Thông thường, vệ tinh quan sát Trái đất sẽ chụp hàng loạt ảnh, truyền dữ liệu về các trung tâm điều khiển rồi mới được xử lý bằng thuật toán AI hoặc con người.
Các nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy phản lực (JPL) của NASA phối hợp với công ty Loft Orbital để phát triển hệ thống NAVI-Orbital và thử nghiệm trên vệ tinh YAM-9, theo trang ScienceAlert ngày 1-7.
Điểm đặc biệt của hệ thống là tích hợp mô hình ngôn ngữ – thị giác (VLM) AI Gemma 3 của Google DeepMind ngay trên vệ tinh, có khả năng đồng thời xử lý văn bản và hình ảnh nhưng đủ nhỏ để hoạt động trên phần cứng có tài nguyên hạn chế ngoài không gian.
Người vận hành chỉ cần đưa ra yêu cầu bằng ngôn ngữ tự nhiên, tương tự khi trò chuyện với ChatGPT hay Gemini.
Ví dụ, họ có thể yêu cầu vệ tinh “tìm tất cả các đầu mối đường sắt trong quốc gia này” hoặc “phát hiện những khu vực có dấu hiệu cháy rừng”. AI sẽ tự phân tích hình ảnh, xác định đối tượng cần tìm và chỉ gửi kết quả quan trọng về Trái đất.
Vệ tinh cũng được thiết kế để có thể đảm nhận nhiều nhiệm vụ khác nhau chỉ bằng cách thay đổi câu lệnh, thay vì phải cập nhật lại toàn bộ phần mềm như trước.
Trong các thử nghiệm trên mặt đất với gần 8.000 bức ảnh, AI đạt độ chính xác khoảng 88,2% khi phân loại các khu dân cư, bãi biển, vùng nông nghiệp hay khu vực đồi núi.
Hệ thống cũng đã thực hiện thành công hai lần quan sát trực tiếp trên quỹ đạo và sẽ tiếp tục được thử nghiệm trong thời gian tới.
Các nhà nghiên cứu cho rằng nếu triển khai khoảng 100 vệ tinh tương tự, có thể hình thành một mạng lưới giám sát toàn cầu gần như theo thời gian thực.
Công nghệ này hứa hẹn hỗ trợ phát hiện nhanh cháy rừng, lũ lụt, tràn dầu, theo dõi hoạt động tại cảng biển hoặc khu vực biên giới mà không cần truyền toàn bộ dữ liệu hình ảnh về Trái đất.
Xa hơn, AI dạng này còn có thể được tích hợp trên các tàu thăm dò Mặt trăng hoặc sao Hỏa, đóng vai trò như một trợ lý thông minh giúp phi hành gia tương tác bằng giọng nói và đưa ra quyết định ngay tại hiện trường.
Pin lithium hiện được sử dụng rộng rãi, nhưng chi phí cao, vấn đề chuỗi cung ứng và nguy cơ cháy nổ khiến chúng không phải là lựa chọn lý tưởng cho lưu trữ năng lượng quy mô lớn. Mới đây, các nhà nghiên cứu tại Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc đã công bố một bước tiến quan trọng trong việc phát triển pin dòng chảy hoàn toàn bằng sắt, hay còn gọi pin sắt, được chế tạo từ các vật liệu rẻ tiền và dồi dào, cùng với chất điện phân gốc nước không gây nguy hiểm.
Theo bài báo đăng trên tạp chí Advanced Energy Materials, loại pin này có khả năng hoạt động hơn 6.000 chu kỳ sạc-xả mà không bị suy giảm dung lượng đáng kể, tương đương khoảng 16 năm sử dụng hằng ngày. Mặc dù sắt có giá thành thấp hơn gần 80 lần so với lithium ở dạng thô, chi phí cho hệ thống lưu trữ năng lượng bằng dòng chảy sắt không rẻ hơn 80 lần so với hệ thống lithium do các yếu tố như bể chứa, màng lọc, máy bơm và thiết bị điện tử.
