Xung đột tại Trung Đông một lần nữa phơi bày mức độ phụ thuộc sâu sắc của kinh tế toàn cầu vào dầu mỏ và khí tự nhiên. Nhiều người nỗ lực sống xanh bằng cách tránh phương tiện xăng, dầu. Tuy nhiên, nhiên liệu chỉ là bề nổi của ngành công nghiệp hóa dầu.
Từ lâu, các dẫn xuất dầu mỏ đã trở thành nguồn nguyên liệu đầu vào giá rẻ cho hàng loạt ngành công nghiệp, từ thiết bị điện tử, mỹ phẩm, chất tẩy rửa, bao bì nhựa, vật tư y tế đến phân bón.
Caitlin Cassidy là biên tập viên The Guardian tại Sydney (Australia). Cô đã thử 24 giờ không dùng các sản phẩm gốc dầu mỏ. Nhưng ngay khi thức giấc vào sáng sớm, cô đã thất bại lần một. Ga trải giường làm từ sợi tre hữu cơ, nhuộm màu tự nhiên, khung giường bằng gỗ. Tuy nhiên, đệm của cô làm từ polyurethane foam (Foam PU), một dạng nhựa tổng hợp có nguồn gốc dầu mỏ.
Bước xuống giường, cô lại chạm chân vào thảm làm từ sợi nylon và polyester. Thảm loại này phủ phần lớn sàn căn hộ chung cư cô đang thuê.
Trong phòng tắm, bàn chải đánh răng được chuẩn bị là loại phân hủy sinh học, làm từ tinh bột ngô. Kem đánh răng dạng viên có mùi như cỏ, dùng để thay thế loại thường chứa chất ổn định bề mặt polyethylene glycol, gốc dầu mỏ. Cô an tâm phần nào vì khăn tắm gia đình 100% làm từ cotton (sợi bông), còn xà phòng là loại từ cây gai dầu, dầu gội dạng bánh được sản xuất từ dầu hữu cơ.
Tuy nhiên, giáo sư Yuan Chen, Giám đốc Phòng thí nghiệm nghiên cứu carbon tiên tiến của Đại học Sydney, nói ngay cả khăn tắm của cô cũng có “dính líu” tới dầu mỏ. Bởi lẽ, để trồng bông hiệu quả, nông dân thường dùng rất nhiều phân bón. Phân đạm, loại phổ biến giàu nitro, được sản xuất từ than hoặc khí tự nhiên. Tức là, ngay cả những nguyên liệu thô sinh học dồi dào, quy trình sản xuất vẫn cần sự hỗ trợ từ các sản phẩm hóa dầu.
Hay với việc không dùng kem đánh răng loại thường, người dùng vẫn khó tránh chất polyethylene glycol, vốn phổ biến trong ngành công nghiệp mỹ phẩm, hiện diện trong sửa rửa mặt, kem dưỡng.
Với thử nghiệm của Caitlin, giáo sư Chen cho rằng “không khả thi và không chính xác về mặt khoa học”.
Caitlin vẫn kiên định thử thách bản thân. Do không thể dùng lược hay máy sấy tóc (cũng làm từ nhựa), cô lắc tóc qua lại nhiều lần để hong khô sau khi gội. Việc chọn quần áo khó hơn nhiều. Dù đã tránh sợi polyester, mọi thứ vẫn có cúc nhựa, dây chun hoặc khóa kéo. Cuối cùng, cô chọn áo phông sợi tre, áo len đan tay, chân váy gai dầu tái chế và dép làm từ chất liệu thực vật tổng hợp.
Bước vào quán mua một cốc latte yến mạch, cô nhận ra máy pha cà phê chứa đầy hạt nhựa và hạt cà phê có thể chở trên những chiếc tàu hàng ngốn dầu. Nhưng cô chẳng có phương án nào thay thế. Một cá nhân không thể tự trồng, xay cà phê, nuôi bò và vắt sữa, chưa kể vấn nạn khí thải chưa được ngành chăn nuôi giải quyết triệt để.
