Nhiều người lầm tưởng ô nhiễm không khí chỉ gây hại cho đường hô hấp. Tuy nhiên, các nghiên cứu y khoa những năm gần đây chỉ ra rằng, bụi mịn PM2.5 với kích thước siêu nhỏ khi đi sâu vào phổi có thể xuyên qua phế nang, lọt thẳng vào mao mạch và theo tuần hoàn máu lưu thông khắp cơ thể, gây tổn thương cho cả năm cơ quan nội tạng.
Trong chương trình “Bác sĩ ơi, chuẩn đấy!”, Đài Loan, Trung Quốc, các chuyên gia từng thảo luận về việc ô nhiễm không khí không chỉ kích phát cơn hen suyễn hay các bệnh lý về phổi, mà còn thông qua đường máu gây ra các tổn thương viêm mãn tính cho hệ tim mạch cùng nhiều cơ quan khác. Ngay cả thận – cơ quan chịu trách nhiệm thải độc cho cơ thể – cũng không thể thoát khỏi tác động độc hại này.
Bụi mịn PM2.5 “luồn lách” khắp nơi, theo máu tàn phá toàn cơ thể
Bụi mịn PM2.5 có đường kính siêu nhỏ, chỉ bằng 1/20 sợi tóc, khiến lông mũi và lớp niêm mạc đường hô hấp hoàn toàn bất lực trong việc ngăn chặn. Khi các hạt vi bụi mang theo hóa chất độc hại này tiến vào phế nang – nơi tận cùng của lá phổi – chúng sẽ trực tiếp xâm nhập vào mao mạch, rồi theo dòng máu từ tâm thất trái co bóp đi nuôi khắp cơ thể.
Thận vốn là cơ quan hoạt động liên tục 24 giờ mỗi ngày để lọc máu. Khi phải đối mặt với tình trạng viêm mãn tính toàn thân và các bệnh lý về mạch máu do PM2.5 gây ra, gánh nặng lên thận sẽ tăng lên rõ rệt. Lâu dần, điều này sẽ làm tổn hại nghiêm trọng đến chức năng lọc của cầu thận.
Tiếng kêu cứu từ suy giảm chức năng thận
Ở giai đoạn đầu, bệnh thận thường không gây ra cảm giác đau đớn rõ ràng. Do đó, chúng ta cần nâng cao cảnh giác, quan sát kỹ những tín hiệu cảnh báo nhỏ nhất từ cơ thể. Trong lâm sàng, các bác sĩ thường áp dụng câu thần chú 5 chữ giúp người dân tự kiểm tra sức khỏe của thận tại nhà, bao gồm: “Bọt – Phù – Cao – Thiếu – Mệt”.
Bọt (Tiểu bọt): Nước tiểu xuất hiện lượng bọt lớn, dày đặc và bọt vẫn keo đặc, không tan sau khi xả nước hoặc để yên trong 10 phút (dấu hiệu của tiểu đạm/protein niệu).
Phù (Sưng phù): Hai chi dưới (bàn chân, cẳng chân) hoặc mí mắt bị sưng phù, khi ấn xuống để lại vết lõm và không thể đàn hồi trở lại ngay lập tức.
Cao (Huyết áp cao): Chỉ số huyết áp tăng cao một cách vô cớ.
Thiếu (Thiếu máu): Do thận không thể tiết ra đủ hormone Erythropoietin (EPO) để kích thích tạo hồng cầu bình thường, dẫn đến tình trạng thiếu máu, từ đó gây ra các triệu chứng lạnh tay chân và chóng mặt.
Mệt (Mệt mỏi): Cơ thể luôn cảm thấy mệt mỏi bất thường, tinh thần uể oải suốt cả ngày.
Trước mối đe dọa từ ô nhiễm không khí và sự mệt mỏi thường nhật, nhiều người thường rơi vào lối mòn tư duy: “Ăn một bữa thật thịnh soạn để tẩm bổ”, thậm chí mù quáng theo đuổi chế độ ăn giàu protein (đạm). Thế nhưng, đây lại chính là quả mìn giấu mặt gây hại cho thận.
