Khoảng 10 năm trước, gần như tối nào tan ca khỏi công ty, Phan Hoàng, nhân viên IT Helpdesk tại Hà Nội, cũng tranh thủ chạy thêm vài cuốc “cài Win dạo”. Trong balo khi đó luôn có USB cứu hộ, bộ cài Windows, Office, Photoshop, AutoCAD cùng đủ loại phần mềm crack (bẻ khóa) vốn được tải từ các diễn đàn. Khách của anh chủ yếu là sinh viên mới mua máy tính, dân văn phòng hoặc cửa hàng nhỏ muốn tiết kiệm chi phí.
Không riêng Hoàng, “cài Win dạo” trở thành nghề tay trái của nhiều sinh viên công nghệ cách đây nhiều năm. Chỉ cần biết “ghost” máy, bẻ khóa Office hay tìm key kích hoạt Windows, họ có thể kiếm vài trăm nghìn mỗi tối.
Tuy nhiên khoảng 5 năm gần đây, điện thoại của Hoàng thưa dần các cuộc gọi. “Khách ít hẳn, còn tôi cũng thay đổi quan điểm về bản quyền trong quá trình làm việc nên không còn nhận cài nữa”, anh nói.
Từng thuê cài đặt bản crack của Adobe như Photoshop, Premiere, Lightroom, Hùng Vũ (29 tuổi) cho biết khi còn là sinh viên, anh mê chụp ảnh nhưng thấy trả phí tốn kém. Tuy nhiên, sau khi làm nhiếp ảnh toàn thời gian, anh bắt đầu trả phí cho các phần mềm phục vụ công việc. Ngoài yếu tố đạo đức nghề nghiệp, anh cho rằng phần mềm bản quyền mang lại sự ổn định và yên tâm hơn so với bản lậu vốn tiềm ẩn nguy cơ lỗi, mất dữ liệu hoặc dính mã độc.
Câu chuyện của Phan Hoàng hay Hùng Vũ phản ánh sự chuyển dịch tích cực trong văn hóa sử dụng phần mềm ở Việt Nam. Một “nền kinh tế ngầm” từng nở rộ nay thu hẹp, khi người dùng cân nhắc nhiều hơn giữa chi phí bản quyền và rủi ro dữ liệu.
Chia sẻ với VnExpress, ông Hà Mạnh Cường, Phó tổng giám đốc hệ thống Sửa chữa Laptop24h, cho biết trước đây nghề “cài Win dạo” phổ biến, nhưng giờ hầu như biến mất. “Với laptop, gần 100% không còn dùng kiểu Win crack như trước nữa”, ông nói.
Nhiều khách hàng chỉ thực sự thay đổi thói quen sau khi gặp sự cố liên quan đến phần mềm lậu. Ông lấy ví dụ trường hợp một bác sĩ tại Hà Nội mang laptop đến “kêu cứu” vì toàn bộ dữ liệu trong máy bị mã hóa. Các file bị khóa là tài liệu phục vụ một công trình nghiên cứu quan trọng.
“Tin tặc yêu cầu trả số tiền mã hóa tương đương khoảng 100 triệu đồng để mở khóa dữ liệu”, ông kể. Vị bác sĩ chấp nhận chi tiền nhưng vẫn lo bị lừa tiếp. Sau đó, phía kỹ thuật phải liên hệ bên trung gian để hỗ trợ quá trình trao đổi trước khi dữ liệu được khôi phục.
“Đó chỉ là một trong rất nhiều trường hợp chúng tôi từng gặp”, ông nói, thêm rằng khoảng 20% khách hàng đến với hệ thống gặp vấn đề liên quan đến phần mềm, chủ yếu do cài đặt không bản quyền, dẫn đến phát sinh sự cố như máy hoạt động chậm, nóng, không ổn định, mất dữ liệu.
Chuyên gia này khuyến cáo, nhiều người nghĩ các bản crack “miễn phí”, nhưng thực tế phải trả giá bằng chính dữ liệu cá nhân. “Nhiều phần mềm bẻ khóa bị cài cắm công cụ theo dõi, đánh cắp dữ liệu. Nó không miễn phí hay giá rẻ, mà âm thầm lấy dữ liệu người dùng”, ông nhấn mạnh.