Khác với các pin trong máy tính xách tay hay xe điện, pin dòng chảy sử dụng chất điện phân dạng lỏng được chứa trong các bể bên ngoài và được bơm qua các cell pin. Vì vậy, công nghệ này phù hợp hơn cho các trang trại lưu trữ năng lượng mặt trời và gió.
Mặc dù pin sắt đã được nghiên cứu trong nhiều năm, chúng gặp phải các vấn đề như suy giảm hiệu suất và khả năng đảo ngược kém. Để khắc phục, nhóm nghiên cứu đã thiết kế lại chất điện phân ở cấp độ phân tử, tạo ra hợp chất giúp bảo vệ trung tâm sắt và giảm thiểu sự tấn công của hydroxit. Việc sử dụng chất điện phân gốc nước cũng giúp loại bỏ nguy cơ cháy nổ do không sử dụng dung môi hữu cơ dễ cháy.
Trong khi kết quả thí nghiệm rất hứa hẹn, chúng chưa chắc đã áp dụng tốt cho các hệ thống thương mại và hiện chưa có dự án thí điểm hay lộ trình sản xuất nào được công bố. Mặc dù vậy, nếu công nghệ này có thể được mở rộng quy mô, sắt giá rẻ có thể trở thành một giải pháp tiềm năng cho việc lưu trữ năng lượng tái tạo khi mặt trời không chiếu sáng và gió nhẹ.
"Trước khi có AI, không ít người ở Thung lũng Silicon thường cười cợt, đùa giỡn khi ai đó có ý tưởng nghe có vẻ đột phá, nhưng lại thiếu chuyên môn kỹ thuật để biến tầm nhìn thành hiện thực", Sam Altman nói tại sự kiện Stripe Sessions ở San Francisco (Mỹ) ngày 30/4.
Altman từng có thời gian lãnh đạo Y Combinator (YC), vườn ươm khởi nghiệp nổi tiếng tại Thung lũng Silicon, trước khi làm CEO OpenAI, cho rằng từ khi có AI, năng lực kỹ thuật không còn quan trọng như trước đây nữa. Thay vào đó, ý tưởng mới là thứ tạo nên sự đột phá.
Theo Altman, có những người muốn thành lập công ty và họ thường nói: 'Tôi có một ý tưởng tuyệt vời'. 'Tôi sẽ không nói cho ai biết đó là gì'. 'Tôi có ý tưởng hay nhất'. 'Tôi chỉ cần một lập trình viên để xây dựng nó cho tôi và sau đó tôi sẽ thành công rực rỡ'... "Và mỗi khi như vậy, chúng tôi thường chế giễu những người đó. "Rồi đột nhiên, AI đã khiến mọi thứ giống như sự trả thù từ những người tạo ra ý tưởng vậy", Altman nói.
Altman lý giải, trong một thời gian dài, yếu tố quan trọng nhất mà ông, YC và cả ngành công nghệ tìm kiếm ở một đội ngũ sáng lập, là tài năng kỹ thuật. Giờ đây, điều đó vẫn quan trọng, nhưng ông cho biết bản thân muốn đầu tư vào những người thực sự hiểu sâu sắc người dùng, không cần phải biết lập trình. "Đó là một sự thay đổi lớn", ông nhấn mạnh.
Dù OpenAI và ChatGPT giúp Altman trở nên nổi tiếng, khối tài sản ban đầu của ông hiện nay chủ yếu đến từ những khoản đầu tư vào Reddit, Stripe và Airbnb, theo Business Insider. Đến nay, ông tiếp tục là một nhà đầu tư năng nổ vào các công ty khởi nghiệp, ngay cả khi đang điều hành OpenAI.
Nhắc đến việc nhiều nhà đầu tư tiềm năng muốn đứng ngoài cuộc để theo dõi sự phát triển của AI, Altman cho rằng đó là bước đi sai lầm. "Tôi nghĩ, để làm bất cứ điều gì lúc này với tầm nhìn 10 năm, chúng ta đòi hỏi phải thực sự tạm gác lại sự hoài nghi", ông nói thêm.
