TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu thuộc Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển trả lời VnExpress về khả năng xuất hiện El Nino cũng như tác động đến Việt Nam.
– Các cơ quan khí tượng quốc tế cảnh báo khả năng xuất hiện “siêu El Nino” trong năm nay. Ông nhìn nhận thế nào về kịch bản này?
Cường độ El Nino được theo dõi bằng chỉ số ONI – trung bình trượt 3 tháng của dị thường nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Niño 3.4 ở trung tâm xích đạo Thái Bình Dương. Theo phân loại, El Nino được chia thành yếu (0,5-0,9 độ C), trung bình (1-1,4 độ), mạnh (1,5-1,9 độ) và rất mạnh khi từ 2 độ C trở lên. Vì vậy, “siêu El Nino” thực chất là El Nino rất mạnh, với ONI khoảng từ 2 độ C.
Cập nhật từ các trung tâm dự báo lớn như Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương quốc gia Mỹ và Trung tâm Dự báo Thời tiết trung hạn châu Âu cho thấy khả năng chuyển sang El Nino trong hè 2026 trên 60% và có thể kéo dài đến cuối năm. Xác suất đạt ngưỡng rất mạnh vào cuối năm khoảng 25%. Tuy nhiên, các mô hình vẫn chưa thống nhất về cường độ cực đại nên cần tiếp tục theo dõi.
Nhìn chung, độ tin cậy đối với xu thế hình thành El Nino là khá cao, khi tín hiệu đại dương rõ rệt và điều kiện khí quyển thuận lợi cho quá trình ấm lên. Tuy nhiên, bất định vẫn lớn về cường độ cực đại do ENSO (dao động tự nhiên giữa đại dương và khí quyển ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương) đang trong giai đoạn “rào cản mùa xuân”, thời kỳ kỹ năng dự báo suy giảm và biên độ dự báo giữa các kịch bản còn rộng.
– Nếu El Nino phát triển mạnh, ông đánh giá thế nào cường độ của nó (có thể so sánh các đợt lịch sử như 1997-1998 hay 2015-2016)?
– Nếu El Nino năm 2026 thực sự phát triển tới ngưỡng rất mạnh thì xét riêng về chỉ số ONI, nó có thể được xếp vào cùng nhóm với các sự kiện El Nino mạnh nhất trong chuỗi quan trắc hiện đại như 1997-1998 và 2015-2016. Tuy nhiên, về mặt khoa học khí hậu cần đặc biệt thận trọng khi so sánh trực tiếp như vậy.
Cùng một giá trị ONI hoặc cùng được xếp vào nhóm rất mạnh không đồng nghĩa với việc các tác động khí hậu sẽ lặp lại theo cùng một cách. Nguyên nhân là tác động của ENSO không chỉ phụ thuộc vào biên độ nhiệt độ mặt nước biển ở khu vực Niño 3.4, mà còn phụ thuộc vào cấu trúc không gian của dị thường nhiệt độ mặt biển trên toàn vùng nhiệt đới Thái Bình Dương, thời điểm hiện tượng đạt cực đại, mức độ kết nối giữa tín hiệu đại dương và hoàn lưu khí quyển, cũng như trạng thái đồng thời của các dao động khí hậu khác.
Ngoài ra, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, mối quan hệ giữa cường độ ENSO và các cực đoan khí hậu không mang tính tuyến tính đơn giản. Các cực đoan thực tế là kết quả của sự chồng lấn giữa dao động tự nhiên và một nền khí hậu đang nóng lên, với lượng hơi nước lớn hơn và điều kiện nhiệt – ẩm thay đổi. Vì vậy, cùng một mức ONI nhưng tác động đến nắng nóng, hạn hán, mưa lớn hay bão ở từng vùng có thể khác đáng kể giữa các thời kỳ.
Nói cách khác, nếu xét riêng về cường độ thì có thể tiệm cận nhóm lịch sử, nhưng về tác động thì không thể mặc định sẽ lặp lại kịch bản của các năm trước.
