Khoảng 10 năm trước, gần như tối nào tan ca khỏi công ty, Phan Hoàng, nhân viên IT Helpdesk tại Hà Nội, cũng tranh thủ chạy thêm vài cuốc “cài Win dạo”. Trong balo khi đó luôn có USB cứu hộ, bộ cài Windows, Office, Photoshop, AutoCAD cùng đủ loại phần mềm crack (bẻ khóa) vốn được tải từ các diễn đàn. Khách của anh chủ yếu là sinh viên mới mua máy tính, dân văn phòng hoặc cửa hàng nhỏ muốn tiết kiệm chi phí.
Không riêng Hoàng, “cài Win dạo” trở thành nghề tay trái của nhiều sinh viên công nghệ cách đây nhiều năm. Chỉ cần biết “ghost” máy, bẻ khóa Office hay tìm key kích hoạt Windows, họ có thể kiếm vài trăm nghìn mỗi tối.
Tuy nhiên khoảng 5 năm gần đây, điện thoại của Hoàng thưa dần các cuộc gọi. “Khách ít hẳn, còn tôi cũng thay đổi quan điểm về bản quyền trong quá trình làm việc nên không còn nhận cài nữa”, anh nói.
Từng thuê cài đặt bản crack của Adobe như Photoshop, Premiere, Lightroom, Hùng Vũ (29 tuổi) cho biết khi còn là sinh viên, anh mê chụp ảnh nhưng thấy trả phí tốn kém. Tuy nhiên, sau khi làm nhiếp ảnh toàn thời gian, anh bắt đầu trả phí cho các phần mềm phục vụ công việc. Ngoài yếu tố đạo đức nghề nghiệp, anh cho rằng phần mềm bản quyền mang lại sự ổn định và yên tâm hơn so với bản lậu vốn tiềm ẩn nguy cơ lỗi, mất dữ liệu hoặc dính mã độc.
Câu chuyện của Phan Hoàng hay Hùng Vũ phản ánh sự chuyển dịch tích cực trong văn hóa sử dụng phần mềm ở Việt Nam. Một “nền kinh tế ngầm” từng nở rộ nay thu hẹp, khi người dùng cân nhắc nhiều hơn giữa chi phí bản quyền và rủi ro dữ liệu.
Chia sẻ với VnExpress, ông Hà Mạnh Cường, Phó tổng giám đốc hệ thống Sửa chữa Laptop24h, cho biết trước đây nghề “cài Win dạo” phổ biến, nhưng giờ hầu như biến mất. “Với laptop, gần 100% không còn dùng kiểu Win crack như trước nữa”, ông nói.
Nhiều khách hàng chỉ thực sự thay đổi thói quen sau khi gặp sự cố liên quan đến phần mềm lậu. Ông lấy ví dụ trường hợp một bác sĩ tại Hà Nội mang laptop đến “kêu cứu” vì toàn bộ dữ liệu trong máy bị mã hóa. Các file bị khóa là tài liệu phục vụ một công trình nghiên cứu quan trọng.
“Tin tặc yêu cầu trả số tiền mã hóa tương đương khoảng 100 triệu đồng để mở khóa dữ liệu”, ông kể. Vị bác sĩ chấp nhận chi tiền nhưng vẫn lo bị lừa tiếp. Sau đó, phía kỹ thuật phải liên hệ bên trung gian để hỗ trợ quá trình trao đổi trước khi dữ liệu được khôi phục.
“Đó chỉ là một trong rất nhiều trường hợp chúng tôi từng gặp”, ông nói, thêm rằng khoảng 20% khách hàng đến với hệ thống gặp vấn đề liên quan đến phần mềm, chủ yếu do cài đặt không bản quyền, dẫn đến phát sinh sự cố như máy hoạt động chậm, nóng, không ổn định, mất dữ liệu.
Chuyên gia này khuyến cáo, nhiều người nghĩ các bản crack “miễn phí”, nhưng thực tế phải trả giá bằng chính dữ liệu cá nhân. “Nhiều phần mềm bẻ khóa bị cài cắm công cụ theo dõi, đánh cắp dữ liệu. Nó không miễn phí hay giá rẻ, mà âm thầm lấy dữ liệu người dùng”, ông nhấn mạnh.
Khi người dùng không còn muốn đánh đổi dữ liệu, nghề “cài Win dạo”, công việc từng xuất hiện trong các mẩu tin trên diễn đàn, khu nhà trọ hay quảng cáo “cứu máy tính” dán ở cột điện, cũng “mất đất sống”.
