Cuối năm 2017, con trai chị Bảo Yến sốt cao và co giật. Lúc đó, người mẹ là nhân viên kế toán, đang bận quyết toán sổ sách, còn chồng đi công tác xa. Trong tình huống khẩn cấp, mẹ chồng chị cầm lái xe máy, mẹ đẻ bế cháu đưa thẳng vào bệnh viện. Trở về nhà, nhìn hai người mẹ phờ phạc, chị nhận ra mình đang để họ bước vào hành trình “nuôi con mọn” lần nữa. Ý định sinh thêm con khép lại.
Chị Yến kết hôn năm 2013 và sinh con đầu lòng một năm sau. Khi bé ba tháng tuổi, chị quay lại công việc. Dù hai bên nội ngoại sống cùng chung cư ở phường An Lạc, việc chăm con không dễ san sẻ. Bé ốm đau liên tục, bên nội phải lo cho hai cháu nhỏ khác, mẹ đẻ không thể gánh vác hết. Chị trở nên ít nói, dễ kích động, cảm giác tách khỏi mọi người. Ban ngày làm việc trong trạng thái kiệt sức, về nhà lại căng thẳng, nhiều lần không kiểm soát được cảm xúc với chồng con.
Khi con vào lớp 1, tình trạng dần cải thiện. Vợ chồng chị nghĩ đến việc sinh thêm nhưng e ngại bài toán kinh tế. Hiện chi phí nuôi con khoảng 15 triệu đồng mỗi tháng, chiếm 35% thu nhập gia đình, gồm học bán trú, các lớp năng khiếu và các khoản phát sinh. Nếu có con thứ hai, chi phí sẽ tăng lên 70% thu nhập của vợ chồng. “Thà một con nhưng đảm bảo chất lượng sống, vì người lớn có thể nhịn chứ trẻ nhỏ không thể thiếu thốn”, chị Yến nói.
Chị từng chứng kiến những gia đình “rơi từ tầng lớp trung lưu xuống nhóm khó khăn” do sinh con thứ hai. Một người bạn của chị từng vay mượn để xoay xở khi sinh bé thứ hai ngoài kế hoạch. Một người khác ở Phan Rí Cửa (Bình Thuận), từng là kỹ sư IT, nghỉ việc 10 năm chăm hai con và không thể quay lại thị trường lao động. “Tôi chọn không đi vào con đường đó”, Yến nói.
Tại TP HCM, số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh sản là 1,51, tăng nhẹ so với mức 1,43 của năm trước nhưng vẫn ở mức thấp kéo dài. Theo Chi cục Dân số TP HCM, mức sinh này dưới xa ngưỡng thay thế 2,1 con, gây áp lực lớn lên hệ thống an sinh tương lai.
Tiến sĩ Phạm Thị Thúy, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II, nhận định xu hướng phụ nữ đô thị 25-40 tuổi chọn sinh một con đang gia tăng. Quyết định này là kết quả từ những thay đổi cấu trúc xã hội, trong đó áp lực kinh tế là rào cản lớn nhất, chi phí nuôi dạy trẻ ngày càng đắt đỏ.
Theo tính toán của Đại biểu Quốc hội, GS TS Nguyễn Thiện Nhân, để nuôi một người con đến năm 18 tuổi, gia đình cần chi ít nhất 900 triệu đồng. Tại các đô thị lớn như TP HCM, giáo dục và y tế là hai khoản ngốn nhiều tiền nhất, có thể đến hàng chục triệu đồng mỗi tháng.
Trên bình diện quốc tế, gánh nặng này cũng đang là “nút thắt” đánh gục mức sinh của nhiều nền kinh tế. Báo cáo của Viện Nghiên cứu Dân số YuWa chỉ ra Hàn Quốc là quốc gia tốn kém nhất thế giới để nuôi một đứa trẻ, với chi phí cao gấp 7,79 lần GDP bình quân đầu người. Tại Mỹ, viện Brookings ước tính chi phí này đã vượt 300.000 USD cho một trẻ dưới 17 tuổi do lạm phát.