– El Nino tác động đến khí hậu toàn cầu?
– Về bản chất, El Nino làm thay đổi chênh lệch nhiệt độ mặt biển dọc xích đạo Thái Bình Dương, làm suy yếu sự khác biệt giữa phía tây và phía đông. Điều này kéo theo biến đổi đối lưu nhiệt đới và hoàn lưu Walker – hệ thống gió quy mô lớn chi phối vận chuyển không khí và độ ẩm.
Khi hoàn lưu Walker suy yếu hoặc dịch chuyển, các vùng mây đối lưu và mưa lớn thay đổi theo, đồng thời kéo theo sự điều chỉnh của các dòng xiết cận nhiệt và các sóng khí quyển quy mô hành tinh. Đây là cơ chế khiến các hình thái thời tiết bị xáo trộn về vị trí và thời điểm.
Tuy nhiên, tác động của El Nino không đồng nhất giữa các khu vực, do còn phụ thuộc vào cấu trúc vùng nước ấm, thời điểm đạt cực đại và tương tác với các hệ thống khí hậu khác, cũng như yếu tố địa hình và hoàn lưu khu vực.
– Với Việt Nam, El Nino sẽ tác động thế nào đến nắng nóng, lượng mưa, bão và các hiện tượng cực đoan?
– Đối với Việt Nam, El Nino thường liên quan đến xu thế nền nhiệt cao hơn trung bình, bốc thoát hơi mạnh hơn và mưa suy giảm trong một số thời kỳ, qua đó làm tăng nguy cơ nắng nóng, khô hạn, thiếu nước và suy giảm dòng chảy. Tuy nhiên, tác động không đồng đều giữa các vùng.
Tín hiệu thiếu mưa và hạn hán thường rõ hơn ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, trong khi miền Bắc thể hiện rõ hơn ở việc nền nhiệt cao hơn và số ngày nắng nóng tăng. Các dự báo hiện nay cũng cho thấy nhiệt độ trung bình có thể cao hơn bình thường khoảng 0,5-1 độ C, nắng nóng có thể nhiều và gay gắt hơn.
Trong các năm El Nino, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có xu hướng ít hơn trung bình nhiều năm, nhưng không đồng nghĩa rủi ro giảm. Vẫn có thể xuất hiện các cơn bão mạnh, tăng cường nhanh hoặc có quỹ đạo phức tạp. Đồng thời, El Nino cũng không loại trừ khả năng xuất hiện các hiện tượng cực đoan như giông mạnh, lốc, sét, mưa đá trong các thời kỳ chuyển mùa.
Nói cách khác, El Nino chủ yếu làm thay đổi nền xác suất khí hậu theo mùa, chứ không quyết định tuyệt đối từng đợt thời tiết cụ thể.
– Trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu đang tăng cao, El Nino có thể làm gia tăng mức độ nắng nóng và rủi ro khí hậu ở Việt Nam thế nào?
– El Nino diễn ra trên nền khí hậu toàn cầu đã nóng lên rõ rệt trong nhiều năm gần đây. Nếu phát triển mạnh, hiện tượng này sẽ cộng hưởng với nền nhiệt vốn cao, làm tăng xác suất các đợt nắng nóng mạnh và kéo dài.
Tuy vậy, chưa thể tách bạch một con số cụ thể về mức tăng nhiệt do El Nino, vì cường độ nắng nóng còn phụ thuộc nhiều yếu tố như hoàn lưu khí quyển, áp thấp nóng phía tây, hiệu ứng phơn, độ ẩm và điều kiện nội mùa.
Điều có thể nói chắc hơn là El Nino làm tăng xác suất nền nhiệt cao hơn trung bình, còn biến đổi khí hậu làm nâng nền nhiệt xuất phát. Khi hai yếu tố này cộng hưởng, các đợt nóng có xu hướng gay gắt hơn, kéo dài hơn và tác động lớn hơn.
