Tòa án Tối cao Mỹ ngày 1/4 tổ chức phiên tranh luận về tính hợp pháp của sắc lệnh hành pháp do Tổng thống Donald Trump ký, trong đó từ chối tự động cấp quyền công dân cho những đứa trẻ sinh ra tại Mỹ nếu cả bố lẫn mẹ đều không phải là công dân hay thường trú nhân hợp pháp ở Mỹ.
Phiên tranh luận được tổ chức sau khi Liên minh Tự do Dân sự Mỹ (ACLU) đại diện cho một nhóm phụ huynh và trẻ em có nguy cơ mất quyền công dân vì sắc lệnh này, khởi kiện nhằm chặn quy định của ông Trump.
Tổng thống Trump có mặt tại phiên tranh luận, ngồi theo dõi phần đầu từ ghế công chúng. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Mỹ một tổng thống đương nhiệm tham dự phiên tranh luận tại Tòa án Tối cao.
Ngay từ đầu phiên tranh luận, chánh án Tòa án Tối cao John Roberts nói rằng một khía cạnh chủ chốt trong lập luận của chính quyền Trump là “rất kỳ lạ”. Đây dường như là dấu hiệu cho thấy các thẩm phán không ủng hộ nỗ lực chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh của Tổng thống, giữ nguyên nguyên tắc pháp lý rằng gần như tất cả những ai sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều là công dân nước này.
Ông Trump từ lâu phản đối cấp quyền công dân cho người nước ngoài sinh ra trên lãnh thổ Mỹ, vốn được quy định trong Tu chính án thứ 14. Sau khi nhậm chức, ông đã ký sắc lệnh bãi bỏ quyền tự động cấp quốc tịch này. Sắc lệnh đã bị tòa án cấp dưới tuyên hoãn thực thi.
Tu chính án thứ 14 được quốc hội Mỹ phê chuẩn vào năm 1868 nêu rõ “tất cả những người sinh ra ở Mỹ hoặc nhập tịch, nằm trong quyền tài phán của Mỹ, đều là công dân Mỹ và bang nơi họ cư trú”, ngoại trừ một số trường hợp như con của nhà ngoại giao nước ngoài, hoặc trẻ em sinh ra trong bối cảnh quân đội xâm lược hiện diện.
Ông Trump muốn thu hẹp đáng kể phạm vi áp dụng quy định này. Ông cho rằng bảo đảm quyền công dân trong Tu chính án thứ 14 không áp dụng với trẻ có cha mẹ cư trú bất hợp pháp tại Mỹ, cũng như cha mẹ chỉ có thị thực tạm thời diện công tác, du lịch, học tập hoặc lý do nhân đạo.
Phần lớn thẩm phán tại Tòa án Tối cao tỏ ra hoài nghi lập trường này trong hơn hai giờ tranh luận. Tuy vậy, một số người cũng đặt câu hỏi sắc bén với luật sư bảo vệ quyền công dân theo nơi sinh, cho thấy bên phản đối ông Trump chưa chắc chắn sẽ thắng. Tòa án Tối cao sẽ ra phán quyết vào tháng 6 hoặc tháng 7.
Luật sư John Sauer, người thay mặt chính phủ tranh luận, nói rằng những người soạn thảo Tu chính án 14 không thể lường trước làn sóng nhập cư bất hợp pháp quy mô lớn hiện nay. Theo ông, điều đó đòi hỏi một cách tiếp cận mới về quyền công dân, nhưng Chánh án John Roberts lập tức bác bỏ quan điểm này.
Thẩm phán Elena Kagan cũng tỏ ra dè dặt, cho rằng lập luận Tu chính án 14 không áp dụng với người không có quy chế thường trú rất khó dung hòa với nội dung của nó. Theo bà, chính phủ đang cố diễn giải quy định này một cách gượng ép.
