Các vụ nổ đã được nghe thấy trên đảo Qeshm của Iran vào ngày 19/5 là do hoạt động vô hiệu hóa đạn dược chưa phát nổ của đối phương, hãng tin bán chính thức Tasnim của Iran dẫn lời một quan chức địa phương cho biết. Quan chức này không cung cấp thêm thông tin về nguồn gốc của số đạn dược, cũng như số lượng.
Trước đó, hãng thông tấn Mehr của Iran đưa tin về loạt tiếng nổ nhưng nói rằng nguyên nhân chưa được xác định. Thông tin này đã làm dấy lên nhiều nghi vấn trong bối cảnh cả Mỹ và Iran vẫn chưa thể tìm được tiếng nói chung trong việc đưa ra thỏa thuận nhằm khép lại xung đột.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 18/5 cho biết ông đã tạm dừng kế hoạch nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran sau khi Tehran gửi một đề xuất hòa bình mới tới Washington, đồng thời nói rằng hiện có “cơ hội rất lớn” để đạt được một thỏa thuận hạn chế chương trình hạt nhân của Iran. Hiện chưa thể xác định liệu Washington đã có sự chuẩn bị nào cho việc nối lại các cuộc không kích hay chưa.
Qeshm là hòn đảo lớn nhất trong Vùng Vịnh, án ngữ phần hẹp nhất của eo biển Hormuz. Hòn đảo là nơi đặt một mạng lưới các cơ sở quân sự dày đặc, nhưng mức độ đe dọa ẩn giấu dưới địa hình đá lởm chởm của nó vẫn còn là một ẩn số.
Qeshm được xem là pháo đài tiền tuyến của Iran ở Hormuz. Với diện tích khoảng 1.445km², hòn đảo này có thể khống chế lối vào eo biển từ phía Vùng Vịnh, hoạt động như một “nút chặn” trong tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới.
Vào ngày 7/3, một tuần sau khi chiến sự với Iran bắt đầu, các cuộc không kích của Mỹ đã nhắm vào một nhà máy khử mặn quan trọng trên đảo.
Theo các chuyên gia, hòn đảo này được gọi là “tàu sân bay không thể đánh chìm” của Iran. Nằm cách thành phố cảng Bandar Abbas chỉ 22km về phía nam, Qeshm kiểm soát eo Clarence (Kuran) và là nền tảng chính cho sức mạnh hải quân “phi đối xứng” của Iran, theo các nhà phân tích.
Chuẩn tướng nghỉ hưu Li Băng Hassan Jouni cho biết Qeshm chứa “năng lực tấn công đáng kể” trong cái gọi là “thành phố tên lửa” dưới lòng đất, được thiết kế chủ yếu để kiểm soát hoặc đóng cửa eo biển Hormuz.
Dù số lượng chính xác tàu tấn công nhanh và các khẩu đội tên lửa ven biển được giấu trong hệ thống ngầm vẫn là bí mật, mối đe dọa của hòn đảo với các đối thủ của Iran là rất rõ ràng.
“Qeshm có khả năng sở hữu tất cả mọi thứ. Tất nhiên hòn đảo này sẽ có khả năng chống hạm, bờ biển có khả năng được gài mìn, các bãi biển có bẫy rập và còn nhiều thứ khác nữa”, Rashid Al-Mohanadi, phó chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Quốc tế và là chuyên gia về an ninh Vùng Vịnh, cho biết.
Trước đó, đã có những đồn đoán cho rằng, nếu Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh cho một cuộc đổ bộ để giúp mở lại Hormuz, Qeshm có thể trở thành mục tiêu hàng đầu do vị trí chiến lược của hòn đảo.
Theo đó, số vật liệu có thể được chuyển ngay sang Mỹ để tiêu hủy, bị phá hủy ngay tại Iran, hoặc được đưa tới một địa điểm phù hợp khác với sự phối hợp của Tehran và giám sát của Cơ quan Năng lượng nguyên tử.
"Lượng uranium làm giàu sẽ được chuyển ngay cho Mỹ để đưa về tiêu hủy. Phương án tốt hơn là chúng sẽ bị phá hủy tại chỗ hoặc ở một địa điểm phù hợp khác với sự phối hợp của Cộng hòa Hồi giáo Iran và sự chứng kiến của Ủy ban Năng lượng nguyên tử Mỹ hoặc cơ quan tương đương", ông Trump viết.
Trước đó trong cuộc trao đổi với báo giới tại Phòng Bầu dục tuần trước, ông Trump khẳng định Washington sẽ không nhượng bộ trong vấn đề thu hồi uranium làm giàu của Iran.
