Xung đột tại Trung Đông một lần nữa phơi bày mức độ phụ thuộc sâu sắc của kinh tế toàn cầu vào dầu mỏ và khí tự nhiên. Nhiều người nỗ lực sống xanh bằng cách tránh phương tiện xăng, dầu. Tuy nhiên, nhiên liệu chỉ là bề nổi của ngành công nghiệp hóa dầu.
Từ lâu, các dẫn xuất dầu mỏ đã trở thành nguồn nguyên liệu đầu vào giá rẻ cho hàng loạt ngành công nghiệp, từ thiết bị điện tử, mỹ phẩm, chất tẩy rửa, bao bì nhựa, vật tư y tế đến phân bón.
Caitlin Cassidy là biên tập viên The Guardian tại Sydney (Australia). Cô đã thử 24 giờ không dùng các sản phẩm gốc dầu mỏ. Nhưng ngay khi thức giấc vào sáng sớm, cô đã thất bại lần một. Ga trải giường làm từ sợi tre hữu cơ, nhuộm màu tự nhiên, khung giường bằng gỗ. Tuy nhiên, đệm của cô làm từ polyurethane foam (Foam PU), một dạng nhựa tổng hợp có nguồn gốc dầu mỏ.
Bước xuống giường, cô lại chạm chân vào thảm làm từ sợi nylon và polyester. Thảm loại này phủ phần lớn sàn căn hộ chung cư cô đang thuê.
Trong phòng tắm, bàn chải đánh răng được chuẩn bị là loại phân hủy sinh học, làm từ tinh bột ngô. Kem đánh răng dạng viên có mùi như cỏ, dùng để thay thế loại thường chứa chất ổn định bề mặt polyethylene glycol, gốc dầu mỏ. Cô an tâm phần nào vì khăn tắm gia đình 100% làm từ cotton (sợi bông), còn xà phòng là loại từ cây gai dầu, dầu gội dạng bánh được sản xuất từ dầu hữu cơ.
Tuy nhiên, giáo sư Yuan Chen, Giám đốc Phòng thí nghiệm nghiên cứu carbon tiên tiến của Đại học Sydney, nói ngay cả khăn tắm của cô cũng có “dính líu” tới dầu mỏ. Bởi lẽ, để trồng bông hiệu quả, nông dân thường dùng rất nhiều phân bón. Phân đạm, loại phổ biến giàu nitro, được sản xuất từ than hoặc khí tự nhiên. Tức là, ngay cả những nguyên liệu thô sinh học dồi dào, quy trình sản xuất vẫn cần sự hỗ trợ từ các sản phẩm hóa dầu.
Hay với việc không dùng kem đánh răng loại thường, người dùng vẫn khó tránh chất polyethylene glycol, vốn phổ biến trong ngành công nghiệp mỹ phẩm, hiện diện trong sửa rửa mặt, kem dưỡng.
Với thử nghiệm của Caitlin, giáo sư Chen cho rằng “không khả thi và không chính xác về mặt khoa học”.
Caitlin vẫn kiên định thử thách bản thân. Do không thể dùng lược hay máy sấy tóc (cũng làm từ nhựa), cô lắc tóc qua lại nhiều lần để hong khô sau khi gội. Việc chọn quần áo khó hơn nhiều. Dù đã tránh sợi polyester, mọi thứ vẫn có cúc nhựa, dây chun hoặc khóa kéo. Cuối cùng, cô chọn áo phông sợi tre, áo len đan tay, chân váy gai dầu tái chế và dép làm từ chất liệu thực vật tổng hợp.
Bước vào quán mua một cốc latte yến mạch, cô nhận ra máy pha cà phê chứa đầy hạt nhựa và hạt cà phê có thể chở trên những chiếc tàu hàng ngốn dầu. Nhưng cô chẳng có phương án nào thay thế. Một cá nhân không thể tự trồng, xay cà phê, nuôi bò và vắt sữa, chưa kể vấn nạn khí thải chưa được ngành chăn nuôi giải quyết triệt để.
