Những ngày gần đây, vụ việc Đội Quản lý thị trường số 1, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn phối hợp với cơ quan chức năng kiểm tra, tạm giữ 80kg xác ve sầu khô thu hút sự quan tâm của dư luận.
Theo đó, lượng xác ve sầu khô trên xe khách được xác định là nguyên liệu làm thuốc. Tuy nhiên, tài xế không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc nên lực lượng chức năng đã tiến hành tạm giữ để tiếp tục xác minh, xử lý theo quy định.
Thực tế, cứ đến mùa, các hội nhóm thu mua xác ve sầu trên mạng xã hội lại hoạt động tấp nập. Xác ve sầu phần lớn được khai thác từ tự nhiên. Giá thu mua tùy vào kích cỡ, có khi đến 1,2-1,7 triệu đồng/kg.
Tại sao xác ve sầu lại có giá cao?
Tiến sĩ – Lương Y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược Cổ truyền Việt Nam, cho biết, xác ve sầu, y học cổ truyền gọi là thuyền thoái. Xác ve rừng hay ve sống ở thành phố, làng mạc, xác lột còn bám trên thân cây to, trên mặt đất hay trôi theo các dòng sông, suối đều dùng được.
Trong y học cổ truyền, thuyền thoái là một vị thuốc quan trọng với nhiều công dụng được ghi nhận trong các tài liệu cổ như Bản Thảo Cương Mục (Trung Quốc) và các sách thuốc Việt Nam như Nam Dược Thần Hiệu của Đại y Thiền sư Tuệ Tĩnh, Hải Thượng y tông tâm lĩnh của Hải Thượng Lãn Ông.
Thuyền thoái có vị mặn, ngọt, không mùi, tính lạnh. Người thể chất hư hàn (lạnh tay chân, mệt mỏi, tiêu chảy) không nên dùng vì thuyền thoái tính hàn, có thể làm nặng thêm tình trạng. Phụ nữ mang thai cũng cần thận trọng, tránh dùng do sợ ảnh hưởng đến thai khí.
Giá của thuyền thoái thường cao hơn so với nhiều vị thuốc khác trong y học cổ truyền do một số yếu tố liên quan đến quá trình thu hoạch, nguồn cung và giá trị dược liệu.
Theo đó, xác ve sầu phải thu hoạch thủ công. Việc thu gom đòi hỏi phải tìm kiếm trên cây, thường vào mùa hè khi ve sầu lột xác, và quá trình này chủ yếu được thực hiện thủ công, tốn nhiều thời gian và công sức.
Bên cạnh đó, ve sầu chỉ lột xác trong một khoảng thời gian ngắn trong năm (thường vào mùa hè), nên nguồn cung không ổn định quanh năm, làm tăng chi phí thu hoạch và lưu trữ.
“Việc chế biến cũng phức tạp. Sau khi thu hoạch, thuyền thoái cần được làm sạch (loại bỏ tạp chất, đất cát), phơi khô cẩn thận để giữ nguyên dược tính và bảo quản tránh ẩm mốc. Các công đoạn này đòi hỏi kỹ thuật và sự tỉ mỉ, góp phần làm tăng giá thành”, TS Giang phân tích.
TS Giang cho biết thêm, phần lớn thuyền thoái được khai thác từ tự nhiên. Trong khi đó, đây lại là một vị thuốc quan trọng trong y học cổ truyền, được sử dụng rộng rãi. Nhu cầu lớn từ thị trường vượt xa khả năng cung cấp tự nhiên, khiến giá thu mua cao.
Tác dụng chữa bệnh của xác ve sầu
Dựa trên các báo cáo khoa học và y học cổ truyền, thuyền thoái có nhiều tác dụng dược lý đáng chú ý, được chứng minh qua nghiên cứu thực nghiệm và ứng dụng lâm sàng.
Chống co giật (giải kinh)
Theo TS Giang, các nghiên cứu trên động vật thực nghiệm cho thấy xác ve sầu có khả năng làm giảm co giật, đặc biệt trong các trường hợp liên quan đến sốt cao hoặc động kinh. Trong y học cổ truyền, nó được dùng để trị kinh phong (co giật) ở trẻ em, đặc biệt khi sốt cao.
An thần
Xác ve sầu có hiệu quả làm dịu tinh thần, hỗ trợ điều trị chứng khóc đêm ở trẻ sơ sinh (khóc dạ đề) và cải thiện giấc ngủ.