Theo bà Thúy, nhiều phụ nữ không dám sinh thêm bởi thị trường lao động chưa tạo cơ hội cho phụ nữ vừa sinh con vừa phát triển sự nghiệp. Với nhóm người có học vấn cao, việc có thêm con thường đồng nghĩa với lộ trình thăng tiến bị bỏ dở. Nhiều bà mẹ hiện đại còn lo ngại về chất lượng dịch vụ xã hội. Các nhu cầu về trường lớp, an toàn thực phẩm và y tế hiện chưa đáp ứng được kỳ vọng.
Việc chuyển sang mô hình gia đình hạt nhân khiến các cặp vợ chồng mất đi mạng lưới hỗ trợ từ ông bà. Khi sự giúp đỡ từ người thân trở thành điều xa xỉ, mọi áp lực chăm sóc dồn hết lên vai người mẹ. “Lựa chọn sinh một con trở thành giải pháp an toàn để họ bảo toàn chất lượng sống”, bà Thúy nói.
Đó cũng là lý do Minh Hạnh, 29 tuổi, quê Bình Dương, thường cười khi bạn bè khuyên sinh thêm để nhận hỗ trợ từ thành phố. “Không ai sinh con chỉ để nhận 5 triệu đồng”, chị nói.
Vợ chồng chị đón con đầu lòng năm 2022. Chồng làm thiết kế đồ họa, chị từng làm marketing nhưng chấp nhận ở nhà làm hậu phương. Nội ngoại ở cách 40 km nên vợ chồng tự xoay xở. Chị thường thức trắng đêm khi con ốm, đến việc mua cháo cũng phải nhờ người trông con giúp. Trở ngại lớn nhất của Hạnh là sự tự ti về công việc sau 5 năm nghỉ chăm con và dịch bệnh, kỹ năng dần tụt hậu giữa thị trường cạnh tranh khắc nghiệt.
Chuyên gia Phạm Thị Thúy cho rằng mức sinh dưới ngưỡng thay thế kéo dài đang để lại nhiều hệ quả. Đầu tiên là già hóa dân số, lực lượng lao động thu hẹp, tạo gánh nặng cho thế hệ trẻ. Những gia đình một con dễ khiến người cao tuổi sống một mình khi con cái đi làm xa, gia tăng nguy cơ cô đơn. Trẻ em thiếu tương tác với anh chị em dễ chịu kỳ vọng lớn, tạo thêm căng thẳng cho cả phụ huynh và trẻ.
Về chính sách, chuyên gia đánh giá các quy định hiện nay chưa đủ. Cần cải cách chế độ thai sản cho nam giới, tăng cường các lớp kỹ năng tiền hôn nhân và cải thiện chất lượng dịch vụ công thay vì chỉ dừng ở việc miễn phí y tế, giáo dục.
Cuối năm ngoái, chị Yến mở một sổ tiết kiệm cho tuổi già của mình. Là con một trong gia đình có cha mẹ ly hôn, chị hiểu cảm giác một mình gánh vác trách nhiệm. “Khoản tiết kiệm là cách tôi tự lo cho bản thân, không tạo gánh nặng cho con sau này”, chị nói.
Ruột gối là nơi thấm trực tiếp mồ hôi, tích tụ các chất bã nhờn trên da nhưng ít được giặt giũ. Về lâu dài khiến bề mặt bị ố vàng, ảnh hưởng đến thẩm mỹ và dễ mắc các bệnh về da liễu.
Các chuyên gia vệ sinh gợi ý một số biện pháp khắc phục đơn giản bằng nguyên liệu sẵn có trong các gia đình.
Giặt máy: Người dùng cần kiểm tra nhãn để xác định chất liệu gối phù hợp giặt máy. Ví dụ như ruột gối cao su non (memory foam) không thể giặt máy, buộc phải tháo rời các bộ phận trước khi giặt ngăn chất gây dị ứng tích tụ.
Sau đó sử dụng nước nóng, chất tẩy rửa gốc enzym phá vỡ liên kết phân tử vết bẩn. Thêm giấm trắng vào khay chứa nước xả vải giúp xử lý vết ố cứng đầu. Ngâm gối trong nước khoảng một tiếng (hoặc chọn chế độ ngâm) làm mềm vết bẩn. Người dùng nên bỏ thêm vài quả bóng giặt bằng len hoặc bóng tennis ngăn ruột gối vón cục, giúp gối phồng đều. Sấy thật khô tránh mùi hôi, nấm mốc.
