Tin tức đặc biệt trên báo in Thanh Niên 2.4.2026

Lịch sử ngành điện TP.HCM không bắt đầu từ sự hoa lệ của những bóng đèn LED hiện đại, mà bắt đầu bằng những bước chân trần và lòng quả cảm của các thế hệ "tiếp quản" trong những năm tháng đầu của năm 1975. Khi ấy, hệ thống điện là một bản vẽ chắp vá, nguồn phát thiếu hụt, thiết bị còn nghèo nàn.

Thành phố những năm đất nước mới thống nhất thường xuyên thiếu điện. Ánh đèn dầu leo lét trong những con ngõ nhỏ không chỉ là sự thiếu thốn về vật chất, mà còn là nỗi trăn trở canh cánh của những người làm nghề. Và những "người gác đèn" thế hệ đầu tiên đã "vượt lên chính mình", giữ cho dòng điện bằng sự sáng tạo không tưởng: sửa chữa những máy móc không có linh kiện thay thế, nối lại những mạch máu năng lượng bằng chính mồ hôi và lòng tự trọng của người thợ điện.

Họ không chỉ sửa điện mà đang nỗ lực hồi sinh nhịp sống cho một đô thị hiện đại.

Khi thành phố bước vào kỷ nguyên đổi mới, những "cơn khát" năng lượng bùng cháy theo tốc độ phát triển của kinh tế. Các khu chế xuất Tân Thuận, Linh Trung,... hình thành, đòi hỏi một nguồn năng lượng khổng lồ và ổn định tuyệt đối. ngành điện thành phố lúc bấy giờ đứng trước một sứ mệnh lịch sử: Điện phải đi trước một bước.

Chiến lược ấy không chỉ là một khẩu hiệu, đó là một cuộc "tổng tiến công" về hạ tầng. Hàng loạt công trình trọng điểm vươn cao, những trạm biến áp sừng sững mọc lên giữa những vùng đất đầm lầy để biến chúng thành khu công nghiệp rực sáng. Từ chỗ phải cắt điện luân phiên, ngành điện đã vươn mình đảm bảo cung ứng cho sự bùng nổ của một "con rồng" kinh tế. Giai đoạn này chính là khúc quanh vĩ đại, biến điện năng từ một tiện ích cơ bản thành "đòn bẩy chiến lược" để TP.HCM giữ vững vị thế đầu tàu cả nước.

Bước vào thế kỷ 21, chân dung "người gác đèn" đã thay đổi. Họ không còn chỉ là những người thợ leo trụ với túi đồ nghề nặng trĩu trên vai, mà đã trở thành những "kỹ sư số" đầy trí tuệ. TP.HCM tự hào là nơi khởi nguồn của những bước đi tiên phong trong chuyển đổi số ngành điện cả nước.

Lưới điện thông minh: Những trung tâm điều khiển hiện đại cho phép vận hành hệ thống bằng những cú click chuột. Trải nghiệm khách hàng: Mọi dịch vụ được số hóa, minh bạch và tận tâm. Mỗi dòng điện chảy đi giờ đây không chỉ mang năng lượng vật lý, mà còn chở theo những "dòng dữ liệu" thông minh, chứng minh rằng: Ngành điện thành phố không chỉ thắp sáng bằng dầu mỡ, mồ hôi mà còn bằng trí tuệ của thời đại 4.0.

Điều đặc biệt nhất khiến ngành điện TP.HCM trở nên khác biệt chính là chất "nhân văn" đậm đặc trong dòng máu.

