Tòa án Tối cao Mỹ ngày 1/4 tổ chức phiên tranh luận về tính hợp pháp của sắc lệnh hành pháp do Tổng thống Donald Trump ký, trong đó từ chối tự động cấp quyền công dân cho những đứa trẻ sinh ra tại Mỹ nếu cả bố lẫn mẹ đều không phải là công dân hay thường trú nhân hợp pháp ở Mỹ.
Phiên tranh luận được tổ chức sau khi Liên minh Tự do Dân sự Mỹ (ACLU) đại diện cho một nhóm phụ huynh và trẻ em có nguy cơ mất quyền công dân vì sắc lệnh này, khởi kiện nhằm chặn quy định của ông Trump.
Tổng thống Trump có mặt tại phiên tranh luận, ngồi theo dõi phần đầu từ ghế công chúng. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Mỹ một tổng thống đương nhiệm tham dự phiên tranh luận tại Tòa án Tối cao.
Ngay từ đầu phiên tranh luận, chánh án Tòa án Tối cao John Roberts nói rằng một khía cạnh chủ chốt trong lập luận của chính quyền Trump là “rất kỳ lạ”. Đây dường như là dấu hiệu cho thấy các thẩm phán không ủng hộ nỗ lực chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh của Tổng thống, giữ nguyên nguyên tắc pháp lý rằng gần như tất cả những ai sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều là công dân nước này.
Ông Trump từ lâu phản đối cấp quyền công dân cho người nước ngoài sinh ra trên lãnh thổ Mỹ, vốn được quy định trong Tu chính án thứ 14. Sau khi nhậm chức, ông đã ký sắc lệnh bãi bỏ quyền tự động cấp quốc tịch này. Sắc lệnh đã bị tòa án cấp dưới tuyên hoãn thực thi.
Tu chính án thứ 14 được quốc hội Mỹ phê chuẩn vào năm 1868 nêu rõ “tất cả những người sinh ra ở Mỹ hoặc nhập tịch, nằm trong quyền tài phán của Mỹ, đều là công dân Mỹ và bang nơi họ cư trú”, ngoại trừ một số trường hợp như con của nhà ngoại giao nước ngoài, hoặc trẻ em sinh ra trong bối cảnh quân đội xâm lược hiện diện.
Ông Trump muốn thu hẹp đáng kể phạm vi áp dụng quy định này. Ông cho rằng bảo đảm quyền công dân trong Tu chính án thứ 14 không áp dụng với trẻ có cha mẹ cư trú bất hợp pháp tại Mỹ, cũng như cha mẹ chỉ có thị thực tạm thời diện công tác, du lịch, học tập hoặc lý do nhân đạo.
Phần lớn thẩm phán tại Tòa án Tối cao tỏ ra hoài nghi lập trường này trong hơn hai giờ tranh luận. Tuy vậy, một số người cũng đặt câu hỏi sắc bén với luật sư bảo vệ quyền công dân theo nơi sinh, cho thấy bên phản đối ông Trump chưa chắc chắn sẽ thắng. Tòa án Tối cao sẽ ra phán quyết vào tháng 6 hoặc tháng 7.
Luật sư John Sauer, người thay mặt chính phủ tranh luận, nói rằng những người soạn thảo Tu chính án 14 không thể lường trước làn sóng nhập cư bất hợp pháp quy mô lớn hiện nay. Theo ông, điều đó đòi hỏi một cách tiếp cận mới về quyền công dân, nhưng Chánh án John Roberts lập tức bác bỏ quan điểm này.
Thẩm phán Elena Kagan cũng tỏ ra dè dặt, cho rằng lập luận Tu chính án 14 không áp dụng với người không có quy chế thường trú rất khó dung hòa với nội dung của nó. Theo bà, chính phủ đang cố diễn giải quy định này một cách gượng ép.
Thẩm phán duy nhất tại Tòa án Tối cao dường như đứng hẳn về phía chính quyền Trump là Samuel A. Alito Jr. Ông cho rằng có thể mở rộng các ngoại lệ của Tu chính án 14 để phản ánh những thực tế mới, vốn chưa tồn tại khi nó được phê chuẩn năm 1868.
