Có hai nhóm bệnh gan nhiễm mỡ chính là gan nhiễm mỡ do rượu và gan nhiễm mỡ không do rượu. Từ năm 2023, thuật ngữ gan nhiễm mỡ không do rượu được thay thế bằng bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD).
BSCKII Dương Quốc Bảo, Phó Trưởng khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Đa khoa Đống Đa (Hà Nội), cho biết bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa ngày càng gặp nhiều ở người thừa cân, béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc tăng huyết áp. Bệnh thường diễn biến âm thầm, ít triệu chứng rõ ràng.
Bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa được chẩn đoán như thế nào?
Chẩn đoán bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa không chỉ dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ. Khi thăm khám, bác sĩ sẽ đánh giá các yếu tố nguy cơ chuyển hóa như thừa cân, béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, đồng thời khai thác tiền sử bệnh và các nguyên nhân khác có thể gây tổn thương gan.
Các xét nghiệm máu thường được sử dụng để kiểm tra men gan, chức năng gan, đường huyết và mỡ máu. Bên cạnh đó, siêu âm bụng là phương pháp phổ biến giúp phát hiện tình trạng gan nhiễm mỡ. Trong một số trường hợp, có thể cần thêm các thăm dò chuyên sâu hơn để đánh giá mức độ xơ hóa gan và nguy cơ tiến triển bệnh.
Vì sao cần phát hiện sớm bệnh?
Theo BS Bảo, bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa có thể tồn tại trong thời gian dài mà không gây biểu hiện rõ rệt. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe, xét nghiệm thấy men gan tăng hoặc siêu âm phát hiện gan nhiễm mỡ.
Điều đáng lưu ý là không phải mọi trường hợp gan nhiễm mỡ đều giống nhau. Có trường hợp chỉ tích tụ mỡ đơn thuần, nhưng cũng có trường hợp đã có viêm gan hoặc xơ hóa gan. Vì vậy, việc thăm khám sớm giúp đánh giá đúng mức độ bệnh và có kế hoạch theo dõi phù hợp.
Điều trị bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa như thế nào?
Nền tảng quan trọng nhất trong điều trị bệnh là thay đổi lối sống và kiểm soát các rối loạn chuyển hóa đi kèm. Mục tiêu là giảm mỡ trong gan, hạn chế tổn thương gan tiến triển và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Các biện pháp thường được nhấn mạnh gồm điều chỉnh chế độ ăn hợp lý, duy trì cân nặng phù hợp, tăng cường vận động thể lực và kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp, mỡ máu.
“Không phải trường hợp nào cũng cần dùng thuốc đặc hiệu cho gan. Tùy từng tình trạng cụ thể, bác sĩ sẽ có hướng theo dõi và điều trị phù hợp”, BS Bảo nhấn mạnh.
Bạn nên đi khám khi từng được thông báo có gan nhiễm mỡ trên siêu âm, men gan tăng hoặc có các yếu tố nguy cơ như béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp. Ngoài ra, nếu thường xuyên mệt mỏi, đầy tức vùng hạ sườn phải, tăng cân, tăng vòng bụng hoặc có bất thường trong các lần kiểm tra sức khỏe, bạn cũng nên được đánh giá sớm.
Dấu hiệu thường gặp của bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa
Ở giai đoạn đầu, bệnh thường không có triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện rất mơ hồ. Một số người bệnh có thể có những biểu hiện khá mơ hồ như:
– Mệt mỏi kéo dài.
– Ăn uống kém, chậm tiêu.
– Tăng cân, tăng vòng bụng.
– Cảm giác đầy tức nhẹ vùng hạ sườn phải.
Tuy nhiên, theo BS Bảo, đây đều là những dấu hiệu không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với các rối loạn thông thường khác. Vì vậy, người dân không nên chờ đến khi có triệu chứng rõ mới đi khám. Chủ động thăm khám khi có yếu tố nguy cơ hoặc bất thường về gan là bước quan trọng để phát hiện sớm, đánh giá đúng mức độ tổn thương, từ đó có hướng điều trị phù hợp.
Thảo mũm mĩm từ nhỏ nhưng cân nặng vẫn trong mức kiểm soát. Ra trường đi làm, áp lực công việc, quỹ thời gian eo hẹp khiến cô dần bỏ thói quen vận động, thường xuyên ăn ở ngoài và ít nấu nướng. Trong một năm, Thảo tăng 20 kg, kéo theo hàng loạt vấn đề sức khỏe.
Nặng 90 kg, cao 1,57 m, BMI khoảng 36,5 - mức béo phì độ 2. Sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của Thảo suy giảm rõ rệt. Thảo mắc hội chứng buồng trứng đa nang khiến chu kỳ kinh nguyệt rối loạn nghiêm trọng. Ngoài ra, cô bị mỡ máu cao, đường huyết tăng, xuất hiện gai đen ở cổ và nách khiến vùng da thâm sạm sần sùi.