Người dân sẽ không bao giờ quên hình ảnh những bóng áo cam ướt đẫm mồ hôi dưới cái nắng như đổ lửa của phương Nam, hay những đôi tay bám chặt vào cột điện giữa cơn giông bão mù trời để nối lại mạch năng lượng. Đặc biệt, trong những ngày tháng thành phố oằn mình chống chọi với đại dịch Covid-19, khi cả thế giới đứng yên, dòng điện vẫn phải chảy. Những người thợ điện đã chọn cách rời xa gia đình, trực chiến 24/7 tại các bệnh viện dã chiến, các khu cách ly. Họ hiểu rằng: Một bóng đèn sáng trong bệnh viện là một hy vọng sống được thắp lên. Tinh thần "Bản lĩnh - Nhân văn - Nghĩa tình" chính là ngọn lửa sưởi ấm lòng người dân thành phố trong những giai đoạn ngặt nghèo nhất.

50 năm - một nửa thế kỷ là một hành trình đủ dài để viết nên những huyền thoại thầm lặng. Từ những ngày điện còn là ước mơ đến khi trở thành hiện thực rực rỡ, ngành điện TP.HCM đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của mình.

Nhưng đỉnh cao mới luôn ở phía trước. Trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng xanh và Net Zero, EVNHCMC lại tiếp tục sắm vai người dẫn đường, hướng tới một hệ sinh thái năng lượng sạch, bền vững. Mỗi khi màn đêm buông xuống, đứng từ trên cao nhìn xuống thành phố mang tên Bác, chúng ta thấy một dải ngân hà rực rỡ dưới mặt đất. Ánh sáng ấy không tự nhiên mà có. Đó là thành quả đang được thắp lên từ mồ hôi của quá khứ, trí tuệ của hiện tại và khát vọng của tương lai.

50 năm qua và mãi mãi về sau, những "người gác đèn" thầm lặng vẫn sẽ ở đó, canh giữ cho ánh sáng của thành phố chưa bao giờ tắt - vì họ biết rằng, ánh sáng ấy chính là nhịp thở của một Việt Nam đang vươn lên những tầm cao mới.

Tin Gốc: Thanh Niên

Ở một số tỉnh phía Bắc, Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 âm lịch gần như là một nếp sinh hoạt quen thuộc. Cứ đến ngày này, nhiều gia đình lại tất bật nặn bánh trôi bánh chay, thắp hương gia tiên, như một nghi thức không thể thiếu.

Chính vì vậy, dân gian vẫn hay nói với nhau câu "tháng ba bánh trôi bánh chay", như một cách gọi tên thời điểm mà ai cũng có thể nhận ra.

Nhưng khi vào miền Nam, Tết Hàn thực lại mang một dáng vẻ khác. Không còn không khí rộn ràng hay tính cộng đồng rõ rệt, ngày mùng 3 tháng 3 trôi qua nhẹ hơn, đôi khi chỉ còn lại trong ký ức của một số gia đình.

Có lẽ vì khí hậu và nhịp sống khác biệt, miền Nam không có sự chuyển mùa rõ ràng như miền Bắc, nên cảm nhận về tiết Thanh minh hay "mốc chuyển" của thời gian cũng nhạt hơn. Những ý niệm về "ăn lạnh để giảm nóng", hay điều hòa âm dương, vì thế cũng không còn hiện diện rõ trong đời sống thường ngày.

Từ những thói quen tưởng như rất đời thường ấy, câu hỏi về nguồn gốc Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 âm lịch bắt đầu được đặt ra. Với nhiều người, đây đơn giản là ngày làm bánh trôi, bánh chay dâng lên bàn thờ tổ tiên.

Theo ông Hoàng Triệu Hải, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu địa lý kiến trúc Phương Đông, đằng sau những viên bánh nhỏ ấy là cả một lớp nghĩa sâu của văn hóa Việt.

"Tết Hàn thực không phải là ngày lễ vay mượn, mà được hình thành từ cách người Việt quan sát tự nhiên và tổ chức đời sống theo âm lịch, âm dương ngũ hành", ông Hải nói.

Thời điểm Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 cũng là lúc tiết Thanh minh đã bắt đầu, trời chuyển nhẹ từ xuân sang hạ, không khí ấm dần lên, cây cối thay lá. Người Việt thường đi tảo mộ, dọn dẹp phần mộ tổ tiên, cắt tỉa cỏ cây, như một cách vừa chăm sóc ký ức gia đình, vừa "sửa soạn" lại không gian trước mùa mới.

