Tòa án Tối cao Mỹ ngày 1/4 tổ chức phiên tranh luận về tính hợp pháp của sắc lệnh hành pháp do Tổng thống Donald Trump ký, trong đó từ chối tự động cấp quyền công dân cho những đứa trẻ sinh ra tại Mỹ nếu cả bố lẫn mẹ đều không phải là công dân hay thường trú nhân hợp pháp ở Mỹ.
Phiên tranh luận được tổ chức sau khi Liên minh Tự do Dân sự Mỹ (ACLU) đại diện cho một nhóm phụ huynh và trẻ em có nguy cơ mất quyền công dân vì sắc lệnh này, khởi kiện nhằm chặn quy định của ông Trump.
Tổng thống Trump có mặt tại phiên tranh luận, ngồi theo dõi phần đầu từ ghế công chúng. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Mỹ một tổng thống đương nhiệm tham dự phiên tranh luận tại Tòa án Tối cao.
Ngay từ đầu phiên tranh luận, chánh án Tòa án Tối cao John Roberts nói rằng một khía cạnh chủ chốt trong lập luận của chính quyền Trump là “rất kỳ lạ”. Đây dường như là dấu hiệu cho thấy các thẩm phán không ủng hộ nỗ lực chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh của Tổng thống, giữ nguyên nguyên tắc pháp lý rằng gần như tất cả những ai sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều là công dân nước này.
Ông Trump từ lâu phản đối cấp quyền công dân cho người nước ngoài sinh ra trên lãnh thổ Mỹ, vốn được quy định trong Tu chính án thứ 14. Sau khi nhậm chức, ông đã ký sắc lệnh bãi bỏ quyền tự động cấp quốc tịch này. Sắc lệnh đã bị tòa án cấp dưới tuyên hoãn thực thi.
Tu chính án thứ 14 được quốc hội Mỹ phê chuẩn vào năm 1868 nêu rõ “tất cả những người sinh ra ở Mỹ hoặc nhập tịch, nằm trong quyền tài phán của Mỹ, đều là công dân Mỹ và bang nơi họ cư trú”, ngoại trừ một số trường hợp như con của nhà ngoại giao nước ngoài, hoặc trẻ em sinh ra trong bối cảnh quân đội xâm lược hiện diện.
Ông Trump muốn thu hẹp đáng kể phạm vi áp dụng quy định này. Ông cho rằng bảo đảm quyền công dân trong Tu chính án thứ 14 không áp dụng với trẻ có cha mẹ cư trú bất hợp pháp tại Mỹ, cũng như cha mẹ chỉ có thị thực tạm thời diện công tác, du lịch, học tập hoặc lý do nhân đạo.
Phần lớn thẩm phán tại Tòa án Tối cao tỏ ra hoài nghi lập trường này trong hơn hai giờ tranh luận. Tuy vậy, một số người cũng đặt câu hỏi sắc bén với luật sư bảo vệ quyền công dân theo nơi sinh, cho thấy bên phản đối ông Trump chưa chắc chắn sẽ thắng. Tòa án Tối cao sẽ ra phán quyết vào tháng 6 hoặc tháng 7.
Luật sư John Sauer, người thay mặt chính phủ tranh luận, nói rằng những người soạn thảo Tu chính án 14 không thể lường trước làn sóng nhập cư bất hợp pháp quy mô lớn hiện nay. Theo ông, điều đó đòi hỏi một cách tiếp cận mới về quyền công dân, nhưng Chánh án John Roberts lập tức bác bỏ quan điểm này.
Thẩm phán Elena Kagan cũng tỏ ra dè dặt, cho rằng lập luận Tu chính án 14 không áp dụng với người không có quy chế thường trú rất khó dung hòa với nội dung của nó. Theo bà, chính phủ đang cố diễn giải quy định này một cách gượng ép.
Thẩm phán duy nhất tại Tòa án Tối cao dường như đứng hẳn về phía chính quyền Trump là Samuel A. Alito Jr. Ông cho rằng có thể mở rộng các ngoại lệ của Tu chính án 14 để phản ánh những thực tế mới, vốn chưa tồn tại khi nó được phê chuẩn năm 1868.
