Sau nhiều trì hoãn, NASA thông báo sẵn sàng triển khai nhiệm vụ Artemis 2 nhằm đưa con người trở lại Mặt Trăng sau hơn 50 năm. Phi hành đoàn Artemis 2 gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA).
Hệ thống Phóng Không gian (SLS) – tên lửa mạnh nhất của NASA – sẽ đưa tàu Orion cùng 4 phi hành gia cất cánh từ bệ phóng của Tổ hợp Phóng 39B tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida, lúc 18h24 ngày 1/4 (5h24 ngày 2/4 theo giờ Hà Nội). Chuyến bay kéo dài khoảng 10 ngày, trong đó phi hành đoàn không hạ cánh mà bay vòng quanh phía xa của Mặt Trăng theo quỹ đạo trở về tự do. Quỹ đạo này giúp họ dễ dàng trở về Trái Đất mà không cần khai hỏa động cơ tàu nhiều lần.
Nếu thành công, Artemis 2 sẽ tạo nên hàng loạt “lần đầu tiên”, đồng thời thiết lập nhiều kỷ lục trong lịch sử du hành vũ trụ.
Phi hành gia da đen đầu tiên tới Mặt Trăng
Trong Artemis 2, Glover sẽ làm nên lịch sử khi trở thành phi hành gia da đen đầu tiên bay vượt khỏi quỹ đạo Trái Đất thấp (LEO) và tới Mặt Trăng. Cựu phi công máy bay chiến đấu 49 tuổi này từng trải qua 168 ngày trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) từ tháng 11/2020 đến tháng 5/2021, trở thành phi hành gia da đen đầu tiên sống trên trạm. Trong chuyến bay đó, ông còn là người đầu tiên điều khiển tàu chở người tái sử dụng Crew Dragon của SpaceX.
Với Artemis 2, Glover cũng sẽ trở thành phi hành gia đầu tiên lái tàu Orion của NASA. Ông sẽ nắm quyền điều khiển trong giai đoạn “vận hành gần” kéo dài hai tiếng, diễn ra ngay sau lúc phóng, khi phi hành đoàn vẫn đang bay quanh Trái Đất.
Người phụ nữ đầu tiên bay đến Mặt Trăng
Chuyên gia nhiệm vụ Koch sẽ là nữ phi hành gia đầu tiên bay vượt khỏi quỹ đạo LEO và tới Mặt Trăng. Koch, 47 tuổi, hiện là người phụ nữ giữ kỷ lục về số ngày sống liên tục trên không gian nhiều nhất với 328 ngày, thiết lập trong nhiệm vụ kéo dài từ tháng 3/2019 đến tháng 2/2020 trên trạm ISS. Trong nhiệm vụ này, Koch cũng tham gia vào chuyến đi bộ ngoài không gian gồm toàn nữ đầu tiên.
Với Artemis 2, Koch và Hansen dự kiến là những người đầu tiên bắt tay vào công việc. Họ sẽ tháo dây an toàn của ghế ngồi khoảng 40 phút sau khi cất cánh để giúp thiết lập các hệ thống hỗ trợ sự sống thiết yếu bên trong tàu.
Người đầu tiên không phải công dân Mỹ đến Mặt Trăng
Hansen, 50 tuổi, là người Canada thứ 10 bay vào vũ trụ, đồng thời là người đầu tiên không phải công dân Mỹ bay tới Mặt Trăng. Là thành viên duy nhất của phi hành đoàn Artemis 2 chưa từng bay vào không gian, ông có thể gặp phải “hội chứng thích nghi không gian”, về cơ bản là một dạng say tàu xe nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khoảng một nửa số phi hành gia trong chuyến bay đầu tiên.
“Tôi thực sự lo lắng về điều đó”, Hansen chia sẻ với Ars Technica năm ngoái. Ông cho biết, nếu bị ảnh hưởng, ông sẽ phải rất cẩn trọng mỗi khi di chuyển và cố gắng hạn chế hoạt động trong giai đoạn đầu của nhiệm vụ.
Phi hành gia lớn tuổi nhất tới Mặt Trăng
Không thua kém các thành viên khác của phi hành đoàn, Wiseman cũng sẽ lập kỷ lục cá nhân với Artemis 2, trở thành người lớn tuổi nhất từng bay đến Mặt Trăng. Wiseman hiện 51 tuổi và sẽ phá kỷ lục của phi hành gia NASA Alan Shepard, người bay tới Mặt Trăng trong nhiệm vụ Apollo 14 năm 1971, khi 47 tuổi.