"Nhiều người tưởng tôi bị bẩn lâu ngày không kỳ cọ, khiến tôi rất xấu hổ", Thảo nói. Gai đen là tình trạng thường gặp ở người béo phì, tức da ở nách và cổ xuất hiện các vệt sần sùi giống gai.
Cô ngủ ngáy lớn do béo, nhiều đêm tỉnh giấc bởi cảm giác nghẹt thở, hụt hơi. "Nỗi sợ chết đột ngột ở tuổi 26 vì ngưng thở khi ngủ bám lấy tôi mỗi đêm", cô kể, thêm rằng nhận ra "mình buộc phải giảm cân".
Thảo từng nhiều lần quyết tâm giảm cân nhưng đều thất bại vì thiếu kiên trì. Cô nhịn ăn, bỏ bữa nhưng chỉ khiến cơ thể suy nhược, rụng tóc, da xám xịt, sau đó cân nặng tăng trở lại nhanh chóng.
Theo bác sĩ Nguyễn Văn Tiến, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, nguyên tắc cốt lõi để giảm cân là tạo thâm hụt calo, tức năng lượng nạp vào thấp hơn năng lượng tiêu hao. Tuy nhiên, nhịn đói là cách phản khoa học, có thể gây hại sức khỏe và khiến cân nặng tăng trở lại nhanh hơn. Ngay cả khi giảm cân, cơ thể vẫn cần đủ protein, rau xanh, hạn chế tinh bột tinh chế và ưu tiên chất béo lành mạnh. Protein từ hải sản, trứng, thịt gà, sữa giúp tạo cảm giác no lâu và hỗ trợ duy trì cơ bắp.
Cuối năm 2024, Thảo tự nhủ "không thay đổi thì sức khỏe sẽ ngày càng tệ hơn". Sau Tết, cô chính thức bước vào hành trình giảm cân. Lần này, Thảo nói "không" với nhịn ăn, thuốc giảm cân hay các sản phẩm "giảm mỡ cấp tốc" bán trên thị trường.
Cô thuê huấn luyện viên cá nhân để xây dựng lộ trình tập luyện bài bản nhưng không phụ thuộc hoàn toàn bởi cho rằng ép buộc cơ thể vào khuôn khổ quá mức dễ gây nản lòng và bỏ cuộc nhanh.
Thảo duy trì tập luyện 6 buổi mỗi tuần, gồm hai buổi tập cho thân trên, hai buổi tập thân dưới và hai buổi tập cardio để tăng đốt mỡ. Về dinh dưỡng, cô không ăn cơm trắng, thay bằng các loại tinh bột hấp thu chậm như gạo lứt, khoai lang, yến mạch, bánh mì đen. Thảo ăn nhạt, hạn chế gia vị, không ăn nước mắm và muối, chỉ sử dụng một chút nước tương hoặc tương ớt để tăng hương vị.
Mỗi bữa ăn, cô đảm bảo đủ ba nhóm chất gồm tinh bột phức hợp, protein và rau xanh. Nguồn đạm chủ yếu đến từ ức gà, má đùi gà, thịt bò, tôm và hải sản, hạn chế tối đa thịt mỡ lợn. "Ăn uống và tập luyện là hai trụ cột phải song hành nghiêm túc mới hiệu quả", Thảo nói.
Để tránh táo bón, cô ăn thêm thanh long, đồng thời chọn các loại trái cây ít đường như chuối, ổi, dứa và hạn chế loại quả có tính ngọt cao như xoài, nhãn, chôm chôm. Cô cũng tự thiết lập "kỷ luật thép" bằng cách hạn chế tối đa tiệc tùng. Khi đi chơi, cô chỉ trung thành với nước lọc hoặc nước ngọt không đường.
"Mọi người nói tôi quá khắt khe với bản thân, nhưng ý thức về một cơ thể đang kiệt quệ giúp tôi kiên trì mỗi ngày", Thảo nói.
Sau tháng đầu tiên, Thảo giảm 6-7 kg. Những tháng sau, tốc độ giảm cân chậm lại nhưng sức khỏe cải thiện rõ rệt, cô ăn ngon hơn, ngủ sâu giấc hơn. Sau một năm, cô giảm từ 90 kg xuống 58 kg, tức gần 40 kg.
Giảm cân giúp cuộc sống của Thảo thay đổi hoàn toàn. Tình trạng gai đen ở cổ và nách biến mất, làn da sáng khỏe hơn, mùi cơ thể do mỡ thừa tích tụ cũng được cải thiện. Cô không còn ngủ ngáy hay tỉnh giấc vì khó thở.
