Kết quả xác minh thông tin ‘tố’ gian lận thi tốt nghiệp THPT ở Ninh Bình

Từ Vương quốc Anh, ông Lê Hoàng Phong, học giả Chevening, đang học thạc sĩ ngành lãnh đạo giáo dục tại ĐH UCL (University College London), chia sẻ với PV Báo Thanh Niên những nhận xét của ông về phổ điểm thi tiếng Anh tốt nghiệp THPT 2026. Đặc biệt, ở góc độ chính sách, chúng ta nên làm gì từ thông điệp phát đi từ những con số này?

Ông Lê Hoàng Phong cho hay, nhìn vào các chỉ số, phổ điểm thi tiếng Anh tốt nghiệp THPT 2026 phát đi một tín hiệu rõ. Mặt bằng trung tâm của kết quả đã dịch xuống, trong khi mức độ phân tán lại tăng lên. Vấn đề không chỉ là điểm trung bình thấp hơn năm trước, mà là khoảng cách năng lực giữa các nhóm học sinh đang hiện ra rõ hơn.

Năm 2026, cả nước có 334.547 thí sinh dự thi môn tiếng Anh. Điểm trung bình đạt 5,07, giảm so với mức 5,38 của năm 2025. Trung vị giảm từ 5,25 xuống 4,75. Điểm xuất hiện nhiều nhất giảm từ 5,25 xuống 4,25. Ba chỉ báo trung tâm cùng dịch xuống cho thấy sự thay đổi không chỉ nằm ở một nhóm nhỏ thí sinh, mà xảy ra ngay tại vùng tập trung đông thí sinh nhất của phổ điểm.

Con số đáng chú ý nhất là tỷ lệ thí sinh dưới 5 tăng từ 38,22% năm 2025 lên 50,249% năm 2026. Khi hơn một nửa thí sinh không đạt ngưỡng trung bình trong một môn học đã được dạy nhiều năm ở phổ thông, câu hỏi không nên dừng lại ở nỗ lực cá nhân của từng học sinh. Nó phải được đặt vào hiệu quả tổng thể của việc dạy, học và đánh giá tiếng Anh trong nhà trường.

"Tuy nhiên, không nên kết luận rằng toàn bộ hệ thống đi xuống. Nhóm đạt từ 7 trở lên năm 2026 là 53.107 thí sinh, chiếm 15,874%. Con số này gần như tương đương năm 2025, khi có 53.251 thí sinh đạt từ 7 trở lên, chiếm 15,15%. Số thí sinh đạt điểm 10 còn tăng từ 141 lên 311. Tỷ lệ điểm 10 trên 10.000 thí sinh tăng từ 0,4007 lên 0,9296. Điều này cho thấy nhóm học sinh có nền tảng tốt vẫn giữ được kết quả cao. Vì vậy, phổ điểm không phản ánh một sự suy giảm đồng đều trên toàn hệ thống. Nó phản ánh một cấu trúc phân tầng rõ hơn, trong đó nhóm khá giỏi vẫn đứng vững, còn nhóm trung bình và trung bình thấp bị kéo xuống mạnh hơn. Đây là điểm cần nhấn mạnh trong phân tích chính sách", ông Lê Hoàng Phong đánh giá.

Do đó, ông cho rằng, phổ điểm năm 2026 cũng gợi ý rằng đề thi có thể khó hơn đối với nhóm học sinh có nền tảng chưa vững. Việc trung vị giảm mạnh hơn điểm trung bình cho thấy nhóm ở giữa bị ảnh hưởng rõ. Nhiều học sinh vốn ở vùng 5 đến 6 điểm có thể đã trượt xuống vùng 4 đến 5. Trong khi đó, nhóm học sinh giỏi vẫn giữ được thành tích. Điều này thường xảy ra khi đề thi có nhiều câu hỏi đòi hỏi vốn từ, khả năng đọc hiểu, tư duy loại trừ và kinh nghiệm làm bài. Những học sinh được chuẩn bị tốt sẽ thích nghi được. Những học sinh học tiếng Anh chủ yếu qua tiết học chính khóa sẽ dễ bị hụt.

"Ở tầng chính sách, phổ điểm này nên được đọc như một chỉ dấu về chưa bình đẳng cơ hội học tiếng Anh. Tiếng Anh là môn học chịu ảnh hưởng rất mạnh của điều kiện gia đình, môi trường sống và khả năng tiếp cận tài nguyên ngoài nhà trường. Học sinh ở đô thị lớn thường có nhiều trung tâm ngoại ngữ, giáo viên giỏi, tài liệu luyện thi, môi trường cạnh tranh và sự đầu tư của phụ huynh. Học sinh ở nông thôn, vùng khó khăn hoặc gia đình thu nhập thấp thường phụ thuộc nhiều hơn vào chất lượng lớp học chính khóa. Khi lớp học chính khóa không đủ mạnh, khoảng cách sẽ tích lũy qua nhiều năm", học giả Chevening phân tích.

