Nếu trong nhiếp ảnh có một người mang dáng dấp của họa sĩ Van Gogh – tài năng xuất chúng nhưng vô danh lúc sinh thời – đó là Vivian Maier. Tạp chí The New Yorker nhận định di sản của bà làm thay đổi lịch sử nhiếp ảnh đương đại. Trong khi đó, giới chuyên môn gọi bà là “thiên tài nhiếp ảnh bí ẩn nhất thế kỷ 20”.
Nhiều giám tuyển nghệ thuật và nhà phê bình nhiếp ảnh trên thế giới hiện nay đặt Vivian Maier ngang hàng với những tượng đài nhiếp ảnh đường phố thế kỷ 20 như Henri Cartier-Bresson, Diane Arbus hay Robert Frank.
Cuộc đấu giá 380 USD
Năm 2007, nhà môi giới bất động sản John Maloof chi 380 USD mua vài chiếc vali lớn tại một cuộc đấu giá kho ký gửi quá hạn ở Chicago. Thay vì tìm thấy tài liệu lịch sử như kỳ vọng, ông phát hiện hàng vạn phim âm bản nên cất vào kho suốt hai năm.
Khi đem rửa và scan ảnh, Maloof nhận ra đây là các tác phẩm khắc họa đường phố New York và Chicago giữa thế kỷ 20. Trẻ em, người già, người lao động hay giới thượng lưu hiện lên tự nhiên với bố cục chặt chẽ, mang phong cách của những nhiếp ảnh gia đường phố xuất sắc nhất nước Mỹ. Thấy tên “Vivian Maier” trên vali, Maloof tra cứu nhưng không có kết quả. Ông liên hệ những người cùng dự đấu giá để mua lại toàn bộ số vali còn lại.
Năm 2009, Maloof tìm kiếm một lần nữa phát hiện một cáo phó “Vivian Maier đã qua đời ngày 21/4/2009”. Đang sở hữu hơn 100.000 phim âm bản (trong tổng số khoảng 150.000 bức ảnh di sản của bà), Maloof đăng một số tấm lên diễn đàn ảnh Flickr để xin lời khuyên: “Tôi nên làm gì với những thứ này? Tác phẩm này có xứng đáng triển lãm, in sách không?”.
Bộ ảnh lập tức tạo hiện tượng mạng. Giới chuyên môn đổ xô đi tìm “thiên tài nhiếp ảnh đường phố” đã ghi lại chân thực nước Mỹ thế kỷ 20.
Maloof lần theo số điện thoại trên cáo phó, tìm đến gia đình Gensburg tại Chicago. “Vivian là bảo mẫu của chúng tôi”, một người trong gia đình cho biết. Ba anh em nhà Gensburg do Vivian chăm sóc từ nhỏ nhưng không ai biết về tài năng nhiếp ảnh của bà, ngoài việc căn phòng luôn đầy vali và cấm người khác chạm vào.
Nữ bảo mẫu lập dị
Vivian Maier sinh năm 1926 tại New York, gốc Pháp và Áo. Sau khi cha bỏ đi năm 1930, bà cùng mẹ di chuyển giữa Pháp và Mỹ. Bà từng sống cùng nhiếp ảnh gia Jeanne Bertrand.
Năm 1951, bà về lại New York làm công nhân một thời gian ngắn trước khi chuyển sang nghề bảo mẫu. Công việc này giúp bà có thời gian dạo phố và chụp ảnh. Năm 1952, bà mua máy ảnh Rolleiflex. Loại máy có ống ngắm ngang hông giúp thao tác kín đáo.
Năm 1956, Vivian làm việc cho gia đình Gensburg ở ngoại ô Chicago và biến phòng tắm thành buồng tối rửa ảnh. Bà được mô tả là người nói tiếng Anh giọng Pháp, thường đội mũ rộng vành, đi giày da nam, máy ảnh đeo trước ngực. Yêu cầu đầu tiên của bà khi nhận việc luôn là có phòng riêng trang bị khóa.
Khi dắt trẻ ra ngoài, bà mang máy theo và chụp liên tục. Phil Donahue, một người từng thuê Vivian kể: “Thấy bà chụp một thùng rác, tôi chưa từng nghĩ những việc đó có giá trị nghệ thuật”.
