TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu thuộc Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển trả lời VnExpress về khả năng xuất hiện El Nino cũng như tác động đến Việt Nam.
– Các cơ quan khí tượng quốc tế cảnh báo khả năng xuất hiện “siêu El Nino” trong năm nay. Ông nhìn nhận thế nào về kịch bản này?
Cường độ El Nino được theo dõi bằng chỉ số ONI – trung bình trượt 3 tháng của dị thường nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Niño 3.4 ở trung tâm xích đạo Thái Bình Dương. Theo phân loại, El Nino được chia thành yếu (0,5-0,9 độ C), trung bình (1-1,4 độ), mạnh (1,5-1,9 độ) và rất mạnh khi từ 2 độ C trở lên. Vì vậy, “siêu El Nino” thực chất là El Nino rất mạnh, với ONI khoảng từ 2 độ C.
Cập nhật từ các trung tâm dự báo lớn như Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương quốc gia Mỹ và Trung tâm Dự báo Thời tiết trung hạn châu Âu cho thấy khả năng chuyển sang El Nino trong hè 2026 trên 60% và có thể kéo dài đến cuối năm. Xác suất đạt ngưỡng rất mạnh vào cuối năm khoảng 25%. Tuy nhiên, các mô hình vẫn chưa thống nhất về cường độ cực đại nên cần tiếp tục theo dõi.
Nhìn chung, độ tin cậy đối với xu thế hình thành El Nino là khá cao, khi tín hiệu đại dương rõ rệt và điều kiện khí quyển thuận lợi cho quá trình ấm lên. Tuy nhiên, bất định vẫn lớn về cường độ cực đại do ENSO (dao động tự nhiên giữa đại dương và khí quyển ở khu vực xích đạo Thái Bình Dương) đang trong giai đoạn “rào cản mùa xuân”, thời kỳ kỹ năng dự báo suy giảm và biên độ dự báo giữa các kịch bản còn rộng.
– Nếu El Nino phát triển mạnh, ông đánh giá thế nào cường độ của nó (có thể so sánh các đợt lịch sử như 1997-1998 hay 2015-2016)?
– Nếu El Nino năm 2026 thực sự phát triển tới ngưỡng rất mạnh thì xét riêng về chỉ số ONI, nó có thể được xếp vào cùng nhóm với các sự kiện El Nino mạnh nhất trong chuỗi quan trắc hiện đại như 1997-1998 và 2015-2016. Tuy nhiên, về mặt khoa học khí hậu cần đặc biệt thận trọng khi so sánh trực tiếp như vậy.
Cùng một giá trị ONI hoặc cùng được xếp vào nhóm rất mạnh không đồng nghĩa với việc các tác động khí hậu sẽ lặp lại theo cùng một cách. Nguyên nhân là tác động của ENSO không chỉ phụ thuộc vào biên độ nhiệt độ mặt nước biển ở khu vực Niño 3.4, mà còn phụ thuộc vào cấu trúc không gian của dị thường nhiệt độ mặt biển trên toàn vùng nhiệt đới Thái Bình Dương, thời điểm hiện tượng đạt cực đại, mức độ kết nối giữa tín hiệu đại dương và hoàn lưu khí quyển, cũng như trạng thái đồng thời của các dao động khí hậu khác.
Ngoài ra, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, mối quan hệ giữa cường độ ENSO và các cực đoan khí hậu không mang tính tuyến tính đơn giản. Các cực đoan thực tế là kết quả của sự chồng lấn giữa dao động tự nhiên và một nền khí hậu đang nóng lên, với lượng hơi nước lớn hơn và điều kiện nhiệt – ẩm thay đổi. Vì vậy, cùng một mức ONI nhưng tác động đến nắng nóng, hạn hán, mưa lớn hay bão ở từng vùng có thể khác đáng kể giữa các thời kỳ.
Nói cách khác, nếu xét riêng về cường độ thì có thể tiệm cận nhóm lịch sử, nhưng về tác động thì không thể mặc định sẽ lặp lại kịch bản của các năm trước.
– El Nino tác động đến khí hậu toàn cầu?
