Khi biểu diễn tại căn cứ không quân Mountain Home ở bang Idaho hôm 17/5, hai tiêm kích EA-18G Growler thuộc Phi đoàn Tấn công Điện tử số 129 hải quân Mỹ đã va chạm và dính chặt với nhau, xoay vòng mất kiểm soát rồi bắt đầu rơi tự do. Cả 4 phi công đều phóng ghế thoát hiểm an toàn, không gặp nguy hiểm tính mạng.
Giới chức hải quân Mỹ đang tiến hành điều tra, chưa công bố nguyên nhân sơ bộ dẫn tới sự việc. Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ cho biết vào thời điểm xảy ra sự việc, khu vực có tầm nhìn tốt và gió giật khoảng 47 km/h.
Howard Altman, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, nhận định tai nạn có thể bắt nguồn khi hai máy bay cơ động và mất dấu nhau, khiến chiếc EA-18G thứ nhất lọt vào điểm mù dưới mũi máy bay thứ hai.
Video hiện trường cho thấy chiếc EA-18G thứ hai đang hạ độ cao và rút ngắn giãn cách khi máy bay còn lại đang kéo cao. Cả hai tổ lái dường như không phát hiện nguy hiểm cận kề, không thực hiện động tác vòng tránh nào cho đến khi xảy ra va chạm.
Đây là nguyên nhân từng dẫn đến thảm họa ở một số triển lãm hàng không khác, trong đó có vụ oanh tạc cơ B-17G va chạm với tiêm kích P-63F tại bang Texas hồi năm 2022, khiến toàn bộ 6 người trên hai máy bay thiệt mạng.
“Phân tích mô phỏng cho thấy các phi công bị hạn chế về khả năng quan sát và né tránh, do đường bay và tầm nhìn bị các bộ phận trên phi cơ che khuất”, Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ (NTSB) cho biết trong báo cáo sau tai nạn khi đó.
Tiến sĩ Carl Morris, cựu chuyên gia từng làm việc tại Cục Số liệu Giao thông thuộc Bộ Giao thông Vận tải Mỹ, hồi năm 2025 công bố báo cáo về các vụ va chạm trên không, cho biết tổ lái có nguy cơ không phát hiện máy bay sắp đâm vào mình trong một số tình huống như tăng và hạ độ cao, hoặc bay bằng cùng độ cao với góc chéo.
Chuyên gia an toàn hàng không Jeff Guzzetti nhận định nguyên nhân là do lỗi của phi công. “Có vẻ như đó không phải trục trặc kỹ thuật. Bay sát nhau để tạo đội hình là điều rất khó, đòi phải thực hiện chính xác để tránh những sự cố như trên”, ông nói.
John Cox, CEO công ty tư vấn an toàn hàng không Safety Operating Systems, lưu ý rằng trình diễn tại các triển lãm hàng không đòi hỏi trình độ cao, mọi lỗi lầm đều có thể dẫn tới thảm họa. “Bay trình diễn rất khó khăn và cho phép mắc rất ít sai sót. Tôi rất mừng vì mọi người đều an toàn”, ông cho hay.
Theo chuyên gia Guzzetti, cả hai tổ bay Growler đều thoát hiểm an toàn là điều đáng kinh ngạc, do những vụ va chạm trên không thường đi kèm nguy cơ tổ lái bất tỉnh hoặc thiệt mạng ngay khi máy bay đâm vào nhau, cũng như không thể phóng ghế do máy bay bị hư hại.
“Thật ấn tượng khi chứng kiến cảnh đó. Có vẻ hai tiêm kích đã đâm vào nhau theo cách rất đặc biệt, khiến chúng vẫn nguyên vẹn và dính vào nhau. Điều đó nhiều khả năng đã cứu mạng họ”, Guzzetti nói.
