Theo thống kê trên thế giới, cứ 4 người thì có ít nhất 1 người từng mắc các bệnh viêm đường hô hấp.
Trăn trở trước thực tế đó, GS.TS Nguyễn Mạnh Cường và nhóm nghiên cứu Viện Hoá học – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã kiên trì theo đuổi hướng tìm kiếm các hoạt chất chống viêm từ dược liệu tự nhiên.
Ông kỳ vọng những nghiên cứu bài bản này sẽ góp phần tạo ra các sản phẩm an toàn, có cơ sở khoa học, hỗ trợ bảo vệ sức khỏe lá phổi. Đồng thời, đây cũng là hướng đi giúp phát huy giá trị nguồn dược liệu địa phương, đặc biệt là cây Quýt hôi, cây thuốc đặc trưng của Việt Nam nói chung và của tỉnh Thanh Hóa nói riêng.
Nghiên cứu tập trung khảo sát 8 cây thuốc chọn lọc có tác dụng kháng viêm trong đó có Quýt hôi, nhằm đánh giá toàn diện từ thành phần hóa học, cơ chế tác dụng đến khả năng phát triển sản phẩm.
Quýt hôi là cây thuốc bản địa của vùng núi Pù Luông, Thanh Hóa. Hiện nay, cây được trồng và mọc tự nhiên tại một số xã vùng núi cao của huyện Bá Thước như Ban Công, Thành Lâm, Thành Sơn, Lũng Cao, Cổ Lũng và Lũng Niêm với diện tích ước tính khoảng 60-80ha.
GS Cường chia sẻ: “Trong dân gian, lá và vỏ quả Quýt hôi từ lâu đã được đồng bào Thái và Mường sử dụng để trị ho hen, cảm cúm, phong thấp. Đặc biệt, lá Quýt hôi còn là thành phần chính trong bài thuốc hỗ trợ điều trị viêm phổi của mế Tiến ở Tân Lạc (Hòa Bình), khu vực giáp ranh với Bá Thước, Thanh Hóa.
Tuy nhiên, dù được sử dụng khá phổ biến trong y học dân gian, loài cây này trước đây hầu như chưa được nghiên cứu đầy đủ về tên khoa học, thành phần hóa học cũng như tác dụng kháng viêm”.
Từ thực tế đó, nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát và đánh giá một cách hệ thống nhằm làm rõ giá trị khoa học của nguồn dược liệu bản địa này.
Bằng việc kết hợp song song phương pháp so sánh hình thái thực vật và giải trình tự gen, nhóm nghiên cứu lần đầu tiên xác định chính xác tên khoa học của Quýt hôi là Citrus × aurantium L., trong đó dấu “×” cho thấy đây là loài lai hóa tự nhiên.
Nhiều tiềm năng chữa bệnh
Khi tiến hành phân tích tinh dầu lá Quýt hôi tại Việt Nam, nhóm nghiên cứu còn phát hiện hàm lượng lớn các hợp chất thơm thymol và thymol methyl ether. Đây là những thành phần có liên quan đến hoạt tính sinh học và tiềm năng kháng viêm của dược liệu này.
Khi đánh giá tác dụng kháng viêm trong phòng thí nghiệm, cao chiết từ lá Quýt hôi cho thấy khả năng ức chế mạnh sự sản sinh nitric oxide (NO) cùng các cytokine tiền viêm quan trọng như TNF-α và IL-6.
Đây là phát hiện đáng chú ý bởi trước đó tác dụng kháng viêm của loài cây này chưa từng được chứng minh rõ ràng bằng thực nghiệm.
Không chỉ Quýt hôi, rễ cây Nhó đông cũng cho thấy hoạt tính kháng viêm mạnh. Lần đầu tiên, cao ethanol 95% từ rễ cây này được xác nhận không gây độc tính trên động vật thực nghiệm, đồng thời có khả năng ức chế các cytokine tiền viêm quan trọng.
Từ các nguồn dược liệu nghiên cứu, nhóm đã phân lập và xác định một số hợp chất thiên nhiên có tiềm năng sinh học cao như tangeretin, nobiletin, morindone, ostruthin và murrayafoline A.
Các hợp chất này được ghi nhận có khả năng điều hòa những con đường tín hiệu liên quan đến phản ứng viêm.
Theo GS Cường, nhóm đã phối hợp với Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) để đánh giá tác dụng của các hợp chất thiên nhiên trên mô hình mô phỏng tình trạng đồng nhiễm vi khuẩn và virus, một đặc trưng thường gặp ở các ca viêm phổi nặng trên lâm sàng.
Trên mô hình này, các hợp chất tự nhiên như morindone (từ cây Nhó đông), ostruthin (từ Xáo tam phân) và murrayafoline A (từ cây Cơm rượu trái hẹp) cho thấy khả năng làm giảm mạnh các chất trung gian gây viêm.