Ông Trump rời đi sau nửa phiên tranh luận. Sau đó, ông đăng trên Truth Social rằng Mỹ là quốc gia duy nhất trên thế giới “ngớ ngẩn đến mức cho phép cấp quyền công dân theo nơi sinh”.
Nếu Tòa án Tối cao ra phán quyết bất lợi, đây sẽ là thất bại pháp lý mới nhất của ông Trump trong những tháng gần đây tại tòa án quyền lực nhất đất nước. Các thẩm phán hồi tháng 2 đã bác bỏ chính sách thuế quan của ông. Họ cũng chặn lệnh triển khai Vệ binh Quốc gia tới Chicago của Tổng thống Mỹ vào tháng 12/2025.
Trong trường hợp Tòa án Tối cao đứng về phía ông Trump và cho phép chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh, hệ quả có thể rất lớn và khó lường, theo Washington Post.
Theo bản đánh giá của hàng chục giáo sư nộp lên tòa, khoảng 250.000 trẻ em sẽ chào đời tại Mỹ mà không có quốc tịch mỗi năm, nếu sắc lệnh của ông Trump có hiệu lực. Đến năm 2045, con số này có thể lên tới 5 triệu.
Các giáo sư cho rằng việc chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh sẽ tạo ra một tầng lớp người không giấy tờ, nhóm có khả năng tiếp cận rất hạn chế với giáo dục, chăm sóc y tế và các chương trình an sinh. Thay đổi này cũng bị cho là sẽ gây tổn hại cho kinh tế Mỹ, vốn đang hưởng lợi từ người nhập cư.
Mỹ là một trong khoảng 20 quốc gia trên thế giới áp dụng quyền công dân theo nơi sinh. Phần lớn các nước còn lại theo nguyên tắc huyết thống, tức trẻ chỉ được cấp quyền công dân nếu cha mẹ là công dân hoặc thường trú nhân.
"Chúng tôi phát hiện dấu vết nghi bắt nguồn từ một vụ tràn dầu vào ngày 10/5 ở gần đảo Kharg của Iran. Diện tích vệt loang này rộng 12-20 km2", công ty phân tích dữ liệu tình báo hàng hải Windward AI cho biết.
Sự việc xảy ra vài ngày sau khi vệ tinh thuộc chương trình quan sát Trái Đất của Liên minh châu Âu (EU) ghi nhận vệt màu xám trắng, có diện tích khoảng 65 km2, ở khu vực phía tây đảo Kharg ngày 6-8/5.
Theo Windward AI, vệt loang lớn hơn đang di chuyển với tốc độ ổn định trên biển và có thể đi vào vùng đặc quyền kinh tế của Qatar trong 4 ngày nữa, sau đó có thể dạt vào bờ biển ở gần Al Mirfa, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), sau 13 ngày.
Công ty Cảng dầu Iran ngày 10/5 bác tin dầu rò rỉ gần đảo Kharg, khẳng định không có sự cố nào liên quan các bể chứa, đường ống, cơ sở bốc xếp hoặc tàu dầu hoạt động gần hòn đảo.
Nghị sĩ Iran Jafar Pourkabganim tuyên bố vệt loang này là "dầu thừa và nước dằn do các tàu chở dầu châu Âu xả ra biển". Ông cho biết thông tin rằng Iran xả dầu ra biển do bể chứa đã đầy là "sai sự thật và nằm trong hoạt động tâm lý chiến của đối phương".
Viện Đại học về Nước, Môi trường và Sức khỏe thuộc Liên Hợp Quốc (LHQ) nhận định hiện tượng trên có khả năng liên quan đến sự cố do hạ tầng cũ kỹ, vỡ đường ống trên đảo Kharg hoặc tình trạng xung đột đe dọa tuyến hàng hải vận chuyển dầu mỏ trong khu vực kể từ cuối tháng 2.
"Chúng ta cần quan tâm đến nguyên nhân của vệt loang và theo dõi tình hình sát sao. Vệt loang đang di chuyển về phía tây nam đảo Kharg. Nếu nó đến gần các khu dân cư, những nhà máy khử muối trong khu vực sẽ phải dừng hoạt động", tiến sĩ Kaveh Madani, quan chức LHQ, cho biết.
