Bên cạnh cơ hội học tập, kết nối, thể hiện bản thân, môi trường số đặt ra bài toán như: bắt nạt trực tuyến đến xâm hại, bóc lột tình dục và nhiều hệ lụy khác.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Lê Hồng Loan – Trưởng Chương trình bảo vệ trẻ em (UNICEF Việt Nam) – nhấn mạnh: “Công nghệ có thể “ảo” nhưng tổn hại đối với trẻ em là hoàn toàn có thật!”.
* Trẻ em ngày càng hiện diện nhiều hơn trên không gian mạng, theo bà, đâu là những nguy cơ các em phải đối mặt?
– Vài thập kỷ qua, đời sống trẻ em Việt Nam đã thay đổi sâu sắc, khỏe hơn, được học tập nhiều hơn, tiếp cận dịch vụ y tế tiến bộ, điều kiện sống tốt hơn cùng với sự xuất hiện của không gian mạng. Khảo sát do UNICEF, Interpol và ECPAT hồi năm 2022 cho thấy khoảng 89% trẻ em Việt Nam từ 12-17 tuổi sử dụng Internet, riêng nhóm 14-15 tuổi lên tới 93%.
Điều đó cho thấy Internet không chỉ là công cụ phụ trợ mà là một phần quen thuộc trong đời sống hằng ngày của trẻ. Môi trường số mở ra nhiều cơ hội học tập, tiếp cận tri thức song cũng tiềm ẩn mang những rủi ro mới, phức tạp hơn. Khoảng cách số giữa trẻ vùng sâu vùng xa hoặc gia đình thu nhập thấp chưa có điều kiện tiếp cận Internet khiến các em bị bỏ lỡ cơ hội học tập, thiếu kỹ năng số cần thiết nên dễ bị tổn thương khi vào mạng.
Một rủi ro phổ biến là bắt nạt trực tuyến. Nếu hành vi này trước đây chủ yếu diễn ra trong lớp học hay khu dân cư thì nay chỉ một bức ảnh, clip hay bình luận ác ý có thể lan truyền tốc độ rất nhanh trên mạng xã hội. Trẻ có thể bị công kích, xúc phạm, đe dọa bởi cả người lạ lẫn bạn bè để lại tổn thương tâm lý kéo dài.
* Nguyên nhân của thực trạng này chủ yếu xuất phát từ đâu, thưa bà?
– Có nhiều nguyên nhân nhưng trước hết là độ vênh giữa tốc độ phát triển công nghệ và khung pháp luật. Công nghệ và tội phạm mạng thay đổi rất nhanh trong khi một số quy định chưa theo kịp chuẩn mực quốc tế khiến việc phòng ngừa và bảo vệ nạn nhân gặp khó khăn.
Doanh nghiệp công nghệ không phải lúc nào cũng đặt trẻ ở vị trí trung tâm. Tăng trưởng người dùng đôi khi được ưu tiên hơn việc thiết kế an toàn, xác minh độ tuổi, bảo vệ dữ liệu hay cơ chế phát hiện, gỡ bỏ nhanh nội dung xâm hại.
Phụ huynh, giáo viên chưa nhận diện đầy đủ rủi ro trên mạng. Trẻ được tiếp cận Internet sớm nhưng thiếu hướng dẫn, thiếu đối thoại và quy tắc an toàn rõ ràng. Chưa kể cơ chế phát hiện sớm, báo cáo và hỗ trợ nạn nhân chưa đủ mạnh khiến nhiều vụ việc không được xử lý kịp thời.
* Từ góc nhìn của UNICEF, Việt Nam đã có bước đi nào đáng ghi nhận trong câu chuyện này?
– Việt Nam đã xây dựng khung pháp luật và chính sách tương đối toàn diện về bảo vệ, chăm sóc và thúc đẩy quyền trẻ em. Cách tiếp cận đang dần chuyển từ xử lý khi sự việc xảy ra sang phòng ngừa sớm, lấy trẻ em làm trung tâm, phù hợp Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em mà Việt Nam phê chuẩn cách đây 35 năm.
Việt Nam cũng sớm coi không gian mạng là một phần môi trường sống của trẻ em, thúc đẩy an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và giáo dục kỹ năng số theo hướng tiệm cận quốc tế. Dấu mốc quan trọng là Việt Nam đã đăng cai lễ ký Công ước Liên hợp quốc về phòng, chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội) vào tháng 10-2025.
Đây là hiệp ước toàn cầu đầu tiên tập hợp các quốc gia cùng hành động phòng, chống tội phạm mạng, trong đó có các điều khoản mạnh mẽ nhằm bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.
* UNICEF có những khuyến nghị gì để Việt Nam làm tốt hơn việc bảo vệ trẻ em?
