Bạn vừa hạ cánh sau chuyến bay dài 18 giờ với đôi mắt đỏ hoe và những cái ngáp dài, chuẩn bị tâm lý cho những phiền toái thường thấy tại sân bay như cuốc bộ đường dài đến khu nhập cảnh, xếp hàng chờ đợi mệt mỏi và thời gian lấy hành lý tưởng dài vô tận.
Tuy nhiên, ở Changi, những robot vệ sinh tích hợp AI đang lau dọn sàn nhà sạch bóng và thủ tục nhập cảnh diễn ra nhanh đến mức khiến du khách phải nghi ngờ. Chưa đầy 15 phút, bạn đã có mặt tại sảnh đón trong cái nóng nhiệt đới, tự hỏi tại sao phần còn lại của thế giới phải khổ sở đến vậy?
Vài ngày sau, sau khi làm thủ tục check in suôn sẻ cho chuyến bay về, bạn chờ đợi tại sảnh quá cảnh – nơi có rạp chiếu phim miễn phí 24/7, vườn bướm và thác nước trong nhà cao nhất thế giới. Thậm chí, sân bay này còn có một ao cá bằng kính có thể đi bộ bên trên, đi kèm màn hình kỹ thuật số trên trần phản chiếu thời tiết bên ngoài. Đôi khi, du khách quên mất mình đang ở sân bay mà ngỡ đang ở trong một thành phố tương lai.
Đây không phải là giấc mơ nếu du khách thường xuyên có mặt ở Changi – sân bay vừa giành giải thưởng Skytrax cho Sân bay tốt nhất thế giới năm thứ hai liên tiếp và là lần thứ 14 trong lịch sử, hồi tháng 3.
Trong khi các nhà ga sân bay lớn khác phải vật lộn với tình trạng chuột bọ, đình công và trần nhà sụp đổ, sự yên bình mang tính tương lai của Changi mang lại cảm giác tách biệt hoàn toàn. Khoảng cách giữa một sân bay trung bình và một sân bay đẳng cấp thế giới chưa bao giờ lớn như thế.
Theo Max Hirsh, Giám đốc điều hành của Airport City Academy, thành công của Changi không chỉ nằm ở chất lượng, còn ở việc thực hiện tốt những nền tảng cơ bản hàng ngày, từ tốc độ, an toàn đến khả năng kết nối. Đó cũng là sự linh hoạt để thích ứng khi mọi thứ không đi đúng kế hoạch.
“Thách thức không phải là đạt được sự cân bằng đó một lần mà là duy trì nó trong nhiều thập kỷ trước những thay đổi về nhu cầu, công nghệ và sự gián đoạn. Changi thành công vì coi sự cân bằng đó là một dự án không ngừng nghỉ, không phải là một kỳ tích thiết kế một lần”, Hirsh nói.
Nếu từng bay qua Singapore, du khách có thể nhận thấy cảm giác bình yên bao trùm sân bay. Điều nhiều người có thể không nhận ra là cách sự tĩnh lặng đó được dàn dựng cẩn thận thế nào. Phía sau hậu trường là một chuỗi hoạt động khổng lồ và nhịp nhàng, nơi tự động hóa, sinh trắc học và phân tích dự báo được sử dụng để loại bỏ các nút thắt trước khi chúng xuất hiện. Trong khi đó, 60.000 nhân viên giữ cho việc bốc xếp hành lý, vệ sinh, sử dụng năng lượng và luồng hành khách vận hành đồng bộ.
Logic tương tự cũng áp dụng cho những chi tiết ít được chú ý hơn. Việc định vị trực quan, biển báo rõ ràng và quản lý đám đông giúp hành khách không phải tiêu tốn năng lượng trí não chỉ để tìm cổng lên máy bay. 500 nhà vệ sinh trải khắp các nhà ga cũng góp phần quan trọng. Mỗi nhà vệ sinh đều có màn hình cảm ứng để hành khách đánh giá trải nghiệm, bất kỳ sự sụt giảm thứ hạng nào cũng sẽ khiến đội vệ sinh có mặt trong vài phút.
