Pho tượng bằng đá sa thạch, cao 0,82 m, rộng 0,46 m, đặt tại chùa Linh Sơn, phường Quy Nhơn Đông. Tượng được tạc trong tư thế ngồi thiền, tay trái đặt giữa hai chân, tay phải cầm tràng hạt, gương mặt trầm mặc. Dù trải qua hàng trăm năm, nhiều chi tiết vẫn còn khá nguyên vẹn.
Theo các nhà nghiên cứu, đây là tượng thần Shiva của văn hóa Chămpa, có niên đại khoảng thế kỷ XV. Hiện vật mang hình thức độc bản, khác với các tượng Shiva từng phát hiện ở vùng Bình Định cũ, nay thuộc tỉnh Gia Lai. Năm 2018, pho tượng được công nhận là bảo vật quốc gia.
Điểm đặc biệt nằm ở mặt sau tượng, nơi khắc 12 dòng chữ Chămpa cổ. Nội dung bia ký xác định đây là tượng thần Shiva – một trong ba vị thần tối cao của Ấn Độ giáo. Văn bia còn nhắc tới vua Nauk Glaun Vijaya, người được ghi nhận từng đánh thắng người Việt và chiếm vương quốc Brah Kanda.
Sau nhiều thế kỷ, các dòng chữ vẫn hiện rõ trên nền đá phủ màu đỏ sẫm. Sư thầy Thích Thị Hòa, trụ trì chùa Linh Sơn, cho biết mỗi dịp Rằm tháng Giêng, nhiều phật tử đến chùa dùng bột châu sa hoặc thần sa xoa lên bia ký rồi đặt giấy lên mặt đá để in lại chữ cổ cầu may mắn, bình an. Tập tục này đã tồn tại từ rất lâu, người dân tin rằng giữ được dấu in sẽ gặp thuận lợi trong cuộc sống và làm ăn.
Chùa Linh Sơn được xây dựng năm 1913 tại làng chài Hải Giang trên bán đảo Phương Mai, nằm phía đông đầm Thị Nại, sau đó dời về thôn Hội Thành. Qua hơn một thế kỷ và nhiều lần sửa chữa, chùa vẫn giữ nét kiến trúc Phật giáo miền Trung với mái ngói cong, nền cao và không gian hướng biển.
Người dân địa phương quen gọi nơi đây là chùa Phật lồi, gắn với sự tích pho tượng “trồi lên” từ lòng đất. Theo lời kể của các bậc cao niên, nhiều đời trước, một ngư dân trong lúc làm ruộng gần bàu nước đã phát hiện pho tượng nhô lên khỏi mặt đất. Thấy hình dáng giống tượng Phật ngồi thiền, dân làng đưa về lập chùa thờ tự. Từ đó, cái tên “Phật lồi” được truyền miệng đến nay.
Trong cuốn Nước non Bình Định, tác giả Quách Tấn từng nhắc đến ngôi chùa này. Ông mô tả dưới chân núi Hòn Mai có bàu nước ngọt lớn cùng ngôi chùa cổ thờ pho tượng đá xanh lớn bằng người thật, được dân làng phát hiện bên mép bàu.
Pho tượng không chỉ mang giá trị khảo cổ mà còn gắn chặt với đời sống tâm linh của ngư dân Hải Giang. Trước mỗi chuyến ra khơi, nhiều người đến chùa thắp hương cầu biển yên, ghe đầy cá. Với cư dân miền biển, pho tượng là chỗ dựa tinh thần giữa những chuyến đánh bắt đầy rủi ro.
Ông Huỳnh Văn Lưu, 81 tuổi, cho biết từ thời cha ông, người dân đã xem Phật lồi như vị thần bảo hộ làng biển. Nhà nào gặp chuyện không may hay làm ăn thất bát cũng lên chùa cầu khấn. Người đi biển tin rằng được phù hộ thì sóng yên, ghe thuyền trở về an toàn.
Cùng với sự linh thiêng, pho tượng còn gắn với nhiều giai thoại huyền bí. Người già trong làng thường nói vui: “Đố ai đem được tượng Phật lồi ra khỏi làng chài này”.
Theo lời kể, khoảng năm 1980 từng có nhóm người từ nơi khác đến định lấy trộm tượng. Tuy nhiên, khi vừa chạm vào, một số người bất ngờ tê cứng chân tay, hoảng loạn bỏ chạy.