Tại trung tâm mua sắm, sản phẩm hóa dầu cũng ngập tràn với cốc cà phê, hộp đựng thức ăn mang đi và chai nước nhựa. Xe đẩy hàng chất đầy bao bì dùng một lần. Ngay cả ở siêu thị hữu cơ, nhiều loại trái cây và rau quả được bọc nhiều lớp nylon. Giáo sư Chen cho biết vấn đề của nền kinh tế là nhựa một lần quá rẻ. Trong khi đó, vật liệu sinh học đắt 2-3 lần, nhưng cũng chứa một số nguyên liệu hóa dầu, nhằm đảm bảo tính chống ẩm, giúp bảo quản thực phẩm.
Trưa, Caitlin dùng trứng hữu cơ, cải xoăn và rau thơm trong vườn nhà cùng bánh mì sourdough từ chợ nông sản địa phương. Cô và bạn trai ngồi dưới sàn nhà, tránh ngồi ghế vì chúng được phủ một lớp nhựa bóng.
Sau bữa ăn, cô dùng xe đạp điện đến chỗ làm. Tuy mũ bảo hiểm chứa xốp polystyrene và polycarbonate, lượng nhiên liệu hóa thạch này ít hơn nhiều so với xăng ôtô.
Do điện thoại làm từ nhựa, cô cũng hạn chế sử dụng. Mục đích dùng duy nhất là chụp ảnh cho cuộc thử nghiệm này. Do đó, cô không thể kiểm tra GPS để định vị tuyến đường cần đi, cũng không mở podcast nghe tin. Theo Chen, giải pháp đi lại bằng xe đạp, tàu hay bus thân thiện môi trường hơn xe cá nhân. Trường hợp phải đi máy bay, ghế thường sẽ ổn hơn, bởi khí thải chỉ bằng một phần năm ghế hạng thương gia.
Biên tập viên The Guardian bước vào tòa nhà làm việc với mái tóc chưa chải và đầu óc “tĩnh lặng như mặt hồ” vì không dùng điện thoại cập nhật thông tin. Thật không may, để lên văn phòng, cô cần dùng thẻ nhựa và đi thang máy. Văn phòng cô ngập tràn “đồ gốc dầu”, từ màn hình máy tính, bàn phím đến bút nhựa.
Cô cắm cúi viết báo bằng bút chì trên giấy tái chế, thi thoảng hỏi đồng nghiệp giờ, vì không thể sử dụng máy tính hoặc điện thoại.
Trở về nhà khi trời tối, cô dùng mì Ý cùng cá ngừ phi lê gói trong giấy, bày biện trên sàn nhà. Căn phòng được thắp sáng bằng nến sáp ong, tạo cảm giác ấm cúng, nhưng bất tiện. Than và khí vẫn chiếm phần lớn trong nguồn cung điện Australia. Trong khi ở nhà thuê, Caitlin không thể lắp pin năng lượng mặt trời.
Kết thúc một ngày chật vật tránh đồ hóa dầu, cô phát hiện ra cuộc sống của bản thân và mọi người xung quanh phụ thuộc vào nhiên liệu này một cách khủng khiếp. Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học, ông Chen cho rằng cách thế giới sử dụng các loại sản phẩm này sẽ thay đổi mạnh mẽ trong 5-10 năm tới. Ví dụ, các nước, gồm Australia, đang trên lộ trình điện hóa nhiều hơn, với xe điện, tàu hỏa, thậm chí là máy bay trong tương lai.
Còn với Caitlin, bài viết này là thử thách cuối cùng, khi cô viết tay và gõ lại bằng máy tính.
Ngoài ra, cơ quan quản lý cũng có thêm các giải pháp đồng bộ để tháo điểm nghẽn của du lịch mua sắm.
Dạo quanh khu vực chợ Bến Thành (phường Sài Gòn, TP.HCM) thời điểm ngày cuối tuần trong tháng 5, không khí không còn nhộn nhịp như các năm trước, đặc biệt là nhu cầu khách du lịch giảm hẳn.