Chuyến đi vòng quanh thế giới
Tự nhận mình nghèo và không mua bảo hiểm y tế, nhưng Vivian có cách chi tiêu riêng. Năm 1959, nhận khoản tiền thừa kế bất động sản ở Pháp, bà dùng toàn bộ để du lịch vòng quanh thế giới trong 6 tháng. Bà đã đặt chân đến Ai Cập, Ấn Độ, Thái Lan, Việt Nam, Italy.
Bà không kết hôn và không có bạn thân. Nhiếp ảnh gia Anna Fox đánh giá ảnh của Vivian ghi lại sự sống động của những người yếu thế bên lề xã hội, khác biệt hoàn toàn với góc chụp về các tòa nhà chọc trời thời bấy giờ.
Khác với sự trần trụi hay đôi khi mang tính “săn mồi” (predatory) của nhiều nhiếp ảnh gia đường phố, giới chuyên môn đánh giá ảnh của Vivian mang tính thấu cảm sâu sắc. Bà có khả năng “đóng băng” những khoảnh khắc đời thường mang đậm tính điện ảnh nhưng không mang lại cảm giác lợi dụng hay phán xét nhân vật.
Một điểm đặc biệt nữa là khung ảnh vuông (square format) của Rolleiflex tạo ra một tỷ lệ vàng mang tính tĩnh tại và cổ điển. Định dạng này đòi hỏi tư duy bố cục chuẩn xác, không cho phép chụp vội, buộc bà quan sát và sắp xếp chủ thể trước khi bấm máy.
Các học giả tại Đại học Chicago nhận định di sản của bà không chỉ là những bức ảnh đơn lẻ mà là một “sự tích lũy các ý tưởng và phương pháp tiếp cận”. Cách bà tự căn chỉnh, cắt cúp (crop) và ghi chú tỉ mỉ cho quá trình tráng rửa âm bản cung cấp một nguồn tư liệu đồ sộ, làm thay đổi cách giới học thuật nghiên cứu về lịch sử nhiếp ảnh đương đại, cũng như góc nhìn về vai trò, giai cấp của nữ giới trong nghệ thuật ở thế kỷ trước.
Đầu thập niên 1970, khi các con nhà Gensburg trưởng thành, Vivian chuyển việc. Bà mang theo hàng chục thùng phim qua nhiều nơi, cuối cùng phải thuê kho lưu trữ. Về già cạn kiệt tài chính, bà không thể trả phí nên số di sản này bị mang ra đấu giá năm 2007.
Anh em nhà Gensburg sau đó tìm thấy bà đang sống lang bạt và đưa về chăm sóc. Tháng 4/2009, bà qua đời tại một viện dưỡng lão sau một tai nạn trượt ngã.
Đến nay, di sản của bà vẫn được trưng bày tại nhiều triển lãm lớn trên thế giới, từ New York đến Thượng Hải. Cuộc đời bà cũng trở thành nguồn cảm hứng cho phim tài liệu Finding Vivian Maier.
Tử Cấm Thành được UNESCO công nhận là Di sản thế giới vào năm 1987. Theo UNESCO, bố cục và không gian của Tử Cấm Thành "kế thừa và thể hiện các đặc trưng truyền thống trong quy hoạch đô thị và xây dựng cung điện của Trung Quốc cổ đại, với trục trung tâm, thiết kế đối xứng, bố trí "tiền triều - hậu cung", cùng việc bổ sung nhiều sân vườn dựa trên quy hoạch thành phố thời Nguyên".
Nơi đây được biết đến như một trong những cung điện vĩ đại nhất thế giới, Tử Cấm Thành nằm ở vị trí trung tâm của thủ đô Bắc Kinh (Trung Quốc). Cung điện này là chứng nhân thầm lặng nhưng vô giá của nền văn minh Trung Hoa từ thế kỷ XV đến thế kỷ XX.
Tử Cấm Thành vốn là khu phức hợp cung điện ở khu Đông Thành thuộc Bắc Kinh, Trung Quốc, với tổng diện tích lên tới 720.000 m2. Khu vực này là nơi ở của giới hoàng tộc thuộc hai triều đại phong kiến nhà Minh và nhà Thanh, đồng thời là trung tâm chính trị của Trung Quốc suốt 600 năm.