Mười chín năm sau, một nhóm săn đồ cổ tiếp tục phá khóa chánh điện để mang tượng đi bán. Nhưng khi khiêng được vài mét, pho tượng bỗng nặng bất thường, nhiều người hợp sức vẫn không thể di chuyển thêm.
Năm 2000, một nhóm thanh niên nghe đồn tượng làm bằng “đồng đen” nên mang búa tới đập phá để bán phế liệu. Sau khi làm vỡ phần đầu, họ phát hiện tượng chỉ là đá xanh nên bỏ đi.
Sáng hôm sau, người dân phát hiện pho tượng nằm bên hông chùa, phần đầu gãy lìa. Sau đó, tượng được đưa trở lại chánh điện và gắn lại bằng xi măng như hiện nay.
Dù bị hư hại, pho tượng vẫn được người dân gìn giữ cẩn thận suốt nhiều năm. Với cư dân miền biển, việc tượng không thể bị mang đi nơi khác là minh chứng cho sự linh thiêng của Phật lồi. Không chỉ là hiện vật quý của văn hóa Chămpa, pho tượng còn gắn với niềm tin, ký ức và hy vọng của nhiều thế hệ ngư dân ven biển miền Trung.
Các tỉnh đồng bằng miền Bắc, tỉnh Phú Thọ và từ Thanh Hóa đến Huế có nắng nóng gay gắt và đặc biệt gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 38 - 40 độ C, có nơi trên 40 độ C, độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến từ 40 - 45%. Dự báo thời gian nóng nhất từ 9 giờ đến 19 giờ.
Các nơi khác ở miền Bắc (trừ Điện Biên và Lai Châu) và khu vực từ TP.Đà Nẵng và phía đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Lâm Đồng có nắng nóng và nắng nóng gay gắt, có nơi đặc biệt gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 36 - 38 độ C, có nơi trên 40 độ C, độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến từ 45 - 50%. Dự báo thời gian nóng nhất từ 9 giờ đến 18 giờ.
Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia lưu ý, nhiệt độ dự báo trong các bản tin nắng nóng và nhiệt độ cảm nhận thực tế ngoài trời có thể chênh lệch từ 2 - 4 độ C, thậm chí có thể cao hơn phụ thuộc vào các điều kiện mặt đệm như bê tông, đường nhựa.
Nắng nóng gay gắt có liên quan đến El Nino?
Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, khuyến cáo trong những ngày cảnh báo có nắng nóng gay gắt, đặc biệt gay gắt, người dân cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với nắng nóng trong khung giờ từ 11 - 16 giờ.
Để đảm bảo sức khoẻ, người dân chủ động bổ sung đủ nước, không đợi khát mới uống; sử dụng đồ dùng che chắn tránh nắng khi ra ngoài và tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột giữa ngoài trời và phòng điều hòa.
Người làm việc ngoài trời cần bố trí thời gian hợp lý, tăng thời gian nghỉ giữa ca, đồng thời theo dõi các biểu hiện như mệt lả, chóng mặt, đau đầu để xử lý kịp thời nguy cơ say nắng, sốc nhiệt. Các gia đình cần đặc biệt quan tâm đến trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền vì đây là nhóm dễ bị tổn thương nhất trong các đợt nắng nóng kéo dài.
Cũng theo ông Nguyễn Văn Hưởng, El Nino mới xuất hiện và chưa có tác động đến thời tiết nước ta, nguyên nhân của đợt nóng này là do ảnh hưởng của hoàn lưu vùng thấp nóng và gió phơn.
Do tác động của El Nino, từ nay đến tháng 8, nền nhiệt cả nước sẽ có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 - 1,0 độ C, nghĩa là nhiệt độ mùa hè sẽ cao hơn trung bình nhiều năm, số ngày nắng nóng và số đợt nắng nóng cũng nhiều hơn năm 2025, nhiều hơn so với mức trung bình nhiều năm.
"Dự báo thời tiết tháng 6, chúng tôi nhận định có thể xuất hiện 2 - 3 đợt nắng nóng, có khả năng nhiệt độ lên tới 37 - 39 độ C, đặc biệt một số nơi ở vùng núi phía tây từ Thanh Hóa đến TP.Huế lên tới 41 - 42 độ C", ông Hưởng nói.