“Hệ thống phân cấp rất đơn giản: Hiệu quả đầu tiên, bầu không khí thứ hai và sự ngoạn mục đứng thứ ba”, Hirsh nói.
Changi có rất nhiều dịch vụ hành khách phải mất nhiều lần ghé thăm mới cảm nhận hết được. Ví dụ nổi tiếng nhất là Jewel Rain Vortex, thác nước trong nhà tại khu phức hợp bán lẻ liền kề.
Ở những nơi khác, du khách có thể xem Toni, robot pha chế của Changi, phục vụ cocktail tại Nhà ga số 2 và 3. Vườn bướm nhập nhộng sau mỗi 2-3 tuần để luôn duy trì được vẻ đẹp. Ngoài ra còn có vườn xương rồng và vườn hoa hướng dương trên sân thượng. Khu Fit and Fun mới mở vào đầu năm 2025 còn có các hoạt động như đấm bao cát hay máy nhún lò xo. Đối với những người quá cảnh đủ lâu, sân bay thậm chí còn cung cấp các tour du lịch thành phố miễn phí.
Những điểm tham quan này không chỉ làm giảm mệt mỏi cho chuyến đi dài, còn phục vụ mục đích thực tế: Bằng cách khuyến khích mọi người khám phá, phân tán luồng khách đến các góc khác nhau của nhà ga, giúp tránh tình trạng đông đúc thường thấy ở các sân bay khác.
Sự hiệu quả này một phần đến từ thực tế. Chính hạn chế về nhân lực của Singapore đã thúc đẩy sân bay tiến tới tự động hóa, từ thủ tục nhập cảnh đến vệ sinh. Ivan Tan, Phó Chủ tịch cấp cao của Changi Airport Group, giải thích dịch vụ nhập cảnh cần nhiều nhân lực và không phải người Singapore nào cũng sẵn sàng làm công việc đó.
Vào năm 2024, Changi trở thành sân bay đầu tiên triển khai đầy đủ thủ tục nhập cảnh không dùng hộ chiếu, sử dụng nhận diện khuôn mặt và mống mắt. Cư dân Singapore có thể sử dụng khi đến và đi, trong khi khách quốc tế có thể sử dụng khi rời khỏi Singapore.
Tư duy thực tế đó cũng giải thích tại sao Changi không bao giờ dừng lại. Các sân bay là những thành phố thu nhỏ chịu áp lực lớn về lịch trình và hậu cần. Changi gần đây đã thành lập Terminal X, một phòng thí nghiệm đổi mới nhằm giải quyết các biến động thời tiết, vấn đề nhân lực, áp lực công suất và kỳ vọng của khách hàng. Đội ngũ tại đây được khuyến khích thử nghiệm cả những ý tưởng lạ lẫm, bao gồm cả việc sử dụng flycam để ngăn chặn sét đánh trên đường băng.
Sự ám ảnh về hiệu quả của Changi không mới. Nó có từ những năm 1970 khi cố Thủ tướng Lý Quang Diệu quyết định quốc gia này cần một biểu tượng của sự hiệu quả để phát triển. Đó là một canh bạc tốn kém nhưng đã thành công. Ông gọi Changi là “khoản đầu tư 1,5 tỷ SGD tốt nhất từng thực hiện”.
Nửa thế kỷ trôi qua, khoản đầu tư đó vẫn đang mang lại quả ngọt. Changi giống hình ảnh thu nhỏ của Singapore: hiệu quả, sạch sẽ, tổ chức và bạn có thể tin tưởng mọi thứ hoạt động như mong đợi.
Giả thuyết “đi nhầm đường” trong hang động dưới biển
Theo truyền thông quốc tế, nhóm 5 người đã mất tích hôm 15/5 khi khám phá hệ thống hang ngầm tại khu vực Vaavu Atoll (Maldives).
Thi thể của hướng dẫn viên lặn Gianluca Benedetti được tìm thấy gần cửa hang Thinwana Kandu ngay trong ngày mất tích, trong khi 4 nạn nhân còn lại được phát hiện vào đầu tuần này ở khoang thứ ba, cũng là khoang cuối của hang, ở độ sâu khoảng 50m.