Ông Phong cho biết, cần nói rõ giới hạn của phổ điểm. Phổ điểm tiếng Anh tốt nghiệp THPT 2026 không đủ để kết luận học sinh Việt Nam yếu toàn diện về tiếng Anh. Bài thi tốt nghiệp hiện nay không đo đầy đủ năng lực nghe, nói, viết, tương tác, giao tiếp và sử dụng tiếng Anh trong bối cảnh thực.

Phổ điểm cũng không đủ để kết luận giáo viên dạy chưa hiệu quả. Giáo viên làm việc trong những điều kiện rất khác nhau về sĩ số, thời lượng, tài liệu, áp lực chương trình, năng lực đầu vào của học sinh và mức độ hỗ trợ chuyên môn.

Phổ điểm cũng chưa đủ để khẳng định đề thi tốt hay chưa tốt. Muốn đánh giá chất lượng đề thi cần phân tích ma trận đề, độ khó từng câu, khả năng phân biệt của từng câu hỏi, độ ổn định của bài thi, chất lượng phương án nhiễu và mức độ ăn khớp với chuẩn đầu ra. Phổ điểm là dấu hiệu ban đầu, không phải kết luận cuối cùng.

Dù vậy, theo học giả Chevening, phổ điểm năm 2026 vẫn đưa ra một cảnh báo quan trọng. Sau nhiều năm đổi mới chương trình, dạy học tiếng Anh ở Việt Nam vẫn có nguy cơ tạo ra hai tầng năng lực. Một tầng gồm học sinh có điều kiện, được học thêm tốt, tiếp xúc nhiều, có chiến lược làm bài và có khả năng đạt điểm cao. Một tầng lớn hơn gồm học sinh học tiếng Anh trong điều kiện hạn chế, thiếu môi trường thực hành, thiếu nền tảng từ vựng và thiếu hỗ trợ cá nhân hóa. Tầng thứ hai mới là thước đo công bằng của chính sách giáo dục.

Như vậy, những chính sách tiếp theo, không nên chỉ dừng ở việc điều chỉnh đề thi. Việt Nam cần một chiến lược đánh giá sớm hơn và thông minh hơn nền tảng của học sinh về tiếng Anh. Cần có các mốc đánh giá chẩn đoán ở lớp 6, lớp 9 và lớp 11 để nhận diện sớm lỗ hổng về từ vựng, ngữ pháp, đọc hiểu và kỹ năng tự học..., từ đó có giải pháp can thiệp.

Cùng với đó, chính sách tiếng Anh cần chuyển trọng tâm từ khẩu hiệu chuẩn đầu ra sang năng lực triển khai trong lớp học. Nếu giáo viên không được hỗ trợ thực chất về phương pháp dạy đọc, dạy từ vựng, phản hồi lỗi, thiết kế bài học phân hóa và sử dụng dữ liệu học tập, mọi mục tiêu cải cách sẽ khó đi vào năng lực thực của học sinh.

Một hướng chính sách khác mà ông Lê Hoàng Phong đưa ra là xây dựng tài nguyên học tập công có chất lượng cao. Trong một môn học phụ thuộc nhiều vào học thêm như tiếng Anh, công bằng giáo dục không thể chỉ dựa vào nỗ lực cá nhân của gia đình. Học sinh ở vùng khó khăn cần được tiếp cận miễn phí với bài luyện phù hợp trình độ, phản hồi tự động, thư viện nghe đọc chuẩn, lộ trình ôn tập và hệ thống theo dõi tiến bộ...

"Việt Nam không thiếu học sinh giỏi tiếng Anh. Điều đang cần là một hệ thống đủ công bằng và đủ hiệu quả để số đông học sinh đạt được năng lực tiếng Anh nền tảng sau nhiều năm học ở phổ thông. Điểm trung bình 5,07 là một con số đáng chú ý. Nhưng điều đáng suy nghĩ hơn là trung vị 4,75; điểm xuất hiện nhiều nhất 4,25 và hơn một nửa thí sinh dưới 5. Những con số ấy không nên được dùng để quy trách nhiệm vội vã. Chúng nên được dùng để hệ thống nhìn lại cách dạy, cách học, cách kiểm tra, cách đầu tư và cách bảo đảm cơ hội học tiếng Anh cho mọi học sinh", ông Phong trao đổi.

Tin Gốc: Thanh Niên

Chiều nay 4.6, Bộ GD-ĐT đã đăng tải dự thảo thông tư ban hành quy chế đào tạo trình độ đại học. Đáng chú ý, trong dự thảo lần đầu tiên xuất hiện các quy định về sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), yêu cầu việc dùng AI ở đại học phải đảm bảo liêm chính học thuật.

Cụ thể, dự thảo khẳng định AI được sử dụng nhằm hỗ trợ nâng cao chất lượng dạy và học, nhưng không thay thế vai trò của giảng viên và năng lực học tập độc lập của sinh viên. Việc ứng dụng AI phải bảo đảm tính minh bạch, công bằng trong đánh giá, bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền sở hữu trí tuệ và liêm chính học thuật.