Đây là lần đầu căn cứ Mountain Home tổ chức sự kiện trình diễn kể từ năm 2018, thời điểm một người chơi dù lượn thiệt mạng khi biểu diễn tại đây. Tháng 9/2003, một tiêm kích F-16 gặp sự cố khi thực hiện động tác nhào lộn trên căn cứ này, phi công đưa máy bay ra khỏi khu vực đông người và phóng ghế thoát hiểm chỉ một giây trước khi máy bay chạm đất.
Có khoảng 200 triển lãm hàng không diễn ra tại Mỹ mỗi năm và các nhà tổ chức đã nỗ lực cải thiện vấn đề an toàn trong nhiều năm qua.
John Cudahy, chủ tịch kiêm CEO của Hội đồng Triển lãm Hàng không Quốc tế, cho biết trước đây trung bình mỗi năm có khoảng hai người chết tại các triển lãm hàng không của Mỹ. Con số này đã giảm xuống còn trung bình gần một trường hợp mỗi năm trong vòng một thập kỷ qua.
Theo Hãng tin Reuters, một quan chức cấp cao Iran ngày 20-4 cho biết Tehran đang xem xét tích cực việc tham gia vào các cuộc đàm phán hòa bình với Mỹ, nhưng nhấn mạnh chưa có quyết định cuối cùng nào được đưa ra.
Đây là diễn biến mới nhất trong bối cảnh vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran ở Pakistan chưa rõ có thể diễn ra hay không, sau thất bại của vòng đầu tiên hôm 12-4.
Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump ngày 19-4 tuyên bố các quan chức nước này sẽ đến Pakistan để bắt đầu đàm phán. Phó tổng thống JD Vance dự kiến tiếp tục dẫn đầu vòng đàm phán này.
Trong khi đó, Iran tuyên bố chưa có kế hoạch để đàm phán vòng tiếp theo với Mỹ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cáo buộc Washington "không nghiêm túc" với tiến trình ngoại giao và Tehran sẽ không thay đổi các yêu cầu đã nêu.
Ông còn tố Mỹ "khăng khăng với những lập trường phi lý và không thực tế" và liên tục vi phạm lệnh ngừng bắn.
Căng thẳng giữa hai bên cũng leo thang trong ngày 20-4. Iran thề sẽ trả đũa sau khi Mỹ tuyên bố đã bắt giữ một tàu chở hàng của nước này.
Một nguồn tin từ Pakistan tham gia các cuộc đàm phán cho biết thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Mỹ và Iran sẽ kết thúc vào lúc 20h ngày 22-4 giờ miền đông (tức 7h sáng 23-4 giờ Việt Nam).
Mỹ đang duy trì phong tỏa các cảng của Iran, trong khi Iran liên tục dỡ bỏ rồi tái áp đặt phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu và khí hóa lỏng toàn cầu.
Một nguồn tin cấp cao của Iran cho biết việc Mỹ tiếp tục phong tỏa đang làm suy yếu triển vọng đàm phán hòa bình. Vị này cũng cho biết năng lực phòng thủ của Tehran, bao gồm chương trình tên lửa, không phải là vấn đề để đem ra thương lượng.
Trong khi đó một nguồn tin an ninh Pakistan, quốc gia trung gian đàm phán Mỹ - Iran, tiết lộ Thống soát Asim Munir đã nói với Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng việc phong tỏa là trở ngại cho đàm phán, và ông Trump đáp lại rằng sẽ cân nhắc vấn đề này.
Ngày 20-4, Thời báo Hoàn Cầu cho biết Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã có cuộc điện đàm với Thái tử kiêm Thủ tướng Saudi Arabia Mohammed bin Salman, trong đó nhà lãnh đạo Trung Quốc kêu gọi cần duy trì hoạt động lưu thông bình thường qua eo biển Hormuz.
Trung Quốc kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức và toàn diện, chấm dứt các hành động thù địch, ủng hộ mọi nỗ lực nhằm khôi phục hòa bình và kiên định giải quyết tranh chấp bằng biện pháp chính trị, ngoại giao.