Những việc tưởng như rất giản dị như phát quang một ngôi mộ, đặt lại nén nhang, lau sạch bia đá, lại mang trong mình một ý nghĩa sâu xa hơn. Đó không chỉ là sự tưởng nhớ, mà còn là cách con người điều chỉnh mối quan hệ với tự nhiên trong thời điểm chuyển mùa.

Khi mùa xuân dần khép lại, nhường chỗ cho cái nắng đầu hạ, Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 âm lịch xuất hiện như một "nhịp chuyển" nhẹ. Và trong nhịp chuyển đó, những viên bánh trôi bánh chay, nén nhang trên bàn thờ trở thành cách để người Việt giữ mình gắn với cội nguồn, dù cuộc sống đã đổi thay rất nhiều.

Hiện nay, một số quan niệm cho rằng Tết Hàn thực của người Việt gắn liền với tích Giới Tử Thôi của Trung Quốc. Tuy nhiên, ông Hoàng Triệu Hải cho rằng cách lý giải này không thực sự trùng với ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch, mà chỉ là một lớp nghĩa được gán thêm về sau.

"Ngày 3 tháng 3 âm lịch không liên quan trực tiếp đến điển tích đó, nên nếu chỉ hiểu Tết Hàn thực theo câu chuyện này thì chưa đủ", ông nói.

Điều quan trọng hơn nằm ở chính cái tên "Hàn thực" - thức ăn lạnh. Nhưng "lạnh" ở đây không đơn thuần là nhiệt độ của món ăn, mà là một cách biểu đạt mong muốn cân bằng với thời tiết khi mùa hè đang đến gần.

"Ăn đồ lạnh vào dịp này là cách người xưa gửi gắm mong muốn mùa hạ bớt nóng, thời tiết hài hòa hơn", ông Hải phân tích.

Trong cách nhìn đó, bánh trôi bánh chay không chỉ là món ăn quen thuộc của Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 âm lịch, mà còn là một dạng "biểu tượng" được người Việt tạo ra từ rất lâu. Hình tròn của bánh, màu trắng của bột, phần nhân bên trong… tất cả đều mang ý nghĩa riêng.

Theo ông Hải, bánh trôi tròn, nhân vuông được hiểu là dương sinh âm; bánh chay với nhân đậu vàng và vỏ trắng thể hiện sự giao hòa âm dương.

"Khi đặt những viên bánh lên bàn thờ trong ngày Tết Hàn thực, người Việt không chỉ dâng một món ăn, mà còn gửi vào đó những ước vọng rất đời thường: một mùa hè dịu hơn, một năm thuận lợi hơn, và một sự cân bằng trong cuộc sống", ông Hải nói.

Theo chuyên gia, có thể ai cũng từng ăn bánh trôi bánh chay dịp Tết Hàn thực, nhưng không phải ai cũng biết mình đang giữ một phong tục đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Tin Gốc: Thanh Niên

Bún riêu gánh chợ Bến Thành, bún tôm càng Bà Tám, bún thịt nướng "mắc nhất TP.HCM" Nguyễn Trung Trực, Phở 2000 từng được tổng thống Mỹ ghé ăn… đều là những quán ăn lừng danh khu chợ Bến Thành mà du khách đến TP.HCM khó có thể bỏ qua.

Sạp bún của bà Nguyễn Thị Hà (60 tuổi) nằm ở sạp 1028 trong chợ Bến Thành có thâm niên hơn nửa thế kỷ nổi tiếng với thực khách gần xa. Quầy bún của bà chủ bắt mắt với đủ các nguyên liệu được sắp xếp ngay ngắn, nhiều màu hấp dẫn khiến nhiều người dân và du khách không kiềm lòng được mà phải ghé lại.