Vụ việc gây chấn động Maldives bởi đây được xem là tai nạn lặn biển nghiêm trọng nhất từng xảy ra tại quốc đảo này. Đến nay, giới chức vẫn đang điều tra nguyên nhân khiến nhóm thợ lặn dày kinh nghiệm gặp nạn.
Nhóm cứu hộ Phần Lan thuộc tổ chức Dan Europe - đơn vị chuyên nghiên cứu và hỗ trợ an toàn cho thợ lặn - là những người trực tiếp tham gia tìm kiếm thi thể các nạn nhân. Sau quá trình khảo sát hiện trường, họ cho rằng cả nhóm có thể đã đi nhầm lối khi tìm đường thoát khỏi hang.
Theo bà Laura Marroni - Giám đốc điều hành Dan Europe - các nạn nhân được tìm thấy trong một hành lang cụt bên trong hệ thống hang động và không có đường thoát nào từ vị trí đó.
Nhóm nạn nhân gồm giáo sư sinh học biển Monica Montefalcone, con gái bà là Giorgia Sommacal, hai nhà nghiên cứu trẻ Federico Gualtieri và Muriel Oddenino, cùng hướng dẫn viên Gianluca Benedetti đang sinh sống tại Maldives.
Theo mô tả của đội cứu hộ, hang động gần đảo Alimatha mở đầu bằng một khoang lớn có ánh sáng tự nhiên và nền cát trắng. Cuối khoang là một hành lang dài khoảng 30m, rộng gần 3m, dẫn sang khoang thứ hai - nơi hoàn toàn không còn ánh sáng tự nhiên.
Điểm đáng chú ý nằm ở một gò cát giữa hành lang và khoang thứ hai. Khi đi vào, thợ lặn có thể dễ dàng vượt qua gò cát này. Nhưng khi quay đầu trở ra, gò cát lại tạo cảm giác như một bức tường, che khuất lối đi cũ. Ở bên trái gò cát còn có một hành lang khác ngắn hơn, dẫn tới ngõ cụt.
“Thi thể các nạn nhân đều được tìm thấy trong hành lang này, như thể họ đã nhầm đó là lối ra”, tờ La Repubblica dẫn nguồn điều tra cho biết.
Bà Marroni nhận định nếu cả nhóm thực sự đi nhầm đường trong lúc lượng khí còn lại rất ít, khả năng quay trở ra gần như cực kỳ khó khăn.
“Ở độ sâu đó, bình khí tiêu chuẩn chỉ cho phép họ lưu lại khoảng 10 phút, thậm chí ít hơn. Khi nhận ra mình đi sai đường và không còn nhiều dưỡng khí, con người rất dễ hoảng loạn, thở nhanh hơn và lượng khí giảm cực nhanh”, bà nói.
Hàng loạt nghi vấn quanh chuyến lặn “vượt giới hạn”
Giới chức Maldives đang điều tra vì sao nhóm du khách được phép lặn ở độ sâu gần 60m, trong khi quy định dành cho lặn giải trí tại nước này chỉ cho phép tối đa khoảng 30m.
Các thiết bị kỹ thuật, bao gồm thiết bị quay hình mà một số nạn nhân mang theo, đã được thu hồi để phục vụ điều tra. Nhà chức trách hy vọng những đoạn ghi hình sẽ giúp tái hiện chính xác những gì xảy ra dưới đáy biển.
Chồng của nạn nhân Monica Montefalcone cho biết vợ ông là một trong những thợ lặn giàu kinh nghiệm nhất mà ông từng biết, với khoảng 5.000 lần lặn.
“Cô ấy luôn cực kỳ cẩn trọng và chưa bao giờ liều lĩnh. Monica sẽ không bao giờ đặt con gái hay bất kỳ ai vào nguy hiểm”, ông Carlo Sommacal chia sẻ với truyền thông Italy.