Ông Trump rời đi sau nửa phiên tranh luận. Sau đó, ông đăng trên Truth Social rằng Mỹ là quốc gia duy nhất trên thế giới “ngớ ngẩn đến mức cho phép cấp quyền công dân theo nơi sinh”.
Nếu Tòa án Tối cao ra phán quyết bất lợi, đây sẽ là thất bại pháp lý mới nhất của ông Trump trong những tháng gần đây tại tòa án quyền lực nhất đất nước. Các thẩm phán hồi tháng 2 đã bác bỏ chính sách thuế quan của ông. Họ cũng chặn lệnh triển khai Vệ binh Quốc gia tới Chicago của Tổng thống Mỹ vào tháng 12/2025.
Trong trường hợp Tòa án Tối cao đứng về phía ông Trump và cho phép chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh, hệ quả có thể rất lớn và khó lường, theo Washington Post.
Theo bản đánh giá của hàng chục giáo sư nộp lên tòa, khoảng 250.000 trẻ em sẽ chào đời tại Mỹ mà không có quốc tịch mỗi năm, nếu sắc lệnh của ông Trump có hiệu lực. Đến năm 2045, con số này có thể lên tới 5 triệu.
Các giáo sư cho rằng việc chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh sẽ tạo ra một tầng lớp người không giấy tờ, nhóm có khả năng tiếp cận rất hạn chế với giáo dục, chăm sóc y tế và các chương trình an sinh. Thay đổi này cũng bị cho là sẽ gây tổn hại cho kinh tế Mỹ, vốn đang hưởng lợi từ người nhập cư.
Mỹ là một trong khoảng 20 quốc gia trên thế giới áp dụng quyền công dân theo nơi sinh. Phần lớn các nước còn lại theo nguyên tắc huyết thống, tức trẻ chỉ được cấp quyền công dân nếu cha mẹ là công dân hoặc thường trú nhân.
Theo Hãng tin Reuters, một siêu du thuyền liên quan đến tỉ phú Nga Alexey Mordashov đã vượt eo biển Hormuz thành công hôm 25-4, trong lúc căng thẳng Mỹ - Iran chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Dữ liệu từ nền tảng theo dõi hàng hải MarineTraffic cho thấy siêu du thuyền Nord - dài 142m, trị giá hơn 500 triệu USD - rời Dubai chiều 24-4 (giờ địa phương), vượt eo Hormuz vào sáng hôm sau và cập cảng Muscat (Oman) sáng 28-4.
Hiện chưa rõ con tàu được cấp phép theo cơ chế nào để đi qua tuyến đường mà Iran đã siết chặt kiểm soát từ cuối tháng 2. Eo Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ toàn cầu - hiện chỉ còn lác đác vài tàu hàng được phép qua lại mỗi ngày.
Theo các nguồn dữ liệu vận tải, lưu lượng tàu qua đây giảm mạnh, chỉ còn một vài lượt so với mức trung bình 125-140 lượt/ngày trước khi xung đột bùng phát ngày 28-2. Trong khi đó, Mỹ đã áp đặt phong tỏa các cảng của Iran như một biện pháp đáp trả.
Do đó, việc một tàu giải trí vượt qua eo biển trong bối cảnh này đã thu hút sự chú ý lớn của dư luận quốc tế - nhất là khi đây là một trong số rất ít tàu được phép đi qua.
Nga và Iran vốn là đồng minh lâu năm, và mối quan hệ này càng được củng cố sau khi hai nước ký hiệp ước năm 2025 nhằm tăng cường hợp tác tình báo và an ninh.
Ngày 27-4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã đến Nga, dự kiến gặp Tổng thống Vladimir Putin để tham vấn về đàm phán với Mỹ - sau các cuộc làm việc với bên trung gian tại Pakistan và Oman. Động thái này cho thấy quan hệ giữa Tehran và Matxcơva ngày càng gắn kết.
Về du thuyền Nord, đây là một trong những chiếc lớn nhất thế giới với 20 phòng nghỉ sang trọng, hồ bơi, sân đỗ trực thăng và tàu ngầm mini, theo tạp chí chuyên ngành Superyacht Times.