Baking soda và giấm: Nếu quy trình giặt thông thường không xóa sạch vết ố đòi hỏi giải pháp mạnh hơn. Bộ đôi baking soda và giấm trắng đánh bay vết ố vàng hiệu quả qua 5 bước:
- Trộn baking soda với nước thành hỗn hợp sệt, thử nghiệm trước lên góc khuất của gối.
- Thoa trực tiếp hỗn hợp lên vùng ố vàng, giữ nguyên 15-30 phút.
- Thấm giấm trắng vào khăn sạch, chấm nhẹ lên vết bẩn hòa tan hỗn hợp, làm mờ vết ố.
- Xả sạch ruột gối với nước khi vết ố biến mất.
- Giặt sạch toàn bộ gối theo hướng dẫn trên nhãn mác. Mẹo nhỏ: Nhỏ vài giọt tinh dầu oải hương vào nước giặt khử mùi giấm, hỗ trợ giấc ngủ ngon.
Dung dịch oxy già: Pha oxy già với nước ấm theo tỷ lệ 1:1 tạo thành chất tẩy rửa. Cho dung dịch vào bình xịt, phun đều một lớp lên vết ố vàng, tránh làm gối quá ướt. Đặt gối gần cửa sổ mở hoặc nơi có ánh nắng trực tiếp ít nhất một tiếng. Tia cực tím (UV) kết hợp oxy già tăng hiệu quả làm sáng vải.
Nước cốt chanh và giấm: Pha nước cốt chanh với giấm trắng hoặc nước, xịt lên gối, phơi dưới ánh nắng mặt trời khoảng một tiếng làm sáng bề mặt vải.
Chất tẩy gốc oxy (không chứa clo): Chất tẩy chứa natri percarbonate hoặc oxy già không nồng nặc như chất tẩy clo, có khả năng xóa vết ố, nâng vệt nâu vàng khỏi sợi vải, bông, mút. Người dùng cần tuân thủ chính xác hướng dẫn trên bao bì.
Biện pháp ngăn gối ngả màu vàng
Trưởng bộ phận thiết kế của thương hiệu chăn ga gối đệm cao cấp Christy Lucy Ackroyd, cho biết việc ngăn chặn tác nhân gây ố ngay từ đầu và bảo dưỡng định kỳ giúp vết bẩn không bám sâu vào sợi vải. Dưới đây là một số biện pháp:
Sử dụng vỏ bảo vệ gối: Lớp vỏ ngăn mồ hôi, chất lỏng, dầu thấm vào ruột gối. Hãy chọn loại giặt máy, thoáng khí, mật độ dệt dày (khoảng 3-4 micron) nhằm chặn ẩm tối ưu.
Thói quen vệ sinh trước khi ngủ: Tẩy trang sạch sẽ, sấy khô tóc hoàn toàn trước khi nằm. Hãy thực hiện các bước dưỡng da trước khi ngủ ít nhất một tiếng giúp dưỡng chất kịp thẩm thấu.
Hạ nhiệt độ phòng ngủ: Phòng ngủ mát mẻ giúp cơ thể dễ ngủ, hạn chế đổ mồ hôi đêm, giảm lượng ẩm tiếp xúc gối.
Bảo dưỡng gối định kỳ: Giặt vỏ gối ít nhất một lần một tuần, giặt vỏ bảo vệ gối mỗi tháng một lần. Ruột gối không thể giặt máy cần dùng dung dịch tự chế làm sạch bề mặt định kỳ.
Những câu hỏi của nhà trường khiến người mẹ Việt ngạc nhiên. Hiệu trưởng và giáo viên không nói đến chuyện phạt hay dạy lại trẻ mà liên tục đặt câu hỏi về đời sống gia đình như: Bố mẹ có thường cãi nhau trước mặt con không? Gần đây nhà có ai mới chuyển đến sống cùng không? Cô giáo nói trẻ không đi vệ sinh đúng chỗ có thể là biểu hiện của bất ổn tâm lý.