Bên trong Tử Cấm Thành có khoảng 9999 căn phòng được chia thành 3 đại điện lớn, gồm điện Thái Hòa, điện Trung Hòa và điện Bảo Hòa. Tiếp đó mới tới chốn Hậu cung là nơi ở của các phi tần. Đặc biệt, điện Thái Hòa là nơi các Hoàng đế nhà Minh và nhà Thanh dùng để thiết triều, bàn chính sự. Điểm đáng chú ý ngay giữa điện là chiếc ghế rồng bố trí ở khu vực trung tâm, được những người thợ lành nghề nhất thời bấy giờ thiết kế tinh xảo, tượng trưng cho quyền uy Thiên tử. Sử sách Trung Hoa từng ghi lại, chỉ những bậc "Chân mệnh thiên tử" mới được phép ngồi lên ghế rồng. Những kẻ khác nếu mạo phạm sẽ bị trừng trị đích đáng.
Khi nhìn qua có thể thấy ghế rồng rất to nhưng khi tìm hiểu kỹ được biết loại ghế này được làm từ chất liệu tạo nên ghế rồng không phải loại gỗ thông thường. Người xưa sử dụng thứ gỗ có lõi vàng, mùi thơm đặc trưng và đạt độ bền cao. Đặc biệt loại gỗ này có khả năng tồn tại thời gian dài nên còn dùng làm quan tài phục vụ cho giới quý tộc và quan lại thời xưa.
Tài liệu cổ Trung Hoa có nhắc tới chi tiết ghế rồng là bảo vật rất linh thiêng vốn chỉ dành cho người có thân phận cao quý, là bậc Thiên Tử (tạm dịch: con trời). Những người bình thường khác từng ngồi lên đều nhận kết thúc không mấy tốt đẹp.
Người đầu tiên chính là Lý Tự Thành. Người này sau khi lật đổ nhà Minh đã lên ngôi hoàng đế, bá chủ thiên hạ. Thế nhưng, Lý Tự Thành chỉ làm hoàng đế được hơn 40 ngày thì bị Ngô Tam Quế cướp ngôi. Sau này, Lý Tự Thành đã qua đời một cách bí ẩn.
Cũng theo sử sách ghi người thứ 2 chính là Viên Thế Khải. Sau khi uy hiếp được hoàng đế nhà Thanh và tìm mọi cách đăng cơ làm hoàng đế (lúc đó gọi là Đại tổng thống lâm thời), nhưng chỉ trị vì trong 83 ngày đã qua đời một cách bí ẩn. Cái kết bi thảm của Viên Thế Khải được cho là giống với Lý Tự Thành bởi lẽ từ ngày tạo phản cướp ngôi đã phải chịu lời nguyền của chiếc ghế rồng.
Người thứ 3 qua đời một cách bí ẩn chính là thủ lĩnh đứng đầu Liên quân 8 nước - Waldersee. Tương truyền rằng, khi liên minh 8 nước vào xâm chiếm Trung Quốc, Waldersee đã ngồi trên ngai vàng với cảm giác tò mò. Không lâu sau, thủ lĩnh này cũng đã chết một cách bất minh.
Điều đáng nói, sự bí ẩn về ghế rồng trong Tử Cấm Thành đến nay vẫn còn rất nhiều khúc mắc, khiến người đời tiếp tục truyền tai nhau những giai thoại gây ra 3 cái chết "bất đắc kỳ tử" đối với người không phải là thiên tử dám ngồi lên ngai vàng của vua chúa Trung Quốc thời phong kiến. Đến nay, vẫn chưa ai có thể giải đáp được bí ẩn về những cái chết trên nên nó còn tồn tại mãi cho tới sau này.
Trước những ý kiến trái chiều về lời nguyền bí ẩn xung quanh ghế rồng, nhiều chuyên gia cho rằng, những nhân vật kể trên đều xuất hiện trong thời kỳ chiến tranh, là tướng lĩnh cầm đầu các phong trào nổi dậy. Xét trong bối cảnh lịch sử, họ sống ở thời kỳ loạn lạc, nhiều biến động, nên việc bỏ mạng ngoài ý muốn là điều bình thường.
Đến nay do trải qua nhiều biến cố lịch sử và các thời đại thay đổi, việc sửa chữa ghế rồng khó khôi phục đúng hiện trạng như ban đầu. Theo đại diện Bảo tàng Cố Cung ở Tử Cấm Thành, muốn sửa chữa lỗi nhỏ của ghế rồng cần rất nhiều thời gian. Đến nay, món báu vật này vẫn được trưng bày ở điện Thái Hòa và không mở cửa cho du khách tới tham quan.