Lượng protein dư thừa sau khi chuyển hóa trong cơ thể sẽ sản sinh ra một lượng lớn chất thải chứa nitơ, chuyển hóa thành các độc tố ure máu đáng sợ, làm tăng vọt áp lực vận hành quá tải cho thận.
Các bác sĩ chuyên khoa thận cảnh báo, để bảo vệ thận hàng ngày, người dân cần nằm lòng nguyên tắc “2 nhiều, 4 ít”: Vận động nhiều hơn, uống nhiều nước hơn; đồng thời giảm lượng tiêu thụ quá mức của natri (muối), photpho, kali và protein. Tuyệt đối không nhẹ dạ tin vào các loại thuốc Đông y, thảo dược không rõ nguồn gốc thì mới có thể kéo dài “tuổi thọ” cho cân bằng của thận.
Những loại rau củ giúp thận “đại tổng vệ sinh”
Ngay trong chương trình, chuyên gia dinh dưỡng Triệu Hàm Dĩnh khuyên rằng, trong thực đơn hàng ngày, chúng ta nên ưu tiên lựa chọn các thực phẩm giàu chất xơ và chứa hàm lượng chất chống oxy hóa cao nhằm hỗ trợ thận quét sạch độc tố mỗi ngày.
Vào những thời điểm giao mùa khi ô nhiễm không khí xảy ra thường xuyên, bên cạnh việc đeo khẩu trang đúng cách khi ra ngoài và bật máy lọc không khí trong nhà để ngăn chặn các hạt bụi độc hại, chúng ta càng cần phải bổ sung đủ nước để đào thải các chất cặn bã.
Thiết lập một chế độ sinh hoạt điều độ cùng thói quen ăn uống lành mạnh chính là cách phòng ngự chủ động từ trong ra ngoài, giúp cơ thể tránh xa cuộc khủng hoảng suy thận.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tuổi thọ của người dân Hàn Quốc tăng nhanh trong giai đoạn 2000-2021, với mức tăng 7,94 năm.
Đằng sau con số này không chỉ là sự phát triển của hệ thống y tế, mà còn là những thói quen đời sống được duy trì từ trường học, gia đình đến cộng đồng.
Ăn nhiều rau từ trường học
Theo Health, khi đến thăm một trường học tại Hàn Quốc vào giờ ăn trưa, nhà báo Kara Swisher cho biết bà ngạc nhiên khi thấy khay cơm của học sinh có xà lách cuốn, salad củ cải và hẹ, kim chi cùng trái cây theo mùa.
Theo chuyên gia dinh dưỡng học đường Yeonju Kim, trẻ em Hàn Quốc thường được cung cấp bữa trưa miễn phí tại trường. Những bữa ăn này được tính toán về dinh dưỡng, đồng thời giúp trẻ làm quen với rau củ, thực phẩm lên men và thói quen ăn uống cân bằng từ sớm.
Các chế độ ăn giàu rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, protein và chất béo lành mạnh, như chế độ ăn Địa Trung Hải hay chế độ ăn MIND, được nhiều nghiên cứu ghi nhận có liên quan đến tuổi thọ cao hơn và nguy cơ suy giảm nhận thức thấp hơn.
Vận động và kết nối xã hội
Không chỉ ăn uống, người Hàn Quốc còn duy trì lối sống năng động dưới nhiều hình thức.
Khi nghiên cứu về nhóm “SuperAgers”, những người cao tuổi vẫn duy trì trí nhớ và khả năng nhận thức tốt, bác sĩ Geon-Ha Kim, nhà khoa học thần kinh tại Trung tâm Y tế Đại học Nữ sinh Ewha ở Seoul, cho rằng tập thể dục, giao tiếp xã hội và tham gia các hoạt động là những yếu tố quan trọng.
Tập thể dục đều đặn, nhất là các hoạt động làm tăng nhịp tim và nhịp thở, có liên quan đến việc giảm nguy cơ tử vong sớm. Trong khi đó, cô đơn và cô lập xã hội lại là yếu tố bất lợi cho sức khỏe. Một nghiên cứu năm 2023 chỉ ra những người thường xuyên cảm thấy cô đơn có nguy cơ tử vong sớm cao hơn 32%.