Theo đại diện Cục Bản quyền tác giả – Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, chi phí từng là rào cản với người dân khi tiếp cận phần mềm bản quyền, tuy nhiên mô hình thuê bao linh hoạt đang khiến khoảng cách thu hẹp.
“Nhiều người chưa hình dung đầy đủ giá trị của tài sản trí tuệ. Nhưng cùng với quá trình chuyển đổi số, người dân bắt đầu hiểu sử dụng phần mềm bản quyền không chỉ là tuân thủ pháp luật, mà còn giúp bảo vệ dữ liệu và uy tín của chính mình”, bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó cục trưởng Bản quyền tác giả, cho hay.
Tại cuộc họp báo thường kỳ tháng 5 Bộ Khoa học và Công nghệ diễn ra sáng 1/6, ông Nguyễn Anh Cương, Phó Cục trưởng Cục Viễn thông, thông tin về tiến độ chuẩn hóa thông tin thuê bao theo quy định tại Thông tư 08/2026/TT-BKCN.
Tính đến thời điểm hiện tại, hệ thống ghi nhận khoảng 1,6 triệu số điện thoại đã được người dùng xác nhận "không sử dụng chính chủ" trên VNeID.
Trên cơ sở đó, các doanh nghiệp viễn thông đã thông báo yêu cầu người đang trực tiếp sử dụng các số này thực hiện lại việc giao kết hợp đồng và xác thực sinh trắc học khuôn mặt. Những trường hợp không tuân thủ sẽ bị tạm dừng dịch vụ một chiều theo đúng quy định của Thông tư 08.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là vẫn còn hơn 25 triệu thuê bao đã được đồng bộ lên VNeID nhưng chưa được người dân xác nhận trạng thái sở hữu.
Theo quy định, nếu đến ngày 15/6, người dùng vẫn không thực hiện xác nhận trên ứng dụng, các thuê bao này sẽ bị tạm dừng dịch vụ chiều đi (gọi điện, nhắn tin SMS).
Lý giải về việc một số thuê bao chưa hiển thị thông tin, ông Nguyễn Anh Cương cho biết Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Cục C06 - Bộ Công an) đang tích cực phối hợp với các nhà mạng để rà soát, đồng bộ dữ liệu lên VNeID. Do đó, có thể một số người dân chưa thấy dữ liệu của mình hiển thị đầy đủ tại thời điểm này.
Cũng từ ngày 15/6, Thông tư 08 quy định người dùng khi thay đổi thiết bị đầu cuối sẽ phải thực hiện lại việc xác thực sinh trắc học ảnh khuôn mặt.
Theo đại diện Cục Viễn thông, quy định mới nhằm đảm bảo số điện thoại luôn gắn liền với đúng người sử dụng, hạn chế tối đa rủi ro trong trường hợp SIM bị mất hoặc thất lạc chưa kịp khóa, ngăn chặn kẻ xấu lợi dụng để lừa đảo.
Việc chủ động quản lý thuê bao không chỉ bảo vệ quyền lợi người dùng mà còn góp phần xây dựng môi trường viễn thông an toàn, phục vụ chuyển đổi số quốc gia.
Hiện tại, các nhà mạng lớn như Viettel, VNPT đang tập trung nguồn nhân lực triển khai các tổ hỗ trợ lưu động.
Để đẩy nhanh tiến độ, các doanh nghiệp này đang tổ chức hỗ trợ xác thực thuê bao trực tiếp tại nhà cho các đối tượng đặc thù như người già và người yếu thế, vùng sâu vùng xa nhằm đảm bảo quyền lợi cho khách hàng.
Theo thông tin từ Apple, việc sạc iPhone bằng bộ sạc 100W sẽ không gây hại cho pin của thiết bị. Tuy nhiên, công ty vẫn đưa ra khuyến cáo người dùng cần đảm bảo sử dụng các phụ kiện được chứng nhận để đảm bảo hiệu suất sạc tối ưu.
Mặc dù bộ sạc 100W có khả năng cung cấp công suất lớn, mẫu iPhone mới nhất của Apple là iPhone 17 Pro chỉ hỗ trợ sạc tối đa 40W. Điều đó có nghĩa thiết bị sẽ không tự động sạc ở công suất 100W, mà chỉ sử dụng tối đa 40W. Apple khẳng định rằng việc sử dụng bộ sạc mạnh hơn không gây ra vấn đề gì, miễn là người dùng sử dụng bộ sạc tuân thủ tiêu chuẩn USB-C và cáp chất lượng tương đương, như cáp đi kèm với iPhone.