Ông cho rằng đã có điều gì đó bất thường xảy ra dưới nước, có thể liên quan đến sự cố thiết bị hoặc dòng chảy mạnh. Một số giả thuyết khác cũng đang được xem xét, trong đó có khả năng nhóm thợ lặn bị cuốn vào hang bởi dòng hải lưu mạnh mang hiệu ứng Venturi - hiện tượng nước chảy qua khe hẹp với tốc độ tăng đột ngột, tạo lực hút rất lớn.
Ngoài ra, các điều tra viên còn kiểm tra xem nhóm có mang theo đèn chuyên dụng và dây dẫn đường “Ariadne’s Thread” (thiết bị gần như bắt buộc trong các chuyến lặn hang sâu) hay không.
Theo giới chuyên môn, nhóm thợ lặn sử dụng bình khí 12 lít tiêu chuẩn dành cho lặn giải trí, thay vì bộ thiết bị kỹ thuật chuyên dụng cho lặn hang sâu.
Các chuyên gia cho biết ở độ sâu khoảng 50m, thợ lặn thường cần ít nhất hai bình khí đặc biệt để đảm bảo an toàn. Những chuyến lặn vượt quá 40m đã được xếp vào dạng “technical diving” (lặn kỹ thuật), đòi hỏi huấn luyện và thiết bị chuyên biệt.
Lặn hang động dưới biển được đánh giá là một trong những hình thức lặn nguy hiểm nhất thế giới bởi thợ lặn không thể nổi trực tiếp lên mặt nước khi gặp sự cố. Chỉ cần lớp trầm tích bị khuấy lên, tầm nhìn trong hang có thể giảm xuống gần bằng 0, khiến việc mất phương hướng xảy ra rất nhanh.
Người phát ngôn phủ tổng thống Maldives - Mohammed Hussain Shareef - cho biết hang động này sâu đến mức ngay cả những thợ lặn có thiết bị tốt nhất cũng hiếm khi tiếp cận.
Đáng chú ý, một thợ lặn cứu hộ người Maldives tên Mohamed Mahudhee cũng đã tử vong hôm 17/5 do bệnh giảm áp trong lúc tham gia tìm kiếm thi thể các nạn nhân.
Công ty du lịch Italy Albatros Top Boat - đơn vị tổ chức chuyến đi - khẳng định họ không hề biết nhóm khách có ý định lặn vượt giới hạn cho phép. Luật sư đại diện công ty cho biết chuyến đi ban đầu chỉ là hành trình nghiên cứu san hô ở độ sâu thông thường, không phải chuyến lặn kỹ thuật.
Trong khi đó, thuyền trưởng tàu MV Duke of York nói các du khách đã được phổ biến quy định lặn tối đa 30m ngay khi lên tàu.
Maldives là điểm đến nổi tiếng với các hoạt động lặn biển nhờ hệ sinh thái san hô phong phú và làn nước trong xanh. Tuy nhiên, tai nạn lặn sâu tại đây tương đối hiếm gặp.
Vụ việc lần này không chỉ đặt ra câu hỏi về công tác quản lý an toàn lặn biển tại Maldives mà còn cho thấy mức độ nguy hiểm cực lớn của hoạt động lặn hang động ở độ sâu vượt ngưỡng giải trí thông thường.
Theo lịch Ethiopia, đất nước này đang "đi chậm" với thế giới 8 năm. Sự chênh lệch này không đến từ sai sót khoa học, mà do quốc gia này duy trì hệ thống lịch Ge'ez (lịch Ethiopia) độc lập qua nhiều thế kỷ. Hiện lịch Ge'ez vẫn là lịch chính thức, được áp dụng đồng bộ trong mọi hoạt động của chính phủ, trường học, tổ chức tôn giáo và đời sống thường nhật tại đây.
Khoảng cách 7-8 năm giữa lịch Ethiopia và lịch Gregorian (Dương lịch) xuất phát từ mốc tham chiếu lịch sử về ngày sinh của Chúa Jesus.
Lịch Gregorian do Giáo hoàng Gregory XIII giới thiệu năm 1582, dựa trên tính toán của một nhà sư vào thế kỷ thứ sáu. Trong khi đó, Giáo hội Ethiopia tuân theo truyền thống Cơ đốc giáo Alexandrian, xác định ngày sinh của Chúa muộn hơn từ bảy đến tám năm. Do chưa từng bị thực dân hóa chính thức, quốc gia đông Phi này không bị áp đặt hệ thống thời gian của phương Tây và giữ nguyên được lịch cổ.
