Những ngày gần đây, vụ việc Đội Quản lý thị trường số 1, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn phối hợp với cơ quan chức năng kiểm tra, tạm giữ 80kg xác ve sầu khô thu hút sự quan tâm của dư luận.
Theo đó, lượng xác ve sầu khô trên xe khách được xác định là nguyên liệu làm thuốc. Tuy nhiên, tài xế không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc nên lực lượng chức năng đã tiến hành tạm giữ để tiếp tục xác minh, xử lý theo quy định.
Thực tế, cứ đến mùa, các hội nhóm thu mua xác ve sầu trên mạng xã hội lại hoạt động tấp nập. Xác ve sầu phần lớn được khai thác từ tự nhiên. Giá thu mua tùy vào kích cỡ, có khi đến 1,2-1,7 triệu đồng/kg.
Tại sao xác ve sầu lại có giá cao?
Tiến sĩ – Lương Y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược Cổ truyền Việt Nam, cho biết, xác ve sầu, y học cổ truyền gọi là thuyền thoái. Xác ve rừng hay ve sống ở thành phố, làng mạc, xác lột còn bám trên thân cây to, trên mặt đất hay trôi theo các dòng sông, suối đều dùng được.
Trong y học cổ truyền, thuyền thoái là một vị thuốc quan trọng với nhiều công dụng được ghi nhận trong các tài liệu cổ như Bản Thảo Cương Mục (Trung Quốc) và các sách thuốc Việt Nam như Nam Dược Thần Hiệu của Đại y Thiền sư Tuệ Tĩnh, Hải Thượng y tông tâm lĩnh của Hải Thượng Lãn Ông.
Thuyền thoái có vị mặn, ngọt, không mùi, tính lạnh. Người thể chất hư hàn (lạnh tay chân, mệt mỏi, tiêu chảy) không nên dùng vì thuyền thoái tính hàn, có thể làm nặng thêm tình trạng. Phụ nữ mang thai cũng cần thận trọng, tránh dùng do sợ ảnh hưởng đến thai khí.
Giá của thuyền thoái thường cao hơn so với nhiều vị thuốc khác trong y học cổ truyền do một số yếu tố liên quan đến quá trình thu hoạch, nguồn cung và giá trị dược liệu.
Theo đó, xác ve sầu phải thu hoạch thủ công. Việc thu gom đòi hỏi phải tìm kiếm trên cây, thường vào mùa hè khi ve sầu lột xác, và quá trình này chủ yếu được thực hiện thủ công, tốn nhiều thời gian và công sức.
Bên cạnh đó, ve sầu chỉ lột xác trong một khoảng thời gian ngắn trong năm (thường vào mùa hè), nên nguồn cung không ổn định quanh năm, làm tăng chi phí thu hoạch và lưu trữ.
“Việc chế biến cũng phức tạp. Sau khi thu hoạch, thuyền thoái cần được làm sạch (loại bỏ tạp chất, đất cát), phơi khô cẩn thận để giữ nguyên dược tính và bảo quản tránh ẩm mốc. Các công đoạn này đòi hỏi kỹ thuật và sự tỉ mỉ, góp phần làm tăng giá thành”, TS Giang phân tích.
TS Giang cho biết thêm, phần lớn thuyền thoái được khai thác từ tự nhiên. Trong khi đó, đây lại là một vị thuốc quan trọng trong y học cổ truyền, được sử dụng rộng rãi. Nhu cầu lớn từ thị trường vượt xa khả năng cung cấp tự nhiên, khiến giá thu mua cao.
Tác dụng chữa bệnh của xác ve sầu
Dựa trên các báo cáo khoa học và y học cổ truyền, thuyền thoái có nhiều tác dụng dược lý đáng chú ý, được chứng minh qua nghiên cứu thực nghiệm và ứng dụng lâm sàng.
Chống co giật (giải kinh)
Theo TS Giang, các nghiên cứu trên động vật thực nghiệm cho thấy xác ve sầu có khả năng làm giảm co giật, đặc biệt trong các trường hợp liên quan đến sốt cao hoặc động kinh. Trong y học cổ truyền, nó được dùng để trị kinh phong (co giật) ở trẻ em, đặc biệt khi sốt cao.