Theo Tencent News, mới đây, các bác sĩ khoa Nhi của Bệnh viện trực thuộc Đại học Trung Sơn Thâm Quyến (Trung Quốc) đã tiếp nhận bé trai 6 tuổi nhập viện trong tình trạng cơ thể xuất hiện dày đặc các mảng bầm tím và tụ máu bất thường.
Gia đình rất hoang mang khi thấy con nổi đầy vết bầm dù không va chạm mạnh, thậm chí lo sợ bé mắc bệnh bạch cầu.
Khi thăm khám, bác sĩ nhận thấy chỉ số huyết sắc tố và tiểu cầu của bệnh nhi vẫn nằm trong giới hạn bình thường. Tuy nhiên, số lượng bạch cầu ái toan lại tăng vọt bất thường.
Kết quả kiểm tra chuyên sâu cho thấy tiểu cầu của bé bị rối loạn chức năng, không thể hoạt động bình thường trong quá trình đông máu. Đồng thời, chỉ số IgE toàn phần cũng tăng cao rõ rệt.
Sau nhiều lần xét nghiệm phân bằng phương pháp cô đặc mẫu, các bác sĩ phát hiện trứng giun móc và sau đó tiếp tục nuôi cấy tìm thấy ấu trùng giun móc trong phân bệnh nhi. Bé được chẩn đoán mắc rối loạn chức năng tiểu cầu liên quan tăng bạch cầu ái toan do nhiễm ký sinh trùng.
Khi truy tìm nguyên nhân, gia đình cho biết trước đó khoảng 1 tuần, bé từng ăn thịt nướng cuốn xà lách sống tại nhà hàng. Theo nhận định của bác sĩ, đây nhiều khả năng chính là nguồn lây khiến trẻ nhiễm ký sinh trùng.
Sau khi được điều trị bằng thuốc tẩy giun đường uống, tình trạng của bé cải thiện rõ rệt. Một tuần sau tái khám, tỉ lệ bạch cầu ái toan đã giảm mạnh từ 46,2% xuống còn 9,6%, cơ thể cũng không xuất hiện thêm vết bầm mới.
Giun móc là một trong những loại ký sinh trùng đường ruột nguy hiểm nhưng thường bị xem nhẹ. Mặc dù bệnh không gây tử vong ngay lập tức, nhưng lại âm thầm làm tổn hại sức khỏe qua nhiều năm, gây thiếu máu, suy dinh dưỡng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống, đặc biệt ở trẻ em và phụ nữ mang thai.
Bệnh giun móc là một bệnh lý nhiễm ký sinh trùng phổ biến, chủ yếu xảy ra tại các vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới, nơi điều kiện vệ sinh môi trường còn hạn chế.
Tác nhân gây bệnh là hai loài giun tròn ký sinh trong đường ruột người, gồm Ancylostoma duodenale và Necator americanus. Chúng bám vào niêm mạc ruột non để hút máu, lâu ngày dẫn đến thiếu máu mạn tính, suy dinh dưỡng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người.
Nguyên nhân chính gây bệnh giun móc là do con người tiếp xúc với đất nhiễm ấu trùng giun móc từ phân người bệnh thải ra. Trong điều kiện ẩm ướt và vệ sinh kém, trứng giun trong phân phát triển thành ấu trùng. Ấu trùng này có thể xâm nhập vào cơ thể người qua hai con đường chính:
-Qua da: Thường gặp nhất là khi đi chân đất trên nền đất nhiễm ấu trùng. Ấu trùng chui qua da, theo đường máu đến phổi, rồi được ho lên và nuốt xuống ruột.
-Qua đường tiêu hóa: Khi ăn uống phải thực phẩm hoặc nước bị nhiễm phân chứa ấu trùng, đặc biệt với loài Ancylostoma duodenale.
Một khi đã vào trong ruột non, ấu trùng phát triển thành giun trưởng thành, bám vào niêm mạc ruột và bắt đầu hút máu, gây tổn thương cho cơ thể.
Đáng chú ý, rau sống nếu không được rửa sạch kỹ hoặc chế biến an toàn có thể trở thành "cầu nối" đưa ký sinh trùng vào cơ thể.
Bác sĩ khuyến cáo phụ huynh cần chú ý khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường như tự nhiên nổi bầm tím, va chạm nhẹ cũng tím tái, đau bụng kéo dài, biếng ăn, da xanh xao hoặc xét nghiệm máu cho thấy bạch cầu ái toan tăng cao. Đây có thể là tín hiệu cảnh báo nhiễm ký sinh trùng.
