Rạng sáng qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Nga và Ukraine đồng ý ngừng bắn trong 3 ngày từ 9 – 11.5 và trao đổi tù binh, theo đó mỗi nước nhận về 1.000 người. Thỏa thuận được Nga và Ukraine xác nhận sau khi hai bên công bố các lệnh ngừng bắn riêng và cáo buộc bên còn lại vi phạm với những đợt tấn công qua biên giới, theo Reuters. Nga là bên công bố ngừng bắn trước trong 2 ngày 8 – 9.5 nhằm kỷ niệm Ngày Chiến thắng của Hồng quân Liên Xô chống Đức Quốc xã trong Thế chiến 2.
Sự kiện trọng đại thường niên trên cũng đã diễn ra tại nhiều thành phố khác trên lãnh thổ Nga cũng như tại các vùng hiện do nước này kiểm soát ở Ukraine. Tại Moscow, một số lãnh đạo quốc tế như Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko, Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev, Tổng Bí thư – Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith tham dự sự kiện, với an ninh được siết chặt khắp thủ đô.
Năm nay, cuộc duyệt binh diễn ra ngắn gọn khi không có sự hiện diện của các hệ thống vũ khí. Thay vào đó, Nga chỉ trình chiếu video các lực lượng chiến đấu tại Ukraine cũng như những khí tài quân sự nổi bật đang phục vụ trong quân đội, từ tên lửa đạn đạo liên lục địa Yars, tàu ngầm hạt nhân Arkhangelsk, chiến đấu cơ tàng hình Su-57, tên lửa phòng không S-500 cho đến tên lửa bội siêu thanh Kinzhal.
Diễu qua khu vực lễ đài là các quân nhân Nga và một số binh sĩ CHDCND Triều Tiên từng hỗ trợ chống lực lượng Ukraine tại vùng Kursk (Nga). Đội bay biểu diễn bay qua nóc Điện Kremlin và nhả khói màu cờ Nga. Tổng thống Vladimir Putin có bài phát biểu dài 8 phút, cam kết sẽ giành chiến thắng trong chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine.
Trong bài phát biểu, ông Putin tuyên bố rằng các binh sĩ Nga tại Ukraine đang chiến đấu chống lại một “lực lượng hung hăng” được toàn bộ NATO hậu thuẫn, đồng thời khẳng định sự nghiệp của quân đội Nga là “chính nghĩa”. “Thành tựu vĩ đại của thế hệ những người chiến thắng đang tiếp thêm sức mạnh cho các binh sĩ đang thực hiện nhiệm vụ của chiến dịch quân sự đặc biệt ngày nay”, Tổng thống Putin phát biểu.
Tính đến chiều qua, không có báo cáo nào từ Nga lẫn Ukraine về việc vi phạm ngừng bắn. Trước đó, trong thông báo trên mạng xã hội, Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ hy vọng thỏa thuận ngừng bắn sẽ mở đầu cho việc chấm dứt cuộc xung đột “lớn nhất từ Thế chiến 2” này. Nhà lãnh đạo cho biết các bên vẫn tiếp tục đối thoại và đang tiến ngày càng gần tới thỏa thuận. Ngoài ra, chủ nhân Nhà Trắng mong muốn thỏa thuận ngừng bắn sẽ được kéo dài thêm nữa. Nga chưa bình luận về đề xuất này của ông Trump trong khi Ukraine trước đó không đặt ra thời hạn cho lệnh ngừng bắn đơn phương của nước này.
Theo Đài NBC News, 2 phán quyết được đưa ra cùng lúc, cho thấy Tòa Tối cao Mỹ (với thẩm phán bảo thủ chiếm đa số) một mặt kiềm chế, mặt khác lại bật đèn xanh cho việc mở rộng quyền lực hành pháp của ông Trump.
Trong vụ việc đầu tiên, với tỷ lệ bỏ phiếu 5-4 của các thẩm phán, tòa đã bác bỏ nỗ lực của chính quyền ông Trump nhằm sa thải bà Lisa Cook - thành viên Hội đồng Thống đốc Fed - vì các cáo buộc gian lận thế chấp mà bà luôn phủ nhận.
Chánh án John Roberts lập luận rằng việc cho phép tổng thống tùy ý sa thải nhân sự Fed sẽ đi ngược lại quy định của quốc hội và truyền thống bảo vệ ngân hàng trung ương khỏi sự can thiệp chính trị.
Bà Cook hoan nghênh quyết định trên, cho rằng ông Trump đã “tạo cớ” để sa thải do bà từ chối nhượng bộ trong việc ấn định lãi suất. Trong khi đó, Tổng thống Trump viết lên mạng xã hội Truth Social rằng “sẽ tiếp tục có hành động phù hợp đối với bà Cook”.
Ở vụ việc thứ 2, với tỷ lệ bỏ phiếu 6-3, tòa lại cho phép ông Trump bãi nhiệm Ủy viên Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC) Rebecca Slaughter. Đáng chú ý, phán quyết này lật lại một án lệ quan trọng từ năm 1935, vốn hạn chế quyền bãi nhiệm của tổng thống đối với các cơ quan liên bang độc lập.
Tòa kết luận rằng Fed là một ngoại lệ do có cấu trúc và lịch sử đặc thù, còn nhân sự tại các cơ quan khác vẫn phải chịu sự kiểm soát của tổng thống để đảm bảo trách nhiệm giải trình.
Ông Trump ca ngợi đây là một phán quyết "lịch sử và chưa từng có", trong khi bà Slaughter cảnh báo điều này sẽ khiến các cơ quan giám sát độc lập dễ bị chi phối bởi các yếu tố chính trị. Truyền thông Mỹ cho hay kể từ khi nhậm chức vào tháng 1.2025, ông Trump đã nhiều lần tìm cách loại bỏ nhân sự tại các cơ quan độc lập và phần lớn đều được Tòa án Tối cao chấp thuận.