– Thực tế là tốc độ phát triển công nghệ nhanh hơn khả năng thích ứng của hệ thống bảo vệ trẻ em, các thủ đoạn trên mạng ngày càng tinh vi. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hợp tác và điều phối đa ngành là chìa khóa vì việc bảo vệ trẻ em trên môi trường số hoàn toàn không đơn giản.
Tôi cho rằng các doanh nghiệp công nghệ cần xây dựng môi trường số an toàn ngay từ khâu thiết kế, phù hợp lứa tuổi và có cơ chế phát hiện, chặn lọc, gỡ bỏ nội dung xâm hại, đồng thời cung cấp công cụ hỗ trợ cha mẹ quản lý việc sử dụng Internet của trẻ. Phụ huynh và thầy cô cần được trang bị để hiểu rõ rủi ro sao cho đồng hành với trẻ tốt hơn thay vì cấm đoán.
Trường học nên tích hợp giáo dục an toàn số, kỹ năng công dân số và ứng xử nhân văn trên mạng vào chương trình học. Việt Nam cũng cần tăng cường hệ thống phát hiện, báo cáo và hỗ trợ nạn nhân bao gồm đường dây nóng, dịch vụ tư vấn và hỗ trợ tâm lý – xã hội thân thiện với trẻ.
Bề mặt giấy dán tường thường có vân, dễ bám bụi bẩn, vây tay, thức ăn cho đến các vết bút bi. Bà Mary Marlowe Leverette, chuyên gia 40 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực chăm sóc nhà cửa tại Mỹ, gợi ý nhiều phương pháp làm sạch bề mặt hiệu quả bằng những nguyên liệu sẵn có trong bếp.
Tuy nhiên mỗi loại giấy dán tường cần có phương pháp vệ sinh riêng biệt, tránh để nước thừa làm lỏng keo hoặc rách giấy.
Vệ sinh giấy dán tường chịu nước
Giấy dán tường chịu nước có màng vinyl chống thấm. Nhiều gia đình dán loại giấy này trong bếp, phòng tắm và phòng trẻ em. Gia chủ kiểm tra độ chống thấm bằng vài giọt nước. Nước đọng lại trên bề mặt chứng tỏ giấy chịu nước.
Để làm sạch loại này, chủ nhà pha một lít nước ấm và một thìa nước rửa bát không màu. Sau đó dùng khăn sợi nhỏ nhúng vào dung dịch, vắt khô trước khi chà bề mặt.
Trong quá trình vệ sinh nên lau dọc từ trên xuống dưới. Khăn sợi nhỏ khô thấm lại phần vừa lau. Người dùng thay nước giặt khăn liên tục tránh lây lan vết bẩn. Thao tác lau theo chiều dọc bảo vệ mí nối giấy.
Vệ sinh giấy dán tường kỵ nước
Giấy kỵ nước bao gồm giấy không phủ, lụa hoặc sợi tự nhiên. Chủ nhà nên dùng cách phủi bụi thường xuyên. Trường hợp vết chất lỏng vô tình văng lên tường nên dùng khăn trắng thấm ngay.
Riêng các vết bẩn đã khô, tùy từng đặc tính sẽ sử dụng một lát bánh mì trắng thấm hút tốt vết dầu mỡ. Bột ngô, phấn rôm, baking soda cũng hút ẩm hiệu quả hoặc sử dụng cục tẩy chuyên dụng xử lý vết xước và vết bẩn cứng đầu.
Tuy nhiên trước khi áp dụng, chủ nhà nên thử hóa chất trên góc khuất dán giấy như sau sofa, giường, tủ quần áo để thử phản ứng, trước khi áp dụng trên mảng tường lớn.
Cách tẩy từng vết bẩn khác nhau trên giấy dán tường kỵ nước
Vết xước: Sử dụng quả bóng tennis sạch hoặc cục tẩy chà nhẹ lên vết xước. Vết xước sẽ mờ dần sau nhiều lần thao tác.
Vết mực, sáp màu, bút dạ: Gia chủ có thể dùng bọt biển ẩm lau sạch khu vực dính bẩn. Dùng khăn ướt trẻ em tẩy sạch mực bút dạ do hợp chất này tan trong nước. Hoặc dùng hỗn hợp baking soda tẩy mực chống nước.
Đối với vết bẩn từ bút dạ quang, bạn thử dùng cồn, nước rửa tay, keo xịt tóc hoặc nước tẩy sơn móng tay. Hãy thử ở góc khuất trước và đeo găng tay cao su. Nếu không muốn dùng hóa chất, bạn hãy rắc bột baking soda lên khăn ẩm và chà sát thật nhẹ. Việc này có thể làm mờ họa tiết nhưng cần thao tác chậm rãi và cố gắng không làm lem mực.