Nếu El Nino phát triển từ mùa hè và mạnh dần về cuối năm, rủi ro không xuất hiện đồng đều mà tăng theo mùa. Mùa hè và đầu thu 2026, nguy cơ chính là nắng nóng diện rộng, phụ tải điện tăng, thiếu nước cục bộ, nhất là ở Bắc Bộ và Trung Bộ. Từ cuối hè sang mùa khô 2026-2027, rủi ro gia tăng ở Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ với thiếu mưa, suy giảm dòng chảy, hạn hán và xâm nhập mặn.
– Cần làm gì để giảm thiệt hại do El Nino:
– Để ứng phó với El Nino, tôi cho rằng điều quan trọng nhất là không chuẩn bị theo một kịch bản đơn tuyến chỉ có nóng và khô mà theo hướng đa rủi ro. Với nông nghiệp, cần điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng và tưới tiết kiệm. Với tài nguyên nước, cần theo dõi cân bằng nước, tích nước sớm và xây dựng kịch bản cấp nước dự phòng. Với năng lượng, cần chuẩn bị cho rủi ro kép: phụ tải tăng vì nóng trong khi thủy điện có thể suy giảm vì thiếu nước.
Ở cấp địa phương, cần đồng thời chuẩn bị cho nắng nóng, cháy rừng, thiếu nước, nhưng cũng không lơ là với giông mạnh, mưa đá, mưa lớn cục bộ và bão mạnh có quỹ đạo phức tạp. Cách tiếp cận phù hợp nhất là quản trị rủi ro dựa trên dự báo khí hậu nhiều hạn và cập nhật thường xuyên khi ENSO vượt qua rào cản mùa xuân trong các tháng tới.
Trưa 23/6, khu vực cầu vượt, hầm chui ngã tư Vũng Tàu đông nghẹt xe. Ôtô xếp hàng dài trên cầu, trong hầm chui và các nhánh đường dẫn; nhiều xe lấn vào làn xe máy để tìm cách qua cầu Đồng Nai.
Tại trạm thu phí cầu Đồng Nai, phường Trấn Biên, tình trạng ùn ứ nghiêm trọng hơn khi ôtô lấn làn, có đoạn 8 xe dàn hàng ngang. Khu vực này cũng là điểm quay đầu của nhiều xe container từ cảng Đồng Nai ra, khiến dòng xe càng bị dồn ứ.
Người dân địa phương cho biết đây là điểm thường xuyên kẹt xe vào giờ cao điểm sáng và chiều, song hiếm khi ùn tắc nặng vào buổi trưa. "Kẹt cứng giờ này rất hiếm thấy, xe phải nhích từng chút một", anh Long, người dân phường Trấn Biên, nói.
Một số tài xế cho biết việc đi lại qua cửa ngõ phía đông TP HCM thời gian gần đây mất nhiều thời gian hơn do nhiều đoạn đang sửa chữa, thi công. "Buổi sáng qua cầu cũ cũng kẹt vì sửa đường, mong đơn vị thi công đẩy nhanh tiến độ để giảm ùn tắc", anh Phú, tài xế xe dịch vụ chở hàng, nói.
Theo ghi nhận, nguyên nhân ùn tắc do lượng xe về TP HCM tăng cao, trong khi khu vực nút giao Tân Vạn đang thi công, một phần mặt đường bị thu hẹp để tổ chức lưu thông hai chiều. Dòng xe qua đây bị thắt cổ chai, dồn ngược về cầu Đồng Nai và ngã tư Vũng Tàu.
Chiều ngược lại từ TP HCM đi miền Trung, cầu Đồng Nai cũ dù đang sửa chữa vẫn khá thông thoáng, chỉ ùn ứ nhẹ khoảng một km từ Bến xe Miền Đông mới đến nút giao Tân Vạn.
CSGT Đồng Nai có mặt tại khu vực ngã tư Vũng Tàu để điều tiết giao thông. Đến đầu giờ chiều, các hướng qua khu vực này vẫn di chuyển chậm.