Theo tiến sĩ Madani, vệt loang nằm gần khu vực tập trung nhiều đường ống và hạ tầng dầu khí. Duy trì hoạt động của các hệ thống này vốn rất khó khăn đối với Iran trong thời bình do loạt lệnh trừng phạt. Quan chức LHQ cảnh báo "nguy cơ tai nạn rất lớn sẽ xảy ra" trong lúc xung đột giữa Iran với Mỹ - Israel chưa chấm dứt.
"Các sự cố tương tự từng diễn ra trong chiến tranh Iran - Iraq và các xung đột khác tại vùng Vịnh, ảnh hưởng đến loạt cộng đồng ven biển, ngành đánh bắt cá, sinh vật biển và nguồn nước đầu vào của những nhà máy khử muối", tiến sĩ Madani nói.
Loạt vệt nghi dầu loang xuất hiện trong lúc Mỹ phong tỏa các cảng Iran, khiến nước này không thể xuất khẩu được dầu mỏ bằng đường biển, nhiều khả năng phải dự trữ dầu tại những cơ sở trên đất liền cũng như đảo Kharg.
Đảo Kharg nằm trong vịnh Ba Tư, cách bờ biển Iran khoảng 25 km, cách eo biển Hormuz hơn 480 km, có chiều dài khoảng 6 km và diện tích 20 km2. Các cơ sở tại Kharg có công suất xử lý 7 triệu thùng dầu mỗi ngày và khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran đi qua hòn đảo.
Phát biểu tại cuộc họp Hội đồng Bảo an (HĐBA) hôm 14/7 về nhóm vũ trang Houthi ở Yemen, Đại sứ Mỹ Mike Waltz cáo buộc Trung Quốc đang vi phạm lệnh cấm vận vũ khí của Liên Hợp Quốc. "Những quốc gia như Iran và một số doanh nghiệp, tổ chức tại Trung Quốc đã vi phạm Nghị quyết 2216 mà hầu như không phải chịu hậu quả gì", ông nói.
Nghị quyết 2216 của HĐBA được thông qua năm 2015, yêu cầu Houthi chấm dứt hành động thù địch và rút khỏi những vùng lãnh thổ đã chiếm tại Yemen. Nghị quyết cũng áp đặt lệnh cấm vận vũ khí đối với Houthi và các nhóm vũ trang đồng minh, kèm theo biện pháp trừng phạt cá nhân như phong tỏa tài sản và cấm đi lại.
Đáp lại ông Waltz, Đại sứ Trung Quốc Tôn Lỗi cho rằng Mỹ "phải chịu trách nhiệm không thể chối bỏ" đối với tình hình hiện nay ở Yemen và khu vực biển Đỏ. Ông cũng cáo buộc Washington cản trở các nỗ lực của HĐBA nhằm chấm dứt xung đột, khiến khủng hoảng tại Dải Gaza kéo dài và làm gia tăng căng thẳng trong khu vực.
"Mỹ đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran dù không có sự cho phép của HĐBA, trong lúc các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran đang diễn ra. Hành động đó một lần nữa đẩy tình hình khu vực đến bờ vực nguy hiểm", ông Tôn nhấn mạnh.
Quan chức Trung Quốc kêu gọi Mỹ tự nhìn nhận lại hành động của mình. "Mỹ nên có biện pháp cụ thể nhằm loại bỏ những tác động tiêu cực do chính hành động và phát ngôn của họ gây ra", Đại sứ Tôn cho hay.
Nội chiến bùng phát tại Yemen vào năm 2014 sau khi lực lượng Houthi chiếm được thủ đô Sanaa, buộc chính phủ được quốc tế công nhận di dời về phía nam. Nhóm vũ trang hiện kiểm soát miền bắc Yemen. Liên quân do Arab Saudi dẫn đầu hồi năm 2015 can thiệp vào cuộc nội chiến nhằm chống lại Houthi, dẫn đến một trong các cuộc khủng hoảng nhân đạo lớn nhất thế giới.