Nghiên cứu dược lý hiện đại ghi nhận thuyền thoái có khả năng giảm nhiệt độ cơ thể trong các trường hợp sốt do phong nhiệt. Điều này phù hợp với công dụng truyền thống trong y học cổ truyền, như trị cảm mạo phong nhiệt và sốt phát ban.
Chống viêm
Các hợp chất cicadamide A và cicadamide B (tetrapolyme N-acetyldopamine) được phân lập từ thuyền thoái cho thấy hoạt tính chống viêm đáng kể. Chúng có thể ức chế các phản ứng viêm, hỗ trợ điều trị các chứng như đau họng, viêm da, hoặc mẩn ngứa do phong chẩn (y học hiện đại gọi là mề đay).
Chống oxy hóa
Các polyme N-acetyldopamine và hợp chất phenolic trong thuyền thoái có hoạt tính chống oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do.
Tác dụng trên hệ hô hấp
Thuyền thoái được ghi nhận có tác dụng tuyên phế, hỗ trợ điều trị ho, khàn tiếng, hoặc mất tiếng do cảm mạo phong nhiệt. Điều này có thể liên quan đến khả năng giảm viêm ở đường hô hấp.
Tác dụng trên da và mắt
Trong y học cổ truyền, thuyền thoái được dùng để trị phong chẩn (mẩn ngứa, viêm da), sởi không mọc đều, và các chứng mắt đỏ có màng. Các nghiên cứu hiện đại chưa giải thích đầy đủ cơ chế, nhưng có thể liên quan đến tính chống viêm và thanh nhiệt.
Sáng 26.5, Bệnh viện Sản - Nhi tỉnh Quảng Ngãi cho biết các bác sĩ của bệnh viện vừa phẫu thuật thành công cho một nữ bệnh nhân có khối u xơ tử cung kích thước rất lớn, nặng khoảng 4,5 kg.
Trước đó, ngày 21.5, nữ bệnh nhân T.T.N.E (47 tuổi, ở xã Trường Giang, tỉnh Quảng Ngãi) nhập viện trong tình trạng kinh nguyệt không đều kéo dài, đau vùng hạ vị và bụng to bất thường.
Qua thăm khám lâm sàng, siêu âm cùng các xét nghiệm cần thiết, các bác sĩ xác định bệnh nhân bị u xơ tử cung kích thước lớn và chỉ định phẫu thuật.
Đến ngày 25.5, các bác sĩ Bệnh viện Sản - Nhi tỉnh Quảng Ngãi tiến hành ca phẫu thuật.
Theo các bác sĩ, quá trình can thiệp gặp nhiều khó khăn do khối u phát triển quá lớn, chiếm gần toàn bộ ổ bụng và dính vào ruột. Sau nhiều giờ phẫu thuật, ê kíp đã bóc tách, lấy thành công khối u nặng khoảng 4,5 kg ra khỏi cơ thể bệnh nhân.
Hiện sức khỏe bệnh nhân đã ổn định và đang tiếp tục được theo dõi, chăm sóc hậu phẫu tại bệnh viện.
Trao đổi với PV Thanh Niên, bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Văn Sáu, Phó khoa phụ trách Khoa Phụ sản, Bệnh viện Sản - Nhi tỉnh Quảng Ngãi, cho biết u xơ tử cung là bệnh lý phụ khoa phổ biến ở phụ nữ trung niên. Tuy nhiên, những trường hợp khối u phát triển kích thước quá lớn nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời có thể gây chèn ép các cơ quan trong ổ bụng, thiếu máu kéo dài và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.
"Phụ nữ nên khám phụ khoa định kỳ 6 tháng một lần tại các cơ sở chuyên khoa để phát hiện sớm, điều trị kịp thời các bệnh lý phụ khoa, hạn chế biến chứng nguy hiểm", bác sĩ Sáu nói.
Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, trưởng khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ công an), cho biết các món thịt ướp nhiều đường, mật ong rồi nướng hoặc chiên ở nhiệt độ cao dễ tạo ra HCA (Heterocyclic Amines) và PAH (Polycyclic Aromatic Hydrocarbons). Đây là các hợp chất có liên quan đến tăng nguy cơ ung thư nếu tiêu thụ thường xuyên trong thời gian dài.