UBND TP.HCM vừa có văn bản chấp thuận đề xuất của Sở Xây dựng về việc giao Trung tâm quản lý Giao thông và Hạ tầng kỹ thuật chủ động sử dụng trước nguồn vốn chi thường xuyên - duy tu giao thông để sửa chữa đường Bến Nghé và đường Lưu Trọng Lư (phường Tân Thuận). Đây là 2 tuyến đường huyết mạch ra vào cụm cảng Tân Thuận.
Việc triển khai được thực hiện trong thời gian chờ hoàn tất các thủ tục điều chuyển tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ theo quy định.
Theo chỉ đạo, Sở Tài chính được giao chủ trì, tham mưu UBND TP.HCM bổ sung dự toán chi ngân sách cho công tác duy tu giao thông năm 2026 đối với Sở Xây dựng, nhằm đảm bảo nguồn lực thực hiện sửa chữa hai tuyến đường trọng điểm này.
Cùng với đó, Sở Xây dựng được giao tham mưu Chủ tịch UBND TP.HCM thực hiện điều chuyển tài sản kết cấu hạ tầng đường Bến Nghé và Lưu Trọng Lư từ UBND phường Tân Thuận sang Trung tâm quản lý Giao thông và Hạ tầng kỹ thuật quản lý.
Đơn vị này cũng sẽ chủ trì, phối hợp Công an TP.HCM và các đơn vị liên quan xây dựng quy chế phối hợp liên ngành trong xử lý các bất cập về hạ tầng và tổ chức giao thông khu vực cảng, khu chế xuất Tân Thuận, trình UBND TP.HCM ban hành.
Theo Sở Xây dựng, khu vực cảng Tân Thuận, Bến Nghé, VICT và ILS GAS Sài Gòn hiện có khoảng 1.700 doanh nghiệp đang hoạt động, cùng khoảng 3.000 cư dân sinh sống. Đây là đầu mối vận tải hàng hóa quan trọng của TP.HCM, với lưu lượng lớn xe container và xe tải nặng hoạt động liên tục.
Hệ thống giao thông khu vực gồm các tuyến Liên Cảng A5, Bến Nghé, Lưu Trọng Lư và kết nối ra bên ngoài thông qua các trục chính như đường Huỳnh Tấn Phát, đường Nguyễn Văn Linh. Đáng chú ý, 2 tuyến Bến Nghé và Lưu Trọng Lư đóng vai trò trục độc đạo kết nối khu cảng với mạng lưới giao thông bên ngoài.
Tuy nhiên, sau thời gian dài khai thác với mật độ xe tải nặng cao, 2 tuyến đường này đã xuống cấp nghiêm trọng. Tình trạng hư hỏng mặt đường không chỉ gây mất an toàn giao thông mà còn dẫn đến ùn tắc kéo dài, đặc biệt tại khu vực cổng cảng.
Ùn tắc không dừng lại ở phạm vi nội khu mà còn lan ra các tuyến kết nối quan trọng như đường Nguyễn Văn Linh, đường Huỳnh Tấn Phát, ảnh hưởng đến giao thông khu vực cửa ngõ phía nam TP.HCM và hoạt động logistics toàn thành phố.
Sở Xây dựng cho biết, do đặc thù phục vụ vận tải hàng hóa với lưu lượng xe container lớn, yêu cầu bảo trì, sửa chữa đối với 2 tuyến đường này cao hơn so với các tuyến đường đô thị thông thường. Trong khi đó, nguồn vốn duy tu giao thông dự kiến phân bổ cho UBND phường Tân Thuận còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu thực tế.
Trên cơ sở đó, Công an TP.HCM và UBND phường Tân Thuận đã thống nhất đề xuất giao Trung tâm quản lý Giao thông và Hạ tầng kỹ thuật trực tiếp quản lý, bảo trì 2 tuyến đường nhằm đảm bảo tính đồng bộ trong tổ chức giao thông và kịp thời xử lý các hư hỏng phát sinh.
Việc sửa chữa khẩn cấp đường Bến Nghé và Lưu Trọng Lư được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện điều kiện lưu thông khu vực cảng, giảm áp lực ùn tắc, đồng thời nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống logistics tại cửa ngõ phía nam TP.HCM trong thời gian tới.