Cuộc họp tại HĐBA diễn ra sau khi Houthi hôm 13/7 cáo buộc Arab Saudi tấn công sân bay quốc tế ở thủ đô Sanaa và đã phóng tên lửa, UAV nhằm vào sân bay quốc tế ở Arab Saudi để trả đũa. Đây là cuộc đụng độ lớn nhất kể từ khi lệnh đình chiến không chính thức có hiệu lực vào năm 2022.
Chính phủ Yemen lưu vong do Arab Saudi hậu thuẫn nhận trách nhiệm về cuộc tấn công sân bay Sanaa, cho biết mục đích của đòn đánh là "ngăn máy bay Iran hạ cánh".
Klarity Skin Clinic, một phòng khám tại New Delhi, đang quảng bá gói dịch vụ "Cô dâu Mounjaro". Các phòng khám khác đưa mũi tiêm giảm cân vào "gói thay đổi diện mạo trước đám cưới", vốn thường tập trung vào chăm sóc da và làm tóc.
Trong một video trên mạng xã hội, Klarity cho hay sẽ cung cấp "chỉ dẫn về dinh dưỡng, Mounjaro và các bài tập thông minh" để chuẩn bị cho các cô dâu bước vào lễ đường. Phòng khám này không phản hồi yêu cầu bình luận.
8 bác sĩ được Reuters phỏng vấn cho biết họ đã nhận được câu hỏi từ nhiều cô dâu và chú rể về việc sử dụng thuốc giảm cân trước đám cưới. Nhiều người hỏi mua Mounjaro của hãng Eli Lilly. Đây là loại thuốc GLP-1 đầu tiên được cấp phép tại thị trường Ấn Độ dùng cho cả bệnh tiểu đường và giảm cân. Các bác sĩ cho biết loại thuốc này được săn đón nhiều hơn đối thủ Wegovy của hãng Novo Nordisk.
"Trong vài tháng qua, hơn 20% câu hỏi mà chúng tôi nhận được về tiêm giảm béo là từ phụ nữ chuẩn bị làm cô dâu", Rajat Goel, bác sĩ phẫu thuật điều trị béo phì tại Hindivine Healthcare ở New Delhi, cho biết hôm 31/3.
Ông chỉ kê đơn thuốc nếu bệnh nhân đủ điều kiện về mặt y tế, chứ không kê đơn vì mục đích thẩm mỹ thuần túy.
Đám cưới ở Ấn Độ là sự kiện trọng đại đối với các gia đình có điều kiện, nơi văn hóa và truyền thống có ảnh hưởng rất mạnh mẽ. Hôn lễ thường kéo dài nhiều ngày và xa hoa. Ngành công nghiệp cưới hỏi của Ấn Độ trị giá 130 tỷ USD một năm, đứng thứ hai thế giới sau Trung Quốc. Đám cưới phổ thông thường tiêu tốn 15.000 - 30.000 USD, đám cưới thượng lưu tiêu tốn 500.000 - 2 triệu USD. Trong khi những "siêu đám cưới" của những người giàu nhất có thể lên đến 100 triệu USD.
Nhiều cuộc hôn nhân do gia đình sắp đặt, thường đi kèm với những kỳ vọng về ngoại hình và tình trạng tài chính.
Aditi, nhân viên tài chính 26 tuổi đến từ Mumbai, đã tham khảo ý kiến bác sĩ vào tháng 11 để xin đơn thuốc giảm cân sau khi tập thể dục và ăn kiêng không mang lại kết quả như mong muốn. "Khi thấy kết quả, tôi cảm thấy hạnh phúc", Aditi nói về việc giảm được 10 kg nhờ Mounjaro trước đám cưới hồi tháng 2. "Tôi không muốn cảm thấy không vui vẻ và thiếu tự tin vào thời điểm diễn ra đám cưới".
Cô là một trong số 6 cô dâu và một chú rể đã chia sẻ với Reuters về việc sử dụng thuốc giảm cân trước đám cưới. Họ cho hay phải chịu áp lực về việc phải có diện mạo lý tưởng trong đám cưới và hầu hết đã ngừng tiêm ngay sau đó.