Không khí cuộc họp thêm căng thẳng khi giáo viên hỏi về sự vắng mặt của bố. Chị Ngọc cho biết mình ở nhà chăm sóc con toàn thời gian để chồng tập trung làm việc, lo kinh tế gia đình. Tuy nhiên, nhà trường không chấp nhận lý do này. Việc nuôi dạy con không thể dồn lên vai một người. Trong giáo dục Bỉ, sự hiện diện của người bố là rất quan trọng với sự phát triển của trẻ. Người bố không được phép vắng mặt nếu không có lý do đặc biệt. Chồng chị Ngọc được yêu cầu tham gia đón con và xem văn nghệ ở trường.
"Tôi hơi sốc vì tư duy giáo dục này rất khác ở Việt Nam", chị Ngọc, 33 tuổi, quê Hà Nội, kể về những ngày đầu cho con đi học mẫu giáo ở xứ người.
Chia sẻ của chị Ngọc nhận được đồng cảm của nhiều phụ huynh Việt ở Bỉ. Một người mẹ có con 24 tháng tuổi nói thấy thương khi con phải tự ăn, không được giáo viên hỗ trợ. Đến bữa, nếu con từ chối ăn, giáo viên chỉ hỏi lại một, hai lần rồi dọn khay sau khoảng 30-40 phút, để đứa trẻ chịu đói.
Trường mẫu giáo ở Bỉ chỉ lên thực đơn và giờ ăn, còn đứa trẻ được quyền quyết định ăn bao nhiêu hoặc có ăn hay không. Các giáo viên giải thích đây là cách để trẻ cảm nhận cơn đói, hiểu giá trị của việc ăn và học cách lắng nghe nhu cầu của cơ thể.
Bé được gần hai tuổi, chị Ngọc thêm một lần bất ngờ khi trường thông báo các con sẽ tham gia lớp học bơi bắt buộc. Con chị vốn hay ốm vặt, thể trạng yếu nên chị không yên tâm để con xuống nước từ quá sớm.
Chồng chị nói đây là điều bình thường ở Bỉ. Trẻ được khuyến khích vận động và làm quen với nước từ rất sớm. Việc rèn thể chất tại trường học được coi trọng ngang với giờ học trên lớp. Ngoài học bơi, trẻ từ 3 tuổi còn phải tham gia trượt tuyết với mức phí 1.200 USD. Phụ huynh nào không đủ điều kiện có thể đóng trả góp.
Những "cú sốc" như của chị Ngọc khi cho con đi học ở Bỉ từng được phản ánh trong nghiên cứu của Désirée Baolian Qin về "Nghịch âm văn hóa" (Cultural Dissonance) phác họa một bức tranh tâm lý phức tạp bên trong những gia đình gốc Á khi định cư tại phương Tây. Khoảng 70% người nhập cư gốc Á thừa nhận gặp phải áp lực thích nghi văn hóa (acculturative stress) đáng kể trong hai năm đầu định cư. Họ thường cảm thấy hệ thống trường học phương Tây quá khác biệt, dẫn đến cảm giác lo lắng, căng thẳng.
Joke Otter van Zuijlen, Hiệu trưởng SmartKids International ở phường An Khánh, TP HCM, người có 30 năm kinh nghiệm giáo dục ở châu Âu, cho rằng cú sốc này bắt nguồn từ khác biệt trong cách nuôi dạy trẻ và vai trò của gia đình.
Tại các trường mẫu giáo châu Âu, trẻ 18 tháng tuổi đã phải ăn được thức ăn thô, tự cầm thìa ngồi ăn thay vì chờ người lớn giúp. Trong khi đó, nhiều cha mẹ Việt vẫn giữ thói quen đút cháo, bế con tận lớp, thậm chí, không muốn trẻ đi chân trần trên cỏ.
Chuyên gia cho rằng điều kiện sống và sự hỗ trợ từ bên ngoài tạo nên sự khác biệt này. Tại Việt Nam, nhiều gia đình khá giả thường thuê bảo mẫu để chăm sóc trẻ. Ở Hà Lan, chi phí thuê người giúp việc có thể lên đến 5.000 USD mỗi tháng, ngay cả những gia đình thu nhập cao cũng hiếm khi có người giúp việc. Trẻ em từ 18 tháng đã phải tự chủ sinh hoạt cá nhân như đeo ba lô, đi giày hay rửa tay.