Hãng AFP ngày 6.5 đưa tin hai thành viên thủy thủ đoàn bị bệnh nặng trên du thuyền đang có ổ dịch virus hanta chết người sẽ được sơ tán qua Cape Verde rồi đến Hà Lan, cho phép du thuyền này tiếp tục hành trình đến quần đảo Canary của Tây Ban Nha.
Bộ Y tế Tây Ban Nha cho biết con tàu dự kiến đến quần đảo Canary trong 3-4 ngày, nhưng không nêu rõ cảng nào. "Sau khi đến đó, thủy thủ đoàn và hành khách sẽ được kiểm tra, chăm sóc đầy đủ và đưa về nước", bộ này cho biết.
Tây Ban Nha nhắc lại rằng Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã nêu rõ rằng quần đảo Canary là "nơi gần nhất có đủ khả năng y tế cần thiết".
Du thuyền MV Hondius đã trở thành tâm điểm chú ý kể từ ngày 2.5, khi WHO nhận được thông báo rằng căn bệnh hiếm gặp bị nghi là nguyên nhân gây ra cái chết của ba hành khách trên tàu.
Khi những người khác bị bệnh, hành khách và thủy thủ đoàn đã phải cách ly, trong khi chính quyền Cape Verde cấm tàu cập cảng. Du thuyền đang neo đậu ngay ngoài khơi thủ đô Praia của quốc đảo này.
Hãng Oceanwide Expeditions (Hà Lan) điều hành du thuyền hôm 5.5 cho biết đang tìm kiếm giải pháp, với kế hoạch sơ tán hai thành viên thủy thủ đoàn bị bệnh về Hà Lan để "chăm sóc y tế khẩn cấp", cùng với một người thứ ba có tiếp xúc gần với một hành khách người Đức đã qua đời hôm 2.5.
WHO cũng cho biết các kế hoạch sơ tán y tế đang được tiến hành.
Du thuyền trước đó khởi hành từ Ushuaia (Argentina) vào ngày 1.4 và hướng đến Cape Verde, với 88 hành khách và 59 thành viên thủy thủ đoàn thuộc 23 quốc tịch.
Một nữ du khách người Hà Lan đã được đưa đến Johannesburg (Nam Phi) và tử vong hôm 26.4. Hai trường hợp nhiễm virus hanta đã được xác nhận, bên cạnh 5 ca nghi nhiễm.
Bệnh do virus hanta là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây từ động vật gặm nhấm (đặc biệt là chuột) sang người.
Virus hanta là chủng virus có thể gây bệnh nặng ở người, như hội chứng phổi do virus hanta hoặc sốt xuất huyết kèm hội chứng suy thận. Bệnh có thể diễn biến nhanh, gây khó thở, suy hô hấp, tụt huyết áp và có thể tử vong.
Theo chiến lược được điều chỉnh, Lực lượng Tuần duyên Đài Loan sẽ luân chuyển các tàu tuần tra lớn hơn, chẳng hạn như tàu 4.000 tấn và 2.000 tấn, đến vùng biển xung quanh quần đảo Đông Sa ở Biển Đông.
Cách tiếp cận này nhằm đối phó với các tàu Trung Quốc đồng thời phối hợp chặt chẽ với các tàu quân sự của Đài Loan để đảm bảo an toàn cho các tuyến đường tiếp tế hằng tháng, theo Taiwan News dẫn lại thông tin từ báo Liberty Times.
Lữ đoàn 99 lính thủy đánh bộ Đài Loan đang duy trì một đại đội trên quần đảo Đông Sa, được trang bị súng cối 120 mm, tên lửa chống tăng Kestrel và hệ thống tên lửa FIM-92 Stinger, theo Liberty Times. Đại đội này được giao nhiệm vụ bảo vệ các vị trí trọng yếu ở Đông Sa và tiến hành các hoạt động chống đổ bộ.
Trong tuần trước, một tàu tuần tra của tuần duyên Đài Loan đã đối đầu với một tàu hải cảnh Trung Quốc trong hơn 20 giờ sau khi tàu này đi vào vùng biển cấm gần quần đảo Đông Sa.
Tuần duyên Đài Loan hôm 31.5 thông báo các tàu hải cảnh Trung Quốc đã tăng cường xâm nhập vùng biển xung quanh quần đảo Đông Sa, cảnh báo rằng hoạt động này đã phát triển thành áp lực vùng xám kéo dài nhằm thử thách phản ứng từ Đài Loan và mở rộng sự hiện diện của Trung Quốc.
Sau sự cố ngày 14.2.2024, trong đó một tàu cao tốc Trung Quốc bị lật gần vùng biển xung quanh quần đảo Kim Môn do Đài Loan kiểm soát, dẫn đến 2 người thiệt mạng, các tàu hải cảnh Trung Quốc bắt đầu xâm nhập vùng biển Kim Môn, theo Liberty Times. Chiến thuật tương tự đã được mở rộng sang vùng biển Đông Sa bắt đầu từ tháng 2.2025.
Từ tháng 2.2025 đến ngày 28.5.2026 đã có 39 vụ xâm nhập do 12 tàu thực hiện xung quanh quần đảo Đông Sa, theo tuần duyên Đài Loan. Hiện chưa có thông tin phản ứng từ Trung Quốc đại lục.
Trung Quốc xem Đài Loan là một bộ phận lãnh thổ không thể tách rời, và không loại trừ khả năng dùng biện pháp quân sự để tái thống nhất.