Bên cạnh vận động thể chất, việc tham gia các hoạt động nghệ thuật, văn hóa, học kỹ năng mới hoặc duy trì kết nối xã hội cũng được cho là giúp làm chậm quá trình lão hóa.
Chủ động phòng bệnh từ sớm
Yếu tố thứ ba là chăm sóc sức khỏe chủ động. Hàn Quốc được đánh giá có hệ thống y tế chú trọng điều trị sớm và phòng ngừa bệnh tật. Người dân có xu hướng đi khám, xin tư vấn y tế ngay cả khi chỉ có triệu chứng nhẹ như sổ mũi, đau lưng hoặc mệt mỏi kéo dài.
Theo bác sĩ Karen Studer, Trưởng khoa Y học dự phòng tại Trường Y khoa Đại học Loma Linda, nhiều hệ thống y tế hiện vẫn đặt nặng điều trị bệnh hơn là phòng bệnh.
Trong khi đó, phòng ngừa từ sớm thông qua khám định kỳ, tiêm vaccine, kiểm soát cân nặng, ăn uống lành mạnh, vận động và ngủ đủ giấc có thể giúp giảm nhiều rủi ro sức khỏe về sau.
Các chuyên gia cho rằng không cần bắt đầu bằng những thay đổi quá lớn. Một phần rau mỗi ngày, một buổi đi bộ ngắn, giảm một ly rượu, ngủ sớm hơn hoặc duy trì kiểm tra sức khỏe định kỳ đều có thể là bước khởi đầu.
“Bạn có thể bắt đầu từ những điều nhỏ bé. Và chỉ cần những thói quen nhỏ có thể dẫn đến những thay đổi lớn”, bác sĩ Karen Studer chia sẻ.
Các chuyên gia tại Đại học Kentucky (Mỹ), trong bài đăng trên trang tin khoa học Scitechdaily gần đây, đã kêu gọi mọi người hãy bớt ngồi, đứng lên và vận động nhiều hơn để ngăn ngừa ung thư.
Các nghiên cứu quy mô lớn đã liên tục chỉ ra rằng những người năng động ít có nguy cơ mắc ung thư vú, đại tràng, phổi, thận, nội mạc tử cung, thực quản, bàng quang và dạ dày.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Journal of the National Cancer Institute của Viện Ung thư Quốc gia Mỹ đã tổng hợp dữ liệu từ 43 nghiên cứu, với tổng cộng 68.936 bệnh nhân ung thư, nhằm đánh giá mối liên hệ giữa lối sống ít vận động và nguy cơ mắc ung thư. Kết quả cho thấy việc dành quá nhiều thời gian ngồi xem ti vi có liên quan đến nguy cơ cao hơn mắc ung thư đại tràng, ung thư nội mạc tử cung và ung thư phổi.
Cụ thể, so với nhóm dành nhiều thời gian xem ti vi nhất, những người xem ít nhất có nguy cơ mắc ung thư đại tràng thấp hơn 54%, nguy cơ ung thư nội mạc tử cung thấp hơn 66% và nguy cơ ung thư phổi thấp hơn 21%.
Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy nguy cơ ung thư tăng dần theo thời gian ngồi. Cứ mỗi 2 giờ ngồi thêm mỗi ngày, nguy cơ ung thư đại tràng tăng 8%, nguy cơ ung thư nội mạc tử cung tăng 10% và nguy cơ ung thư phổi tăng 6%, cho thấy việc cắt giảm thời gian ngồi có thể mang lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe.
Nghiên cứu do Viện Ung thư Quốc gia Mỹ và Đại học Oxford (Anh) thực hiện bao gồm 85.394 người tham gia, ở độ tuổi trung bình là 63, cho thấy lười vận động có liên quan đến 13 loại ung thư.
Kết quả khẳng định tăng cường đi bộ là cách dễ nhất để ngăn ngừa ung thư. Cụ thể, đi bộ 7.000 bước mỗi ngày giúp giảm 11% nguy cơ mắc ung thư so với đi 5.000 bước. Nếu đi 9.000 bước mỗi ngày, thì mức giảm tăng lên 16%.