Là tiểu thương chuyên bán đồ lưu niệm cho khách du lịch tại chợ, ông Nguyễn Điền Huân cho biết so với các năm ổn định trước dịch, hiện sức mua của khách du lịch ước tính giảm 30 - 40%, đặc biệt khách nước ngoài họ không còn mạnh dạn vung tiền như trước. Riêng nhóm khách trong khu vực Đông Nam Á mua nhiều hơn nhưng giá trị trên mỗi đơn hàng lại khá thấp, chỉ ưu tiên mua hàng giá rẻ.
"Lượng khách giảm nên lượng hàng tồn nhiều, chúng tôi phải hạn chế nhập vào. Điều này ảnh hưởng cả dây chuyền, ảnh hưởng đến người lao động", ông Huân đánh giá.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại diện chợ Bến Thành xác nhận sau cao điểm Tết, hiện lượng khách đến chợ có xu hướng giảm nhiều dẫn đến hoạt động kinh doanh tại chợ có phần trầm lắng hơn, đặc biệt các khu hàng không thiết yếu như đồ lưu niệm, vải vóc, đồ thời trang.
Theo ông Trần Thế Dũng - Tổng giám đốc Công ty CP lữ hành Vietluxtour, dù chúng ta hay ví von khách du lịch là một "ví di động" của kinh tế địa phương nhưng hiện các ví này vẫn chưa "mở hầu bao" đáng kể.
Đa số các công ty lữ hành chưa dám tự tin đưa các điểm mua sắm vào chương trình tour vì chưa có những trung tâm mua sắm đạt chuẩn, tạo được uy tín thương hiệu cho khách hàng. Trong khi đó, các nước xung quanh tổ chức chương trình du lịch mua sắm rất bài bản, người Việt đi nước ngoài mua sắm rất nhiều.
"Chúng ta cần có những trung tâm mua sắm lớn như outlet, chợ đêm, phố mua sắm đủ chuẩn. TP.HCM là địa phương có đủ điều kiện để thực hiện, nhưng hiện nay vẫn chưa có một outlet nào hay trung tâm thương mại đủ quy mô. Song song đó, cần liên kết giữa lữ hành, bán lẻ, sản xuất và địa phương để có những sản phẩm dấu ấn vùng miền", ông Dũng đề xuất.
Tại một hội thảo mới đây, bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), cho rằng để kích cầu mua sắm cần sớm có thêm giải pháp giúp người dân, du khách chi tiền.
Theo bà Thủy Tiên, số liệu Tổng cục Thống kê công bố ngày 6-1-2025, năm 2024 khách quốc tế chi tại Việt Nam khoảng 12,19 tỉ USD, trong khi người Việt chi ở nước ngoài khoảng 12,57 tỉ USD. Du khách đến Việt Nam hiện nay sẵn sàng chi mạnh tay cho các dịch vụ cốt lõi như ăn ở, đi lại, tham quan, nhưng lại tỏ ra cực kỳ "thắt lưng buộc bụng" khi mua sắm. Vấn đề là do chúng ta chưa cho họ được một lý do chính đáng để móc hầu bao.
"Cần nâng cấp hệ thống hoàn thuế VAT cho du khách; phát triển hệ thống miễn thuế và outlet đúng bản chất, quy hoạch lại các điểm bán lẻ tại các điểm du lịch trọng điểm; nghiên cứu mua sắm miễn thuế có kiểm soát tại các khu kinh tế. Mỗi điểm phần trăm chi phí mua sắm của du khách và người dân giữ lại được sẽ tương đương với hàng tỉ USD đổ thẳng vào dòng chảy lưu thông của nền kinh tế", bà Tiên đề xuất.
Ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, nhìn nhận muốn giữ chân được du khách, đặc biệt là khách nước ngoài, TP đang tính toán xây dựng hệ thống dữ liệu để quản lý và chứng minh được lịch sử mua sắm của khách hàng.
"Chúng ta có thể kết nối tất cả dữ liệu này lại thành một hệ thống chung của TP. Khi dòng dữ liệu được liên thông, hệ thống sẽ tự động ghi nhận và tích lũy điểm thưởng cho du khách dựa trên tổng chi tiêu của họ tại Việt Nam. Từ số điểm tích lũy được trên hệ thống chung, chúng ta có thể tung ưu đãi để hút khách, góp phần kích cầu tiêu dùng", ông Phương nói.
