Mới đây, loạt video của TikToker Chany (Trần Thị Thu Trang, sinh năm 2003) tại Dubai thu hút sự chú ý lớn trên mạng xã hội sau khi cô cho biết mắc thủy đậu trong thời gian sang đây tham gia giải boxing Allstar Championship.
Theo thông tin được chia sẻ, Chany phát hiện các triệu chứng bệnh ngay sát thời điểm thi đấu. Do đặc tính lây lan mạnh của virus, cô hiện phải ở lại khách sạn tại Dubai để thực hiện cách ly và điều trị thay vì cùng các thành viên trong đội trở về Việt Nam.
Hiện tại, các clip của Chany về tình hình sức khỏe, quá trình chữa bệnh đều nhận về sự chú ý từ cư dân mạng, cao nhất đạt gần 8 triệu lượt xem.
Cảnh báo bội nhiễm khi mụn nước chuyển đục
Bệnh thủy đậu do virus Varicella Zoster gây ra, biểu hiện điển hình bằng các ban dạng mụn nước.
BS.CKI Lê Văn Thiệu, Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết ban thủy đậu thường khởi phát ở vùng đầu, mặt, cổ, sau đó lan xuống toàn thân.
“Đặc điểm của ban mụn nước là ngày đầu thường trong, sau đó đục dần. Khi dịch trong mụn chuyển đục, người bệnh cần được theo dõi nguy cơ bội nhiễm. Các nốt ban thường mọc rải rác và tăng dần về số lượng”, bác sĩ Thiệu giải thích.
Với trường hợp bệnh nhân tại Dubai, chuyên gia nhận định tình trạng phát ban diễn ra nhanh, khả năng người bệnh có thể đã nhầm thủy đậu với dị ứng ở giai đoạn đầu, dẫn đến dùng thuốc chưa phù hợp.
Theo bác sĩ Thiệu, corticoid là nhóm thuốc có tác dụng ức chế miễn dịch. Nếu tự ý dùng thuốc chứa corticoid khi mắc thủy đậu, đáp ứng miễn dịch của cơ thể có thể bị suy giảm.
“Dùng thuốc không phù hợp có thể làm giảm hiệu quả kiểm soát sự nhân lên của virus. Hậu quả là tải lượng virus tăng cao, quá trình viêm trở nên nghiêm trọng hơn và nguy cơ biến chứng cũng tăng theo”, bác sĩ Thiệu giải thích.
Về khả năng lây nhiễm, thủy đậu được đánh giá có nguy cơ lây lan trong cộng đồng cao hơn cả Covid-19 thông qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp. Virus có khả năng lây truyền từ 1 đến 7 ngày trước khi nốt ban đầu tiên xuất hiện.
Thời điểm này thường trùng với giai đoạn ủ bệnh nên người bình thường rất khó phòng tránh nếu tiếp xúc gần với nguồn lây. Sau khoảng 7 ngày kể từ khi nổi ban hoặc khi các nốt mụn đã đóng vảy khô, nguy cơ lây nhiễm mới hoàn toàn chấm dứt.
“Thời điểm vàng” giúp đẩy lùi nhanh mụn nước
Y học hiện đại xác định thủy đậu là bệnh do virus nên nguyên tắc điều trị cốt lõi là sử dụng thuốc kháng virus, điển hình là Acyclovir.
Hiệu quả của thuốc phụ thuộc nhiều vào thời điểm sử dụng. Theo bác sĩ Thiệu, thuốc kháng virus thường phát huy tốt nhất khi được dùng sớm, lý tưởng trong 24 giờ đầu kể từ khi xuất hiện nốt mụn nước đầu tiên. Nếu can thiệp kịp thời, số lượng tổn thương da có thể giảm, thời gian hồi phục ngắn hơn và hạn chế nguy cơ diễn biến nặng.
Ngược lại, nếu điều trị muộn, khi virus đã nhân lên và lan rộng trong cơ thể, quá trình kiểm soát bệnh sẽ khó khăn hơn. Người bệnh vì vậy không nên tự mua thuốc hoặc trì hoãn thăm khám, nhất là khi sốt cao, ban lan nhanh, tổn thương da có mủ hoặc có bệnh nền.