An thần
Xác ve sầu có hiệu quả làm dịu tinh thần, hỗ trợ điều trị chứng khóc đêm ở trẻ sơ sinh (khóc dạ đề) và cải thiện giấc ngủ.
Nghiên cứu dược lý hiện đại ghi nhận thuyền thoái có khả năng giảm nhiệt độ cơ thể trong các trường hợp sốt do phong nhiệt. Điều này phù hợp với công dụng truyền thống trong y học cổ truyền, như trị cảm mạo phong nhiệt và sốt phát ban.
Chống viêm
Các hợp chất cicadamide A và cicadamide B (tetrapolyme N-acetyldopamine) được phân lập từ thuyền thoái cho thấy hoạt tính chống viêm đáng kể. Chúng có thể ức chế các phản ứng viêm, hỗ trợ điều trị các chứng như đau họng, viêm da, hoặc mẩn ngứa do phong chẩn (y học hiện đại gọi là mề đay).
Chống oxy hóa
Các polyme N-acetyldopamine và hợp chất phenolic trong thuyền thoái có hoạt tính chống oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do.
Tác dụng trên hệ hô hấp
Thuyền thoái được ghi nhận có tác dụng tuyên phế, hỗ trợ điều trị ho, khàn tiếng, hoặc mất tiếng do cảm mạo phong nhiệt. Điều này có thể liên quan đến khả năng giảm viêm ở đường hô hấp.
Tác dụng trên da và mắt
Trong y học cổ truyền, thuyền thoái được dùng để trị phong chẩn (mẩn ngứa, viêm da), sởi không mọc đều, và các chứng mắt đỏ có màng. Các nghiên cứu hiện đại chưa giải thích đầy đủ cơ chế, nhưng có thể liên quan đến tính chống viêm và thanh nhiệt.
Khó ngủ, trằn trọc hoặc thường xuyên thức giấc giữa đêm có thể liên quan đến những thói quen trước giờ đi ngủ. Theo các chuyên gia, dành khoảng 30-60 phút để thư giãn và duy trì một số hoạt động buổi tối đơn giản có thể giúp cơ thể chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi, cải thiện khả năng đi vào giấc ngủ cũng như chất lượng giấc ngủ.
Tắt điện thoại và giảm ánh sáng
Theo Healthline, ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính bảng và các thiết bị điện tử có thể ức chế quá trình tiết melatonin - hormone giúp điều hòa chu kỳ ngủ - thức, khiến bạn khó buồn ngủ hơn. Tiếp xúc với màn hình ngay trước khi đi ngủ có thể làm tăng nguy cơ mất ngủ.
Thay vì bật đèn trắng hoặc ánh sáng mạnh, hãy chuyển sang ánh sáng vàng dịu trong khoảng 30 phút đến một giờ trước khi ngủ. Điều này giúp não bộ nhận biết đã đến thời điểm nghỉ ngơi và chuẩn bị cho giấc ngủ.
Hít thở sâu, thiền hoặc kéo giãn nhẹ
Theo Phòng khám Cleveland, nhiều người thường bận rộn cả ngày rồi mong có thể ngủ ngay khi đặt lưng xuống giường. Tuy nhiên, cơ thể cần một khoảng thời gian chuyển tiếp để thư giãn cả về thể chất lẫn tinh thần trước khi đi ngủ.
Bạn có thể dành 5-10 phút để hít thở sâu, thiền hoặc thực hiện vài động tác kéo giãn nhẹ. Những hoạt động này giúp giảm nhịp tim, giảm căng thẳng và đưa cơ thể vào trạng thái thư giãn, từ đó dễ đi vào giấc ngủ hơn.
Tắm nước ấm hoặc ngâm chân
Tắm nước ấm hoặc ngâm chân trước khi ngủ có thể giúp thư giãn hệ thần kinh, giảm căng cơ và tạo điều kiện để cơ thể ngủ nhanh hơn.
Theo Verywell Health, sau khi tắm nước ấm, nhiệt độ cơ thể giảm dần, mô phỏng quá trình hạ thân nhiệt tự nhiên trước giờ ngủ. Đây là tín hiệu giúp não bộ khởi động quá trình buồn ngủ. Nếu không có thời gian tắm mỗi tối, bạn cũng có thể ngâm chân bằng nước ấm trong khoảng 10-15 phút.