Khoảng cách xa nhất từ Trái Đất mà con người từng bay
Phi hành đoàn Artemis 2 tiến vào môi trường Mặt Trăng theo “quỹ đạo trở về tự do”, tức sẽ bay vòng quanh Mặt Trăng và trở về Trái Đất mà không cần khai hỏa động cơ đẩy. Điều này khác với đa số nhiệm vụ Apollo giai đoạn sau, thường tiến vào quỹ đạo tạm thời quanh Mặt Trăng.
Trong chuyến bay, phi hành đoàn Artemis 2 dự kiến đạt khoảng cách xa Trái Đất nhất là 402.000 km, nhiều hơn khoảng 2.400 km so với phi hành đoàn đang giữ kỷ lục Apollo 13. Điều này sẽ diễn ra trong lúc nhóm Artemis 2 bay qua phía xa của Mặt Trăng và mất liên lạc vô tuyến tối đa 50 phút. Vì các nhiệm vụ Mặt Trăng tương lai như Artemis 4 không sử dụng quỹ đạo trở về tự do, kỷ lục này có thể sẽ tồn tại rất lâu.
Tốc độ tái nhập khí quyển nhanh nhất lịch sử
Do quỹ đạo đặc biệt, Artemis 2 sẽ tái nhập khí quyển Trái Đất với tốc độ cao hơn một chút so với bất cứ phi hành đoàn nào khác trong lịch sử. NASA ước tính tốc độ tái nhập khí quyển tối đa của phi hành đoàn sẽ cao hơn mốc 40.200 km/h một chút, vượt qua kỷ lục của phi hành đoàn Apollo 10 năm 1969.
Một số chuyên gia lo ngại về khả năng chống chọi với mức nhiệt cực cao khi tái nhập khí quyển của các tấm chắn nhiệt trên tàu Orion. Dù vậy, NASA tự tin rằng chúng có thể hoàn thành nhiệm vụ.
Kỷ lục mới cũng đồng nghĩa, phi hành đoàn Artemis 2 sẽ di chuyển nhanh hơn bất cứ người nào khác trong lịch sử. Tuy nhiên, đây không phải tốc độ nhanh nhất mà vật thể nhân tạo từng đạt được. Kỷ lục này thuộc về tàu Parker Solar của NASA, đạt tốc độ tối đa khoảng 692.000 km/h trong các lần bay qua sát Mặt Trời.
Những lần đầu tiên khác
Bên cạnh những cột mốc quan trọng nêu trên, Artemis 2 cũng sẽ đánh dấu một số lần đầu tiên khác. Ví dụ, đây là chuyến bay có người lái đầu tiên của tên lửa SLS và tàu Orion.
Rất nhiều công nghệ thử nghiệm trên tàu Orion cũng lần đầu tiên được sử dụng ngoài không gian. Một ví dụ đáng chú ý là Hệ thống Liên lạc Quang học Orion Artemis 2, sử dụng tia laser để gửi và nhận dữ liệu từ Trái Đất, giúp chuyển tiếp thông tin liên lạc cho căn cứ Mặt Trăng của NASA trong tương lai.
Ngoài ra, con tàu cũng trang bị nhà vệ sinh hoạt động đầy đủ đầu tiên trong chuyến bay tới Mặt Trăng. Các phi hành gia trên tàu Apollo trước kia chỉ có ống chất thải và túi dùng một lần.
Theo Digitaltrends, các nhà nghiên cứu tại Đại học Queensland (Úc) đã chế tạo thành công tấm pin mặt trời trong nhà có khả năng cung cấp năng lượng cho các thiết bị đeo, cảm biến và thiết bị điện tử nhỏ chỉ bằng ánh sáng có sẵn trong không gian sống hoặc làm việc. Tấm pin này sử dụng vật liệu perovskite - một chất liệu đang nổi lên như một sự thay thế tiềm năng cho silicon truyền thống trong công nghệ pin mặt trời.
Hiện tại, các tấm pin mặt trời dựa trên silicon chỉ đạt hiệu suất tối đa khoảng 10%, trong khi perovskite có thể vượt qua con số này một cách đáng kể. Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn nhất là hầu hết pin mặt trời perovskite hiện nay đều sử dụng chì và các dung môi độc hại trong quá trình sản xuất, điều đó gây ra lo ngại về an toàn và khả năng mở rộng quy mô sản xuất.
Nhóm nghiên cứu tại Đại học Queensland đã tìm ra giải pháp cho vấn đề này. Họ đã phát triển một quy trình sản xuất dựa trên hơi nước, cho phép tạo ra vật liệu perovskite không chứa chì mà không cần sử dụng bất kỳ dung môi độc hại nào. Các tấm pin này đạt hiệu suất chuyển đổi năng lượng lên tới 16,36% dưới ánh sáng trong nhà, mức cao nhất từng được ghi nhận cho loại pin mặt trời perovskite không chì sản xuất theo tiêu chuẩn công nghiệp.