Một trong những vấn đề được nhiều người bệnh quan tâm là nguy cơ để lại sẹo sau thủy đậu. Theo bác sĩ Thiệu, đa số trường hợp thủy đậu diễn biến lành tính và không để lại sẹo nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, khi mụn nước bị vỡ, nhiễm khuẩn hoặc bội nhiễm, nguy cơ hình thành sẹo sẽ tăng lên.
“Cái nào mọc lên trước sẽ biến mất trước. Thông thường sẽ để lại sẹo ở mụn đầu tiên và mụn cuối cùng, đó là dấu vết của thủy đậu”, bác sĩ Thiệu cho biết. Vì vậy, việc giữ vệ sinh các nốt mụn, không tự ý gãi hay làm vỡ mụn nước là nguyên tắc quan trọng để bảo vệ làn da.
Dù được xem là bệnh thường gặp ở trẻ em và ít nguy hiểm nếu được chăm sóc đúng, thủy đậu vẫn tiềm ẩn những biến chứng nặng như viêm phổi, viêm não hoặc viêm vòm họng.
Người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người suy giảm miễn dịch cần được theo dõi chặt chẽ hơn khi mắc thủy đậu. Đặc biệt, phụ nữ mang thai trong 12 tuần đầu nếu mắc bệnh có nguy cơ cao dẫn đến dị dạng thai nhi. Do đó, việc tiêm phòng vaccine trước khi mang thai từ 2 đến 3 tháng là khuyến cáo quan trọng từ các chuyên gia y tế.
Tiêm chủng là biện pháp hàng đầu để ngăn ngừa biến chứng thủy đậu
Phân tích về trường hợp cụ thể của Chany, bác sĩ Thiệu đưa ra giả thuyết bệnh nhân có thể đã ủ bệnh từ Việt Nam trước khi di chuyển sang Dubai.
Thủy đậu thường phát triển mạnh vào mùa đông xuân và hiện đang ở giai đoạn cuối mùa, tuy nhiên các ca bệnh vẫn xuất hiện rải rác quanh năm.
Một điểm đặc biệt trong cơ chế sinh học của virus Varicella-Zoster là khả năng tồn tại âm thầm trong cơ thể. Những người đã từng mắc thủy đậu khi còn nhỏ sẽ có kháng thể bảo vệ suốt đời và rất hiếm khi tái phát.
Tuy nhiên, virus không biến mất hoàn toàn mà “ẩn náu” vào các đầu mút dây thần kinh. Khi cơ thể già đi hoặc hệ miễn dịch suy yếu, virus này có thể tái hoạt động dưới dạng bệnh zona thần kinh, gây ra những đám mụn nước dọc theo dây thần kinh liên sườn kèm theo cảm giác đau rát dữ dội.
Để phòng ngừa hiệu quả, tiêm chủng vẫn là biện pháp hàng đầu và an toàn nhất. Đối với những người đã tiếp xúc với nguồn lây nhưng chưa có biểu hiện bệnh, việc sử dụng thuốc kháng virus liều dự phòng cũng có thể ngăn chặn hoặc làm nhẹ đi diễn tiến của bệnh.
Việc tuân thủ các chỉ dẫn y khoa, tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc bôi hoặc thuốc uống không rõ nguồn gốc là yếu tố quyết định để người bệnh sớm hồi phục và trở lại với công việc thường nhật mà không phải chịu những di chứng về sức khỏe hay thẩm mỹ.
Một nghiên cứu mới tại Mỹ phát hiện các "hóa chất vĩnh cửu" trong 98,8% mẫu máu người được xét nghiệm, theo trang ScienceAlert ngày 13-5.
PFAS là nhóm hóa chất tổng hợp gồm hơn 15.000 loại khác nhau. Chúng được gọi là "hóa chất vĩnh cửu" vì có khả năng tồn tại rất lâu trong môi trường mà gần như không bị phân hủy tự nhiên.
PFAS được sử dụng rộng rãi để sản xuất các vật liệu chống nước, chống dầu và chịu nhiệt, xuất hiện trong chảo chống dính, bao bì thực phẩm, quần áo chống thấm, mỹ phẩm, đồ điện tử và nhiều sản phẩm công nghiệp khác.