Đọc sách là một trong những thói quen buổi tối được nhiều chuyên gia về giấc ngủ khuyến khích. Điều này có thể giúp não bộ chuyển sự tập trung khỏi những lo toan trong ngày và tạo cảm giác thư thái.
Dành vài phút đọc sách trước khi ngủ cũng có thể giúp giảm căng thẳng và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Tuy nhiên, nên ưu tiên sách giấy thay vì đọc trên điện thoại hoặc máy tính bảng để tránh ánh sáng xanh từ màn hình.
Viết ra những việc cần làm cho ngày mai
Nếu thường xuyên nằm trên giường nhưng đầu óc vẫn nghĩ về công việc hoặc những việc chưa hoàn thành, hãy thử dành vài phút viết chúng ra giấy.
Trang Healthline gọi đây là phương pháp "brain dump" - ghi lại các suy nghĩ hoặc danh sách việc cần làm để giải phóng tâm trí. Cách này có thể giúp giảm lo âu, hạn chế tình trạng suy nghĩ miên man và giúp bạn thư giãn hơn trước khi ngủ.
Ngoài các thói quen trên, nên duy trì giờ đi ngủ và thức dậy cố định mỗi ngày, kể cả cuối tuần, để đồng hồ sinh học hoạt động ổn định. Nếu nằm trên giường khoảng 20 phút mà vẫn chưa ngủ được, hãy rời phòng ngủ và thực hiện một hoạt động thư giãn như đọc sách hoặc nghe nhạc nhẹ trước khi quay lại giường.
Các ca nhiễm được ghi nhận tại 9 trên tổng số 16 vùng của cả nước, tập trung chủ yếu ở khu vực miền Trung và miền Nam gồm: Metropolitana (vùng thủ đô), O'Higgins, Maule, Ñuble, Bío Bío, La Araucanía, Los Ríos, Los Lagos và Aysén.
Hãng thông tấn EFE dẫn số liệu từ Bộ Y tế cho hay năm 2025, Chile ghi nhận 44 ca mắc và 8 ca tử vong, với tỷ lệ tử vong là 18%. Các dữ liệu dịch tễ học công cộng cho thấy trong giai đoạn 5 năm từ 2020 đến 2024, mỗi năm nước này có từ 30 đến 70 ca nhiễm, với tỷ lệ tử vong trung bình trong giai đoạn này là 26%.
Bộ Y tế Chile nhận định: "Tỷ lệ tử vong tăng cao trong năm nay có thể liên quan đến tình trạng sức khỏe riêng của từng bệnh nhân và tính thời điểm trong việc chẩn đoán. Điều này càng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đi khám bác sĩ ngay khi xuất hiện bất kỳ triệu chứng nghi ngờ nào".
Biến thể Andes, một trong những chủng nguy hiểm nhất có khả năng lây truyền từ người sang người, hiện chiếm ưu thế tại Chile và Argentina. Đây cũng là khu vực khởi hành của tàu du lịch MV Hondius vào ngày 1/4 vừa qua, nơi vừa ghi nhận một đợt bùng phát Hantavirus khiến 8 người nhiễm, trong đó có 3 ca tử vong.
Loại virus này có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng về tim mạch và hô hấp. Vật chủ trung gian truyền bệnh là loài chuột đuôi dài, một loài động vật chủ yếu sinh sống ở các khu rừng ẩm ướt phía Nam Chile và Argentina. Hầu hết ca bệnh tại Chile thường được ghi nhận vào mùa hè. Bệnh lây truyền trực tiếp từ động vật sang người thông qua việc hít phải các hạt virus có trong phân, nước tiểu và nước bọt của loài gặm nhấm.
Bộ Y tế cho biết thêm trường hợp lây nhiễm từ người sang người cuối cùng được ghi nhận tại đây là từ năm 2019 và đó là một tình huống đơn lẻ đã được kiểm soát. Cơ quan này cũng đã duy trì tình trạng cảnh báo y tế trên toàn quốc kể từ tháng 1 vừa qua.