– Về bản chất, El Nino làm thay đổi chênh lệch nhiệt độ mặt biển dọc xích đạo Thái Bình Dương, làm suy yếu sự khác biệt giữa phía tây và phía đông. Điều này kéo theo biến đổi đối lưu nhiệt đới và hoàn lưu Walker – hệ thống gió quy mô lớn chi phối vận chuyển không khí và độ ẩm.
Khi hoàn lưu Walker suy yếu hoặc dịch chuyển, các vùng mây đối lưu và mưa lớn thay đổi theo, đồng thời kéo theo sự điều chỉnh của các dòng xiết cận nhiệt và các sóng khí quyển quy mô hành tinh. Đây là cơ chế khiến các hình thái thời tiết bị xáo trộn về vị trí và thời điểm.
Tuy nhiên, tác động của El Nino không đồng nhất giữa các khu vực, do còn phụ thuộc vào cấu trúc vùng nước ấm, thời điểm đạt cực đại và tương tác với các hệ thống khí hậu khác, cũng như yếu tố địa hình và hoàn lưu khu vực.
– Với Việt Nam, El Nino sẽ tác động thế nào đến nắng nóng, lượng mưa, bão và các hiện tượng cực đoan?
– Đối với Việt Nam, El Nino thường liên quan đến xu thế nền nhiệt cao hơn trung bình, bốc thoát hơi mạnh hơn và mưa suy giảm trong một số thời kỳ, qua đó làm tăng nguy cơ nắng nóng, khô hạn, thiếu nước và suy giảm dòng chảy. Tuy nhiên, tác động không đồng đều giữa các vùng.
Tín hiệu thiếu mưa và hạn hán thường rõ hơn ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, trong khi miền Bắc thể hiện rõ hơn ở việc nền nhiệt cao hơn và số ngày nắng nóng tăng. Các dự báo hiện nay cũng cho thấy nhiệt độ trung bình có thể cao hơn bình thường khoảng 0,5-1 độ C, nắng nóng có thể nhiều và gay gắt hơn.
Trong các năm El Nino, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có xu hướng ít hơn trung bình nhiều năm, nhưng không đồng nghĩa rủi ro giảm. Vẫn có thể xuất hiện các cơn bão mạnh, tăng cường nhanh hoặc có quỹ đạo phức tạp. Đồng thời, El Nino cũng không loại trừ khả năng xuất hiện các hiện tượng cực đoan như giông mạnh, lốc, sét, mưa đá trong các thời kỳ chuyển mùa.
Nói cách khác, El Nino chủ yếu làm thay đổi nền xác suất khí hậu theo mùa, chứ không quyết định tuyệt đối từng đợt thời tiết cụ thể.
– Trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu đang tăng cao, El Nino có thể làm gia tăng mức độ nắng nóng và rủi ro khí hậu ở Việt Nam thế nào?
– El Nino diễn ra trên nền khí hậu toàn cầu đã nóng lên rõ rệt trong nhiều năm gần đây. Nếu phát triển mạnh, hiện tượng này sẽ cộng hưởng với nền nhiệt vốn cao, làm tăng xác suất các đợt nắng nóng mạnh và kéo dài.
Tuy vậy, chưa thể tách bạch một con số cụ thể về mức tăng nhiệt do El Nino, vì cường độ nắng nóng còn phụ thuộc nhiều yếu tố như hoàn lưu khí quyển, áp thấp nóng phía tây, hiệu ứng phơn, độ ẩm và điều kiện nội mùa.
Điều có thể nói chắc hơn là El Nino làm tăng xác suất nền nhiệt cao hơn trung bình, còn biến đổi khí hậu làm nâng nền nhiệt xuất phát. Khi hai yếu tố này cộng hưởng, các đợt nóng có xu hướng gay gắt hơn, kéo dài hơn và tác động lớn hơn.
Nếu El Nino phát triển từ mùa hè và mạnh dần về cuối năm, rủi ro không xuất hiện đồng đều mà tăng theo mùa. Mùa hè và đầu thu 2026, nguy cơ chính là nắng nóng diện rộng, phụ tải điện tăng, thiếu nước cục bộ, nhất là ở Bắc Bộ và Trung Bộ. Từ cuối hè sang mùa khô 2026-2027, rủi ro gia tăng ở Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ với thiếu mưa, suy giảm dòng chảy, hạn hán và xâm nhập mặn.