Nghiên cứu, do phòng thí nghiệm độc chất học NMS Labs tại Mỹ thực hiện, thu thập dữ liệu từ 10.566 mẫu huyết thanh và huyết tương gửi tới phòng thí nghiệm để xét nghiệm PFAS.
Kết quả cho thấy chỉ khoảng 0,18% mẫu máu chứa duy nhất một loại PFAS. Phần lớn các mẫu đều chứa nhiều loại PFAS cùng lúc.
Phát hiện này đặc biệt quan trọng vì tác động tổng hợp của nhiều hóa chất kết hợp có thể khác hoàn toàn so với từng chất riêng lẻ. Các hợp chất có thể cộng hưởng, làm tăng độc tính hoặc tạo ra những ảnh hưởng chưa thể dự đoán.
Một trong những hóa chất được phát hiện phổ biến nhất là PFHxS, hợp chất thường dùng trong dệt may, nội thất và chất kết dính, xuất hiện trong 97,9% mẫu máu. Trước đây, các nghiên cứu trên động vật từng cho thấy PFHxS có thể ảnh hưởng đến gan và hệ miễn dịch, khiến nhiều quốc gia hạn chế hoặc cấm sử dụng chất này.
Nhóm nhấn mạnh rằng nghiên cứu hiện chỉ kiểm tra 13 loại PFAS phổ biến nhất nên tổng lượng hóa chất thực tế trong cơ thể người có thể còn cao hơn nhiều.
Ngoài ra, nghiên cứu chỉ xác định sự hiện diện của PFAS chứ chưa đo nồng độ cụ thể. Do đó chưa thể kết luận mức độ nguy hiểm chính xác đối với từng cá nhân.
Dù vậy, ngày càng nhiều nghiên cứu cho thấy PFAS có liên hệ với quá trình lão hóa tế bào nhanh hơn, biến đổi thần kinh và nguy cơ mắc một số loại ung thư. Tuy mối quan hệ nhân quả trực tiếp chưa được xác nhận hoàn toàn, giới khoa học cho rằng bằng chứng đang ngày càng tích lũy.
Nghiên cứu mới phát hiện hơn 70 tổ hợp PFAS khác nhau trong các mẫu xét nghiệm, cho thấy vấn đề ô nhiễm hóa chất này có thể phức tạp hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây.
Các nhà nghiên cứu hy vọng kết quả sẽ giúp định hướng các đánh giá rủi ro trong tương lai, đồng thời hỗ trợ xây dựng các hướng dẫn y tế và sức khỏe cộng đồng rõ ràng hơn.
Sau tuổi 40, quá trình trao đổi chất chậm lại, trong khi cơ thể dễ tích tụ mỡ, mất cơ và tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính. Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị hạn chế một số thực phẩm có thể giúp trải qua quá trình lão hóa khỏe mạnh.
Thịt chế biến sẵn
Xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội hay đồ hộp thường chứa nhiều natri, chất bảo quản và chất béo bão hòa. Theo Healthline, thường xuyên tiêu thụ nhóm thực phẩm này có thể làm tăng viêm trong cơ thể và tăng nguy cơ tim mạch.
Ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn có thể thúc đẩy stress oxy hóa - yếu tố liên quan quá trình lão hóa tế bào.
Sau tuổi 40, quá trình trao đổi chất chậm lại, trong khi cơ thể dễ tích tụ mỡ, mất cơ và tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính. Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị hạn chế một số thực phẩm có thể giúp trải qua quá trình lão hóa khỏe mạnh.
Thịt chế biến sẵn
Xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội hay đồ hộp thường chứa nhiều natri, chất bảo quản và chất béo bão hòa. Theo Healthline, thường xuyên tiêu thụ nhóm thực phẩm này có thể làm tăng viêm trong cơ thể và tăng nguy cơ tim mạch.
Ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn có thể thúc đẩy stress oxy hóa - yếu tố liên quan quá trình lão hóa tế bào.
Đồ chiên rán
Khoai tây chiên, gà rán hay thức ăn nhanh thường chứa nhiều calo và chất béo chuyển hóa. Trang Everyday Health cảnh báo, việc chiên nấu thực phẩm ở nhiệt độ cao có thể tạo ra các hợp chất gọi là AGEs (advanced glycation end products), liên quan tổn thương collagen và đẩy nhanh lão hóa sớm.