Thẩm phán duy nhất tại Tòa án Tối cao dường như đứng hẳn về phía chính quyền Trump là Samuel A. Alito Jr. Ông cho rằng có thể mở rộng các ngoại lệ của Tu chính án 14 để phản ánh những thực tế mới, vốn chưa tồn tại khi nó được phê chuẩn năm 1868.
Ông Trump rời đi sau nửa phiên tranh luận. Sau đó, ông đăng trên Truth Social rằng Mỹ là quốc gia duy nhất trên thế giới “ngớ ngẩn đến mức cho phép cấp quyền công dân theo nơi sinh”.
Nếu Tòa án Tối cao ra phán quyết bất lợi, đây sẽ là thất bại pháp lý mới nhất của ông Trump trong những tháng gần đây tại tòa án quyền lực nhất đất nước. Các thẩm phán hồi tháng 2 đã bác bỏ chính sách thuế quan của ông. Họ cũng chặn lệnh triển khai Vệ binh Quốc gia tới Chicago của Tổng thống Mỹ vào tháng 12/2025.
Trong trường hợp Tòa án Tối cao đứng về phía ông Trump và cho phép chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh, hệ quả có thể rất lớn và khó lường, theo Washington Post.
Theo bản đánh giá của hàng chục giáo sư nộp lên tòa, khoảng 250.000 trẻ em sẽ chào đời tại Mỹ mà không có quốc tịch mỗi năm, nếu sắc lệnh của ông Trump có hiệu lực. Đến năm 2045, con số này có thể lên tới 5 triệu.
Các giáo sư cho rằng việc chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh sẽ tạo ra một tầng lớp người không giấy tờ, nhóm có khả năng tiếp cận rất hạn chế với giáo dục, chăm sóc y tế và các chương trình an sinh. Thay đổi này cũng bị cho là sẽ gây tổn hại cho kinh tế Mỹ, vốn đang hưởng lợi từ người nhập cư.
Mỹ là một trong khoảng 20 quốc gia trên thế giới áp dụng quyền công dân theo nơi sinh. Phần lớn các nước còn lại theo nguyên tắc huyết thống, tức trẻ chỉ được cấp quyền công dân nếu cha mẹ là công dân hoặc thường trú nhân.
Theo Hãng tin Reuters, trong cuộc bỏ phiếu ngày 27-4, Thượng viện Mỹ đã thông qua với tỉ lệ 51 - 47 một thủ tục nhằm gạt bỏ nghị quyết yêu cầu tổng thống phải được Quốc hội phê chuẩn trước khi tiến hành hành động quân sự (nếu có) nhằm vào Cuba.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Rick Scott đại diện bang Florida - nơi có cộng đồng người Cuba lớn nhất cả nước, cho rằng nghị quyết là điều không cần thiết vì Mỹ chưa triển khai quân đội và không có "hoạt động thù địch" nào chống lại Cuba.
"Tổng thống chưa bao giờ nói rằng ông muốn đưa quân đến Cuba", ông Scott nói. "Đây hoàn toàn là sự lãng phí thời gian và là sự xúc phạm đối với người dân Cuba, cả ở Cuba lẫn tại bang của tôi".
Ngược lại, các nghị sĩ Dân chủ, dẫn đầu bởi thượng nghị sĩ Tim Kaine của bang Virgina, lập luận rằng các biện pháp như ngăn chặn nguồn cung nhiên liệu cho Cuba thực chất đã cấu thành hành động quân sự.
"Nếu điều đó xảy ra với Mỹ, chúng ta chắc chắn sẽ coi đó là hành động chiến tranh", ông Kaine nói.
Cuộc bỏ phiếu diễn ra trong bối cảnh chính quyền ông Trump gia tăng sức ép lên Cuba, bao gồm siết chặt phong tỏa năng lượng và đe dọa áp thuế đối với các quốc gia cung cấp dầu cho Havana.