Tại trung tâm mua sắm, sản phẩm hóa dầu cũng ngập tràn với cốc cà phê, hộp đựng thức ăn mang đi và chai nước nhựa. Xe đẩy hàng chất đầy bao bì dùng một lần. Ngay cả ở siêu thị hữu cơ, nhiều loại trái cây và rau quả được bọc nhiều lớp nylon. Giáo sư Chen cho biết vấn đề của nền kinh tế là nhựa một lần quá rẻ. Trong khi đó, vật liệu sinh học đắt 2-3 lần, nhưng cũng chứa một số nguyên liệu hóa dầu, nhằm đảm bảo tính chống ẩm, giúp bảo quản thực phẩm.
Trưa, Caitlin dùng trứng hữu cơ, cải xoăn và rau thơm trong vườn nhà cùng bánh mì sourdough từ chợ nông sản địa phương. Cô và bạn trai ngồi dưới sàn nhà, tránh ngồi ghế vì chúng được phủ một lớp nhựa bóng.
Sau bữa ăn, cô dùng xe đạp điện đến chỗ làm. Tuy mũ bảo hiểm chứa xốp polystyrene và polycarbonate, lượng nhiên liệu hóa thạch này ít hơn nhiều so với xăng ôtô.
Do điện thoại làm từ nhựa, cô cũng hạn chế sử dụng. Mục đích dùng duy nhất là chụp ảnh cho cuộc thử nghiệm này. Do đó, cô không thể kiểm tra GPS để định vị tuyến đường cần đi, cũng không mở podcast nghe tin. Theo Chen, giải pháp đi lại bằng xe đạp, tàu hay bus thân thiện môi trường hơn xe cá nhân. Trường hợp phải đi máy bay, ghế thường sẽ ổn hơn, bởi khí thải chỉ bằng một phần năm ghế hạng thương gia.
Biên tập viên The Guardian bước vào tòa nhà làm việc với mái tóc chưa chải và đầu óc “tĩnh lặng như mặt hồ” vì không dùng điện thoại cập nhật thông tin. Thật không may, để lên văn phòng, cô cần dùng thẻ nhựa và đi thang máy. Văn phòng cô ngập tràn “đồ gốc dầu”, từ màn hình máy tính, bàn phím đến bút nhựa.
Cô cắm cúi viết báo bằng bút chì trên giấy tái chế, thi thoảng hỏi đồng nghiệp giờ, vì không thể sử dụng máy tính hoặc điện thoại.
Trở về nhà khi trời tối, cô dùng mì Ý cùng cá ngừ phi lê gói trong giấy, bày biện trên sàn nhà. Căn phòng được thắp sáng bằng nến sáp ong, tạo cảm giác ấm cúng, nhưng bất tiện. Than và khí vẫn chiếm phần lớn trong nguồn cung điện Australia. Trong khi ở nhà thuê, Caitlin không thể lắp pin năng lượng mặt trời.
Kết thúc một ngày chật vật tránh đồ hóa dầu, cô phát hiện ra cuộc sống của bản thân và mọi người xung quanh phụ thuộc vào nhiên liệu này một cách khủng khiếp. Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học, ông Chen cho rằng cách thế giới sử dụng các loại sản phẩm này sẽ thay đổi mạnh mẽ trong 5-10 năm tới. Ví dụ, các nước, gồm Australia, đang trên lộ trình điện hóa nhiều hơn, với xe điện, tàu hỏa, thậm chí là máy bay trong tương lai.
Còn với Caitlin, bài viết này là thử thách cuối cùng, khi cô viết tay và gõ lại bằng máy tính.
Phiên giao dịch ngày 19/6, USD tăng giá đẩy đồng yen về sát mức thấp nhất trong gần bốn thập kỷ, quanh mức 161,455 yen đổi một USD.
Đồng yen gần như không được hỗ trợ đáng kể, bất chấp Bộ Tài chính Nhật Bản đã bán USD can thiệp thị trường hồi đầu năm và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) vừa nâng lãi suất lên mức cao nhất 30 năm, hôm 16/6.