Mô hình thực nghiệm kết hợp LPS – thành phần đại diện cho vi khuẩn Gram âm và poly (I:C) – đại diện cho RNA virus, giúp mô phỏng sát hơn phản ứng viêm phức tạp xảy ra trong cơ thể người bệnh.
Kết quả nghiên cứu cho thấy các hợp chất tự nhiên này có tiềm năng trong kiểm soát hiện tượng “bão cytokine”, phản ứng miễn dịch quá mức có thể dẫn đến tổn thương phổi cấp và làm bệnh diễn tiến nghiêm trọng hơn.
TP HCM ghi nhận 940 trẻ mắc bệnh tay chân miệng trong tuần qua, tăng 42,7% so với trung bình 4 tuần trước đó, nâng tổng số ca mắc từ đầu năm vượt 9.100. Theo dữ liệu giám sát, chủng virus EV71 hiện chiếm 56% mẫu bệnh phẩm, với sự xuất hiện của biến thể C1 mang độc lực cao và có khả năng "né miễn dịch", khiến trẻ dù từng mắc tay chân miệng vẫn có nguy cơ tái nhiễm.
BS.CK1 Võ Thành Luân, Phó Khoa Hồi sức tích cực Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho biết chủng EV71 thường gây bệnh nặng hơn các chủng khác, tuy nhiên lại dễ bị bỏ sót vì trẻ nổi ban rất ít hoặc kín đáo. Nhiều trường hợp trẻ vào viện trong tình trạng nguy kịch, suy hô hấp, sốc tim mà không hề có hồng ban hay loét miệng rõ rệt.
Virus ít biểu hiện tổn thương da mà tấn công thẳng vào hệ thần kinh trung ương, gây tổn thương nghiêm trọng các cơ quan và tử vong nhanh chóng chỉ trong vòng 12-24 giờ. Hầu hết các trường hợp nhập viện trễ trong tình trạng nguy kịch đều ít nổi hồng ban hoặc nổi kín đáo dẫn đến bỏ sót bệnh.
Theo bác sĩ Luân, khi bệnh bắt đầu có dấu hiệu tác động lên hệ thần kinh, mỗi phút giây chậm trễ đều có thể ảnh hưởng đến tính mạng của trẻ. Phụ huynh cần đưa con mình đến ngay cơ sở y tế gần nhất nếu phát hiện các biểu hiện báo động sau, ngay cả khi không thấy hồng ban hay loét miệng:
Giật mình chới với là dấu hiệu báo động đỏ. Trẻ giật mình nẩy người khi bắt đầu ngủ hoặc ngay cả khi đang thức. Nếu tần suất 2 lần trong 30 phút, đây là tình trạng nguy hiểm.
Bên cạnh đó, cần cảnh giác khi trẻ sốt trên kéo dài hơn 48 giờ và không đáp ứng với các loại thuốc hạ sốt thông thường. Trẻ đi đứng loạng choạng, mất thăng bằng, run chi, tay chân yếu hoặc ngồi không vững. Trẻ nôn vọt, nôn nhiều lần trong ngày; quấy khóc dai dẳng, lừ đừ hoặc trằn trọc không yên.
Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh tay chân miệng. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ và can thiệp hồi sức tích cực tùy theo mức độ nặng. Nếu phát hiện sớm ở giai đoạn đầu, trẻ có cơ hội hồi phục tốt. Ngược lại, nếu chậm trễ do chủ quan, virus EV71 sẽ gây tổn thương não bộ và tim mạch không thể hồi phục. Trẻ sẽ rơi vào trạng thái sốc, tổn thương đa cơ quan, phù phổi cấp với nguy cơ tử vong rất cao hoặc để lại di chứng thần kinh nặng nề lâu dài.
Tay chân miệng lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ người bệnh. Để bảo vệ trẻ, phụ huynh cần thực hiện nguyên tắc "3 sạch" theo khuyến cáo của Bộ Y tế, gồm bàn tay sạch, ăn uống sạch, môi trường sạch.
Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng cho cả trẻ và người chăm sóc. Ăn chín, uống sôi, tuyệt đối không dùng chung vật dụng cá nhân hay mớm thức ăn cho trẻ. Thường xuyên khử khuẩn bề mặt tiếp xúc và đồ chơi. Cách ly trẻ bệnh tại nhà tối thiểu 10-14 ngày đầu của bệnh.
"Cần ghi nhớ các dấu hiệu nguy hiểm, theo dõi sát và đưa trẻ nhập viện sớm ngay khi có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào, kể cả khi không thấy hồng ban hay loét miệng", bác sĩ Luân nhấn mạnh.