Để phòng ngừa, các loại rau lá xanh cần được rửa thật kỹ và nên chần hoặc nấu chín trước khi ăn, đặc biệt với trẻ nhỏ. Sau khi chơi đất cát hoặc tiếp xúc bùn đất, trẻ không nên dùng tay cầm thức ăn ngay mà cần rửa tay sạch bằng xà phòng.Theo các bác sĩ, ăn rau sống không đồng nghĩa hoàn toàn với "lành mạnh", bởi nếu chế biến không đảm bảo vệ sinh, nguy cơ nhiễm ký sinh trùng vẫn có thể xảy ra.
Cuối tháng 5, tại phòng cách ly Khoa Huyết học lâm sàng, Bệnh viện Nhi đồng TP HCM, anh Phạm Danh, 48 tuổi, ngồi nắn bóp chân cho con gái Hoàng An. Cô bé 15 tuổi vừa qua đợt truyền hóa chất nhưng cơ thể không đáp ứng.
Lúc con dịu cơn đau, người đàn ông Khmer tìm cách gọi điện cho vợ ở quê nhưng không được. "Điện thoại của bà ấy hỏng mấy ngày nay. Tôi không biết chữ nên không thể lưu số của hàng xóm để gọi hỏi thăm", anh nói.
Gia đình anh Danh thuộc diện hộ nghèo ở xã Châu Thành, tỉnh An Giang. Cả nhà sống trong căn nhà cấp 4 do địa phương cấp. Nguồn thu chính đến từ công việc nhặt ve chai của anh, khoảng 2-3 triệu đồng mỗi tháng. Vợ anh hỏng hai mắt, mắc bệnh tim, tiểu đường giai đoạn cuối và phải chạy thận định kỳ.
Tháng 10/2025, cô con gái Hoàng An sốt kéo dài. Tuyến tỉnh chuyển em lên TP HCM. Bệnh viện chẩn đoán An mắc bạch cầu cấp dòng tủy - một dạng ung thư máu. "Từ nhỏ tôi không được học hành, khi nghe bệnh của con cũng không biết tìm kiếm thông tin để đọc. Cảm giác rối bời, bất lực", anh nói.
Tích góp được 10 triệu đồng, anh đưa con nhập viện. Ở quê, con gái út 12 tuổi nghỉ học lo việc nhà và chăm mẹ. "Tôi dặn con út ở nhà cơm nước, đến lịch chạy thận thì nhờ hàng xóm chở mẹ đi", anh kể.
Đợt truyền đầu tiên, An phản ứng thuốc và không ăn uống được. Tóc rụng, An nôn ói nhiều lần. Do không biết chữ, anh Danh phải tìm bác sĩ để nghe giải thích trực tiếp. Mỗi lần nhận đơn thuốc ngoài, anh mang nhờ người nhà bệnh nhi khác đọc giúp. "Cầm tờ kết quả như cầm tờ giấy trắng. Tôi chỉ biết nhìn nét mặt bác sĩ để đoán bệnh của con", anh Danh nói.
Bác sĩ Mai Anh, Trưởng khoa Huyết học lâm sàng, Bệnh viện Nhi đồng TP HCM, cho biết hiện cơ thể bệnh nhi không tiếp nhận hóa chất. "Trường hợp của An thuộc bạch cầu cấp không phân loại được dòng, tiên lượng xấu", bác sĩ Mai Anh cho biết.
Phương án điều trị tiếp theo là ghép tế bào gốc với chi phí từ một đến hai tỷ đồng. Hiện bệnh viện tiến hành theo dõi tủy, tế bào máu và điều trị triệu chứng để tìm hướng giải quyết.
Chi phí hóa chất nội trú được bảo hiểm y tế chi trả, nhưng các khoản mua thuốc bổ trợ và sinh hoạt phí khiến anh Danh phải tự xoay xở. Nửa năm qua, hai cha con sống dựa vào suất cơm từ thiện. Có tiền mạnh thường quân cho, anh để dành mua thuốc.
Hiện điện thoại của vợ hỏng, anh Danh không nắm được tình hình ở quê nhưng không thể rời bệnh viện vì An có nguy cơ sốt cao. "Nhiều lúc cùng quẫn muốn kết thúc cuộc đời nhưng rồi tôi tự dặn mình phải sống thì vợ con mới có hy vọng sống. Giờ chỉ mong con khỏe, tôi ráng lo cho hai đứa ăn học thành người", anh Danh nói.