– Cần làm gì để giảm thiệt hại do El Nino:
– Để ứng phó với El Nino, tôi cho rằng điều quan trọng nhất là không chuẩn bị theo một kịch bản đơn tuyến chỉ có nóng và khô mà theo hướng đa rủi ro. Với nông nghiệp, cần điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng và tưới tiết kiệm. Với tài nguyên nước, cần theo dõi cân bằng nước, tích nước sớm và xây dựng kịch bản cấp nước dự phòng. Với năng lượng, cần chuẩn bị cho rủi ro kép: phụ tải tăng vì nóng trong khi thủy điện có thể suy giảm vì thiếu nước.
Ở cấp địa phương, cần đồng thời chuẩn bị cho nắng nóng, cháy rừng, thiếu nước, nhưng cũng không lơ là với giông mạnh, mưa đá, mưa lớn cục bộ và bão mạnh có quỹ đạo phức tạp. Cách tiếp cận phù hợp nhất là quản trị rủi ro dựa trên dự báo khí hậu nhiều hạn và cập nhật thường xuyên khi ENSO vượt qua rào cản mùa xuân trong các tháng tới.
Theo chương trình kỳ họp, Thủ tướng Lê Minh Hưng trình Quốc hội cơ cấu số lượng thành viên Chính phủ, danh sách đề nghị bổ nhiệm Phó thủ tướng, Bộ trưởng và thành viên khác của Chính phủ. Sau khi thảo luận, Quốc hội biểu quyết thông qua cơ cấu bằng hệ thống điện tử, đồng thời bỏ phiếu kín phê chuẩn các chức danh và thông qua nghị quyết liên quan.
Cùng trong phiên họp sáng, Quốc hội phê chuẩn đề nghị của Chủ tịch nước về danh sách Phó chủ tịch và các Ủy viên Hội đồng Quốc phòng và An ninh; đồng thời phê chuẩn bổ nhiệm thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao theo đề nghị của Chánh án.
Trước đó, ngày 7/4, Quốc hội đã bầu ông Lê Minh Hưng giữ chức Thủ tướng nhiệm kỳ 2026-2031; và thông qua cơ cấu tổ chức Chính phủ nhiệm kỳ mới gồm 14 bộ và 3 cơ quan ngang bộ.
Các Phó thủ tướng hiện nay gồm các ông Nguyễn Hòa Bình, Trần Hồng Hà, Lê Thành Long, Hồ Đức Phớc, Bùi Thanh Sơn, Nguyễn Chí Dũng, Mai Văn Chính, Hồ Quốc Dũng và bà Phạm Thị Thanh Trà.
Trong số này, bà Phạm Thị Thanh Trà và ông Hồ Quốc Dũng là Ủy viên Trung ương Đảng khóa 14; 7 Phó thủ tướng còn lại không tham gia Trung ương khóa này.
Các thành viên Chính phủ đương nhiệm gồm Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, Bộ trưởng Nội vụ Đỗ Thanh Bình, Bộ trưởng Tư pháp Nguyễn Hải Ninh, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng, Quyền Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh, Bộ trưởng Văn hóa Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, Quyền Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, Bộ trưởng Dân tộc và Tôn giáo Đào Ngọc Dung, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Trần Văn Sơn, Tổng Thanh tra Chính phủ Đoàn Hồng Phong.
5 Bộ trưởng, trưởng ngành không tham gia Trung ương khóa 14 có ông Nguyễn Văn Hùng, Nguyễn Mạnh Hùng, Đào Ngọc Dung, Trần Văn Sơn và Đoàn Hồng Phong.
Buổi chiều cùng ngày, Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra các dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) và dự thảo nghị quyết về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, trước khi thảo luận tại tổ.
Ngày 17.4, theo ghi nhận của PV Báo Thanh Niên, tại khu đất trống ở Bãi Sau số 177 Thùy Vân, phường Tam Thắng (TP.HCM), có hàng loạt ki ốt xây dựng buôn bán quần áo, quà lưu niệm, quán ăn. Nằm giữa bãi đất là khu hoạt động trò chơi cảm giác mạnh và trò chơi dành cho thiếu nhi.