Cùng với đó, dự thảo tiếp tục hoàn thiện các quy định về đào tạo từ xa, đào tạo kết hợp giữa trực tiếp và từ xa, giáo dục đại học số, văn bằng số và các điều kiện bảo đảm chất lượng trong môi trường số. Một nguyên tắc xuyên suốt được đặt ra là chất lượng đào tạo phải được bảo đảm không phụ thuộc vào hình thức đào tạo, phương thức tổ chức đào tạo hay công nghệ được sử dụng.

Theo Bộ GD-ĐT, những quy định này tạo cơ sở để các cơ sở giáo dục đại học khai thác hiệu quả các công nghệ mới, thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục đại học, đồng thời hạn chế các rủi ro liên quan đến gian lận học thuật, vi phạm bản quyền hoặc lạm dụng AI trong học tập và nghiên cứu.

Một trong những điểm mới quan trọng khác của dự thảo là mở rộng cơ chế công nhận kết quả học tập của người học. Cơ sở đào tạo có thể xem xét công nhận để chuyển đổi tín chỉ từ kết quả học tập từ xa hoặc từ các kỹ năng, kiến thức, kinh nghiệm mà người học đã tích lũy thông qua quá trình học tập và làm việc.

Dự thảo cũng cho phép học sinh THPT thuộc đối tượng được miễn thi tốt nghiệp được đăng ký học tích lũy tín chỉ giáo dục đại học.

Cũng lần đầu tiên, quy định về chứng chỉ giáo dục đại học - loại chứng chỉ xác nhận kết quả hoàn thành học phần hoặc một phần chương trình đào tạo, được đưa vào dự thảo.

Hiện nay, các hoạt động của giáo dục đại học được quy định tại Thông tư số 08/2021/TT-BGDĐT ngày 18.3.2021. Việc ban hành thông tư mới thay thế thông tư hiện hành là để phù hợp với các quy định mới của luật Giáo dục và luật Giáo dục đại học, đồng thời, cập nhật những yêu cầu mới của giáo dục đại học trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển AI và học tập suốt đời.

Xem đầy đủ dự thảo thông tư ở đây.

Tin Gốc: Thanh Niên

Tối 24.5, Công an tỉnh Lâm Đồng cho biết liên quan vụ việc em Đ.M.H (14 tuổi), học sinh Trường THCS Nguyễn Du (xã Di Linh) nhiều lần bị bạo lực học đường, dẫn đến hành động treo cổ tự tử, cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can để điều tra hành vi cưỡng đoạt tài sản và cố ý gây thương tích.

Theo điều tra bước đầu của các đơn vị nghiệp vụ Công an tỉnh Lâm Đồng và Công an xã Di Linh, có một nhóm gồm 13 học sinh do N.H.V (bạn cùng lớp với H.) cầm đầu đã liên tục có hành vi đánh hội đồng em H. từ 7 đến 8 lần ngay tại lớp học và trường học.

Không dừng lại ở việc hành hung, N.H.V còn có hành vi đe dọa, ép buộc H. và một học sinh khác (em V.Đ.N.M) phải nộp tiền "bảo kê" hàng ngày từ 20.000 đến 50.000 đồng để phục vụ nhu cầu ăn vặt cá nhân. Đỉnh điểm là chỉ một thời gian ngắn trước khi xảy ra bi kịch em H. treo cổ tự tử, N.H.V vẫn tiếp tục cưỡng đoạt tài sản các nạn nhân.

Trước những chứng cứ rõ ràng, cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và áp dụng biện pháp ngăn chặn đối với N.H.V (14 tuổi) về tội cưỡng đoạt tài sản, đồng thời tiếp tục củng cố hồ sơ xử lý hành vi cố ý gây thương tích với các học sinh khác.

Công an tỉnh Lâm Đồng cho biết bằng sự quyết liệt, trách nhiệm và tinh thần không khoan nhượng với tội phạm, đặc biệt là tội phạm xâm hại trẻ em, các đơn vị nghiệp vụ tiếp tục điều tra để củng cố hồ sơ xử lý nghiêm những đối tượng vi phạm pháp luật.

Điều được nhiều người quan tâm là tại sao một học sinh bị đánh hội đồng tới 7-8 lần và bị cưỡng đoạt tài sản diễn ra ngay trong lớp học suốt thời gian dài mà nhà trường, giáo viên chủ nhiệm không hề hay biết? Em H. bị bạn bè trong lớp bắt nạt mà thầy cô không hay biết, còn gia đình lại không thấu hiểu được tâm trạng bất ổn, nỗi đau giấu kín của con em mình?

Qua vụ bạo lực học đường đau lòng này, các bậc cha mẹ, cần nâng cao ý thức trong việc nắm bắt tâm lý con em mình. Đừng chỉ quan tâm đến điểm số trên lớp, hãy quan sát những thay đổi nhỏ nhất trong hành vi, những vết xước trên cơ thể, hay những khoản tiền tiêu vặt hao hụt bất thường. Quan trọng hơn, cha mẹ hãy trở thành những người bạn thực sự để con trẻ dám tâm sự, chia sẻ khi bị bạn học đe dọa, đánh đập và trấn lột.

Tin Gốc: Thanh Niên