Thực đơn ở đây đa dạng món, từ bún thịt nướng, bún tôm càng nướng, gỏi cuốn, bún chạo tôm, bánh tầm bì, bún bò xào, bì cuốn đến bánh hỏi thịt nướng, chả giò, nem nướng, bánh mì thịt nướng… Được biết một trong những món nổi tiếng ở đây, cũng là món có giá “chát" nhất chính là bún tôm càng nướng. Nhiều thực khách sẵn sàng bỏ ra hơn 100.000 đồng để ăn món này.

Nhiều khách sẽ không khỏi bất ngờ khi biết được rằng bà chủ hiện tại của quán ngày xưa từng là phụ việc suốt 40 năm cho chủ cũ, cụ Nguyễn Thị Viên (còn gọi là bà Tám). Đó là lý do mà quán ăn này có tên thân thương là quán "Bà Tám".

Theo lời kể của bà Hà, quán bún này có thâm niên 50 năm, từ thời “bà ngoại", tức mẹ của cụ Viên. Thời đó, cụ bà bán dạo ở trung tâm Sài Gòn. Sau này, mới chuyển vào chợ Bến Thành để bán. Bà Hà đã kế thừa quán được 9 năm nay.

Quán bún riêu gánh của bà Mai Thị Liên ngày xưa ở số 4 Phan Bội Châu (phường Bến Thành) nhiều năm trước dời qua địa chỉ mới ở số 163 Lê Thánh Tôn, cách địa chỉ cũ không xa, cũng nằm sát chợ Bến Thành. Suốt hơn nửa thế kỷ qua, quán nổi tiếng với thực khách trong và ngoài nước.

Nhớ lại hơn 45 năm trước, từ gánh bún dạo được bà gánh chạy lòng vòng khắp cửa Đông chợ Bến Thành, rồi đến quán ăn nhỏ nằm trên đường Phan Bội Châu, và nay là mặt bằng khang trang nằm trên đường Lê Thánh Tôn, bà chủ xúc động. Bà chủ từng chia sẻ với Báo Thanh Niên:

“8 tuổi, còn nhỏ xíu thôi tôi đã ra phụ bán gánh với mẹ, đó cũng là lý do vì sao quán có tên là “bún riêu gánh”. Nay tôi đã lớn, đầu cũng 2 thứ tóc rồi. Từ đó tới giờ lúc nào tôi cũng muốn đem tới không gian tốt nhất cho khách ủng hộ quán của mình. Hồi đó dùng bếp than, qua địa chỉ kia thì dùng bếp gas, giờ qua địa chỉ này thì dùng bếp điện… tôi cũng luôn cố gắng thay đổi mọi thứ theo cách tốt nhất, phù hợp với thời đại", bà nói.

Không phải ai cũng biết, nhà bà Liên có 6 chị em, bà là chị lớn. Sau những ngày thơ ấu đi phụ mẹ bán, đôi mươi, bà cùng tất cả các anh chị em cùng nhau đùm bọc, cùng nhau gắn bó duy trì và phát triển quán ăn này. Quán ăn không chỉ được người dân TP.HCM mà còn cả Việt kiều, khách nước ngoài “mê đắm”.

Quán ăn bình dân được mệnh danh là bún thịt nướng vỉa hè "mắc nhất TP.HCM" nằm trên đường Nguyễn Trung Trực do vợ chồng bà Võ Thị Thu Vân (54 tuổi) mở bán gần 30 năm nay.

Vốn nổi tiếng, quán bún của gia đình bà Vân không chỉ được người địa phương ghé ăn mà còn thu hút đông đảo khách du lịch và Việt kiều. Bà Thu Vân tâm sự quán bún này được mở 25 năm trước, khi bà cùng chồng "chân ướt chân ráo" từ quê Bến Tre lên TP.HCM lập nghiệp.