Dù không chính thức đứng tên sở hữu, tỉ phú Mordashov được cho là có liên hệ với con tàu này. Hồ sơ doanh nghiệp Nga cho thấy tàu được đăng ký năm 2022 dưới tên một công ty thuộc sở hữu của vợ ông tại Cherepovets - nơi tập đoàn thép Severstal của ông đặt trụ sở.
Ông Mordashov là một trong các doanh nhân Nga bị Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) trừng phạt vì mối quan hệ với Tổng thống Putin sau xung đột Ukraine. Hiện đại diện của ông chưa đưa ra bình luận về vụ việc.
Bộ Quốc phòng Mỹ ngày 28/4 đệ trình lên quốc hội bản đề xuất, trong đó đề nghị các nghị sĩ luật hóa việc đổi tên cơ quan này thành "Bộ Chiến tranh". "Việc sửa tên gọi của Bộ là lời nhắc nhở cơ bản về tầm quan trọng cũng như sự tôn trọng đối với nhiệm vụ cốt lõi của chúng ta, đó là chiến đấu và giành chiến thắng trong các cuộc chiến tranh", đề xuất nêu rõ.
Tổng thống Donald Trump hồi tháng 9/2025 ký sắc lệnh đổi tên Bộ Quốc phòng Mỹ thành Bộ Chiến tranh, cho biết quyết định đã gửi đi "thông điệp chiến thắng" đến toàn thế giới. Ông cho rằng tên gọi Bộ Quốc phòng đã được sử dụng hơn 70 năm và "mang tính chính trị thái quá".
Tuy nhiên, quyết định đổi tên chỉ có hiệu lực chính thức sau khi được quốc hội Mỹ phê duyệt. Hiện tại, Bộ Chiến tranh chỉ là tên gọi phụ, không phải tên chính thức của Bộ Quốc phòng Mỹ.
Lầu Năm Góc cho hay sự thay đổi này sẽ không tác động đáng kể tới ngân sách quốc phòng năm tài khóa 2027, vì hầu hết chi phí sẽ được chi trả từ ngân sách năm tài khóa 2026.
Theo Lầu Năm Góc, việc đổi tên từ Bộ Quốc phòng sang Bộ Chiến tranh ước tính tiêu tốn khoảng 52 triệu USD. Con số này thấp hơn nhiều so với dự báo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội hồi tháng 1, khi cơ quan này ước tính chi phí đổi tên có thể lên tới 125 triệu USD, nếu được áp dụng "rộng rãi và nhanh chóng".
Trong đó, khoảng 3,5 triệu USD được dành cho các ban bệ quân sự, 3 triệu USD cho văn phòng Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và bộ tư lệnh các quân chủng ở Washington, khoảng 44,6 triệu USD được phân bổ cho các cơ quan quốc phòng và hoạt động thực địa của bộ.
Đề xuất đổi tên Bộ Quốc phòng thành Bộ Chiến tranh sẽ dẫn đến khoảng 7.600 thay đổi trong luật liên bang. Lầu Năm Góc đã thay đổi trang web cùng các tài khoản mạng xã hội của mình để thể hiện quyết định đổi tên và biển tên của Bộ trưởng Pete Hegseth cũng đã được sửa thành "Bộ trưởng Chiến tranh".
Tên gọi "Bộ Chiến tranh" cũng đã được Lầu Năm Góc sử dụng trong thư từ chính thức cũng như các thông báo công khai. Dự luật về việc đổi tên này đã được nghị sĩ Cộng hòa Greg Steube đệ trình ở Hạ viện và thượng nghị sĩ Mike Lee đệ trình ở Thượng viện.
Tổng thống Mỹ George Washington thành lập Bộ Chiến tranh vào năm 1789. Năm 1947, cơ quan này được tái cấu trúc dưới thời tổng thống Harry Truman và được đổi tên thành Bộ Quốc phòng vào năm 1949.
Sáng qua 2.4 (giờ VN), Tổng thống Donald Trump lần đầu phát biểu trước toàn dân vào giờ vàng trên truyền hình Mỹ kể từ khi phát động chiến dịch quân sự tại Iran hôm 28.2.