Theo Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Tam Thắng, các ki ốt, khu vui chơi trên do Công ty CP đầu tư giải trí Thỏ Trắng (viết tắt Công ty Thỏ Trắng) làm chủ đầu tư. Tất cả các ki ốt, quán ăn đều xây dựng trái phép. Đặc biệt, khu vui chơi cảm giác mạnh, trò chơi trẻ em hoạt động không phép.
Cụ thể, vào năm 2016, Công ty Thỏ Trắng đưa vào họat động khu vui chơi Thỏ Trắng tại quảng trường thành phố Vũng Tàu (tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ) ở Bãi Sau, nằm trên đường Thùy Vân, nay là khu vực tháp Tam Thắng (phường Tam Thắng, TP.HCM).
Ngày 27.3.2025, công ty có văn bản gửi UBND thành phố Vũng Tàu xin thay đổi địa điểm kinh doanh. Sau đó, UBND thành phố Vũng Tàu có văn bản gửi UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu về việc giải quyết kiến nghị của Công ty Thỏ Trắng, đề xuất UBND tỉnh xem xét chấp thuận cho công ty di dời, lắp đặt các thiết bị trò chơi.
Đến ngày 20.5.2025, UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu có văn bản thống nhất di dời khu vui chơi giải trí hiện hữu của công ty đến vị trí mới. Đồng thời, chấp thuận quy mô các hạng mục công trình khu vui chơi giải trí dự kiến di dời sang khu đất mới như kiến nghị của UBND thành phố Vũng Tàu và Sở Xây dựng.
Ngày 22.5.2025, UBND thành phố Vũng Tàu có văn bản hướng dẫn Công ty Thỏ Trắng lập hồ sơ thiết kế các hạng mục công trình nhằm xác định cụ thể quy mô công trình; thực hiện thủ tục, thành phần hồ sơ về đầu tư xây dựng, trong đó có hạng mục cấp giấy phép xây dựng. Tuy nhiên, công ty này không thực hiện việc nộp hồ sơ đề nghị cấp phép theo quy định đã được hướng dẫn.
Dù chưa được cấp giấy phép hoạt động, nhưng tháng 6.2025, Công ty Thỏ Trắng di dời địa điểm và lắp dựng các trò chơi giải trí tại số 177 Thùy Vân (phường Tam Thắng) và đưa vào kinh doanh từ tháng 7.2025 cho đến nay.
Theo UBND phường Tam Thắng, ngoài đưa vào hoạt động các trò chơi khi chưa có giấy phép, công ty trên đã tự ý xây dựng thêm 15 ki ốt bán đồ lưu niệm và 1 quán ăn để cho khách hàng thuê kinh doanh, với diện tích khoảng 300 m². Các ki ốt, quán ăn đều xây dựng trái phép.
Chiều 16.4, ông Hà Hữu Dũng, Phó chủ tịch UBND phường Tam Thắng chủ trì buổi làm việc với các đơn vị chức năng xem xét hồ sơ pháp lý của việc kinh doanh các trò chơi cảm giác mạnh; hồ sơ xây dựng tại khu vui chơi công viên Thỏ Trắng Vũng Tàu do Công ty Thỏ Trắng làm chủ đầu tư.
Tại buổi làm việc, đại diện Công ty Thỏ Trắng cho biết công ty đã kiểm định các trò chơi tại khu vui chơi giải trí đủ điều kiện hoạt động. Công ty chỉ lắp dựng các trò chơi đáp ứng nhu cầu của người dân. Do quá trình sáp nhập nên chưa bổ sung được các hồ sơ có liên quan.
Đại diện Sở Xây dựng TP.HCM cho biết Công ty Thỏ Trắng đã được UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ chấp thuận chủ trương di dời địa điểm kinh doanh. Đề nghị công ty lập hồ sơ thiết kế của các hạng mục công trình, thực hiện các thủ tục về đầu tư xây dựng theo đúng quy định.
Phòng Văn hóa - Xã hội phường Tam Thắng đề nghị ngưng hoạt động của khu vui chơi do chưa đủ điều kiện hoạt động; yêu cầu công ty hoàn tất các thủ tục có liên quan để được hoạt động theo quy định pháp luật. Việc công ty kinh doanh dịch vụ ăn uống nhưng không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, đề nghị chấm dứt ngay hoạt động.