Novo và Lilly bắt đầu ra mắt các loại thuốc điều trị béo phì tại Ấn Độ từ năm ngoái. Thị trường này dự báo đạt 80 tỷ rupee (851,79 triệu USD) vào năm 2030. Doanh số bán Mounjaro đã tăng gấp đôi vài tháng sau khi ra mắt, biến nó trở thành loại thuốc bán chạy nhất tại quốc gia đông dân nhất thế giới.
Việc bằng sáng chế semaglutide hết hạn đã mở đường cho các nhà sản xuất nội địa Ấn Độ ra mắt các dòng thuốc generic với mức giá mềm hơn so với sản phẩm của Novo. Các loại thuốc này dành cho người béo phì hoặc bệnh nhân thừa cân đang phải điều trị các biến chứng như tiểu đường, cao huyết áp hay ngưng thở khi ngủ.
"Mounjaro đã được các cơ quan quản lý phê duyệt cho các chỉ định y tế cụ thể và chỉ được sử dụng dưới sự giám sát của chuyên gia y tế có trình độ", đại diện Lilly tuyên bố.
Liều bút tiêm Mounjaro thấp nhất có giá 13.125 rupee (139,50 USD) mỗi tháng tại Ấn Độ, trong khi liều cao nhất có giá 25.781 rupee. Novo đang bán liều Wegovy thấp nhất với giá 5.660 rupee (60,90 USD) và liều cao nhất là 16.400 rupee một tháng. Novo không khuyến khích bất kỳ hình thức tự ý dùng thuốc semaglutide hoặc sử dụng sai lệch so với chỉ định trên nhãn.
Theo tạp chí The Lancet, Ấn Độ có thể có hơn 440 triệu người thừa cân hoặc béo phì vào năm 2050, một trong những con số cao nhất thế giới.
Akshitha, người đã kết hôn tại Hyderabad năm ngoái, cho biết các loại thuốc giúp cô giảm 15 kg, đưa cân nặng về mức 76 kg trước đám cưới. Một bác sĩ gia đình đã gợi ý cô dùng thuốc tiêm khi thấy cô lo lắng về cân nặng. "Trước đám cưới, mọi chuyện cứ rối lên vì phải lập kế hoạch và chuẩn bị. Tôi biết mình sẽ không có thời gian để đến phòng tập và ăn kiêng. Đó là lúc những loại thuốc này có vẻ là một lựa chọn tốt hơn", cô nói và cho biết có thể cân nhắc sử dụng lại thuốc sau khi sinh con.
Với việc các nhà sản xuất thuốc trong nước làm tràn ngập thị trường bằng các loại thuốc giảm cân rẻ hơn, cơ quan quản lý dược phẩm của Ấn Độ lo ngại về việc lạm dụng và đã tăng cường giám sát các hoạt động bán hàng, quảng bá trái phép.
"Chúng tôi hiểu người ta tò mò về những loại thuốc này nhưng đây không thể là giải pháp cấp tốc", bác sĩ Swati Pradhan, người sáng lập phòng khám béo phì và chăm sóc chuyển hóa Live Light, cho biết. Bà nói rằng mình chỉ kê đơn cho một vài cô dâu tương lai nếu họ đủ điều kiện y tế, đồng thời nhấn mạnh vào việc thay đổi lối sống để có kết quả bền vững.
Đối với Priya, 27 tuổi, nhân viên công nghệ ở Bengaluru, thuốc giảm cân trở thành một cách để chống lại sự miệt thị ngoại hình từ gia đình chú rể tương lai. "Tôi từng bị những người đàn ông và gia đình họ từ chối lời cầu hôn vì cho rằng tôi quá béo", Priya nói.
Ban đầu cô sử dụng semaglutide đường uống của Novo, loại thuốc được phê duyệt tại Ấn Độ cho bệnh tiểu đường, như một phương pháp điều trị ngoài chỉ định và đã giảm hơn 12 kg trước khi chuyển sang Mounjaro dạng tiêm. Cô vẫn tiếp tục hành trình tìm kiếm chú rể.