Một năm của người Ethiopia có 13 tháng, gồm 12 tháng cố định 30 ngày. Tháng cuối cùng (tháng thứ 13), gọi là Pagumē, chỉ có 5 ngày vào năm thường và 6 ngày vào năm nhuận. Đặc điểm này mang lại cho Ethiopia biệt danh "đất nước có 13 tháng nắng". Dù cấu trúc khác biệt, lịch Ge'ez vẫn tuân theo chu kỳ Mặt Trời.
Không chỉ khác biệt về năm, tháng, người Ethiopia còn áp dụng hệ thống đếm giờ độc nhất thế giới.
Thay vì bắt đầu ngày mới từ 0h, đồng hồ của họ bắt đầu tính từ bình minh (tương đương 6h Dương lịch). Do đó, khi đồng hồ thế giới chỉ 7h, người Ethiopia tính là 1h.
Nhiếp ảnh gia Ethiopia Gashaw cho biết hệ thống này có thể gây ra sự nhầm lẫn, đặc biệt đối với khách quốc tế. Khi đặt lịch hẹn với khách, Gashaw luôn phải xác nhận họ đang đề cập đến giờ Ethiopia hay phương Tây.
"Nếu ai đó nói hãy gặp nhau lúc 2h chiều, tôi sẽ kiểm tra lại xem họ muốn nói giờ buổi sáng hay buổi chiều", ông cho biết. Ngoài ra, khi mua vé máy bay, Gashaw cho biết phải kiểm tra chéo 3-4 lần để quy đổi chính xác giờ châu Âu sang giờ Ethiopia.
Tuy nhiên, Gashaw đôi khi cũng nhầm lẫn, từng bỏ lỡ một kỳ thi vì lịch học của trường được thiết lập theo giờ phương Tây và ông đã hiểu sai. Theo Gashaw, Ethiopia là quốc gia Cơ đốc giáo rất bảo thủ nên phần lớn người dân không quan tâm đến phần còn lại của thế giới.
Văn hóa đón năm mới của người dân xứ này cũng tách biệt hoàn toàn với phần còn lại của thế giới. Người Ethiopia ăn mừng Tết năm mới, gọi là Enkutatash, vào ngày 11/9 hằng năm (hoặc ngày 12/9 nếu rơi vào năm nhuận Dương lịch). Ví dụ, ngày mùng một Tết năm 2018 của họ diễn ra vào ngày 12/9/2025 Dương lịch.
Ethiopia là điểm đến nổi tiếng về du lịch cộng đồng và thiên nhiên ở châu Phi nhờ sự đa dạng trong văn hóa bản địa. Quốc gia này có những bộ lạc còn duy trì nếp sống từ xa xưa và hơn 80 ngôn ngữ đang được sử dụng.
Du khách đến đây được khuyến cáo cần tìm hiểu kỹ cách tính giờ của người bản địa để tránh lỡ các lịch trình di chuyển.
Đặt chân xuống sân bay San Francisco, Mỹ, vào ngày 2/7, cảm giác đầu tiên của Vũ Mạnh Tuyền, giám đốc một công ty truyền thông 34 tuổi, là "lạnh". Nam du khách đang quen với cái nóng 35-36 độ C tại TP HCM cảm thấy "rét run" khi nhiệt độ về đêm xuống 14 độ C.
Tuy nhiên, cảm giác đó nhanh chóng trôi qua khi chuyến đi của Tuyền có hai mục tiêu: quay video phục vụ công việc và mang đến cho cổ động viên Việt Nam góc nhìn chân thực về World Cup. Hành trình đưa Tuyền và một người bạn qua sáu thành phố: San Francisco, Los Angeles, Kansas City, Miami, New York và Washington DC. Anh chọn các trận có thể tận mắt chứng kiến Messi, Ronaldo thi đấu trong kỳ World Cup được cho là cuối cùng của họ.