Theo một trong những giả thuyết của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có khả năng hành khách trong số 8 người trên tàu du lịch đã bị nhiễm bệnh tại Argentina trước khi lên tàu. Chính phủ Argentina đang điều tra liệu hai người đầu tiên xuất hiện triệu chứng trên tàu có bị lây nhiễm từ đất liền hay không. Đó là một cặp vợ chồng người Hà Lan (cả hai đều đã tử vong) sau khi dành 4 tháng du lịch qua các nước Argentina, Chile và Uruguay.
Tuy nhiên, Bộ Y tế Chile khẳng định: "Hiện tại chưa có bằng chứng nào cho thấy các ca bệnh xác nhận từ tàu du lịch từng đi qua lãnh thổ Chile". Cơ quan này cũng cho biết thêm: "Trung tâm Liên lạc Quốc gia thuộc Bộ Y tế đã yêu cầu WHO cung cấp thêm thông tin về vấn đề này theo Điều lệ Y tế Quốc tế".
Một bác sĩ khuyến khích mọi người nên thực hiện thói quen sau đây vì nó có thể giúp giảm thiểu rủi ro tim mạch, đột quỵ mà mọi người phải đối mặt ngay khi vừa thức dậy.
Hầu hết mọi người đều bắt tay ngay vào các hoạt động hằng ngày khi ngủ dậy, nhưng đây chính là thời điểm quy trình sinh học nguy hiểm bắt đầu vận hành. Sau nhiều giờ ngủ, cơ thể trải qua sự chuyển đổi đột ngột làm tăng nguy cơ tai biến mạch máu não và nhồi máu cơ tim.
Bác sĩ Alberto Sanagustín, đang làm việc tại Tây Ban Nha, giải thích tại sao vào sáng sớm, đặc biệt là từ 6 đến 10 giờ sáng, lại ghi nhận số lượng lớn các biến cố tim mạch. Nguyên nhân là do một chuỗi các phản ứng nội bộ được kích hoạt khi thức dậy.
Chính vì vậy, bác sĩ khuyên hãy đặt 1 ly nước hoặc một chai nước ngay cạnh giường, điều này sẽ giúp ích rất nhiều cho bạn, theo tờ Express (Anh).
Bác sĩ Sanagustín giải thích: Có thể giúp ngăn ngừa mối nguy hiểm này bằng cách uống một ly nước ở nhiệt độ phòng ngay khi thức dậy, thậm chí trước cả khi ra khỏi giường. Bước đơn giản này có tác dụng tích cực ngay lập tức đối với hệ tuần hoàn. Nước hỗ trợ bù nước cho cơ thể và khuyến khích máu lưu thông được thông suốt hơn. Quan trọng hơn, theo bác sĩ, điều này "gửi tín hiệu ngay lập tức" đến cơ thể để điều chỉnh các mạch máu và tăng huyết áp vừa đủ để chống lại việc mất thăng bằng. Ông mô tả đây là cách không chỉ giúp lưu thông máu an toàn mà còn tăng cường quá trình hydrat hóa tổng thể cho các cơ quan, theo Express.
Khi vừa thức dậy, não bộ giải phóng một lượng lớn cortisol và adrenaline để “đánh thức” cơ thể và chuẩn bị cho ngày mới. Tuy nhiên, đây cũng là các hormone gây căng thẳng. Theo bác sĩ Sanagustín, sự gia tăng đột ngột này có thể khiến động mạch trở nên cứng hơn, co lại, làm tim phải chịu áp lực tăng lên. Chính sự tăng huyết áp vào buổi sáng này được xem là một trong những yếu tố nguy cơ đầu tiên trong ngày.
Cùng lúc đó, cơ thể còn giải phóng một chất gọi là PAI-1. Theo bác sĩ Sanagustín, chất này làm suy giảm cơ chế “tự làm sạch” của cơ thể - vốn có nhiệm vụ phá vỡ các cục máu đông nhỏ có thể hình thành khi dòng máu đang ở trạng thái nhạy cảm nhất. Vì vậy, uống một cốc nước ngay sau khi thức dậy được xem là bước khởi đầu đơn giản nhưng quan trọng, giúp bảo vệ hệ tim mạch trước những biến đổi sinh học bất lợi này.