Washington cũng cắt đứt nguồn cung dầu từ Venezuela cho Cuba sau khi tiến hành chiến dịch bắt giữ cựu Tổng thống Nicolas Maduro, khiến tình hình kinh tế - nhân đạo tại quốc đảo thêm trầm trọng, gia tăng sức ép lên chính quyền của Chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel.
Ông Trump nhiều lần tuyên bố Cuba có thể là "mục tiêu tiếp theo", dù chưa nêu rõ kế hoạch cụ thể. Tuy nhiên, Nhà Trắng khẳng định các hành động của tổng thống nằm trong quyền hạn của tổng tư lệnh nhằm bảo vệ nước Mỹ, đồng thời nhấn mạnh Hiến pháp cho phép triển khai các chiến dịch ngắn hạn mà không cần tuyên chiến chính thức.
Đây là lần mới nhất trong chuỗi nỗ lực bất thành của Đảng Dân chủ nhằm buộc ông Trump phải xin phép Quốc hội trước khi tiến hành các chiến dịch quân sự. Trước đó, các nghị quyết tương tự liên quan đến Iran và Venezuela cũng đều bị bác bỏ.
Dù khó có khả năng thành công khi Đảng Cộng hòa nắm thế đa số ở Thượng viện, Đảng Dân chủ cho biết sẽ tiếp tục sử dụng các cuộc bỏ phiếu về quyền hạn chiến tranh để gây sức ép chính trị.
Trong thời gian tới, Quốc hội Mỹ dự kiến sẽ tiếp tục tranh luận và bỏ phiếu về việc hạn chế chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran.
Ngọn lửa lan nhanh, nuốt chửng các gian phòng cầu nguyện bằng gỗ tại điện Reikado - Nguồn: AP
Điện Reikado (đảo Miyajima, tỉnh Hiroshima) - thuộc chùa Daisho-in nằm gần đỉnh núi Misen ở Tây Nam Nhật Bản - là một địa điểm Phật giáo nổi tiếng, nơi lưu giữ "ngọn lửa vĩnh cửu" mà giới tu hành khẳng định đã duy trì liên tục hơn 1.200 năm.
Tuy nhiên công trình này đã bị thiêu rụi hoàn toàn vào ngày 20-5, báo Japan Times dẫn thông tin từ cảnh sát địa phương.
Chùa Daisho-in cho biết ngọn lửa linh thiêng đã được cứu kịp thời và chuyển đến nơi an toàn, cũng như không ghi nhận thương vong.
Cơ quan cứu hỏa nhận định nguyên nhân có thể xuất phát từ chính ngọn lửa nói trên, song vụ việc vẫn đang được tiếp tục điều tra.
Đây là lần thứ hai trong vài thập niên gần đây điện Reikado bị hỏa hoạn tàn phá. Trước đó điện đã được xây dựng lại sau vụ cháy năm 2005, bắt nguồn từ một tai nạn trong quá trình dọn dẹp sau bão.
Theo tờ New York Times, các đền chùa tại Nhật Bản vốn dễ bị hỏa hoạn do phần lớn được xây dựng bằng gỗ và sử dụng vật liệu truyền thống như mái tranh hoặc vỏ cây.
Nhiều vụ cháy tương tự đã xảy ra trong thời gian gần đây, trong đó có vụ tại chùa Daihoji ở miền Bắc Nhật Bản khiến 13 công trình bị hư hại, nguyên nhân bắt nguồn từ khu bếp.
Tháng 4 vừa qua, đền Atago tại thành phố cảng Niigata cũng bị thiêu rụi trong một vụ cháy xảy ra vào đêm khuya.
Ông Tetsuya Kotaki, quan chức phòng cháy chữa cháy thuộc Sở cứu hỏa Hatsukaichi - đơn vị trực tiếp xử lý sự cố tại điện Reikado - cho biết lực lượng chức năng nhận được cuộc gọi báo cháy lúc 8h32 ngày 20-5 từ đại diện chùa Daisho-in.