"Có thể chúng tôi sẽ tiêu hủy nó sau khi thu hồi được, nhưng chúng tôi sẽ không để họ giữ nó", ông nói.
Theo các nguồn tin chia sẻ với Hãng tin Reuters, tương lai kho uranium làm giàu của Iran hiện là một trong những nội dung trọng tâm trên bàn đàm phán giữa hai nước, bên cạnh việc khôi phục hoạt động vận tải tại eo biển Hormuz.
Từ lâu, Washington luôn yêu cầu Tehran dỡ bỏ chương trình hạt nhân và từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu.
Kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2, ông Trump nhiều lần nhắc tới việc Mỹ sẽ tiếp quản "bụi hạt nhân" của Iran - cụm từ được Tổng thống Mỹ sử dụng để chỉ uranium làm giàu.
Trước đó, ông Trump cũng từng cân nhắc khả năng triển khai lực lượng bộ binh để thu hồi số vật liệu này.
Tuy nhiên phía Iran cho biết vấn đề kho vật liệu hạt nhân không nằm trong nội dung đàm phán hiện nay. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei ngày 25-5 khẳng định trọng tâm của các cuộc thương lượng hiện tại là chấm dứt chiến sự.
Trong khi đó Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố Tehran sẵn sàng "trấn an thế giới" rằng nước này không theo đuổi vũ khí hạt nhân. Các quan chức Iran nhiều lần khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích hòa bình.
Trước khi lệnh ngừng bắn tạm thời giữa hai nước được thiết lập, Mỹ từng tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào một số cơ sở hạt nhân của Iran. Những địa điểm này cũng là mục tiêu trọng yếu trong các đợt không kích của Mỹ và Israel vào tháng 6-2025, khi ông Trump tuyên bố các cơ sở hạt nhân Iran đã bị "xóa sổ hoàn toàn".
"Iran luôn nhất quán trong việc thực hiện các cam kết của mình và đã tìm mọi cách để tránh xung đột. Tất cả con đường vẫn rộng mở từ phía chúng tôi", Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết trong bài đăng trên mạng xã hội X ngày 20/5.
Ông Pezeshkian khẳng định Iran sẽ không đầu hàng trước mọi sức ép.
"Ép buộc Iran đầu hàng bằng sự cưỡng ép chỉ là ảo tưởng. Sự tôn trọng lẫn nhau trong ngoại giao sẽ là điều khôn ngoan hơn, an toàn hơn và bền vững hơn nhiều so với xung đột", Tổng thống Iran nhấn mạnh.
Cùng ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington không có kế hoạch nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Iran trước khi một thỏa thuận hòa bình song phương được ký kết.
"Tôi sẽ không nới lỏng bất kỳ lệnh trừng phạt nào cho đến khi họ ký kết một thỏa thuận. Chúng tôi chưa đưa ra bất cứ đề nghị nào”, ông Trump cho biết thêm.
Trước đó, hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin Mỹ đã đồng ý đóng băng các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ của Iran trong khi các cuộc đàm phán với Iran đang diễn ra.
Tổng thống Trump nói rằng ông sẵn sàng chờ thêm vài ngày nữa để có được một thỏa thuận với Iran trước khi nối lại các cuộc tấn công vào nước này.
"Nếu chúng ta không nhận được câu trả lời đúng đắn, mọi chuyện sẽ diễn ra rất nhanh chóng", ông Trump nói với các phóng viên, khi bình luận về khả năng nối lại các cuộc tấn công của Mỹ vào Iran.
"Chúng tôi đã sẵn sàng. Chúng ta phải nhận được câu trả lời đúng đắn. Đó phải là những câu trả lời hoàn toàn chính xác 100%, và nếu chúng ta làm được điều đó, chúng ta sẽ tiết kiệm được rất nhiều thời gian, năng lượng và quan trọng nhất là sinh mạng”, ông Trump nói thêm.
Đầu tuần này, Tổng thống Mỹ cho biết ông đã quyết định hoãn việc nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran theo yêu cầu của Qatar, UAE và Ả rập Xê út, vì có khả năng đạt được thỏa thuận với Tehran. Sau đó, ông nhấn mạnh rằng Washington sẵn sàng cho ngoại giao một cơ hội trong cuộc xung đột Iran cho đến đầu tuần tới, và hoãn việc nối lại các cuộc tấn công cho đến thời điểm đó.