Trong khi, những lo ngại về kế hoạch chi tiêu của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đang làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư, dấy lên đồn đoán về các đợt can thiệp mới. "Các vị thế đầu cơ bán khống đồng yen vẫn chưa giảm, dù BOJ vừa tăng lãi suất tuần này", các nhà phân tích của DBS, nhận định.
Giới phân tích cho rằng mức độ chấp nhận sự suy yếu của đồng yen dường như đã gần tới giới hạn. Theo DBS, các nhà hoạch định chính sách Nhật Bản có thể sẽ phát tín hiệu cứng rắn và tiếp tục can thiệp để kìm hãm đà giảm giá.
Ông Tony Sycamore, chuyên gia thị trường của IG tại Sydney, cho rằng Bộ Tài chính Nhật Bản nhiều khả năng sẽ bảo vệ mốc 161,95 yen đổi một USD, với quy mô can thiệp tương tự hồi tháng 4 và tháng 5, tức mua vào khoảng 11.700 tỷ yen.
Theo ông, mức can thiệp này tương đương khoảng 11-12% tổng dự trữ ngoại hối ngắn hạn của Nhật Bản, nhưng lại tạo ra tác động khá hạn chế. Khi đó, Tokyo sẽ phải thận trọng hơn trong các đợt can thiệp tiếp theo để duy trì tính linh hoạt và độ tin cậy của chính sách, đồng thời giữ lại đủ nguồn lực dự phòng.
Tuần qua, chỉ số Dollar Index, đo sức mạnh của đồng bạc xanh so với rổ sáu đồng tiền chủ chốt, tăng 1,1%, có lúc đạt lên 101,07 điểm, mức cao nhất trong một năm, và hiện ở trên ngưỡng 100. USD tiếp tục mạnh lên khi thị trường điều chỉnh lại kỳ vọng về chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).
Hôm 17/6, Fed công bố giữ nguyên lãi suất cơ bản 3,5-3,75%. Nhiều nhà đầu tư cho rằng Fed có thể hành động sớm hơn dự kiến để kiểm soát lạm phát, thậm chí ngay trong tháng tới. Theo công cụ FedWatch của CME Group, thị trường dự đoán xác suất Fed tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm tại cuộc họp tháng 7 là 39,6%, tăng mạnh so với mức chỉ 8% của một tuần trước.
Phiên giao dịch 30/6, lãi suất bình quân liên ngân hàng kỳ hạn qua đêm tăng vọt lên 13%/năm, cao hơn 9,4 điểm % so với phiên trước đó. Đây là mức tăng rất mạnh chỉ sau một ngày, khi lãi suất qua đêm ở phiên 29/6 mới ở mức 3,6%/năm, theo VIRA.
Trong khi đó, lãi suất các kỳ hạn dài hơn vẫn duy trì ở mức cao. Kỳ hạn 1 tuần giữ nguyên ở 8,5%/năm, kỳ hạn 2 tuần ở 8%/năm và kỳ hạn 1 tháng tăng nhẹ từ 7,6% lên 8,1%/năm.
Áp lực thanh khoản trên thị trường liên ngân hàng đã xuất hiện từ đầu tháng 6, khi lãi suất qua đêm từng lên quanh 11%/năm. Tuy nhiên, đến cuối tháng, áp lực dịch chuyển sang kỳ hạn 1 tuần do các khoản vay phát sinh trong giai đoạn 29-30/6 bao trùm thời điểm khóa sổ quý II.
Trong bối cảnh lãi suất liên ngân hàng VND kỳ hạn 1 tuần neo ở mức cao, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) mở nghiệp vụ hoán đổi USD/VND với các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài trong ngày 29/6. Giao dịch có kỳ hạn 7 ngày, ngày giá trị T+1 (ngày làm việc kế tiếp).
Điều này có nghĩa là vào ngày 29/6, khi thấy các ngân hàng đang quá "khát" tiền đồng (VND) khiến lãi suất vay mượn lẫn nhau tăng vọt, NHNN đã đồng ý đổi tạm VND lấy USD của các ngân hàng. Tiền VND sẽ được rót xuống ngay vào ngày làm việc hôm sau (30/6) để giải tỏa "cơn khát" thanh khoản. Cuộc "giải cứu" này chỉ mang tính chất ngắn hạn; sau đúng 7 ngày, các ngân hàng phải trả lại VND cho NHNN.