Báo cáo mới nhất tại Hội nghị Thường niên của Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Mỹ (ASCO) ở Chicago hôm 31/5 cho thấy viên uống daraxonrasib giúp kéo dài thời gian sống thêm gần gấp đôi cho người mắc ung thư tụy giai đoạn muộn.
Thử nghiệm lâm sàng quốc tế pha 3 do Viện Ung thư Dana-Farber (Mỹ) dẫn đầu thực hiện trên 500 bệnh nhân tại Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á. Kết quả ghi nhận nhóm sử dụng daraxonrasib đạt thời gian sống thêm trung vị 13,2 tháng, cao gấp đôi so với mức 6,6 tháng của nhóm tiếp nhận hóa trị.
Hãng dược Revolution Medicines chế tạo loại thuốc này nhằm nhắm trúng đích gene đột biến KRAS - nguyên nhân gây ra hơn 90% số ca bệnh. Daraxonrasib hoạt động bằng cách gắn kết các phân tử để bắt giữ và vô hiệu hóa hoàn toàn loại protein chuyên nuôi dưỡng tế bào ung thư này.
Không chỉ kéo dài tuổi thọ, viên uống sử dụng một lần mỗi ngày này còn thể hiện độ an toàn cao. Thống kê cho thấy tỷ lệ bệnh nhân gặp tác dụng phụ nghiêm trọng khi dùng daraxonrasib ở mức 43,6%, thấp hơn đáng kể so với mức 57,5% của phương pháp hóa trị.
Bác sĩ Rachna Shroff, Trưởng khoa Huyết học và Ung bướu tại Trung tâm Ung thư (Đại học Arizona), đánh giá kết quả thử nghiệm sẽ thay đổi hoàn toàn bức tranh lâm sàng cho bệnh nhân ung thư tụy di căn mang đột biến gene KRAS.
Tiến sĩ Sam Godfrey, Trưởng bộ phận Thông tin Nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Ung thư London (ICR), giải thích thêm rằng giới y khoa từng coi đột biến KRAS là mục tiêu bất khả xâm phạm. Ông ví cơ chế truyền tín hiệu nội bào này giống như một công tắc đèn kẹt ở chế độ bật mà trước đây con người chưa tìm ra nút tắt.
Y giới nhận định ung thư tụy là một trong bệnh ác tính khó kiểm soát nhất hiện nay do khối u tăng sinh nhanh và kháng các liệu pháp truyền thống. Thống kê chỉ ra hơn một nửa số bệnh nhân tử vong trong vòng ba tháng kể từ khi nhận chẩn đoán xác định. Người bệnh rất khó phát hiện sớm do các dấu hiệu lâm sàng như vàng da, ngứa da, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu, sụt cân hoặc mệt mỏi thường xuất hiện ở giai đoạn muộn và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường khác.
Bà Anna Jewell, Giám đốc Dịch vụ, Nghiên cứu và Đổi mới tại Tổ chức Ung thư Tụy Anh, khẳng định loại thuốc mới là bước tiến đáng mong đợi nhất trong lĩnh vực này suốt thời gian qua. Bà kêu gọi các cơ quan chức năng đẩy nhanh quá trình đưa phương pháp này vào ứng dụng thực tế.
Ông Mark Goldsmith, Giám đốc điều hành Revolution Medicines, cho biết hãng đã bắt đầu mở rộng thử nghiệm daraxonrasib ở các giai đoạn bệnh sớm hơn. Ông Menta "Steve" Wallace, 74 tuổi tại Texas (Mỹ), là một trong những người tham gia chương trình này tại Trung tâm Ung thư MD Anderson. Ông Wallace phát hiện bệnh hồi tháng 1 và bắt đầu dùng thuốc từ ngày 12/2.
Sau vài triệu chứng nhẹ ban đầu như buồn nôn và phát ban, sức khỏe ông hiện rất ổn định. Kết quả chẩn đoán hình ảnh mới nhất ghi nhận khối u của ông đã thu nhỏ tới 46%. Bác sĩ điều trị vừa cho phép ông mang theo thuốc bảo quản lạnh để đi du lịch biển Caribbean cùng vợ vào cuối tháng 6.
Nhiều người hiện nay vẫn tin rằng nhịn ăn sáng là một phương pháp hiệu quả để cắt giảm calo và kiểm soát cân nặng. Tuy nhiên, theo Cử nhân dinh dưỡng Mai Thị Thùy, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP HCM, thực tế hoàn toàn ngược lại.
Thói quen bỏ bữa hoặc ăn uống không điều độ chính là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến tình trạng kháng insulin, khiến cơ thể mất khả năng điều hòa và làm đường huyết tăng vọt một cách khó kiểm soát vào các bữa ăn tiếp theo.