Ăn nhiều đồ chiên rán cũng làm tăng nguy cơ cholesterol cao và tăng cân ở tuổi trung niên.
Đồ chiên rán
Khoai tây chiên, gà rán hay thức ăn nhanh thường chứa nhiều calo và chất béo chuyển hóa. Trang Everyday Health cảnh báo, việc chiên nấu thực phẩm ở nhiệt độ cao có thể tạo ra các hợp chất gọi là AGEs (advanced glycation end products), liên quan tổn thương collagen và đẩy nhanh lão hóa sớm.
Ăn nhiều đồ chiên rán cũng làm tăng nguy cơ cholesterol cao và tăng cân ở tuổi trung niên.
Nước ngọt và đồ uống nhiều đường
Nước ngọt, trà sữa hay nước tăng lực chứa lượng đường bổ sung cao, dễ gây tăng đường huyết và tích mỡ bụng. Theo EatingWell, cơ thể sau tuổi 40 xử lý đường kém hiệu quả hơn so với giai đoạn trẻ tuổi.
Tiêu thụ nhiều đường còn có thể ảnh hưởng đến cấu trúc collagen và elastin - hai thành phần giúp da săn chắc và đàn hồi.
Nước ngọt và đồ uống nhiều đường
Nước ngọt, trà sữa hay nước tăng lực chứa lượng đường bổ sung cao, dễ gây tăng đường huyết và tích mỡ bụng. Theo EatingWell, cơ thể sau tuổi 40 xử lý đường kém hiệu quả hơn so với giai đoạn trẻ tuổi.
Tiêu thụ nhiều đường còn có thể ảnh hưởng đến cấu trúc collagen và elastin - hai thành phần giúp da săn chắc và đàn hồi.
Thực phẩm quá mặn
Mì ăn liền, snack đóng gói hay thực phẩm chế biến sẵn thường chứa lượng natri cao. Ăn quá nhiều muối có thể làm tăng huyết áp và tăng gánh nặng cho tim và thận. Ngoài ảnh hưởng tim mạch, chế độ ăn quá mặn còn có thể khiến cơ thể giữ nước và làm da trông kém tươi khỏe hơn.
Thực phẩm quá mặn
Mì ăn liền, snack đóng gói hay thực phẩm chế biến sẵn thường chứa lượng natri cao. Ăn quá nhiều muối có thể làm tăng huyết áp và tăng gánh nặng cho tim và thận. Ngoài ảnh hưởng tim mạch, chế độ ăn quá mặn còn có thể khiến cơ thể giữ nước và làm da trông kém tươi khỏe hơn.
Bánh ngọt và tinh bột tinh chế
Bánh quy, bánh kem, bánh mì trắng hay ngũ cốc tinh chế thường chứa nhiều carbohydrate hấp thu nhanh nhưng ít chất xơ. Theo Times of India, nhóm thực phẩm này dễ khiến đường huyết tăng nhanh, làm tăng cảm giác đói và tích tụ mỡ nội tạng.
Chuyên gia khuyến nghị người trung niên nên ưu tiên ngũ cốc nguyên cám, yến mạch và thực phẩm giàu chất xơ để hỗ trợ kiểm soát cân nặng và quá trình lão hóa.
Bánh ngọt và tinh bột tinh chế
Bánh quy, bánh kem, bánh mì trắng hay ngũ cốc tinh chế thường chứa nhiều carbohydrate hấp thu nhanh nhưng ít chất xơ. Theo Times of India, nhóm thực phẩm này dễ khiến đường huyết tăng nhanh, làm tăng cảm giác đói và tích tụ mỡ nội tạng.
Chuyên gia khuyến nghị người trung niên nên ưu tiên ngũ cốc nguyên cám, yến mạch và thực phẩm giàu chất xơ để hỗ trợ kiểm soát cân nặng và quá trình lão hóa.
Theo Times of India, nhiều người ngồi trong văn phòng mát mẻ, có sẵn nước trên bàn, vẫn kết thúc ngày làm việc trong trạng thái thiếu nước nhẹ nhưng kéo dài. Tình trạng này không nghiêm trọng đến mức cấp cứu, song diễn ra âm thầm, lặp lại mỗi ngày.