Ngoài ra, ngành công thương cũng lên kế hoạch kết hợp với siêu thị để thiết kế những gian hàng riêng dành cho sản phẩm chất lượng cao của TP. Điều này giúp các sản phẩm chất lượng có thêm đất sống, người dân, du khách có thêm sự lựa chọn để tin tưởng, để tăng chi tiêu.
Nhà mạng Viettel cho biết đã hỗ trợ thành công cho hơn 90% khách hàng thuộc diện phải xác thực thông tin. Hiện vẫn còn 5 triệu khách hàng, phần lớn là người già yếu và đồng bào vùng sâu, vùng xa.
VinaPhone còn khoảng 3 triệu thuê bao thuộc diện cần thực hiện xác thực theo quy định mới.
Nhà mạng Viettel cho biết đang dồn toàn bộ cho chặng nước rút hỗ trợ khoảng 5 triệu khách hàng còn lại, trong đó có nhiều người không sử dụng điện thoại thông minh và hạn chế trong việc tự thao tác công nghệ.
Nếu không được hỗ trợ kịp thời trước ngày 15-6, đây sẽ là nhóm khách hàng chịu phiền toái khi bị gián đoạn liên lạc đột ngột, mất đi công cụ kết nối duy nhất với người thân hoặc lực lượng y tế trong các tình huống khẩn cấp.
Trước đó nhà mạng này cũng đã "thần tốc" hoàn thành 90% thuê bao được xác thực.
Theo Viettel, phần lớn khách hàng đã chủ động ứng dụng công nghệ để tự xác thực qua My Viettel, Viettel Tammi hoặc VNeID.
Sự chủ động này không chỉ giúp khách hàng tiết kiệm thời gian, bảo vệ tài sản số của chính mình, mà còn trực tiếp "chia lửa", giảm tải áp lực cho hệ thống cửa hàng, tạo điều kiện để Viettel có thể tập trung nhân lực cho những nhiệm vụ khó khăn hơn ở chặng cuối.
Nhà mạng VinaPhone cũng cho biết đã có 18 triệu thuê bao hoàn thành xác thực thông tin và đang dồn lực cho con số 3 triệu thuê bao còn lại.
Để tạo thuận lợi tối đa cho khách hàng, nhà mạng VinaPhone cho biết đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp hỗ trợ trên phạm vi toàn quốc. Khách hàng có thể thực hiện xác thực trực tuyến thông qua ứng dụng My VNPT hoặc đến các điểm giao dịch của VinaPhone để được hướng dẫn và hỗ trợ trực tiếp.
Nhà mạng Viettel đã kích hoạt chiến dịch "tổng tiến công" 72 giờ cuối cùng.
Viettel các tỉnh/thành phố tăng cường các điểm hỗ trợ lưu động đến thôn bản, khu dân cư để hỗ trợ người dân. Hàng chục ngàn nhân viên Viettel trên toàn quốc làm việc xuyên đêm và không ngày nghỉ. Nhà mạng này cũng bố trí 50.000 điểm xác thực thuê bao để hỗ trợ khách hàng.
Viettel tiếp tục duy trì kênh hỗ trợ tận nhà qua tổng đài miễn phí 1800 8098 (bấm phím 0). Khách hàng cao tuổi, không thể đi lại chỉ cần gọi điện tới tổng đài cung cấp địa chỉ, nhân viên Viettel sẽ đến tận nhà phục vụ hoàn toàn miễn phí.
Song song đó các nhà mạng đều khuyến nghị mỗi người dùng nên dành ra 3 phút kiểm tra điện thoại của ông bà, bố mẹ và những người lớn tuổi xung quanh mình để kiểm tra và hỗ trợ xác thực thuê bao. Sự chung tay của người dùng sẽ giúp các nhà mạng tăng tốc ở giai đoạn cuối, hoàn thành mục tiêu đặt ra.
Ông Nguyễn Phi Lân, Vụ trưởng Vụ Dự báo Thống kê, Ổn định tiền tệ, tài chính (Ngân hàng Nhà nước) cho biết tại diễn đàn khơi thông dòng vốn, chiều 20/5.