Trong bài phát biểu kéo dài gần 20 phút, nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định Washington sẽ sớm hoàn tất chiến dịch và quân đội Mỹ gần như đạt được mọi mục tiêu chiến lược cốt lõi. Ông Trump cũng tuyên bố Mỹ tiếp tục chiến dịch cho đến khi đạt được toàn bộ mục tiêu quân sự. "Chúng tôi sẽ tấn công họ dữ dội trong 2 đến 3 tuần tới. Chúng tôi sẽ đưa họ quay về thời đồ đá", AFP dẫn lời Tổng thống Mỹ nói.
Cuộc xung đột cũng đối mặt nguy cơ tiếp tục leo thang sau khi Tổng thống Trump cảnh báo có thể phá hủy tất cả các nhà máy điện và tấn công những cơ sở dầu mỏ của Iran nếu nước này không đồng ý ký vào thỏa thuận. Dù nhấn mạnh mục tiêu ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, ông Trump thừa nhận "không quá quan tâm" đến lượng uranium làm giàu đang được tồn trữ sâu trong lòng đất, và cho rằng Mỹ có thể giám sát số vật liệu hạt nhân này bằng vệ tinh.
Bên cạnh đó, nhà lãnh đạo cũng quy trách nhiệm cho chính quyền Iran trong việc giá xăng dầu tăng cao tại Mỹ và trên toàn cầu. Ông kêu gọi các nước phụ thuộc vào eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng vận chuyển dầu mỏ toàn cầu, phải "tự đứng ra bảo vệ và kiểm soát" khu vực. Còn nếu vẫn thiếu dầu, ông Trump khuyên các nước nên mua dầu Mỹ, vì "chúng tôi có rất nhiều".
Phát biểu của Tổng thống Trump rất được chờ đợi bởi Nhà Trắng trước đó thông báo rằng tổng thống sẽ "cập nhật thông tin quan trọng". Truyền thông Mỹ đã đồn đoán nhà lãnh đạo sẽ thông báo phát động tấn công trên bộ hay đưa ra tuyên bố "chấn động" nào đó. Tuy nhiên, bài phát biểu của ông Trump gần như không có gì mới so với những thông điệp được ông đưa ra trước đó trên mạng xã hội và các cuộc phỏng vấn.
Iran lập tức đáp trả bài phát biểu của Tổng thống Trump bằng những đợt tấn công mới nhằm vào Israel và các quốc gia vùng Vịnh vào hôm qua, theo AP. Quân đội Iran cũng cho biết các cơ sở sản xuất và kho chứa vũ khí của nước này được che chắn kỹ và nằm ngoài tầm tấn công của Israel lẫn Mỹ. Quân đội Iran đồng thời tuyên bố sẽ tiếp tục cuộc chiến ở Trung Đông cho đến khi Mỹ và Israel phải đối mặt với tình thế "đầu hàng và mãi mãi hối tiếc". Cùng ngày, giới chức Iran cho hay nhận được nhiều thông điệp thông qua các bên trung gian, trong đó có Pakistan, nhưng hiện không có bất kỳ cuộc thương thuyết trực tiếp nào với Mỹ.
Diễn biến trên một lần nữa làm dấy lên quan ngại cho vùng Vịnh, bởi cuộc xung đột có thể kết thúc nhưng sẽ không đạt được những đảm bảo rõ ràng về cục diện tiếp theo. "Vấn đề nằm ở việc chấm dứt xung đột mà không đạt được kết quả thực chất", Reuters hôm qua dẫn nhận định của ông Mohammed Baharoon, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu B'huth (UAE). Theo chuyên gia này, Tổng thống Trump có thể ngừng chiến dịch quân sự, nhưng lại không đảm bảo Iran sẽ làm điều tương tự.
Bên cạnh đó, trong thư ngỏ gửi người dân Mỹ vào rạng sáng 2.4 (giờ VN), Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đặt câu hỏi liệu cuộc xung đột tại Trung Đông có thực sự vì chính sách "Nước Mỹ trước hết" hay không. Ông Pezeshkian cho hay các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đang gieo rắc sự bất ổn, làm gia tăng tổn thất về con người và kinh tế, đồng thời gieo xuống những mầm mống oán hận sẽ kéo dài suốt nhiều năm nữa. "Vậy thì cuộc xung đột này đang mang lại lợi ích gì cho người dân Mỹ?", Tổng thống Iran viết.
