ví dụ về việc cởi trần có thể là bình thường ở Anh nhưng không phù hợp tại nơi công cộng ở Việt Nam. Nathan cho biết anh đã nhắc nhở gia đình về quy tắc trang phục kín đáo khi họ chuẩn bị sang Việt Nam tham quan vào tháng 10.
"Khách du lịch không cần tìm hiểu văn hóa theo kiểu học thuật, nhưng họ cần có nhận thức cơ bản và tôn trọng những người xung quanh", anh nói.
Bên cạnh cơ hội học tập, kết nối, thể hiện bản thân, môi trường số đặt ra bài toán như: bắt nạt trực tuyến đến xâm hại, bóc lột tình dục và nhiều hệ lụy khác.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Lê Hồng Loan - Trưởng Chương trình bảo vệ trẻ em (UNICEF Việt Nam) - nhấn mạnh: "Công nghệ có thể "ảo" nhưng tổn hại đối với trẻ em là hoàn toàn có thật!".
* Trẻ em ngày càng hiện diện nhiều hơn trên không gian mạng, theo bà, đâu là những nguy cơ các em phải đối mặt?
- Vài thập kỷ qua, đời sống trẻ em Việt Nam đã thay đổi sâu sắc, khỏe hơn, được học tập nhiều hơn, tiếp cận dịch vụ y tế tiến bộ, điều kiện sống tốt hơn cùng với sự xuất hiện của không gian mạng. Khảo sát do UNICEF, Interpol và ECPAT hồi năm 2022 cho thấy khoảng 89% trẻ em Việt Nam từ 12-17 tuổi sử dụng Internet, riêng nhóm 14-15 tuổi lên tới 93%.
Điều đó cho thấy Internet không chỉ là công cụ phụ trợ mà là một phần quen thuộc trong đời sống hằng ngày của trẻ. Môi trường số mở ra nhiều cơ hội học tập, tiếp cận tri thức song cũng tiềm ẩn mang những rủi ro mới, phức tạp hơn. Khoảng cách số giữa trẻ vùng sâu vùng xa hoặc gia đình thu nhập thấp chưa có điều kiện tiếp cận Internet khiến các em bị bỏ lỡ cơ hội học tập, thiếu kỹ năng số cần thiết nên dễ bị tổn thương khi vào mạng.
Một rủi ro phổ biến là bắt nạt trực tuyến. Nếu hành vi này trước đây chủ yếu diễn ra trong lớp học hay khu dân cư thì nay chỉ một bức ảnh, clip hay bình luận ác ý có thể lan truyền tốc độ rất nhanh trên mạng xã hội. Trẻ có thể bị công kích, xúc phạm, đe dọa bởi cả người lạ lẫn bạn bè để lại tổn thương tâm lý kéo dài.
* Nguyên nhân của thực trạng này chủ yếu xuất phát từ đâu, thưa bà?
- Có nhiều nguyên nhân nhưng trước hết là độ vênh giữa tốc độ phát triển công nghệ và khung pháp luật. Công nghệ và tội phạm mạng thay đổi rất nhanh trong khi một số quy định chưa theo kịp chuẩn mực quốc tế khiến việc phòng ngừa và bảo vệ nạn nhân gặp khó khăn.
Doanh nghiệp công nghệ không phải lúc nào cũng đặt trẻ ở vị trí trung tâm. Tăng trưởng người dùng đôi khi được ưu tiên hơn việc thiết kế an toàn, xác minh độ tuổi, bảo vệ dữ liệu hay cơ chế phát hiện, gỡ bỏ nhanh nội dung xâm hại.
Phụ huynh, giáo viên chưa nhận diện đầy đủ rủi ro trên mạng. Trẻ được tiếp cận Internet sớm nhưng thiếu hướng dẫn, thiếu đối thoại và quy tắc an toàn rõ ràng. Chưa kể cơ chế phát hiện sớm, báo cáo và hỗ trợ nạn nhân chưa đủ mạnh khiến nhiều vụ việc không được xử lý kịp thời.
* Từ góc nhìn của UNICEF, Việt Nam đã có bước đi nào đáng ghi nhận trong câu chuyện này?
- Việt Nam đã xây dựng khung pháp luật và chính sách tương đối toàn diện về bảo vệ, chăm sóc và thúc đẩy quyền trẻ em. Cách tiếp cận đang dần chuyển từ xử lý khi sự việc xảy ra sang phòng ngừa sớm, lấy trẻ em làm trung tâm, phù hợp Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em mà Việt Nam phê chuẩn cách đây 35 năm.
Việt Nam cũng sớm coi không gian mạng là một phần môi trường sống của trẻ em, thúc đẩy an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và giáo dục kỹ năng số theo hướng tiệm cận quốc tế. Dấu mốc quan trọng là Việt Nam đã đăng cai lễ ký Công ước Liên hợp quốc về phòng, chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội) vào tháng 10-2025.
Đây là hiệp ước toàn cầu đầu tiên tập hợp các quốc gia cùng hành động phòng, chống tội phạm mạng, trong đó có các điều khoản mạnh mẽ nhằm bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.
* UNICEF có những khuyến nghị gì để Việt Nam làm tốt hơn việc bảo vệ trẻ em?
- Thực tế là tốc độ phát triển công nghệ nhanh hơn khả năng thích ứng của hệ thống bảo vệ trẻ em, các thủ đoạn trên mạng ngày càng tinh vi. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hợp tác và điều phối đa ngành là chìa khóa vì việc bảo vệ trẻ em trên môi trường số hoàn toàn không đơn giản.
Tôi cho rằng các doanh nghiệp công nghệ cần xây dựng môi trường số an toàn ngay từ khâu thiết kế, phù hợp lứa tuổi và có cơ chế phát hiện, chặn lọc, gỡ bỏ nội dung xâm hại, đồng thời cung cấp công cụ hỗ trợ cha mẹ quản lý việc sử dụng Internet của trẻ. Phụ huynh và thầy cô cần được trang bị để hiểu rõ rủi ro sao cho đồng hành với trẻ tốt hơn thay vì cấm đoán.
Trường học nên tích hợp giáo dục an toàn số, kỹ năng công dân số và ứng xử nhân văn trên mạng vào chương trình học. Việt Nam cũng cần tăng cường hệ thống phát hiện, báo cáo và hỗ trợ nạn nhân bao gồm đường dây nóng, dịch vụ tư vấn và hỗ trợ tâm lý - xã hội thân thiện với trẻ.