Đáng chú ý, những người vận động nhiều nhất có nguy cơ mắc ung thư thấp hơn 26% so với những người lười vận động nhất.
Các chuyên gia khuyến nghị người lớn nên tập thể dục ít nhất 150 phút với cường độ vừa phải hoặc 75 phút với cường độ mạnh mẽ mỗi tuần. Các bài tập cường độ vừa phải bao gồm đi bộ nhanh, tập yoga và làm vườn. Các hoạt động mạnh mẽ bao gồm chạy bộ, bơi lội, nhảy dây và đạp xe nhanh.
Tuy nhiên, bất kỳ mức độ hoạt động thể chất nào cũng có lợi cho sức khỏe, ngay cả những lần đi bộ ngắn, đi bộ sau bữa ăn hoặc leo cầu thang. Và bài tập hiệu quả nhất là bài tập mà bạn có thể thực hiện đều đặn, theo Scitechdaily.
Ngày 1.6, Cục Quản lý dược (Bộ Y tế) đã thông báo đình chỉ lưu hành, thu hồi toàn quốc 2 lô sản phẩm: nước rửa tay bảo vệ da sạch tay làm bếp Botanika, chai 500 g, trên nhãn ghi: số lô 706, hạn sử dụng: 10.10.2028 và sữa tắm nước hoa Xmen for boss intense, chai 180 g, trên nhãn ghi: số lô: D46; hạn sử dụng: 30.7.2028.
Hai sản phẩm do Công ty cổ phần Marico South East Asian đưa ra thị trường và sản xuất (tại KCN Sóng Thần 1, TP.HCM). Lý do thu hồi: sản phẩm mỹ phẩm lưu thông có công thức không đúng như hồ sơ đã công bố.
Trước đó, trong tháng 5, Cục Quản lý dược yêu cầu đình chỉ lưu hành, thu hồi toàn quốc hơn 500 sản phẩm.
Trong đó, có 511 sản phẩm của Công ty TNHH mỹ phẩm Việt Hương (Cụm Công nghiệp làng nghề Tân Triều, Hà Nội).
Lý do thu hồi: công ty không triển khai áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo bộ nguyên tắc, tiêu chuẩn thực hành tốt sản phẩm mỹ phẩm (CGMPASEAN) theo quy định của pháp luật.
Các sản phẩm gồm: sữa tắm, tinh chất sáng da, kem dưỡng, dầu gội phủ bạc..
Ngoài ra, Cục Quản lý dược thông báo đình chỉ lưu hành, thu hồi toàn quốc lô sản phẩm kem chống nắng Antisun (số tiếp nhận PCB: 0402/24/CBMP-LA ngày 19.3.2024), số lô 0124DH, ngày sản xuất 15.3.2024, do Công ty TNHH sản xuất dược mỹ phẩm Tami natural home (KCN Tân Đức, tỉnh Tây Ninh) đưa ra thị trường.
Lý do thu hồi, tiêu hủy: có thành phần công thức không đúng với thành phần công thức trong hồ sơ công bố sản phẩm.
Với lý do tương tự, Cục Quản lý dược cũng đình chỉ lưu hành, thu hồi toàn quốc lô sản phẩm Whitening sheet mask greentea, mặt nạ dưỡng trắng da, số lô 5050501, ngày sản xuất 5.5.2025, do Công ty cổ phần TVR (địa chỉ tại KCN Long Hậu, xã Cần Giuộc, tỉnh Tây Ninh) đưa ra thị trường.
Cục Quản lý dược cũng đình chỉ lưu hành, thu hồi toàn quốc lô sản phẩm sữa rửa mặt Nhật Việt Cosmetics trà xanh tinh chất serum, tuýp 100 ml, số lô 4, HSD 15.9.2028, của Công ty TNHH một thành viên sản xuất và thương mại mỹ phẩm Nhật Việt (P.Hiệp Bình, TP.HCM), do không đạt tiêu chuẩn chất lượng về chỉ tiêu pH.