Khi người dùng không còn muốn đánh đổi dữ liệu, nghề “cài Win dạo”, công việc từng xuất hiện trong các mẩu tin trên diễn đàn, khu nhà trọ hay quảng cáo “cứu máy tính” dán ở cột điện, cũng “mất đất sống”.
Theo đại diện Cục Bản quyền tác giả – Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, chi phí từng là rào cản với người dân khi tiếp cận phần mềm bản quyền, tuy nhiên mô hình thuê bao linh hoạt đang khiến khoảng cách thu hẹp.
“Nhiều người chưa hình dung đầy đủ giá trị của tài sản trí tuệ. Nhưng cùng với quá trình chuyển đổi số, người dân bắt đầu hiểu sử dụng phần mềm bản quyền không chỉ là tuân thủ pháp luật, mà còn giúp bảo vệ dữ liệu và uy tín của chính mình”, bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó cục trưởng Bản quyền tác giả, cho hay.
Theo báo cáo Global AI Diffusion Report vừa được Microsoft công bố, việc ứng dụng AI tiếp tục tăng trong quý I/2026. Trong đó, tỷ lệ sử dụng AI tăng từ 16,3% lên 17,8% dân số trong độ tuổi lao động trên toàn cầu.
Microsoft cho biết chỉ số được xây dựng dựa trên dữ liệu từ hệ sinh thái của hãng tại 147 nền kinh tế, được hiệu chỉnh theo mức độ tiếp cận thiết bị, tỷ lệ sử dụng Internet và quy mô dân số trong độ tuổi lao động của từng nơi, từ đó ước tính tỷ lệ người từ 15 đến 64 tuổi đang sử dụng các công cụ AI.
Với Việt Nam, mức độ ứng dụng AI đến hết quý 1/2026 đạt 26,5%, tăng so với mức 23,5% của năm 2025. Dù vẫn còn khoảng cách lớn với vị trí dẫn đầu của Singapore (tỷ lệ 63,4% và xếp thứ hai toàn cầu), Việt Nam đứng trên hầu hết quốc gia Đông Nam Á khác trên bảng thống kê, như Malaysia (21,8%), Philippines (20,1%) và Thái Lan (12,4%).
Mức tăng 3 điểm phần trăm của Việt Nam cũng ở mức cao nhất khu vực, so với Singapore 2,5 điểm phần trăm. Theo đánh giá của Microsoft, đà tăng tốc liên tục của việc ứng dụng AI trên cả nước đưa Việt Nam trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất kể từ tháng 6/2025.
"Việt Nam đang bước vào một giai đoạn quan trọng trong kỷ nguyên của AI", ông Dhanawat Suthumpun, Giám đốc điều hành thị trường mới nổi Microsoft, chia sẻ. "Chúng tôi đang nhận thấy một động lực mạnh mẽ từ các doanh nghiệp, cộng đồng nhà phát triển, lĩnh vực giáo dục và khu vực công trong việc tìm hiểu cách AI có thể thúc đẩy năng suất, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh".
Cũng theo Suthumpun, khi tốc độ ứng dụng AI trên toàn cầu tăng nhanh, Việt Nam ở vị thế thuận lợi để chuyển hóa động lực này thành tăng trưởng dài hạn. "Khi AI trở thành công nghệ định hình của thập kỷ tới, tôi tin Việt Nam có đủ tiềm năng để vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế ứng dụng AI năng động nhất Đông Nam Á", ông Suthumpun nói thêm.
Báo cáo của Microsoft cũng cho thấy có 26 nền kinh tế hiện ghi nhận hơn 30% dân số trong độ tuổi lao động đang sử dụng AI. UAE dẫn đầu với 70,1%. Trong khi đó, Mỹ đã bắt đầu cải thiện vị trí trên bảng xếp hạng, từ vị trí thứ 24 lên thứ 21, với 31,3% dân số trong độ tuổi lao động sử dụng AI. Tỷ lệ này tại Trung Quốc là 16,4%, Nhật Bản 22,5%, Hàn Quốc 37,1%.