Riêng sáp màu, bạn cạo bỏ bằng dao cùn, sau đó dùng bàn ủi và khăn giấy để hút các vết bẩn cứng đầu.
Vết dầu mỡ: Dùng bột ngô trộn nước tạo hỗn hợp sệt. Gia chủ thoa lên vết bẩn, chờ khô và chải sạch.
Ngoài ra, phấn rôm thấm hút vết mỡ trên giấy dán tường không phải vinyl. Bạn bôi phấn lên vết bẩn, để 5 phút rồi chải đi.
Tẩy nấm mốc: Bạn hãy bắt đầu với hỗn hợp nước xà phòng. Nếu chưa sạch, hãy pha thêm giấm trắng và thoa lên vết mốc. Thao tác xoay tròn hướng vào trong để nấm mốc không lây lan.
Dấu vân tay: Theo chuyên gia, cục tẩy giúp sạch xóa mờ vết vân tay bằng lực nhẹ. Tuy nhiên để đạt kết quả tốt nhất, bạn có thể dùng bọt biển tẩy rửa chuyên dụng và chà xát nhẹ lên bề mặt.
Vết thức ăn: Đầu tiên bạn hãy nhẹ nhàng cạo lớp thức ăn bám trên tường. Với vết bẩn bám chặt, chà nhẹ bằng bàn chải đánh răng nhúng nước xà phòng. Cuối cùng, bạn lấy khăn ướt lau sạch và thấm khô.
Vết rượu vang: Cách tốt nhất là thấm khô, cẩn thận không làm lan rộng vết bẩn. Sau đó dùng bọt biển tự nhiên thấm nhẹ dung dịch nước ấm và nước rửa bát để lau. Thấm khô và lặp lại.
Nếu cách này không hiệu quả, bạn thêm giấm vào hỗn hợp nước xà phòng để xử lý vết bẩn cứng đầu.
Lưu ý trong quá trình vệ sinh tường
Vệ sinh giấy dán tường thường xuyên kéo dài tuổi thọ bề mặt. Chủ nhà lau tường bằng chổi lông hoặc khăn sợi hai tháng một lần. Hoặc dùng máy hút bụi gắn đầu chổi mềm lấy đi các hạt bụi nhỏ. Có thể dùng cán dài nối bàn chải tiếp cận khu vực cao.
Quá trình hút bụi bắt đầu từ trên xuống dưới. Máy hút bụi làm sạch các mép giấy, góc và phào chỉ chân tường.
Chiều 7/5, Bộ Y tế vừa có công văn gửi Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố về việc bảo vệ trẻ em, phòng chống bạo lực, xâm hại trẻ em.
Công văn nêu rõ, những ngày qua, một số vụ việc bạo lực trẻ em do chính cha, mẹ, người chăm sóc trẻ em gây ra với hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
Nhằm bảo đảm quyền trẻ em, tăng cường công tác phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em, giảm tối đa các tổn hại cho trẻ em, Bộ Y tế đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố tổ chức quán triệt và triển khai đồng bộ các chỉ thị, nghị quyết, kết luận và văn bản chỉ đạo của Đảng, Quốc hội, Chính phủ liên quan đến phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em.
Đẩy mạnh công tác phòng ngừa với các giải pháp đồng bộ, trong đó chú trọng nâng cao chất lượng dịch vụ bảo vệ, chăm sóc trẻ em; tăng cường truyền thông để nâng cao nhận thức, trách nhiệm của người dân, các cấp, ngành trong phát hiện, báo cáo và xử lý các hành vi vi phạm quyền trẻ em.
Cùng với đó, các địa phương cần phổ biến kiến thức, kĩ năng bảo vệ trẻ em cho cha mẹ, người chăm sóc và các thành viên trong gia đình nhằm giảm nguy cơ trẻ bị bạo hành, xâm hại ngay từ môi trường sống gần gũi nhất.
Bộ Y tế cũng đề nghị thực hiện kịp thời việc tiếp nhận, xử lý thông tin, tố giác nguy cơ và hành vi xâm hại trẻ em; đồng thời triển khai các biện pháp can thiệp, hỗ trợ để hạn chế tối đa tổn thương cho trẻ.
Các cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi che giấu, không tố giác hoặc thiếu trách nhiệm trong xử lý vụ việc bạo lực, xâm hại trẻ em sẽ bị xử lý nghiêm.
Tăng cường thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các quy định pháp luật về bảo vệ trẻ em tại địa phương; rà soát những tồn tại, bất cập, khó khăn trong quá trình triển khai để xây dựng giải pháp khắc phục phù hợp. Trường hợp cần thiết, các địa phương chủ động đề xuất sửa đổi quy định nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ trẻ em.