Nói về bộ sạc 140W được cung cấp cho MacBook Pro 16 inch, Apple cho biết bộ sạc này có thể sạc nhanh cho iPhone. Do đó, bộ sạc 100W từ các thương hiệu khác cũng được cho là an toàn cho pin điện thoại.
Một điều mà người dùng cần lưu ý rằng pin iPhone sẽ giảm dung lượng theo thời gian. Một iPhone mới có thể trải qua khoảng 1.000 chu kỳ sạc trước khi cần thay pin. Một chu kỳ sạc được tính khi người dùng sử dụng hết 100% dung lượng pin. Để ví dụ rõ hơn, nếu sử dụng 70% pin trong một ngày và sạc đầy 100%, chỉ khi sử dụng thêm 30% nữa thì mới được tính là một chu kỳ sạc.
Trong trường hợp muốn kéo dài thời lượng pin, người dùng có thể đặt giới hạn sạc ở mức 95%, 90% hoặc 80%. Mặc dù vậy, các thử nghiệm từ MacRumors cho thấy việc đặt giới hạn tốc độ sạc không ảnh hưởng nhiều đến sự xuống cấp của pin sau vài năm.
Điều quan trọng nhất vẫn là sử dụng các phụ kiện được chứng nhận, dù là của Apple hay từ các nhà sản xuất bên thứ ba. Ngay cả khi bộ sạc dành cho iPhone do Apple cung cấp cho công suất chậm hơn giúp cải thiện tuổi thọ pin về lý thuyết, nhưng các nghiên cứu cho thấy sạc nhanh không gây hại cho tuổi thọ pin iPhone.
Theo BGR, khoảng 2,5 triệu người dùng được cho là đã gỡ bỏ ứng dụng ChatGPT khỏi điện thoại của họ. Mọi thứ bắt nguồn từ việc Bộ Quốc phòng Mỹ (DoD) tìm cách tích hợp các công ty trí tuệ nhân tạo (AI), bao gồm ChatGPT, vào quân đội Mỹ. Nhiều người không tin tưởng vào thỏa thuận này và cách thức hoạt động của các Mô hình Ngôn ngữ Lớn (LLM).
Thỏa thuận giữa chính phủ Mỹ và ChatGPT đã khiến nhiều người dùng chuyển sang sử dụng Claude của Anthropic. Kết quả là, Claude đã trở thành ứng dụng được tải xuống nhiều nhất trên App Store vào tháng 3, với số lượt tải xuống của Claude đã tăng 37% ngay sau khi OpenAI công bố thỏa thuận với Bộ Quốc phòng Mỹ và tiếp tục tăng 51% vào ngày hôm sau.
Ngoài nhà cung cấp ChatGPT là OpenAI, thỏa thuận với Lầu Năm Góc còn ghi nhận sự tham gia của nhiều công ty công nghệ khác, bao gồm SpaceX, Google, NVIDIA và Amazon. Theo thỏa thuận, các công ty sẽ cho phép Lầu Năm Góc sử dụng công nghệ AI của họ trong các mạng lưới quân sự mật của Mỹ.
Để trấn an, Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết các thỏa thuận này nhằm "nâng cao khả năng hiểu biết tình huống và hỗ trợ việc ra quyết định của binh sĩ trong môi trường tác chiến phức tạp". Trong khi đó, OpenAI đã lên tiếng về thỏa thuận này khi khẳng định các công cụ AI của họ sẽ không được sử dụng để giám sát công dân Mỹ và sẽ không phục vụ cho các cơ quan tình báo như NSA. Công ty cũng đã đưa ra các biện pháp bảo vệ và giới hạn xung quanh việc sử dụng LLM, nhưng sự minh bạch này vẫn không đủ để xoa dịu lo ngại của người dùng.
Trên các diễn đàn trực tuyến, nhiều người dùng ChatGPT đã chia sẻ quyết định từ bỏ dịch vụ và khuyến khích nhau chuyển sang Claude. Một số người cho biết họ đã hủy bỏ gói trả phí của ChatGPT, trong khi những người khác vẫn giữ lại ứng dụng nhưng không còn sử dụng thường xuyên. Thống kê cho thấy số trường hợp gỡ cài đặt ChatGPT đã tăng hơn 295% trong tháng 3.2026, cho thấy sự phản đối mạnh mẽ và sự mất lòng tin của công chúng đối với cả OpenAI và chính phủ Mỹ.
Sự chuyển mình này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong thói quen sử dụng công nghệ mà còn là một tín hiệu rõ ràng về sự cần thiết phải xây dựng lòng tin giữa người dùng và các công ty công nghệ.