Theo bác sĩ P. Vikranth Reddy, chuyên gia thận học tại CARE Hospitals (Ấn Độ), điều này không hề hiếm. Ông cho biết dù trực giác cho rằng người làm ngoài trời dễ mất nước hơn nhưng nhân viên văn phòng lại thường uống ít nước hơn nhu cầu thực tế.
Nguyên nhân không phải do lười hay bất cẩn, mà nằm ở chính cấu trúc của môi trường làm việc, cách cơ thể phản ứng với điều hòa, và nhịp làm việc bận rộn khiến con người bỏ qua những tín hiệu nhỏ từ cơ thể.
Cơ thể con người có cơ chế cảnh báo mất nước khá hiệu quả là cảm giác khát. Tuy nhiên, đây là tín hiệu nhẹ, dễ bị bỏ qua, đặc biệt khi không có các yếu tố củng cố như nhiệt độ cao, đổ mồ hôi hay cảm giác nóng bức.
Trong môi trường điều hòa, những dấu hiệu này gần như biến mất. Không còn mồ hôi, da không bị đỏ, không có cảm giác khô nóng khiến tín hiệu khát trở nên mờ nhạt. Thời gian trôi qua, lượng nước thiếu hụt dần tích lũy mà không ai nhận ra.
Dù vậy, cơ thể vẫn tiếp tục mất nước qua da và hơi thở, ngay cả khi không nhìn thấy mồ hôi. Không khí điều hòa thường khô, làm tăng sự thất thoát nước mà không tạo cảm giác cấp bách phải bù lại. Chính sự "dễ chịu" này lại khiến con người chủ quan.
Một yếu tố khác góp phần là thói quen sử dụng caffeine. Trong môi trường công sở, trà và cà phê trở thành một phần của nhịp sinh hoạt hằng ngày. Chúng giúp tỉnh táo, nhưng nhiều người lại thường dùng để thay thế việc uống nước lọc.
Dù vẫn cung cấp chất lỏng, nhưng nhiều người uống nhiều đồ chứa caffeine mà vẫn không đạt lượng nước cần thiết. Cảm giác "đã uống nhiều" khiến họ lầm tưởng cơ thể đủ nước, trong khi thực tế không phải vậy.
Hệ quả là các biểu hiện thiếu nước ở dân văn phòng thường rất kín đáo. Không có dấu hiệu rõ ràng như sau vận động mạnh, mà chỉ là đau đầu nhẹ, giảm tập trung vào buổi chiều, hay cảm giác mệt mỏi.
Những triệu chứng này dễ bị quy cho áp lực công việc, thời gian nhìn màn hình lâu dài hoặc thiếu ngủ. Ngay cả môi khô hay cảm giác nặng đầu cũng thường bị bỏ qua như một phần bình thường của ngày làm việc.
Việc ngồi lâu cũng làm suy giảm khả năng nhận biết tín hiệu cơ thể. Khi ít vận động, con người ít có cơ hội nhận ra mình đang khát hoặc đã lâu chưa uống nước. Việc không đứng dậy cũng đồng nghĩa với ít lần lấy nước hơn.
Dần dần, điều này trở thành thói quen. Nhiều giờ trôi qua với lượng nước nạp vào rất ít, dù nước luôn ở gần.
Về lâu dài, tình trạng thiếu nước kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe. Theo bác sĩ Reddy, lượng nước nạp thấp liên tục khiến nước tiểu cô đặc hơn, làm tăng nguy cơ sỏi thận hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu.
Những tác động này không xuất hiện ngay lập tức, nên thường không được liên hệ với thói quen hằng ngày. Khi triệu chứng rõ ràng, thói quen thiếu nước đã tồn tại từ lâu.
Giải pháp, theo ông, lại rất đơn giản. Chỉ cần chủ động giữ nước trong tầm tay, uống từng ngụm đều đặn, không phụ thuộc hoàn toàn vào trà hay cà phê, và dành những khoảng nghỉ ngắn giữa giờ làm việc. Việc đứng dậy, di chuyển nhẹ cũng giúp tăng nhận thức về nhu cầu của cơ thể.
Văn phòng có thể vẫn mát lạnh như cũ, nhưng mỗi người có thể thay đổi cách phản ứng với môi trường đó. Khi chú ý hơn đến những tín hiệu nhỏ của cơ thể, việc duy trì đủ nước không còn là điều khó thực hiện.