Dù có sự khác biệt rõ rệt, bà Joke cho rằng không nên lý tưởng hóa bất kỳ phương pháp nào bởi giáo dục luôn gắn liền với đặc thù văn hóa. Văn hóa châu Á coi gia đình là trung tâm, đề cao sự gắn kết, tình cảm giữa các thế hệ nên trẻ thường nhận được sự chăm sóc tỉ mỉ từ ông bà, cha mẹ. Trong khi đó, phương Tây ưu tiên tính cá nhân và sự độc lập.
"Chính sự giao thoa giữa các hệ giá trị này khiến phụ huynh dễ gặp áp lực khi tiếp cận hệ thống giáo dục mới", bà nói.
Chị Ngô Thị Bắc, 40 tuổi, sống tại Melbourne, Australia, có con gái ba tuổi chuẩn bị vào mẫu giáo. Chị đã lường trước sự khác biệt này khi nhiều lần chứng kiến cảnh những đứa trẻ hàng xóm chạy nhảy ngoài trời lạnh chỉ với chiếc quần đùi và áo thun cộc tay. Da thịt chúng đỏ ửng vì lạnh, vục tay vào vũng nước, lấm lem trong đất cát. Trong khi đó, mỗi lần trời trở lạnh, con gái chị được mẹ "bọc" kín mít với đủ lớp áo len, khăn quàng và mũ trùm đầu.
Chị nhận ra con mình rồi cũng phải bước vào môi trường đề cao tính tự lập như trẻ khác. Để con dễ thích nghi khi vào mẫu giáo, vợ chồng chị bắt đầu rèn nếp sinh hoạt cho con. Khi 11 tháng tuổi, bé đã được tập tự xúc ăn. Mỗi tuần, vợ chồng chị đưa con đến các khu vui chơi công cộng gần nhà, chỉ cách khu dân cư khoảng 5 phút đi bộ. Mạng lưới này dày đặc ở Australia, được thiết kế lồng ghép yếu tố học tập với bảng chữ cái, con số và tên loài vật gắn trên thiết bị vui chơi.
"Tiếp xúc và học qua các hoạt động vui chơi từ sớm, con sẽ không bị sốc hay khóc nhiều khi bắt đầu đi mẫu giáo", chị nói.
Bà Joke Otter van Zuijlen cho rằng rào cản lớn nhất của phụ huynh Việt khi ra nước ngoài không phải là ngôn ngữ mà là sự khép kín. Việc nhà trường mời họp hay đặt câu hỏi về đời tư thực chất là để tìm giải pháp hỗ trợ trẻ. Phụ huynh nên chủ động chia sẻ thói quen sinh hoạt và bối cảnh văn hóa của gia đình, thay vì giữ tâm lý phòng thủ. Sự trao đổi trực tiếp giúp giảm hiểu lầm và giúp giáo viên hiểu đúng hoàn cảnh để hỗ trợ trẻ tốt hơn.
Chuyên gia khuyên bố mẹ cần điều chỉnh cách nhìn về việc học. Thay vì đặt nặng ghi nhớ sớm như màu sắc hay toán học, nên để trẻ học qua trải nghiệm hằng ngày, kể cả việc chơi với cát, nước hay bùn đất. Những hoạt động này giúp trẻ phát triển vận động, tăng sự tự tin và dễ thích nghi hơn với môi trường mới.
"Nên để trẻ học cách đối mặt với những bất tiện nhỏ từ sớm, bởi đó chính là nền tảng của khả năng thích ứng linh hoạt trong một thế giới không ngừng biến đổi", bà nói.
Ở tuổi 25, ít ai nghĩ mình có thể mắc bệnh tim nghiêm trọng. Cũng như nhiều người trẻ khác, anh Trần quê ở Sơn Đông,Trung Quốc, đang làm việc tại Đài Loan (Trung Quốc) luôn tin rằng sức trẻ đủ để bù đắp cho những đêm thức trắng.
Do đặc thù công việc và sinh hoạt xa gia đình, anh duy trì lịch sống thất thường trong thời gian dài. Những đêm thức khuya làm việc, chơi game, xem thể thao dần trở thành thói quen. Có những ngày anh thức xuyên đêm rồi ngủ bù vào ban ngày hoặc cuối tuần, cho rằng như vậy là đủ để cơ thể phục hồi. Nhưng cơ thể lại không nghĩ vậy.