Kênh Al Arabiya dẫn nguồn tin cho biết, vòng đàm phán tiếp theo giữa Mỹ và Iran về việc giải quyết xung đột có thể diễn ra vào đầu tháng 6.
Theo các nguồn tin này, cuộc gặp dự kiến sẽ diễn ra "tại Islamabad (Pakistan) sau khi kết thúc mùa hành hương Hajj".
Các nguồn tin cũng cho biết các bên "đang tiến hành công việc hoàn thiện văn bản thỏa thuận giữa Washington và Tehran". Tham mưu trưởng quân đội Pakistan, Asim Munir, dự kiến đến thăm Iran vào ngày 22/5 để "công bố phiên bản cuối cùng của thỏa thuận".
Ngày 11/4, Iran và Mỹ đã tổ chức một số vòng đàm phán tại Islamabad. Tuy nhiên, cả hai bên sau đó đều tuyên bố không thể đạt được thỏa thuận về một giải pháp lâu dài cho cuộc xung đột do một số bất đồng.
Ngày 21/4, Tổng thống Trump tuyên bố ý định gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran. Trong khi đó, Tehran không công nhận việc Washington đơn phương gia hạn lệnh ngừng bắn và sẽ hành động theo cách mà Iran cho là cần thiết vì lợi ích của mình.
"Chúng tôi đã bắt đầu quá trình dọn dẹp eo biển Hormuz như một món quà cho các nước trên khắp thế giới, bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp và nhiều nước khác. Thật khó tin, họ không có đủ can đảm hay quyết tâm tự làm điều này", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên Truth Social ngày 11/4.
Tổng thống Mỹ không nêu cụ thể quá trình dọn dẹp bao gồm những hoạt động gì, nhưng dường như ám chỉ đến hoạt động rà phá thủy lôi. Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) của quân đội Mỹ chưa công bố động thái quân sự nào trên eo biển Hormuz.
Ông Trump cho rằng Iran đã chịu tổn thất nặng nề trong xung đột, cho rằng nước này "không còn hải quân và cũng không còn không quân", hệ thống phòng không và radar bị phá hủy, trong khi các cơ sở sản xuất cũng như kho tên lửa, máy bay không người lái "đã bị xóa sổ".
Tổng thống Mỹ nói "mối đe dọa duy nhất còn lại" của Iran với tàu dầu đi qua Hormuz là thủy lôi. "Tiện thể, toàn bộ 28 tàu rải thủy lôi của họ đều đang nằm dưới đáy biển", ông Trump thông báo.
Ông Trump đăng thông điệp vài giờ sau khi nhà báo Barak Ravid của trang Axios dẫn nguồn thạo tin tiết lộ "một số tàu hải quân Mỹ đã di chuyển qua eo biển Hormuz" mà không có sự phối hợp với Iran. Đây được cho là lần đầu tiên hoạt động như vậy diễn ra kể từ khi xung đột bùng phát.
Truyền hình nhà nước Iran cho biết quân đội nước này đã cảnh báo một tàu quân sự Mỹ về khả năng bị tấn công "trong vòng 30 phút" nếu đi qua eo biển Hormuz, khiến phương tiện này phải quay đầu, rút khỏi vùng biển.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Ngay sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Các quả thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Việc mở lại tuyến đường này là một trong những chủ đề quan trọng trong thỏa thuận ngừng bắn gần đây giữa các bên, dù số lượng tàu thuyền qua lại vẫn còn hạn chế.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, phần lớn do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
New York Times ngày 10/4 dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên nói rằng tình trạng mất dấu thủy lôi là một trong những lý do khiến Iran chưa thể nhanh chóng đáp ứng yêu cầu của chính quyền Tổng thống Trump về mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz.
Ông Trump đưa ra tuyên bố trong lúc đàm phán giữa Mỹ và Iran đang diễn ra tại Islamabad, Pakistan, với mục tiêu chấm dứt cuộc chiến kéo dài hơn 40 ngày qua đang làm rung chuyển cả Trung Đông và dẫn đến nhiều hệ lụy kinh tế toàn cầu.
Truyền thông nhà nước Iran cho biết phía Tehran đã trình bày "loạt đề xuất và lằn ranh đỏ" cho đàm phán hòa bình, đề cập các vấn đề eo biển Hormuz, bồi thường chiến tranh, giải phóng tài sản Iran bị đóng băng và một lệnh ngừng bắn trên toàn khu vực Trung Đông. Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho biết Washington sẵn sàng đối thoại nếu Iran thực sự thiện chí.