Ông Tập cũng cho rằng việc duy trì lưu thông bình thường qua eo biển Hormuz phù hợp với lợi ích chung của các quốc gia trong khu vực và cộng đồng quốc tế. Ông khẳng định Trung Quốc ủng hộ các nước trong khu vực xây dựng một ngôi nhà chung dựa trên cơ sở láng giềng tốt, phát triển, an ninh và hợp tác, làm chủ tương lai của mình và thúc đẩy hòa bình, ổn định lâu dài trong khu vực.
"Còn nhớ khi tôi cho Iran 10 ngày để đạt được thỏa thuận hoặc mở eo biển Hormuz không?" - Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên nền tảng Truth Social ngày 4-4.
"Thời gian đang cạn dần. Còn 48 giờ trước khi mọi hậu quả khủng khiếp sẽ giáng xuống họ" - nhà lãnh đạo Mỹ nêu cảnh báo.
Theo Hãng tin AFP, ban đầu, vào ngày 21-3, ông Trump đã đe dọa sẽ "xóa sổ" các nhà máy điện của Iran, bắt đầu với nhà máy điện lớn nhất của nước này, "nếu Iran không mở hoàn toàn eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ".
Tuy nhiên, hai ngày sau, ông cho biết "các cuộc nói chuyện rất tốt đẹp và hiệu quả" đang được tổ chức với phía Iran. Ông đã hoãn mọi cuộc tấn công vào các nhà máy điện Iran trong vòng 5 ngày.
Sau đó ông tiếp tục gia hạn, kéo dài đến 20h tối 6-4 theo giờ Mỹ (tức 7h sáng 7-4 theo giờ Việt Nam).
"Quân đội của chúng tôi, lực lượng vĩ đại và hùng mạnh nhất ở bất cứ đâu trên thế giới, thậm chí còn chưa bắt đầu phá hủy những gì còn lại ở Iran. Tiếp theo sẽ là các cây cầu, rồi đến các nhà máy điện!" - ông Trump viết trên Truth Social hôm 2-4.
Những ngày qua ông Trump liên tục dọa sẽ giáng đòn mạnh vào Iran. Các chuyên gia cho rằng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng dân sự có thể cấu thành "tội ác chiến tranh", theo AFP.
Ngày 4-4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Tehran đang hướng tới việc đạt được một thỏa thuận chấm dứt xung đột với Mỹ và Israel theo hướng "toàn diện và lâu dài".
Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông, trong tuyên bố đăng trên mạng xã hội X, Ngoại trưởng Araghchi khẳng định lập trường của Iran đang bị một số phương tiện truyền thông Mỹ "diễn giải sai lệch", đồng thời nhấn mạnh Tehran không từ chối tham gia các cuộc đàm phán tại Islamabad (Pakistan) như một số thông tin trước đó.
Ông Araghchi nêu rõ điều quan trọng đối với Iran không phải là địa điểm đàm phán mà là các điều kiện bảo đảm chấm dứt "cuộc chiến phi pháp" một cách dứt điểm và bền vững.
Trong diễn biến khác, Nga đã bắt đầu đợt sơ tán theo kế hoạch đối với 198 công nhân khỏi nhà máy điện hạt nhân Bushehr ở Iran, ngay sau khi một quả đạn do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel rơi xuống gần cơ sở này.
"Đúng như kế hoạch, chúng tôi đã bắt đầu giai đoạn chính của cuộc sơ tán hôm nay (4-4)" - Hãng thông tấn Tass của Nga dẫn lời ông Alexey Likhachev, tổng giám đốc Tập đoàn năng lượng hạt nhân Rosatom của Nga.
Đây là đợt sơ tán thứ ba khỏi cơ sở này và hiện vẫn còn khoảng 100 nhân viên Nga ở lại đây.
Nằm gần thành phố Bushehr trên bờ tây nam Vịnh Ba Tư, nhà máy điện hạt nhân Bushehr là cơ sở điện hạt nhân duy nhất của Iran đang hoạt động và đóng vai trò trung tâm trong chương trình năng lượng dân sự của nước này.