Hồi đầu năm nay, Altman cũng cho biết OpenAI đang tìm kiếm những nhân sự không cần có nền tảng về kỹ thuật, nhưng phải "có gu". Viết trên X, ông đánh giá các nhóm nghiên cứu tốt nhất "được xây dựng dựa trên bối cảnh, gu và sự nhạy bén thực sự về hướng đi tiếp theo của lĩnh vực. Tuyển dụng nghiên cứu là tìm kiếm những người sẽ thúc đẩy lĩnh vực phát triển, không chỉ đơn thuần là lấp đầy vị trí".
Theo Fortune, một số ông trùm công nghệ khác, bao gồm Paul Graham, nhà đồng sáng lập Y-Combinator, cũng đồng tình với quan điểm trên. Graham là một trong những người đầu tiên bình luận về tầm quan trọng của phẩm chất này. Từ năm 2002, ông đã khẳng định "gu" không mang tính khách quan và " cần có gu tốt để tạo ra những thứ tốt" trong một bài luận. Dane Knecht, Giám đốc công nghệ Cloudflare, cũng khẳng định gu sẽ là yếu tố tạo nên sự khác biệt trong lĩnh vực kỹ thuật năm nay và trong tương lai.
Sau hàng thập kỷ khiến người dùng 'khốn khổ' vì tự ý thay thế các driver đồ họa mới nhất bằng phiên bản cũ kỹ, Microsoft cuối cùng đã công bố chính sách mới nhằm trả lại sự ổn định cho các dàn máy PC.
Đối với cộng đồng game thủ và những người làm đồ họa chuyên nghiệp, Windows Update (WU) từ lâu trở thành một 'nỗi sợ' thầm lặng. Thay vì là công cụ giữ cho hệ thống luôn mới nhất, WU thường xuyên tự động cài đè các driver 'chính thức' đã lỗi thời lên trên những bản phát hành mới nhất từ nhà sản xuất (OEM). Kết quả là hiệu năng sụt giảm, khung hình giật lag và hàng loạt lỗi hệ thống không đáng có xuất hiện ngay sau khi máy tính báo cập nhật thành công.
Microsoft thừa nhận logic hiện tại của Windows chỉ quan tâm đến việc tìm driver "được xếp hạng cao nhất" trong kho dữ liệu của hãng mà hoàn toàn ngó lơ ngày phát hành của driver đó. Điều này biến quy trình cập nhật trở thành một canh bạc đầy rủi ro.
Để giải quyết triệt để tình trạng này, Microsoft đang triển khai một chính sách nhận diện ID phần cứng (HWID) thông minh hơn. Thay vì sử dụng bộ mã định danh chung chung, hệ thống mới sẽ kết hợp nhiều chỉ số chi tiết của máy tính để xác định chính xác cấu hình thiết bị.
Thay đổi cốt lõi nằm ở chỗ Windows Update giờ đây sẽ biết cách 'nhường nhịn'. Nếu hệ thống phát hiện người dùng đã cài đặt bộ phần mềm mới hơn từ nhà sản xuất phần cứng, nó sẽ tự động bỏ qua việc đẩy các bản cập nhật cũ, tránh gây xung đột và hạ cấp hiệu năng. Trước mắt, thay đổi này sẽ được ưu tiên áp dụng riêng cho driver hiển thị (đồ họa) - bộ phận nhạy cảm nhất của một chiếc máy tính hiện đại.
Dự kiến, chính sách mới này sẽ chính thức trở thành một phần của trải nghiệm Windows tiêu chuẩn vào quý 4/2026 hoặc đầu năm 2027. Tuy nhiên, Microsoft lưu ý rằng thay đổi này sẽ áp dụng ưu tiên cho các driver dành cho các thiết bị và phần cứng mới ra mắt.
Trong thời gian chờ đợi, các chuyên gia công nghệ vẫn đưa ra lời khuyên rằng nếu đang sở hữu bản quyền Windows 10 hoặc 11 Pro, hãy chủ động tắt tính năng tự động cập nhật driver thông qua Windows Update. Đây vẫn là cách an toàn nhất để bảo vệ chiếc card đồ họa của bạn cho đến khi chính sách mới của Microsoft được phủ sóng toàn cầu.