Các tấm pin mặt trời đang được nghiên cứu được xem như là một giải pháp thay thế cho pin cúc áo và pin dạng đồng xu trong các thiết bị tiêu thụ ít năng lượng như cảm biến môi trường, thiết bị đeo thông minh và thiết bị theo dõi sức khỏe. Một số siêu thị đã bắt đầu thử nghiệm nhãn giá điện tử nhằm thay thế cho nhãn giá giấy, biến chúng trở thành một trong những ứng viên hàng đầu cho công nghệ này.
Với thiết kế mỏng, dẻo và có thể tạo hình linh hoạt, các tấm pin này dễ dàng lắp đặt vào nhiều loại sản phẩm khác nhau. Bước tiếp theo là đóng gói để bảo vệ chúng khỏi hơi ẩm và oxy. Tiến sĩ Miaoqiang Lyu, thành viên nhóm nghiên cứu, dự đoán các tấm pin năng lượng mặt trời perovskite dùng trong nhà sẽ sớm có mặt trên thị trường tiêu dùng trong vài năm tới. Đây là bước tiến đầy hứa hẹn có thể mang lại lợi ích đáng kể cho môi trường và cải thiện chất lượng cuộc sống của chúng ta.
Từ trước đến nay, việc chia sẻ ảnh hay video giữa các máy Android thường bị coi là rườm rà hơn so với AirDrop của Apple. Tuy nhiên, sự xuất hiện của One UI 9 (dựa trên Android 17) hứa hẹn sẽ thay đổi hoàn toàn định kiến này với sự góp mặt của tính năng Tap to Share.
Theo báo cáo mới nhất từ các chuyên gia soi mã nguồn, Samsung đang tích hợp sâu tính năng Tap to Share vào hệ điều hành mới. Điểm đắt giá của tính năng này là sự đơn giản khi người dùng chỉ cần chạm nhẹ chiếc điện thoại Galaxy của mình vào một thiết bị khác để gửi ảnh, video hoặc tệp tin ngay lập tức.
Không còn phải quét tìm thiết bị hay chờ đợi kết nối Bluetooth chậm chạp, Tap to Share mang đến trải nghiệm 'chạm là xong' tương tự như NameDrop và AirDrop trên iOS. Đáng chú ý, Samsung đã quyết định nhập cuộc ngay từ đầu thay vì để tính năng này độc quyền trên các dòng Pixel của Google, cho thấy nỗ lực chiều lòng người dùng của gã khổng lồ Hàn Quốc.
Bản dựng bị rò rỉ còn hé lộ nhiều cải tiến thực dụng khác nhằm nâng cao trải nghiệm người dùng, gồm có:
Theo lộ trình thường niên, One UI 9 dự kiến sẽ được trình làng cùng thời điểm với sự xuất hiện của các siêu phẩm màn hình gập thế hệ mới là Galaxy Z Fold8 và Z Flip8 vào khoảng tháng 7 tới.
Sau một bản cập nhật One UI 8.5 đầy ắp tính năng, One UI 9 được kỳ vọng sẽ là một bản nâng cấp tập trung vào sự tinh tế và mượt mà. Nếu Tap to Share hoạt động ổn định trên mọi phân khúc máy, đây chắc chắn sẽ là lý do khiến nhiều người dùng Galaxy không còn thèm muốn các tính năng của iPhone nữa.
Sau phiên tòa kéo dài ba tuần, ngày 18/5, thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers của tòa án quận tại Oakland (Mỹ) bác bỏ cáo buộc của Elon Musk rằng OpenAI và Sam Altman "đi chệch sứ mệnh phi lợi nhuận". Đây được xem là chiến thắng quan trọng khi công ty đứng sau ChatGPT sắp phát hành cổ phiếu lần đầu (IPO),
Tuy nhiên, theo Reuters, loạt tài liệu tại tòa đã phơi bày phần nào tính cách thiếu trung thực của CEO. "Chân dung của Altman có thể làm suy yếu lòng tin của các nhà đầu tư, vốn dự định bỏ tiền cho đợt IPO tiềm năng trị giá 1.000 tỷ USD", hãng tin bình luận.