Thảo luận tại hội trường sáng 21.4, đại biểu Quốc hội Lê Thị Thanh Lam (đoàn Cần Thơ) bày tỏ lo ngại về "thực phẩm bẩn", nhất là khi vi phạm xảy ra với cả môi trường học đường.
Bà Lam dẫn chứng, năm 2026, cả nước ghi nhận 36 vụ ngộ độc thực phẩm. Đáng ngại hơn cả là vụ việc 300 tấn thịt lợn bệnh đưa ra thị trường, trong đó có cả bếp ăn tập thể và bếp ăn trường học.
Thực tế trên cho thấy nguy cơ mất an toàn thực phẩm không dừng lại ở thị trường mà đã len lỏi vào những nơi đáng lẽ ra phải được kiểm soát chặt chẽ nhất.
Đây không chỉ là câu chuyện quản lý thị trường hay an toàn vệ sinh thực phẩm nói chung, mà còn là nỗi lo rất cụ thể của mỗi gia đình, nhất là với những phụ huynh có con em học bán trú.
Nữ đại biểu nhấn mạnh, đối với hành vi đưa thực phẩm không đảm bảo an toàn vào trường học, bếp ăn bán trú, cần có chế tài xử lý nghiêm khắc hơn bởi đối tượng bị ảnh hưởng là học sinh, trẻ em; tác động không chỉ trước mắt mà còn lâu dài đến sức khỏe và sự phát triển của các em.
Đồng thời, cần siết chặt trách nhiệm của đơn vị cung ứng, của nhà trường, của đơn vị tổ chức bếp ăn và của cơ quan quản lý tại địa phương.
Bắt buộc phải công khai đơn vị cung cấp thực phẩm, suất ăn để phụ huynh và xã hội cùng giám sát; tăng cường hậu kiểm, kiểm tra đột xuất và truy xuất nguồn gốc để ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa.
"Không thể để những kẽ hở trong quản lý trở thành con đường để thực phẩm bẩn đi vào bữa ăn của từng gia đình và của học sinh", bà Lam nói.
Giải trình về nội dung trên, Bộ trưởng Bộ NN-MT Trịnh Việt Hùng cho hay, đây là lĩnh vực quản lý có sự phối hợp giữa 2 Bộ Y tế và NN-MT.
Tới đây, khi Bộ Y tế rà soát để sửa đổi, điều chỉnh các quy định về an toàn thực phẩm, Bộ NN-MT sẽ phối hợp chặt chẽ để nâng cao hiệu quả công tác quản lý.
Thông tin thêm tại phiên thảo luận, Phó thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, Chính phủ đang chỉ đạo các cấp, ngành tập trung thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm về an toàn thực phẩm.
"Chúng tôi xác định việc này phải làm thường xuyên, liên tục, không ngừng nghỉ", ông nói và thông tin, vừa qua các cấp đã tăng cường kiểm tra hơn 300.000 cơ sở về an toàn thực phẩm, xử lý rất nhiều vi phạm. Bộ Công an cũng có nhiều cái chuyên án từ cấp trung ương đến địa phương để phát hiện và xử lý nghiêm tội phạm trong lĩnh vực này.
Vẫn theo Phó thủ tướng, Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Y tế hoàn thiện xây dựng luật An toàn thực phẩm sửa đổi, dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10.2026, đồng thời xây dựng đề án cơ quan quản lý thống nhất về an toàn thực phẩm.
"Vừa qua, an toàn thực phẩm có nhiều bộ, ngành cùng triển khai thực hiện. Do vậy, đôi lúc có khoảng trống và chồng chéo. Lần này, Chính phủ sẽ xây dựng đề án và giao cho một cơ quan để chủ trì thực hiện, đảm bảo hiệu quả", Phó thủ tướng thông tin.
Song song với việc kiểm tra, xử lý sai phạm, Phó thủ tướng nhận định, cần có giải pháp bảo vệ các doanh nghiệp làm ăn chân chính. Thực tế, những doanh nghiệp cũng chịu ảnh hưởng rất lớn từ vấn nạn thực phẩm giảm, thực phẩm kém chất lượng.
"Tinh thần của Chính phủ là đấu tranh không có vùng cấm, không có ngoại lệ để bảo vệ sức khỏe của nhân dân", ông Thắng nhấn mạnh.