Theo ông Lân, việc điều hành phải đặt trong mục tiêu ổn định vĩ mô, nên "không thể ưu tiên một lĩnh vực nào".
Theo Ngân hàng Nhà nước, năm 2025 tín dụng toàn nền kinh tế tăng trên 19%, trong khi huy động vốn chỉ khoảng 14%. Tính đến giữa tháng 5, dư nợ tín dụng đạt khoảng 19,4 triệu tỷ đồng, tăng 18,3% so với cùng kỳ, còn huy động vốn là 18 triệu tỷ đồng, tăng gần 14,9%.
"Khoảng cách giữa tăng trưởng huy động và tín dụng đang khá lớn. Nếu huy động tăng chậm hơn cho vay, ngân hàng sẽ chịu áp lực thanh khoản, ảnh hưởng khả năng cung ứng vốn cho nền kinh tế", ông Lân cho biết.
Vì vậy, việc định hướng tăng trưởng tín dụng khoảng 15% năm nay nhằm bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng và ổn định tài chính. Tuy nhiên, đây không phải mức "cứng", có thể điều chỉnh theo diễn biến thực tế.
Tại hội thảo, ý kiến từ Hiệp hội bất động sản TP HCM và cộng đồng doanh nghiệp cho rằng cần nới room tín dụng, phân loại phân khúc nhà ở và ưu tiên vốn cho nhà ở phục vụ nhu cầu thực.
Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội bất động sản TP HCM (HoREA), sau giai đoạn khó khăn về pháp lý, thách thức lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay là tiếp cận vốn.
Ông nhận định dòng vốn ngân hàng vẫn là "bà đỡ" quan trọng, doanh nghiệp sẽ gặp khó khi bị tín dụng bị siết, ảnh hưởng nguồn cung ra thị trường.
Cùng quan điểm, ông Trần Văn Hiếu, Tổng giám đốc OBC Holding, nói ngân hàng cần phân loại bất động sản theo từng phân khúc, thay vì quản lý chung. Theo đó, nhà ở phục vụ nhu cầu thực, đặc biệt phân khúc vừa túi tiền, không nên chịu cùng mặt bằng tín dụng với bất động sản cao cấp và nghỉ dưỡng.
"Điều này làm gia tăng chi phí vốn và tạo áp lực lên giá nhà. Vì vậy, cần có cơ chế tín dụng phù hợp hơn cho phân khúc nhà ở phục vụ nhu cầu ở thực", ông Hiếu nói.
Phản hồi các ý kiến này, ông Nguyễn Phi Lân cho hay dòng vốn vào bất động sản vẫn tăng cao hơn mức bình quân của nền kinh tế. Điều này cho thấy hệ thống ngân hàng đang dành nguồn lực đáng kể cho thị trường.
Đại diện cơ quan điều hành cũng nhấn mạnh việc phân bổ tín dụng phải đặt trong tổng thể nền kinh tế, tránh tập trung quá lớn vào một lĩnh vực, gây khó khăn tiếp cận vốn cho các ngành khác, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.
"Không thể chỉ nhìn ở góc độ doanh nghiệp bất động sản mà phải cân bằng giữa các ngành nghề", ông Lân nói, thêm rằng cơ quan quản lý đang rà soát đề xuất phân loại từng phân khúc bất động sản để có chính sách tín dụng phù hợp.
Ở góc độ tài chính, ông Nguyễn Đức Thuận, Giám đốc Khối Đầu tư và Chiến lược Tập đoàn HASCO Holdings, cho rằng về lâu dài thị trường bất động sản cần giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Các doanh nghiệp địa ốc nên phát triển đồng thời 4 trụ cột vốn gồm tín dụng, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư và vốn quốc tế.
Theo ông Thuận, tín dụng ngân hàng nên gắn với chất lượng pháp lý dự án và dòng tiền thay vì chỉ dựa vào tài sản bảo đảm. Cùng với đó, cơ quan quản lý cần thúc đẩy thị trường trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư để mở rộng vốn dài hạn, tăng thu hút vốn ngoại thông qua minh bạch hóa và mua bán sáp nhập (M&A).