Tại San Francisco và Los Angeles, anh check-in cầu Cổng Vàng, khu trung tâm Los Angeles - nơi Sơn Tùng MTP quay MV Come My Way, đồi Hollywood, Đại lộ Danh vọng, đồng thời quay các video theo yêu cầu người xem như thưởng thức thịt nướng đường phố. Kỷ niệm đáng nhớ nhất là phối hợp với êkíp IShowSpeed -streamer sở hữu hơn 56 triệu người theo dõi YouTube và là fan "cuồng" của Ronaldo - để tổ chức buổi livestream giao lưu giữa streamer này với một vận động viên tâng bóng nghệ thuật Việt Nam, thu hút sự quan tâm của khán giả toàn cầu.
Từng theo dõi nhiều giải đấu ở châu Á, châu Âu, châu Đại Dương, Tuyền ban đầu thấy không khí World Cup ở Mỹ "khá trầm". "Điều khiến tôi bất ngờ là ngay tại sân bay San Francisco hầu như không có hình ảnh quảng bá về World Cup, trái ngược với bầu không khí ngập tràn biểu tượng giải đấu mà tôi từng chứng kiến ở Doha năm 2022", anh nói. Nhưng không khí bóng đá trở nên sôi động, cuồng nhiệt khi anh đến Kansas City ngày 10/7 xem trận Argentina - Thụy Sĩ. Các băng rôn, khẩu hiệu tràn ngập khắp sân bay.
So với World Cup 2022, Euro 2024 mà anh từng dự khán, điểm mới của kỳ này là việc tận dụng lợi thế về công nghệ của Mỹ. Hệ thống camera AI tạo góc nhìn trực tiếp từ vị trí trọng tài và màn hình LED cỡ lớn bao quanh một số sân vận động.
Một xu hướng nổi bật khác tại World Cup năm nay là vai trò ngày càng lớn của nhà sáng tạo nội dung. Nhiều người được ban tổ chức cấp quyền tác nghiệp chính thức, có khu vực làm việc riêng và trở thành một phần chiến lược truyền thông của giải. Những gương mặt như IShowSpeed hay Celine Dept liên tục tạo video lan truyền mạnh, đưa hình ảnh World Cup đến gần khán giả toàn cầu hơn.
Tuyền lên kế hoạch từ đầu năm và không mất nhiều thời gian chuẩn bị nhờ kinh nghiệm từng xem World Cup 2022 Qatar, World Cup nữ 2023 New Zealand, Euro 2024 Đức. Tuy nhiên, đây là lần đầu đến Mỹ nên anh "có đôi chút lo lắng" khi xin visa. Bí quyết xin visa thành công, theo Tuyền, nằm ở hai từ "thành thật và chỉn chu": thông tin khai báo về công việc, thu nhập, lịch trình, mục đích chuyến đi và cam kết quay lại Việt Nam cần trùng khớp, kỹ càng; khi phỏng vấn nên ăn mặc lịch sự, trả lời tự tin.
"Cả chuyến đi này chi phí hết tầm 1 tỷ đồng", Tuyền nói. Nam du khách cho biết chi phí đội lên nhiều lần so với chuyến du lịch thông thường vì anh phải liên tục di chuyển giữa các thành phố và Mỹ đang vào mùa cao điểm du lịch, lại đi đúng dịp World Cup.
"Giá vé xem World Cup năm nay từng gây xôn xao vì đắt", Tuyền nói, cho biết đã chi 200 triệu đồng cho vé 4 trận. Nam du khách chi thêm 220 triệu đồng tiền thuê thiết bị, trường quay và quay phim để ghi hình lại chuyến đi nhằm phục vụ công việc.
Theo Tuyền, điểm khác biệt lớn nhất giữa xem bóng đá qua truyền hình và trực tiếp trên sân là cảm xúc chân thực cùng cơ hội được chứng kiến những ngôi sao hàng đầu ở cự ly rất gần. Nếu dùng ba từ để mô tả World Cup tại Mỹ, anh chọn: "khác lạ, đa dạng và điên rồ".