Phiên 30/6, trên kênh cầm cố, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chào thầu 16.496 tỷ đồng kỳ hạn 7 ngày, 8.000 tỷ đồng ở kỳ hạn 35 ngày; 7.054 tỷ đồng ở kỳ hạn 56 ngày. Toàn bộ khối lượng trên đều trúng thầu với lãi suất 4,5%/năm. Có khoảng 17.000 tỷ đồng đáo hạn.
Ở chiều ngược lại, NHNN không chào thầu tín phiếu. Như vậy, NHNN bơm ròng 14.551 tỷ đồng từ thị trường. Khối lượng lưu hành trên kênh cầm cố sau phiên hôm nay ở mức khoảng 245.402 tỷ đồng.
Từ đầu năm nay, ngoài việc sử dụng đều đặn kênh OMO, nhà điều hành thường xuyên sử dụng nghiệp vụ hoán đổi USD/VND để hỗ trợ thanh khoản VND cho hệ thống ngân hàng mỗi khi lãi suất tăng nóng.
Các chuyên gia cho rằng biện pháp can thiệp mang tính điều tiết, tập trung vào việc ổn định kỳ vọng thị trường và thanh khoản hệ thống, đồng thời tối ưu hóa dự trữ ngoại hối thay vì tác động trực tiếp đến toàn bộ thị trường.
Trong ngắn hạn, đây được đánh giá là hướng tiếp cận phù hợp nhằm ổn định tâm lý thị trường và tạo thời gian chờ đợi các yếu tố bên ngoài có thể cải thiện tích cực hơn.
Mở cửa phiên giao dịch sáng 16/7, giá dầu thô thế giới tiếp tục nhích lên. Mỗi thùng Brent hiện tăng 0,3% lên 85 USD, trong khi dầu WTI tăng 0,5% lên 80 USD.
Đây là phiên thứ 4 liên tiếp giá tăng, sau khi Mỹ liên tục không kích Iran, làm dấy lên lo ngại xung đột toàn diện tái bùng phát, đe dọa nguồn cung năng lượng qua eo biển Hormuz. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf hôm 15/7 tuyên bố họ "đang trong cuộc chiến sống còn" với Mỹ. Tehran cũng dọa gây gián đoạn nhiều hơn với xuất khẩu năng lượng trong khu vực.
"Khi căng thẳng Trung Đông bùng phát trở lại, hoạt động mua bắt đầu sôi động. Dù các nước láng giềng vẫn nỗ lực làm trung gian hòa giải và khả năng xung đột toàn diện thấp, WTI vẫn có thể lên 85-87 USD, tùy diễn biến", Hiroyuki Kikukawa - chiến lược gia trưởng tại Nissan Securities Investment nhận định.
Giá dầu tuần này có thời điểm lên cao nhất một tháng, khi Mỹ và Iran căng thẳng trở lại từ cuối tuần trước, đe dọa thỏa thuận ngừng bắn ký tháng 6. Ngoài việc đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển 20% dầu, khí toàn cầu trước chiến sự, Iran được cho là có thể tận dụng lực lượng Houthi ở Yemen để chặn cửa ngõ vào Biển Đỏ. Việc này sẽ mở ra mặt trận đối đầu mới với Washington, khiến hai tuyến đường thủy quan trọng của năng lượng toàn cầu đều bị đe dọa.
Ngân hàng Goldman Sachs dự báo giá dầu Brent có thể vượt 100 USD một thùng nếu quá trình khôi phục xuất khẩu của vùng Vịnh tiếp tục chững lại. Tuy nhiên, giá cũng có thể về quanh 60 USD cuối năm nay, nếu căng thẳng hạ nhiệt và sản xuất phục hồi nhanh hơn kỳ vọng.
Tại Mỹ, Cơ quan Thông tin Năng lượng (EIA) cho biết tồn kho dầu thô giảm 1,7 triệu thùng tuần trước. Số liệu này thấp hơn dự báo là giảm 2,6 triệu thùng.