Sam Altman đã trải qua nhiều ngày lắng nghe lời nhận xét từ đồng nghiệp cũ và nhân chứng, đa số mô tả ông là nhà lãnh đạo không đáng tin cậy, trong đó có các cựu thành viên hội đồng quản trị, cựu nhà khoa học trưởng Ilya Sutskever và cựu giám đốc công nghệ Mira Murati. Trong quá trình thẩm vấn chéo, nhóm luật sư của Musk cũng dẫn lời khai của 8 nhân chứng, hầu hết cho rằng Altman đánh lừa hoặc nói dối.
"Những cáo buộc từ chính đồng nghiệp cũ cho thấy Altman cũng không phải đối tác kinh doanh đáng tin cậy", Business Insider bình luận.
"Phán quyết của tòa loại bỏ mối đe dọa pháp lý lớn nhất đối với quá trình IPO của OpenAI", James Rubinowitz, luật sư tranh tụng và chuyên gia về AI, đánh giá. "Tuy nhiên, kể cả thắng kiện, OpenAI vẫn phải gánh chịu tai tiếng về quản trị thông qua các bằng chứng công khai vĩnh viễn. Mỗi nhà đầu tư đã đọc tài liệu đều đang tự mình phân tích độ tin cậy của Altman trước khi rót vốn".
Đáp lại những lời cáo buộc, Altman tự bào chữa tại tòa: "Tôi tin tôi là một doanh nhân trung thực và đáng tin cậy".
Ở chiều ngược lại, các luật sư của OpenAI tố cáo phía Elon Musk dùng "chiêu trò bôi nhọ danh dự" nhằm vào Altman thay vì đưa ra bằng chứng cho những cáo buộc. Họ cho rằng Musk thực tế muốn cản trở sự phát triển của OpenAI thay vì theo đuổi lý do chính của vụ kiện.
Tuy nhiên, chiến thắng của Altman được đánh giá có tầm quan trọng rất lớn, mở đường cho tham vọng nghìn tỷ USD của OpenAI. "Kế hoạch sắp tới của OpenAI giờ đây dường như được đảm bảo chắc chắn, bởi vì ngay cả người giàu nhất thế giới cũng không thể ngăn được họ", Guardian bình luận.
GS Sarah Kreps, Giám đốc Viện Chính sách công nghệ tại Đại học Cornell, cho biết Phố Wall, vốn luôn cảnh giác với những biến động và bất ổn, có lẽ đang "thở phào nhẹ nhõm". Bà gọi phán quyết là sự phản ánh thực tế khắc nghiệt, rằng việc phát triển mô hình trí tuệ nhân tạo tiên tiến rất tốn kém, do đó một tổ chức duy trì mô hình phi lợi nhuận sẽ không khả thi trước sự cạnh tranh khốc liệt, đòi hỏi nhiều vốn đầu tư.
"Phán quyết có khả năng trấn an nhà đầu tư và toàn bộ lĩnh vực AI, vì giúp tránh một kết quả hỗn loạn tiềm tàng, có thể đe dọa cấu trúc thương mại của OpenAI, quan hệ đối tác với Microsoft và những kế hoạch gây quỹ trong tương lai", bà Kreps nói. "Các mô hình doanh nghiệp hoàn toàn phi lợi nhuận rất khó duy trì ở vị trí tiên phong".
Dù vậy, việc tòa ra phán quyết với lý do "vượt thời hạn khởi kiện" cho thấy vụ kiện thực tế chưa giải quyết những cáo buộc Musk đưa ra. "Việc phiên tòa xoay quanh một vấn đề thủ tục về thời gian để lại nhiều câu hỏi và tranh luận, chẳng hạn các hệ thống này nên quản lý như thế nào, ai hưởng lợi về kinh tế từ chúng, tốc độ triển khai phù hợp hay không", bà nói thêm.
Năm 2024, CEO Tesla đệ đơn kiện, tố cáo OpenAI, Sam Altman, Chủ tịch Greg Brockman và tập đoàn Microsoft - nhà đầu tư ban đầu vào OpenAI - phản bội sứ mệnh phi lợi nhuận. Tỷ phú đã biết về các vấn đề này từ năm 2021, nhưng ba năm sau mới nộp đơn kiện OpenAI, do đó bỏ lỡ thời hạn pháp lý theo quy định.
Musk đồng sáng lập OpenAI năm 2015, nhưng rời đi đầu năm 2018 do bất đồng. Ông cáo buộc công ty cũ thao túng, khiến ông đóng góp 38 triệu USD, nhưng sau đó âm thầm chuyển sang mô hình kinh doanh "vì lợi nhuận", nhận hàng chục tỷ USD từ Microsoft và các nhà đầu tư khác. Ông đòi bồi thường 130 tỷ USD, đồng thời yêu cầu cách chức Altman và Brockman.