Ông Hà Hữu Dũng, Phó chủ tịch UBND phường Tam Thắng yêu cầu Công ty Thỏ Trắng đình chỉ hoạt động kinh doanh các trò chơi tại khu vui chơi công viên giải trí Thỏ Trắng ở Bãi Sau từ ngày 16.4 cho đến khi đáp ứng đủ các điều kiện để được hoạt động; tự giác tháo dỡ các ki ốt và quán ăn xây dựng không đúng quy định.
Chiều 24/3, Ban quản lý vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng công bố kết quả khảo sát các hang động từ ngày 21/3 đến ngày 11/4, qua đó phát hiện 26 hang động mới và khảo sát 3 hang động tại xã Phong Nha, Thượng Trạch, Kim Phú, Kim Điền, Tân Thành, Tuyên Lâm và Trường Sơn. Đoàn thám hiểm có 10 chuyên gia nước ngoài và nhiều người Việt Nam, tổng chiều dài đo vẽ đạt 13.643 m.
Nhiều hang động có quy mô lớn, giá trị khoa học cao đã được ghi nhận. Nổi bật như hang Thiên Cung dài 4.206 m, nằm trong vườn quốc Phong Nha - Kẻ Bàng có chiều dài lớn nhất trong đợt khảo sát, có ý nghĩa đặc biệt về mặt khoa học và tiềm năng khai thác.
Cửa hang Thiên Cung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, được xác định là tuyến dòng chảy cổ của sông Hang Tối. Thiên Cung có quy mô lớn, nhiều thạch nhũ, phát triển gần song song với hệ thống Hang Tối và có mối liên kết thủy văn với sông Chày.
Ngoài ra có hang Chả Nghéo, trong vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, xã Kim Điền, dài 583 m, có cửa dạng giếng đứng sâu, thác nước, cấu trúc phức tạp, dẫn xuống dòng suối ngầm phía dưới. Hang vẫn tiếp tục phát triển và chưa được khảo sát hết, cho thấy tiềm năng hình thành hệ thống hang động quy mô lớn trong khu vực.
Hang Nước Lặn, thuộc xã Tân Thành, xã Tuyên Lâm dài 2.721 m, có thể xuất hiện dòng chảy theo mùa. Hang Má Dơm, xã Kim Điền, dài 1.257 m.
Tại xã Kim Phú, phía sau hang Rục Mòn, đoàn đã khảo sát một chuỗi gồm 3 hang có suối ngầm; trong đó hang thượng nguồn có tiềm năng phát triển du lịch mạo hiểm. Hang Mò Roọ là hang xuyên dài khoảng 500 m, có hệ thống suối ngầm và cảnh quan đẹp, thuận lợi cho tiếp cận và tổ chức khai thác du lịch.
Tại xã Trường Sơn, đoàn thám hiểm phát hiện cụm hang Sơn Bồi gồm 4 hang nhỏ, trong đó 3 hang đã được khai thác du lịch. Khu vực đường 20 thuộc phân khu dịch vụ - hành chính, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng có hang Chạc Đen là hang giếng đứng sâu khoảng 20 m, dẫn xuống hành lang lớn, có khả năng là nhánh cao của hệ thống hang sông Phong Nha, tiềm năng phát triển dài trong tương lai.
Theo đoàn thám hiểm các kết quả cho thấy hệ thống hang động trong khu vực có cấu trúc phát triển mạnh theo địa hình karst, thể hiện rõ qua sự tồn tại đồng thời của các hang sâu dạng thẳng đứng như hang Má Dơm sâu âm 102 m, hang Tru sâu âm 68 m và các hang có quy mô lớn, phát triển theo chiều ngang.
Ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đánh giá kết quả khảo sát năm 2026 đã bổ sung quan trọng vào cơ sở dữ liệu hang động của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Việc phát hiện tiếp tục khẳng định giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo và hệ thống karst của khu vực.
"Những hang này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mở ra nhiều tiềm năng trong bảo tồn, nghiên cứu và phát triển du lịch bền vững, góp phần nâng cao giá trị và vị thế của Di sản thiên nhiên thế giới Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng trong thời gian tới", ông nói.