Dữ liệu trên trang theo dõi hàng không dân sự FlightRadar24 cho thấy phi cơ tiếp dầu KC-135R có số đuôi 62-3578 cất cánh từ căn cứ Al Dhafra tại thủ đô Abu Dhabi của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hôm 5/5, sau đó bay nhiều vòng khép kín ở độ cao 7.000-8.200 m trên không phận quốc tế ở vịnh Ba Tư.
Máy bay sau đó chuyển hướng về phía không phận Qatar, bật mã phát đáp "7700" và bắt đầu giảm độ cao. Tín hiệu định vị của chiếc KC-135R bị ngắt ở độ cao khoảng 4.200 m. Hai trực thăng hạng nhẹ đa năng H125 sau đó cất cánh từ căn cứ Al Udeid ở Qatar và hướng tới khu vực chiếc KC-135R mất tín hiệu, nhưng chưa rõ có liên quan tới sự việc hay không.
Một máy bay tiếp dầu KC-46A Mỹ hôm 4/5 cất cánh từ Israel, bay qua Arab Saudi và UAE rồi tới eo biển Hormuz, sau đó bật mã phát đáp "7700" và mất tín hiệu ở phía đông thủ đô Riyadh của Arab Saudi. Theo hãng thông tấn Fars News của Iran, máy bay KC-46A đã "hạ cánh khẩn cấp".
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, chưa lên tiếng về thông tin.
Mã "7700" được dùng khi xuất hiện tình huống khẩn nguy trên không, như sự cố động cơ, mất áp suất hay có người cần trợ giúp y tế. Sau khi bật mã 7700, phi công phải thông báo với đài kiểm soát không lưu trong khu vực rằng họ đang gặp vấn đề gì.
Ian Petchenik, cơ trưởng điều khiển máy bay Boeing 757/767, khẳng định 99% trường hợp bật mã phát đáp 7700 được ghi nhận trên các trang theo dõi dân sự là "sự kiện bình thường". Ông lưu ý rằng tín hiệu 7700 không đồng nghĩa với phi cơ đang đối mặt nguy hiểm cận kề, mà có thể là phi công tỏ ra thận trọng và muốn thông báo đang gặp tình huống bất thường.
"Trong môi trường quốc tế, khi giao tiếp trở nên khó khăn vì bất đồng ngôn ngữ, phát tín hiệu 7700 sẽ giúp đài kiểm soát không lưu hiểu rõ máy bay đang cần được ưu tiên và hỗ trợ", Petchenik nói.
Máy bay KC-135R Mỹ hoạt động trong khu vực diễn ra xung đột, với hoạt động tác chiến điện tử và gây nhiễu phức tạp. Điều này gây ảnh hưởng đến liên lạc và định vị, khiến phi công bật mã 7700 dù bản thân máy bay không gặp nguy hiểm.
Dòng KC-135 được sử dụng từ năm 1957, sử dụng chung thiết kế nguyên mẫu với máy bay chở khách Boeing 707. Mỗi chiếc có tổ lái 3-4 người, đạt tốc độ tối đa 933 km/h, tầm hoạt động 2.100 km khi mang theo 68 tấn nhiên liệu để chuyển cho các máy bay khác.
Tổng cộng 803 chiếc KC-135 đã được chế tạo trong giai đoạn 1955-1965. Tính đến cuối năm 2024, quân đội Mỹ còn 376 phi cơ KC-135 trong biên chế, nhưng không rõ số lượng máy bay sẵn sàng làm nhiệm vụ. Mỗi chiếc KC-135 có giá ước tính gần 40 triệu USD vào thời điểm năm 1998, tương đương với 77 triệu USD hiện nay.
Trong 6 tuần xung đột Trung Đông, không quân Mỹ đã mất hàng loạt máy bay KC-135, trong đó một chiếc bị rơi do va chạm trên không và nhiều máy bay trúng hỏa lực Iran khi đang nằm tại bãi đỗ.