Bữa sáng từ lâu đã được coi là bữa ăn quan trọng nhất trong ngày và điều này hoàn toàn có cơ sở khoa học. Sau một đêm dài ngủ say, cơ thể bạn đã trải qua một khoảng thời gian nhịn ăn liên tục. Vì vậy, buổi sáng là thời điểm sống còn để bổ sung năng lượng, giúp cơ thể khởi đầu ngày mới tràn đầy sức sống.
Các nghiên cứu cho thấy, việc bỏ ăn sáng hoặc ăn sáng không thường xuyên có liên quan mật thiết đến tình trạng tăng cân. Không dừng lại ở đó, thói quen tai hại này còn kéo theo nhiều hệ lụy bất lợi khác cho sức khỏe, bao gồm việc làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2 và hội chứng chuyển hóa. Ngược lại, những người duy trì thói quen ăn sáng đều đặn có thể giảm thiểu được các nguy cơ này, đồng thời cải thiện đáng kể phản ứng của glucose và insulin trong suốt cả ngày.
Bên cạnh tần suất ăn, thành phần của bữa sáng cũng là một yếu tố quyết định đến sức khỏe. Chuyên gia dinh dưỡng cảnh báo, một chế độ ăn sáng chứa quá nhiều carbohydrate hấp thụ nhanh có liên quan trực tiếp đến nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2 cao hơn.
Hiện nay, do nhịp sống bận rộn, nhiều người thường có thói quen chọn các bữa ăn sáng nhanh, tiện lợi nhưng lại sử dụng thực phẩm chế biến sẵn có chỉ số đường huyết (GI) cao. Có thể kể đến các món ăn quen thuộc như: các loại bánh ngọt, xôi, cà phê sữa, trái cây ngọt, hay các loại ngũ cốc ngọt không nguyên cám chế biến sẵn... Những thực phẩm này là thủ phạm khiến đường huyết tăng vọt hoặc trồi sụt thất thường ngay sau khi ăn, gây ra những mối nguy hại lớn cho sức khỏe.
Cử nhân Thùy cho biết việc nạp các thực phẩm kể trên khiến lượng đường trong máu tăng lên rất nhanh. Sự tăng đột biến lượng đường trong máu sẽ kích hoạt tuyến tụy lập tức tiết ra một lượng lớn insulin để xử lý, dẫn đến hệ quả là lượng đường trong máu lại giảm xuống nhanh chóng. Lượng đường sau đó có thể tụt xuống quá thấp, khiến bạn cảm thấy cơ thể run rẩy, cáu kỉnh hoặc đói cồn cào chỉ sau 1 đến 2 giờ. Y học gọi đây là tình trạng hạ đường huyết phản ứng.
Dù vậy, chuyên gia cũng lưu ý điều quan trọng cần nhớ là nếu thỉnh thoảng chúng ta mới ăn đồ ngọt thì sẽ không gây ra tác động tiêu cực lâu dài. Tất cả nguy cơ đối với sức khỏe phụ thuộc hoàn toàn vào chất lượng của tổng thể chế độ ăn uống hằng ngày.
Để bảo vệ hệ chuyển hóa, các chuyên gia khuyến nghị một bữa sáng giàu protein hoặc các axit béo không bão hòa (UFA) là sự lựa chọn tối ưu. Các dưỡng chất này có khả năng làm giảm phản ứng glucose và insulin bằng cách thay thế các carbohydrate tạo glucose trong bữa ăn.
Ngoài ra, bữa sáng còn đóng vai trò đóng góp quan trọng vào tổng lượng chất xơ cần thiết cho cơ thể mỗi ngày. Chất xơ không chỉ hỗ trợ hiệu quả cho hệ vi sinh đường ruột thông qua quá trình lên men diễn ra ở đại tràng, mà còn có tác dụng làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate vào máu. Nhờ cơ chế đó, chất xơ giúp ổn định đường huyết và mang lại nhiều lợi ích to lớn cho sức khỏe tổng thể.
Để có một sức khỏe vững chắc, hãy bắt đầu ngày mới với một bữa ăn cân bằng, khoa học bao gồm đầy đủ: protein, chất xơ và chất béo lành mạnh. Sự kết hợp giữa protein và chất xơ sẽ làm chậm quá trình tiêu hóa, giữ cho lượng đường trong máu luôn ở mức bình định, không bị lên xuống thất thường như khi tiêu thụ carbohydrate tinh chế chứa nhiều đường.
"Thay vì chọn những bữa ăn tiện lợi nhưng kém lành mạnh, người tiêu dùng có thể ưu tiên các thực phẩm vừa nhanh gọn vừa tốt cho sức khỏe như trứng, sữa chua Hy Lạp, các loại đậu hạt, ngũ cốc, yến mạch hay bánh mì nguyên cám...", chuyên gia đưa ra lời khuyên.