Theo Viện Ung thư Quốc gia Mỹ, HCA hình thành khi protein động vật (thịt bò, thịt gà, thịt lợn...) nướng trực tiếp trên ngọn lửa ở nhiệt độ cao. Quá trình này xảy ra rõ khi thịt bị cháy xém. Các thí nghiệm trên động vật cho thấy hấp thụ lượng lớn HCAs có thể làm thay đổi ADN trong cơ thể, dẫn đến ung thư gan, dạ dày, đại trực tràng, phổi...
Trong khi đó, PAH là chất gây ung thư theo phân loại của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), có liên quan đến bệnh ung thư phổi. Hợp chất này cũng có thể làm giảm chức năng phổi, trầm trọng thêm bệnh hen suyễn, tăng tỷ lệ mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. PAH được sinh ra khi mỡ từ thịt nhỏ giọt xuống bếp than, tạo ra khói độc. Khói này bám lên bề mặt thịt, nhất là các phần cháy xém. Nếu thường xuyên ăn thịt nướng cháy, cơ thể hấp thụ đồng thời cả HCA và PAH, tăng nguy cơ mắc ung thư.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết trong khói nướng còn chứa bụi mịn, khí độc và nhiều hợp chất có khả năng gây hại. "Nguy cơ tăng khi mỡ nhỏ xuống than hoặc bề mặt nóng, mỡ cháy tạo ra khói đậm đặc, bám ngược lại vào miếng thịt, đồng thời lan ra môi trường xung quanh", bác sĩ nói.
Trong đó, bụi mịn PM2.5 là tác nhân nguy hiểm, đường kính không quá 2,5 micromet. Kích thước này nhỏ hơn nhiều so với sợi tóc người. Vì vậy, chúng có thể vượt qua lớp lọc tự nhiên ở mũi và họng, đi sâu xuống phế nang, gây hại sức khỏe.
Nướng bằng than, đặc biệt trong không gian kín còn làm tăng nguy cơ ngộ độc carbon monoxide. Khí này không màu, không mùi, nhưng rất nguy hiểm. Người tiếp xúc có thể đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, ngất, thậm chí tử vong nếu nồng độ cao và kéo dài.
Theo bác sĩ, phổi là cơ quan chịu tác động đầu tiên. Khi hít khói nướng, niêm mạc đường hô hấp bị kích thích. Người khỏe mạnh có thể ho, cay mắt, rát họng, tức ngực. Người có viêm mũi dị ứng, hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính dễ bị nặng hơn.
Khói nướng gây hại hệ tim mạch, hệ thần kinh. Thận cũng là cơ quan dễ bị ảnh hưởng vì phải lọc máu liên tục. Các hạt bụi mịn và chất độc trong khói nướng có thể góp phần làm tổn thương mạch máu nhỏ ở thận. Người đứng gần bếp còn hít trực tiếp khói thường có nguy cơ cao hơn.
Theo bác sĩ, nhóm cần chú ý đầu tiên là nhân viên quán nướng, đầu bếp và người phục vụ trong nhà hàng lẩu nướng, phải tiếp xúc với khói nhiều giờ mỗi ngày. Nhóm này nguy cơ gặp kích ứng mắt, mũi, họng, viêm phế quản, đau đầu, mệt mỏi và stress nhiệt, mất nước.
Người có bệnh hô hấp, trẻ em bị hen, người lớn có viêm mũi dị ứng, người mắc COPD hoặc từng bị viêm phổi nặng nên hạn chế ngồi trong môi trường nhiều khói. Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, bệnh thận mạn, đái tháo đường hoặc người cao tuổi cũng nên cẩn thận.
Phụ nữ mang thai nên hạn chế ngồi trong môi trường nhiều khối bụi. Không chỉ vì nguy cơ từ thực phẩm chưa chín kỹ, mà còn vì khói, bụi mịn và khí CO có thể ảnh hưởng đến oxy cung cấp cho cơ thể. Nếu muốn ăn đồ nướng, nên chọn nơi thoáng, tránh ngồi gần bếp than và không ăn phần cháy.
Để an toàn, bạn nên giảm tần suất ăn nướng. Nếu ăn ở nhà hàng, nên ưu tiên nơi có hệ thống hút khói tốt. Không nên nướng than trong phòng kín, ban công kín. Nên chọn nguyên liệu ít mỡ hơn, cắt bớt mỡ, bỏ da, chọn phần thịt nạc hơn hoặc xen kẽ cá, rau củ, nấm.