Ngày 5.7, TAND tỉnh Đắk Lắk cho biết đã ấn định lịch mở phiên tòa sơ thẩm xét xử các bị can liên quan đến vụ điều trị tán sỏi dù máy hỏng nhưng vẫn lập hồ sơ điều trị, thu tiền của bệnh nhân xảy ra tại Bệnh viện đa khoa vùng Tây Nguyên.
Cụ thể, phiên tòa sẽ diễn ra vào lúc 13 giờ 30 phút ngày 9.7. Các bị can hầu tòa gồm: Nguyễn Đăng Giáp, cựu Giám đốc Bệnh viện đa khoa vùng Tây Nguyên, về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng; Nguyễn Ngọc Hoàng và Bùi Ngọc Đức về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.
Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cũng được triệu tập tham gia tố tụng tại phiên tòa.
Như Thanh Niên đã thông tin, ngày 3.10.2025, Công an tỉnh Đắk Lắk cho biết đã ra quyết định khởi tố bị can, lệnh bắt tạm giam ông Nguyễn Đăng Giáp, Giám đốc Bệnh viện đa khoa vùng Tây Nguyên, để điều tra về hành vi thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng liên quan vụ 255 bệnh nhân điều trị tán sỏi bằng máy hỏng.
Trước đó, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Đắk Lắk đã khởi tố vụ án, bắt tạm giam ông Nguyễn Ngọc Hoàng (48 tuổi), Trưởng khoa Ngoại thận - Tiết niệu và ông Bùi Ngọc Đức (51 tuổi), Trưởng khoa Phẫu thuật - Gây mê hồi sức, Bệnh viện đa khoa vùng Tây Nguyên để điều tra hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.
Kết quả điều tra ban đầu cho thấy, từ ngày 28.3.2024 - 15.5.2024 và 28.5.2024 - 31.12.2024, ông Hoàng và ông Đức đã chỉ định thực hiện thủ thuật nội soi tán sỏi sai quy trình trên 255 hồ sơ bệnh án. Các kỹ thuật này được thực hiện bằng máy tán sỏi laser đã hỏng tại Bệnh viện đa khoa vùng Tây Nguyên.
Trong số này, 235 hồ sơ thuộc diện bảo hiểm y tế (BHYT) đã được BHXH tỉnh Đắk Lắk thanh toán hơn 273 triệu đồng, người bệnh cùng chi trả hơn 33 triệu đồng. Có 20 hồ sơ không thuộc BHYT, bệnh nhân phải tự chi trả hơn 25 triệu đồng. Ngoài ra, bệnh viện còn thanh toán chế độ phẫu thuật, thủ thuật theo 255 hồ sơ với tổng số tiền hơn 60 triệu đồng.
Theo cơ quan công an, hành vi của các bị can đã gây thiệt hại cho quỹ BHYT hơn 273 triệu đồng, gây thiệt hại trực tiếp cho người bệnh hơn 59 triệu đồng.
Vụ việc không chỉ gây tổn thất về kinh tế mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của Bệnh viện đa khoa vùng Tây Nguyên, quyền lợi và sức khỏe của bệnh nhân, tạo nên phản ứng tiêu cực trong dư luận.
Theo dự thảo, việc triển khai vùng LEZ sẽ tác động mạnh và đa chiều đến môi trường, chất lượng không khí, kinh tế - xã hội, bao gồm giao thông, hành vi đi lại của người dân và sức khỏe cộng đồng tại khu vực áp dụng và vùng lân cận.
Đồng thời góp phần nâng cao mức độ tuân thủ các quy chuẩn, tiêu chuẩn quốc gia về khí thải phương tiện giao thông; giảm phát thải các chất ô nhiễm chính từ hoạt động giao thông như bụi mịn, NOx và CO.
"Chính sách này cũng tạo động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang các phương tiện sử dụng điện và năng lượng sạch, từng bước hình thành hệ thống giao thông xanh, thân thiện với môi trường.
Qua đó góp phần cải thiện chất lượng môi trường không khí trong khu vực đô thị, nâng cao chất lượng sống của người dân, đồng thời giảm phát thải khí CO2, đóng góp vào nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu" - theo dự thảo của UBND TP Hà Nội.