Điều đáng nói vào một tối cuối tuần, khi đang chơi game cùng bạn bè, anh bất ngờ cảm thấy tức ngực dữ dội. Chỉ trong ít phút, da mặt chuyển tím tái trước khi ngất lịm ngay tại chỗ.
Các bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Cathay cho biết khi được đưa vào cấp cứu, anh Trần đã rơi vào tình trạng rối loạn nhịp tim cấp tính, xuất hiện dấu hiệu phù phổi nguy hiểm và ngừng tim tạm thời. Quá trình thăm khám sau đó cho thấy anh đã bị suy tim từ trước nhưng không hề hay biết.
May mắn được cứu sống sau nhiều giờ giành giật với tử thần, chàng trai trẻ vẫn phải chấp nhận một thực tế nghiệt ngã: chức năng tim và phổi đã bị tổn thương lâu dài. Từ nay, anh sẽ phải sống chung với thuốc men và nguy cơ biến chứng mạn tính.
Theo bác sĩ Guo Zhidong, chuyên gia tim mạch điều trị cho bệnh nhân, nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng của anh Trần là việc đảo lộn nhịp sinh học trong thời gian dài.
Thức khuya thường xuyên, thức trắng đêm rồi ngủ bù vào ban ngày khiến đồng hồ sinh học của cơ thể bị phá vỡ. Điều này làm mất cân bằng các hormone quan trọng, khiến hệ thần kinh luôn trong trạng thái căng thẳng, kéo theo huyết áp và nhịp tim tăng cao liên tục.
Khi trái tim phải làm việc quá sức trong thời gian dài mà không được phục hồi đúng cách, nguy cơ suy tim sẽ tăng lên đáng kể.
Bên cạnh đó, thiếu ngủ ban đêm cũng đồng nghĩa cơ thể bỏ lỡ giai đoạn ngủ sâu thời điểm quan trọng để sửa chữa và tái tạo các tế bào, trong đó có tế bào cơ tim. Kết hợp với chế độ ăn uống thất thường và những kích thích cảm xúc kéo dài khi chơi game hoặc xem nội dung giải trí vào đêm khuya, sức khỏe tim mạch dần bị bào mòn mà người bệnh không nhận ra.
Từ trường hợp của anh Trần, các chuyên gia khuyến cáo không nên chủ quan nếu xuất hiện những dấu hiệu sau:
- Khó thở khi nằm ngủ, thường xuyên phải ngồi dậy mới dễ thở.
- Hụt hơi, thở dốc ngay cả khi vận động nhẹ.
- Mệt mỏi kéo dài, cơ thể luôn trong trạng thái kiệt sức.
- Phù chân, mắt cá chân hoặc cẳng chân.
- Lượng nước tiểu giảm bất thường, màu nước tiểu sẫm hơn.
- Tăng cân nhanh do cơ thể tích nước.
Hiện nay, câu chuyện của anh Trần được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội như một lời cảnh tỉnh dành cho những người trẻ đang đánh đổi sức khỏe để lấy những đêm thức trắng.
Sức trẻ có thể giúp cơ thể chịu đựng trong một thời gian, nhưng không thể bảo vệ trái tim mãi mãi trước những thói quen sai lầm kéo dài.
Để duy trì sức khỏe ổn định, các chuyên gia khuyến nghị:
- Đi ngủ trước 23h và duy trì giờ giấc sinh hoạt đều đặn.
- Hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính ít nhất 30-60 phút trước khi ngủ.
- Tránh cà phê, trà đặc, nước tăng lực vào buổi tối.
- Tạo không gian ngủ yên tĩnh, ánh sáng dịu và nhiệt độ phù hợp.
- Ban ngày nên vận động nhẹ và tiếp xúc ánh sáng tự nhiên.
Theo quan niệm về nhịp sinh học, cơ thể có các giai đoạn "tái tạo" quan trọng vào ban đêm:
21h - 23h: cơ thể thư giãn, hệ miễn dịch hoạt động điều hòa.
23h - 1h: gan thải độc, cần ngủ sâu.
1h - 3h: mật hoạt động, tiếp tục phục hồi.
3h - 5h: phổi làm việc mạnh, dễ xuất hiện ho ở người bệnh hô hấp.
5h - 7h: ruột già thải độc, thích hợp đi vệ sinh.
0h - 4h: quá trình tạo máu diễn ra mạnh, không nên thức.