"Đội cứu hỏa phải kéo vòi từ chân núi lên. Dù chùa có bể chứa nước phục vụ phòng cháy, lượng nước này đã nhanh chóng cạn kiệt", ông nói.
Một túp lều gần đó cũng bị thiêu cháy, với tổng diện tích thiệt hại khoảng 30m². Ngọn lửa sau đó lan sang khu rừng lân cận trên đảo, nhưng đã được khống chế vào khoảng sau 10h30.
"Ngọn lửa vĩnh cửu" được cho là do đại sư Kukai - vị cao tăng sáng lập phái Chân Ngôn tông vào thế kỷ IX - thắp lên. Nước đun sôi trong ấm sắt đặt trên ngọn lửa này được tin là có khả năng chữa bệnh và mang lại may mắn.
0"Chúng ta không thể để họ có vũ khí hạt nhân. Và họ đã đồng ý rằng họ sẽ không sở hữu vũ khí hạt nhân", ông Trump nói về Iran trong cuộc trả lời phỏng vấn với chương trình podcast "Pod Force One" của tờ New York Post được phát hành hôm nay 3.6, theo tờ The Times of Israel.
"Họ đã đồng ý với điều đó. Họ có thể thay đổi ý định, nhưng đó là một trong những điều họ phải đồng ý, họ đã đồng ý với điều đó - đó là điều quan trọng nhất", ông Trump nói thêm.
Nhà Trắng đã xác nhận các báo cáo rằng theo bản ghi nhớ đang được thảo luận giữa hai bên, Iran sẽ chính thức cam kết không theo đuổi vũ khí hạt nhân, theo The Times of Israel.
Cũng trong cuộc trả lời phỏng vấn trên, Tổng thống Trump cho hay ông tin rằng lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei "hoàn toàn tham gia" vào các cuộc đàm phán chấm dứt cuộc xung đột giữa hai bên.
Nhà lãnh đạo Mỹ còn nói: "Tôi muốn gặp ông ấy và có lẽ chúng tôi sẽ gặp nhau vào một thời điểm nào đó, tùy thuộc vào diễn biến của mọi việc".
Trong khi đó, ông Mohsen Rezaei, cố vấn quân sự của lãnh tụ tối cao Iran, ngày 3.6 cảnh báo trên mạng xã hội X rằng Tehran sẽ tiến hành thêm nhiều cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nếu Mỹ tiếp tục tấn công vào Iran, theo AFP.
Cảnh báo được đưa ra sau các cuộc tấn công của Mỹ vào một tàu chở dầu và đảo Qeshm của Iran, dẫn tới các cuộc tấn công trả đũa của Tehran vào Kuwait và Bahrain.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) hôm nay đã nhận trách nhiệm về một cuộc tấn công vào Kuwait để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ vào một tàu chở dầu và hòn đảo của Iran.
"Để đáp trả hành động gây hấn này, căn cứ không quân Ali Al Salem ở Kuwait, nơi chứa trực thăng, cũng như trụ sở Hạm đội 5 của Mỹ ở Bahrain, đã bị lực lượng vệ binh nhắm mục tiêu bằng tên lửa và máy bay không người lái", IRGC tuyên bố trên ứng dụng nhắn tin Telegram.
Bộ Y tế Kuwait thông báo ít nhất 63 người bị thương trong cuộc tấn công của Iran vào Kuwait, trong đó có cả nhân viên sân bay và hành khách, theo Reuters. Ngoài ra, Bộ Ngoại giao Kuwait khẳng định có một người thiệt mạng trong cuộc tấn công của Iran.
Trước đó, quân đội Mỹ tuyên bố đã "đánh bại thành công" một loạt cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran ở vịnh Ba Tư, và tiến hành cuộc tấn công tự vệ vào đảo Qeshm của Iran, theo AFP.