Tuy nhiên theo UBND TP Hà Nội, việc triển khai vùng LEZ cũng sẽ xảy ra một số tác động tiêu cực.
Cụ thể, việc hạn chế xe cộ phát thải cao trong khu vực áp dụng chính sách có thể dẫn đến nguy cơ dịch chuyển lưu lượng giao thông và nguồn phát thải sang các khu vực lân cận.
Từ đó, sẽ làm gia tăng áp lực giao thông và ô nhiễm cục bộ tại các tuyến đường rìa vùng phát thải thấp.
Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi sang sử dụng điện đặt ra yêu cầu về hệ thống thu gom, xử lý và tái chế pin nhằm bảo đảm an toàn môi trường.
Đồng thời nhu cầu sử dụng điện cho phương tiện giao thông điện có thể làm gia tăng áp lực đối với hệ thống hạ tầng năng lượng, đặc biệt trong giai đoạn đầu chuyển đổi.
Tuy nhiên theo Hà Nội, các tác động này chủ yếu mang tính tạm thời trong giai đoạn chuyển đổi và có thể được kiểm soát thông qua các giải pháp quản lý, quy hoạch và phát triển hạ tầng phù hợp.
Mặt tích cực về kinh tế - xã hội khi triển khai vùng LEZ, theo UBND TP Hà Nội, sẽ thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh, đặc biệt phát triển xe buýt điện và xe cộ sử dụng năng lượng sạch theo lộ trình của Chính phủ và TP.
Đồng thời sẽ khuyến khích thay đổi thói quen di chuyển, tăng sử dụng giao thông công cộng, đi bộ và xe đạp, góp phần giảm ùn tắc và áp lực hạ tầng giao thông.
Mặt khác, việc hạn chế xe máy xăng cũng sẽ nâng cao chất lượng hệ thống vận tải công cộng, hướng tới giao thông đô thị hiện đại, thân thiện môi trường. Cải thiện môi trường đô thị và không gian công cộng, đặc biệt tại khu vực trung tâm...
Theo đánh giá của Hà Nội, việc triển khai vùng phát thải thấp đặt ra thách thức lớn về nguồn lực, đặc biệt là chi phí đầu tư ban đầu.
Trong đó nhu cầu kinh phí tập trung vào xây dựng hệ thống giám sát và quản lý giao thông như công nghệ nhận diện biển số tự động (ANPR), hạ tầng quản lý phương tiện, hệ thống xử lý vi phạm, cùng với việc hoàn thiện biển báo và tổ chức phân luồng giao thông.
"Chi phí đầu tư đáng kể cho phát triển giao thông xanh, bao gồm mở rộng mạng lưới vận tải công cộng (xe buýt, phương tiện điện) và hạ tầng giao thông phi cơ giới như đi bộ, xe đạp.
Áp lực tài chính đối với người dân và doanh nghiệp khi phải chuyển đổi sang xe cộ phát thải thấp hoặc xe cộ sử dụng năng lượng sạch, đặc biệt đối với các hộ thu nhập trung bình - thấp và doanh nghiệp vận tải" - dự thảo nêu.
Ngoài ra việc hạn chế xe máy xăng sẽ tác động bước đầu đến hoạt động kinh doanh, dịch vụ, vì có thể ảnh hưởng đến vận chuyển hàng hóa và khả năng tiếp cận của khách hàng trong giai đoạn đầu triển khai.
Trong quá trình triển khai, hệ thống giao thông đô thị nếu không được chuẩn bị và đầu tư đồng bộ có thể phát sinh ùn tắc cục bộ tại các khu vực rìa vùng phát thải thấp, theo UBND TP Hà Nội.
"Tuy nhiên các tác động này chủ yếu mang tính ngắn hạn và ở mức độ hạn chế, có thể được giảm thiểu thông qua lộ trình triển khai phù hợp, các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, phát triển giao thông công cộng, tăng cường tuyên truyền và tổ chức giao thông hợp lý" - Hà Nội khẳng định.