Châu Á là một trong những khu vực có tốc độ tăng trưởng về ứng dụng AI cao nhất toàn cầu trong quý vừa qua. Theo Microsoft, điều này có thể được lý giải ở năng lực AI đối với các ngôn ngữ châu Á được cải thiện, hạ tầng số mở rộng cùng mức độ tiếp nhận mạnh mẽ từ nhóm người dùng ưu tiên thiết bị di động.
Báo cáo của Microsoft cũng dành một phần nói về AI trong lĩnh vực lập trình, khi hãng sở hữu nền tảng mạnh mẽ trong lĩnh vực này là GitHub. Theo đó, quý vừa qua ghi nhận sự cải thiện mạnh về năng lực lập trình của AI, với số lượng "git push" - thao tác đưa các thay đổi mã nguồn lên môi trường trực tuyến tăng 78% so với cùng kỳ năm trước.
Microsoft cũng cho biết "xuất hiện thêm bằng chứng cho thấy năng lực lập trình của AI có thể đang góp phần làm gia tăng nhu cầu tuyển dụng lập trình viên phần mềm".
Theo đó, thống kê trong năm 2025, tổng số lập trình viên phần mềm tại Mỹ đạt khoảng 2,2 triệu, tăng 8,5% so với cùng kỳ năm trước và ghi nhận mức cao kỷ lục đối với ngành nghề này. Dữ liệu ban đầu của quý I/2026 cũng cho thấy số lập trình viên tại đây tăng hơn 4% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, hãng cũng cho biết còn quá sớm để xác định đầy đủ tác động của lập trình có hỗ trợ AI đối với thị trường lao động.
Toàn bộ quá trình được NASA phát trực tiếp trên YouTube. Theo NASA, sau khi nhóm quản lý sứ mệnh Artemis II bỏ phiếu "Tiếp tục", tàu vũ trụ Orion đã kích hoạt động cơ chính trong vòng 5 phút 50 giây, bắt đầu lúc 19:49 giờ EDT, tức 6:49 sáng hôm nay (giờ Hà Nội). Đây là quá trình đẩy tàu vào quỹ đạo Mặt Trăng (TLI) đưa phi hành đoàn ra khỏi quỹ đạo Trái Đất thông qua thao tác đốt nhiên liệu trên động cơ đẩy chính.
Động cơ đẩy chính của Orion cung cấp lực đẩy đến 26.689 Newton, đủ để tăng tốc một chiếc ôtô từ 0 đến 96,6 km/h trong khoảng 2,7 giây. Tại mốc thời gian đốt nhiên liệu, khối lượng của Orion là 26,3 tấn và đã tiêu thụ khoảng 454 kg nhiên liệu trong quá trình đốt.
"Integrity, có vẻ như cú đốt khá tốt đấy", Chris Birch, người điều khiển trung tâm điều khiển nhiệm vụ, liên lạc qua radio với phi hành đoàn. Integrity là tên gọi do phi hành đoàn Artemis II đặt cho tàu vũ trụ Orion.
"Chúng tôi chỉ muốn gửi thông điệp đến tất cả mọi người trên khắp hành tinh, những người đã nỗ lực để biến Artemis thành hiện thực, rằng chúng tôi thực sự cảm nhận được sức mạnh của sự kiên trì trong từng giây phút của quá trình đốt nhiên liệu", Jeremy Hansen, một trong bốn thành viên phi hành đoàn Artemis II, nói qua micro khi liên lạc về Trái Đất.
Trước thời gian rời quỹ đạo Trái Đất, các thành viên phi hành đoàn dành thời gian tập thể dục trên thiết bị riêng dạng bánh đà. Trong quá trình tập luyện, nhóm trên mặt đất làm nhiệm vụ theo dõi hệ thống làm tươi không khí của tàu vũ trụ nhằm duy trì môi trường cabin thoáng khí và thoải mái, cũng như đánh giá tác động của việc tập thể dục đến chuyển động của tàu vũ trụ.
Hệ thống tập thể dục bằng bánh đà sử dụng cơ chế đơn giản dựa trên dây cáp, hỗ trợ cả các bài tập aerobic như chèo thuyền và các động tác kháng lực như squat và deadlift. Nó hoạt động tương tự một con yo-yo, tạo ra lực cản tỷ lệ thuận với lực tác dụng, cho phép tải trọng khoảng 181 kg.