Ngày 30/6, ThS.BS Trần Thị Bích Kim, Phó khoa Hồi sức tích cực chống độc, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho biết bệnh nhi nhập viện trong tình trạng yếu liệt tứ chi tiến triển sau chấn thương cột sống cổ. Trước đó, bé bị té ngã tại nhà và được điều trị tại bệnh viện tuyến tỉnh. Tuy nhiên, tình trạng yếu tay chân ngày càng nặng, khiến gia đình lo lắng và chuyển bé đến TP HCM.
Kết quả chụp MRI cho thấy tổn thương rất nghiêm trọng, một phần đốt sống cổ lệch ra sau, chèn ép nặng tủy sống vùng cổ. Bác sĩ đánh giá đây là tình trạng nguy hiểm, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động, hô hấp, thậm chí đe dọa tính mạng.
Trước diễn biến nguy kịch, các bác sĩ hồi sức, ngoại thần kinh và chỉnh hình nhanh chóng hội chẩn liên chuyên khoa để tìm phương án điều trị. Bệnh nhi được chỉ định phẫu thuật cấp cứu nhằm giải phóng chèn ép tủy sống và cố định cột sống cổ.
BS.CK1 Nguyễn Thành Đô, Phó khoa Ngoại Thần kinh, cho biết ca mổ đặc biệt khó vì vùng cột sống cổ cao có cấu trúc rất phức tạp, liên quan trực tiếp đến các dây thần kinh quan trọng điều khiển vận động và hô hấp. Chỉ sai lệch nhỏ trong quá trình phẫu thuật cũng có thể gây biến chứng nặng.
Sau phẫu thuật, hành trình hồi phục của bé vẫn còn nhiều thử thách. Suốt gần hai tháng, bệnh nhi được chăm sóc tích cực, kết hợp vật lý trị liệu và phục hồi chức năng mỗi ngày.
Từ chỗ gần như liệt hoàn toàn tứ chi, sức cơ tay chân của bé hiện cải thiện rõ rệt. Bệnh nhi đang từng bước lấy lại khả năng vận động, mở ra hy vọng trở lại cuộc sống bình thường.
Bác sĩ Kim khuyến cáo chấn thương cột sống cổ ở trẻ em đặc biệt nguy hiểm nhưng có thể xảy ra từ những tai nạn sinh hoạt tưởng như đơn giản. Khi trẻ bị ngã hoặc chấn thương vùng đầu cổ, phụ huynh nên hạn chế di chuyển trẻ sai tư thế và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế chuyên sâu để được xử trí kịp thời.
Nhiều người cho rằng chỉ cần đánh răng vào buổi sáng là đủ, nên việc thỉnh thoảng không đánh răng trước khi đi ngủ cũng không gây ảnh hưởng đáng kể.
Tuy nhiên, tiến sĩ Kunal Sood, bác sĩ gây mê, chuyên gia điều trị đau can thiệp ở Mỹ, cho biết nếu bỏ qua việc đánh răng vào buổi tối, bạn có thể không chỉ đối mặt với nguy cơ sâu răng. Nghiên cứu cho thấy vệ sinh răng miệng kém có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tim và suy tim cao hơn.
Theo tiến sĩ Sood, các vi khuẩn có hại trong khoang miệng có thể xâm nhập vào máu, kích hoạt phản ứng viêm và theo thời gian gây ảnh hưởng đến tim.
Ông Sood giải thích: Các nhà khoa học cho rằng vi khuẩn từ khoang miệng có thể đi vào máu, gây viêm và tác động đến tim theo thời gian. Mặc dù chưa có bằng chứng chứng minh vệ sinh răng miệng kém là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh tim, nhưng nhiều nghiên cứu đã ghi nhận mối liên hệ chặt chẽ giữa 2 vấn đề này. Những người đánh răng thường xuyên và duy trì vệ sinh răng miệng tốt thường có sức khỏe tim mạch tốt hơn.
Từ đó, tiến sĩ Sood khuyến nghị rằng nếu có thể, mọi người nên đánh răng ít nhất 2 lần mỗi ngày và đi khám nha khoa, lấy cao răng định kỳ. Theo ông, nhiều nghiên cứu cho thấy những thói quen này có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tim thấp hơn.
Ông cũng lưu ý không nên xem nhẹ các dấu hiệu như bệnh nướu răng, mất răng hoặc vệ sinh răng miệng kém, bởi chúng có thể phản ánh nguy cơ sức khỏe vượt ra ngoài phạm vi khoang miệng, theo Hindustan Times (Ấn Độ).
Việc duy trì đánh răng 2 lần/ngày (sáng và tối trước khi đi ngủ), mỗi lần ít nhất 2 phút và thực hiện đúng kỹ thuật là nền tảng quan trọng để bảo vệ sức khỏe răng miệng.