Nên ướp thực phẩm đúng cách. Các loại gia vị như tỏi, hương thảo, húng tây, tiêu, nghệ, gừng, chanh hoặc giấm có thể góp phần giảm phản ứng oxy hóa trong quá trình nướng. Nước ướp có tính axit nhẹ cũng giúp hạn chế cháy bề mặt. Tuy nhiên, không nên ướp quá nhiều đường vì đường dễ cháy và làm miếng thịt nhanh đen.
Nướng ở nhiệt vừa. Không đặt thịt sát ngọn lửa. Không để lửa táp trực tiếp vào thực phẩm. Nên lật thường xuyên để thịt chín đều, tránh một mặt bị cháy. Miếng thịt nhỏ và mỏng sẽ chín nhanh hơn, cần ít thời gian tiếp xúc với nhiệt cao hơn. Sử dụng giấy bạc, khay nướng, không ăn phần cháy đen. Khi nướng, chỉ cần tạo màu và mùi thơm vừa phải. Không nên lạm dụng nhiệt quá cao hoặc nướng quá lâu. Sau khi ăn hoặc đứng bếp nướng, bạn nên thay quần áo và tắm nếu bị ám khói nhiều.
Nam thanh niên bị tai nạn giao thông được đẩy gấp rút qua cửa Khoa Cấp cứu trong tình trạng sốc mất máu nặng, lồng ngực tổn thương dẫn đến suy hô hấp cấp, thoi thóp giữa lằn ranh sinh tử. Các êkíp hồi sức, chẩn đoán hình ảnh và ngoại khoa phối hợp xử trí ngay tại chỗ.
Kết quả xác định bệnh nhân bị đa chấn thương nặng gồm chấn thương sọ não, gãy xương đùi và tràn máu màng phổi. Sau hội chẩn khẩn, người bệnh được phẫu thuật cấp cứu kết hợp hồi sức tích cực. Nhờ sự phối hợp kịp thời, không để lỡ nhịp thời gian vàng, tính mạng của nam thanh niên được giữ lại một cách ngoạn mục, hồi phục tốt.
Đây là một trong những quả ngọt trong hơn một năm Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức ký hợp tác nhận chuyển giao chuyên môn từ hàng loạt "anh cả" tuyến cuối như Bệnh viện Nhân dân Gia Định, Bình Dân, Viện Tim, Mắt, Nhi Đồng 2, Ung Bướu và Răng Hàm Mặt Trung ương, dưới sự chỉ đạo của Sở Y tế TP HCM, ngày 11/4/2025. Đồng thời, bệnh viện tái cấu trúc mạng lưới cấp cứu, tích hợp trực tiếp "Trung tâm cấp cứu chấn thương" vào Khoa Cấp cứu.
Theo đó, người bệnh đa chấn thương được tiếp nhận, hồi sức, chẩn đoán hình ảnh, hội chẩn và can thiệp ngay tại một điểm, thay vì di chuyển qua nhiều khoa phòng như trước. Quy trình báo động đỏ nội viện được tối ưu, giúp kích hoạt phản ứng nhanh đa chuyên khoa ngay khi bệnh nhân nhập viện, tận dụng trọn vẹn từng phút giây cứu chữa người bệnh.
Nhờ sự hỗ trợ chuyên môn liên tục, năng lực cấp cứu - hồi sức của bệnh viện cải thiện rõ rệt. Số ca chuyển viện giảm từ khoảng 135 ca trước đây xuống còn 30 ca trong năm qua. Các trường hợp chuyển tuyến đều được xử trí ổn định ban đầu, đảm bảo an toàn trước khi điều trị chuyên sâu. Ngoài đa chấn thương, bệnh viện cũng đã xử trí hiệu quả nhiều ca đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy hô hấp và sốc nhiễm khuẩn.
Giám đốc Sở Y tế TP HCM Tăng Chí Thượng nhận định mô hình này cho thấy hướng đi phù hợp trong tổ chức hệ thống y tế, khi các bệnh viện cửa ngõ không còn là trạm trung chuyển mà từng bước trở thành "cực y tế" độc lập trong mô hình "đa tầng - đa cực - đa trung tâm". Thời gian tới, nơi này sẽ phát triển thành trung tâm cấp cứu hiện đại, đáp ứng nhu cầu chăm sóc người dân khu vực cửa ngõ phía Đông.