Sau lần đốt nhiên liệu TLI đưa tàu Orion vào quỹ đạo Mặt Trăng, nhóm nghiên cứu bắt đầu xây dựng Kế hoạch Định vị Mặt Trăng, với thời gian quan sát dự kiến trong khoảng 6 tiếng, bắt đầu từ ngày 6/4. Kế hoạch khảo sát gồm việc ghi lại đặc điểm có thể giúp các nhà khoa học hiểu được cách Mặt Trăng và hệ Mặt Trời hình thành, chẳng hạn miệng núi lửa, dòng dung nham cổ đại, các vết nứt và gờ được tạo ra khi lớp ngoài của Mặt Trăng dịch chuyển chậm theo thời gian.
Tàu Artemis II rời bệ phóng lúc 5 giờ 35 phút ngày 2/4 (giờ Hà Nội), đưa bốn phi hành gia bay quanh Mặt Trăng, đánh dấu sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA). Đây là chuyến chở người đầu tiên hướng tới Mặt Trăng kể từ nhiệm vụ Apollo 17 cách đây 54 năm.
Chiều 29/4, Cục Tần số vô tuyến điện, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết đã xử lý thành công một vụ can nhiễu sóng vô tuyến ảnh hưởng đến các thiết bị khóa thông minh (smartkey) của ôtô và xe máy tại khu vực phường Yên Hòa, Hà Nội.
Trước đó, vào khoảng 16h cùng ngày, fanpage của Cục nhận phản ánh từ người dân về hiện tượng hàng loạt xe máy, ôtô quanh khu vực đường Trung Yên 14, phường Yên Hòa, không thể nhận tín hiệu từ chìa khóa thông minh. Sự cố xảy ra ngay trước kỳ nghỉ lễ 30/4 - 1/5 khiến nhiều người dân lo lắng và gặp khó khăn trong việc di chuyển.
Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, Trung tâm Tần số vô tuyến điện khu vực I đã cử tổ kỹ thuật xuống hiện trường để đo đạc và định vị nguồn gây nhiễu. Bằng các thiết bị chuyên dụng, các kỹ thuật viên xác định nguồn gây nhiễu xuất phát từ bộ báo cháy tại một trung tâm ngoại ngữ trên phố Thâm Tâm, phường Yên Hòa. Do gặp sự cố kỹ thuật, thiết bị này liên tục phát xạ trên tần số 434.0125 MHz. Tần số này sát với dải tần hoạt động của nhiều loại smartkey phổ biến trên thị trường, dẫn đến hiện tượng can nhiễu, khiến thiết bị thu trên xe không thể nhận diện được tín hiệu từ chìa khóa.
Đến 18h22, tổ công tác đã xử lý triệt để tình trạng can nhiễu nêu trên, đưa hoạt động của các thiết bị điều khiển từ xa tại khu vực trở lại bình thường. Đây là một trong những trường hợp được xử lý nhanh nhất từ Cục Tần số vô tuyến điện, khi thời gian từ lúc nhận tin báo đến khi xử lý xong trong chưa đầy ba giờ.
Thời gian qua, Cục Tần số vô tuyến điện cũng nhiều lần phát hiện và xử lý các sự cố liên quan đến việc các thiết bị điện tử gặp sự cố, phát tín hiệu trùng với tần số của smartkey. Những nguồn gây nhiễu này thường đến từ các thiết bị không dây gặp lỗi như thiết bị rung trong quán cà phê, chìa khóa cửa cuốn, công tắc máy bơm nước. Phần lớn trong số này là các thiết bị không hợp quy, được người dân mua từ nguồn trôi nổi trên thị trường.
Để đảm bảo an toàn tần số và tránh các sự cố tương tự, Cục Tần số vô tuyến điện khuyến cáo người dân và tổ chức chỉ nên mua và sử dụng các thiết bị ứng dụng sóng vô tuyến điện có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, được chứng nhận, công bố và có gắn dấu hợp quy theo quy định hiện hành. Khi gặp vấn đề tương tự cần phản ánh tới Cục để kịp thời xử lý.