Khi đó, bà bán bún, ông Quốc Anh, chồng bà làm đủ thứ nghề như thợ kim hoàn, chạy xe ôm… để có đồng ra đồng vào trang trải cuộc sống và nuôi con. Thuở mới mở quán, vắng khách nên vợ chồng bà khá chật vật.

Dần dà, với hương vị bún thịt nướng đặc biệt cùng bí quyết có một không hai, tiếng lành đồn xa, quán ăn càng được nhiều khách ủng hộ và tạo nên được danh tiếng như hôm nay. Hiện tại, mỗi tô bún đầy đủ ở quán có giá 70.000 đồng, có phần nhỉnh hơn so với mặt bằng chung các quán bình dân.

Món bún thịt nướng ở đây là có thêm phần củ kiệu. Thành phần đặc biệt này được phối hợp với nước chấm chua ngọt do được làm theo công thức riêng của bà Vân. Rưới nước chấm, củ kiệu vào tô bún đã đầy ắp thịt nướng, chả giò, ăn kèm với rau giá sống, đồ chua, đậu phộng, mỡ hành… là một sự kết hợp "hết sẩy" theo đánh giá của nhiều thực khách.

Trên tường của quán Phở 2000 nằm trên đường Lê Thánh Tôn luôn treo hình những khách VIP đã đến ăn như cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton, cựu Thủ tướng Nhật Bản Murayama Tomiichi…

Đó là quán ăn danh tiếng của gia đình ông Alain Tấn (Huỳnh Trung Tấn). Theo đó, tháng 11.2000, quán phở khi đó nằm tại số 1 - 3 Phan Chu Trinh bất ngờ được Tổng thống Mỹ Bill Clinton ghé thưởng thức và hết lời khen ngợi.

"Từ ngày Phở 2000 mở ở gần cửa Bắc chợ Bến Thành, một người bạn Mỹ làm ở lãnh sự hầu như tuần nào cũng ghé đây ăn. Một ngày, người bạn này đòi gặp tôi. Khi tôi hỏi lý do thì anh bạn này mới nói: "Tôi thích quán phở của anh, cũng ăn ở đây nhiều lần, nhân viên của tôi cũng tới ăn hoài. Có mấy người bạn của tôi người Mỹ, họ kỹ lắm, nhất là về vệ sinh an toàn thực phẩm và tôi muốn dẫn họ tới đây ăn.

Nếu anh cho phép, trước khi tôi dẫn họ tới, tôi nhờ người tới quán lấy mẫu kiểm tra. Có được không?". Nghe anh bạn này nói vậy, tôi thấy thoải mái, bình thường, nói anh muốn kiểm thì cứ kiểm", ông Alain Tấn nhớ lại cơ duyên đặc biệt để từ đây, Tổng thống Mỹ ghé ăn.

Sau đó, vì tất bật với công việc khai trương một nhà hàng tại Mỹ, cũng như con trai ông cũng sắp bước vào đại học ở đó, nên vợ chồng ông Alain Tấn trở lại xứ sở cờ hoa một thời gian. Thời điểm này, cũng là lúc Tổng thống Mỹ Bill Clinton bất ngờ ghé Phở 2000, khi quán chỉ có mẹ vợ ông và nhân viên. May mắn là mọi thứ diễn ra suôn sẻ bởi quán đã được ông bà chủ tổ chức chu đáo, vận hành tốt ngay cả khi không có họ tại quán.

Sau lần thăm đó, quán Phở 2000 vốn đã nổi tiếng ở TP.HCM nay lại càng nổi tiếng hơn. Dù được mở năm 1999, nhưng quán đặt tên là Phở 2000 là vì ông chủ muốn quán ăn của mình có một dấu ấn đặc biệt khi nhân loại sắp bước sang một thế kỷ mới.

Ở khu chợ Bến Thành trung tâm TP.HCM, bạn còn những hàng quán quen nào? Hãy chia sẻ với chúng tôi trong phần bình luận bên dưới.

Tin Gốc: Thanh Niên