Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, hôm 28/2 tuyên bố máy bay không người lái (UAV) giá rẻ “được thiết kế dựa trên dòng Shahed” đã thực chiến lần đầu trong chiến dịch tấn công Iran.
Cơ quan này không nêu tên cụ thể, song ảnh đăng kèm cho thấy đó là dòng Lucas, có giá ước tính 35.000 USD mỗi chiếc. Đây cũng là mẫu UAV tự sát đầu tiên mà Mỹ triển khai trong xung đột với Iran.
Thông tin về hiệu quả thực chiến của nó vẫn còn hạn chế. Dù vậy, Wall Street Journal dẫn lời các quan chức quốc phòng cấp cao Mỹ giấu tên cho biết UAV Lucas đã được sử dụng trong những cuộc tập kích thành công nhằm vào hàng loạt địa điểm của quân đội Iran và Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Những cuộc tấn công của Lucas đã góp phần khiến số đòn đánh bằng UAV của Iran giảm tới 83% trong những ngày đầu xung đột, theo nhóm quan chức.
“Từ giai đoạn đầu chiến sự, UAV FLM 136, còn gọi là Lucas, đã xóa sổ nhiều mục tiêu quân sự của Iran, trong khi những hệ thống UAV được đầu tư nhiều tiền của từ các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực quốc phòng lại tham gia rất ít”, báo Mỹ cho hay.
Lucas không đến từ doanh nghiệp nào trong hơn 400 công ty khởi nghiệp về UAV được rót vốn đầu tư mạo hiểm tại Mỹ, cũng không phải sản phẩm của Thung lũng Silicon nổi tiếng. Thay vào đó, mẫu phi cơ này được chính quân đội Mỹ phát triển bằng cách sao chép công nghệ và thiết kế UAV tự sát Shahed-136 của Iran.
Dù lần đầu thực chiến trong xung đột Trung Đông, UAV Lucas thực chất được Mỹ chế tạo nhằm chuẩn bị cho xung đột với các đối thủ ngang hàng.
Trong những cuộc diễn tập mô phỏng kịch bản chiến tranh quy mô lớn, giới chuyên gia phát hiện rằng quân đội Mỹ sẽ cạn kiệt đạn dược thiết yếu chỉ trong vòng 2-3 tuần. Do đó, Lầu Năm Góc muốn sở hữu mẫu UAV có thể sản xuất nhanh chóng với số lượng lớn, đạt tầm bay xa và có giá thành đủ rẻ để không gây áp lực lớn lên ngân sách.
Dưới thời chính quyền cựu tổng thống Joe Biden, một nhóm nhỏ quan chức Lầu Năm Góc đã theo đuổi ý tưởng chế tạo một phiên bản UAV Shahed dành cho quân đội Mỹ, tương tự nhiều quốc gia và nhóm vũ trang phi nhà nước trên thế giới.
Năng lực của UAV dạng Shahed đã được chứng minh trong xung đột Ukraine. Nga được cho là sử dụng hàng nghìn UAV Geran-2, phiên bản tự sản xuất dựa trên dòng Shahed-136, để tập kích Ukraine mỗi tháng, trong đó có những trận đánh cao điểm huy động hơn 1.000 phi cơ chỉ trong một đêm.
Một đội ngũ nhỏ thuộc văn phòng kỹ thuật và nghiên cứu của quân đội Mỹ sau đó xây dựng kế hoạch tháo rời, phân tích UAV Geran-2 thu được từ Ukraine. Đây là lần đầu Mỹ áp dụng kỹ thuật đảo ngược để sao chép công nghệ quân sự của nước khác để phát triển sản phẩm nội địa trong vòng 50 năm.
Một cựu quan chức quốc phòng mô tả Lucas, viết tắt của cụm từ “hệ thống chiến đấu không người lái giá rẻ”, không có đầy đủ tính năng như nhiều mẫu UAV đắt tiền và cũng không sử dụng linh kiện cao cấp nhất, song có chi phí chế tạo thấp và có thể sản xuất với số lượng lớn.
Michael Horowitz, cựu quan chức cấp cao Lầu Năm Góc và là một trong những lãnh đạo của đội ngũ phát triển Lucas, cho biết quân đội các nước có khả năng tự phát triển vũ khí tầm xa chính xác cao với giá rẻ. “Vấn đề là Mỹ không chi một đồng nào cho loại khí tài này”, ông nói.
UAV Lucas hồi năm 2024 được lựa chọn để tham gia sáng kiến giúp triển khai hàng nghìn vũ khí tự hành trước tháng 8/2025. Động thái này đã gây ra nhiều tranh cãi, do mẫu UAV này khi đó mới chỉ tồn tại dưới dạng mô hình, song lại đánh bại nhiều hệ thống đã hoàn thiện.
Do Lucas là tài sản thuộc sở hữu trí tuệ của chính phủ, Mỹ đang dùng phương pháp từng áp dụng để chế tạo tàu chiến trong thời kỳ Thế chiến II, đó là huy động các nhà thầu thứ cấp để sản xuất hàng loạt UAV theo nhu cầu thời chiến.
Các công ty ít tên tuổi là SpektreWorks và Integration Innovation được giao nhiệm vụ chế tạo UAV Lucas. Tổng cộng 5 nhà sản xuất sẽ được chọn, trong đó mỗi hãng sẽ xuất xưởng khoảng 300 chiếc mỗi tháng, theo một cựu quan chức quốc phòng Mỹ am hiểu kế hoạch.
Thủy quân lục chiến Mỹ là lực lượng đầu tiên sử dụng UAV Lucas và đã đặt mua khoảng 6.000 chiếc để triển khai ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Số UAV trên đã được chuyển cho CENTCOM trước khi xung đột Trung Đông bùng phát.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã tiến hành các cải cách sâu rộng trong lĩnh vực mua sắm quốc phòng, giúp quân đội mua vũ khí nhanh chóng và dễ dàng hơn, cũng như tăng cường sử dụng công nghệ dân sự để hiện đại hóa khí tài.
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth hồi tháng 8/2025 ra quyết định hủy bỏ các quy trình và rào cản tồn tại từ lâu, giúp quân đội Mỹ nhanh chóng triển khai UAV Lucas.
Dù vậy, một số chuyên gia vẫn cảnh báo rằng thành công của Lucas trong xung đột Trung Đông, khi đối đầu với lưới phòng không đã suy yếu của Iran, không đồng nghĩa là nó sẽ đạt hiệu quả trong những cuộc chiến với các cường quốc quân sự ngang hàng với Mỹ.
“UAV Mỹ không phải đối mặt với biện pháp gây nhiễu đáng kể nào ở Trung Đông. Tình hình sẽ khác trong kịch bản xảy ra xung đột giữa Mỹ với Nga hoặc Trung Quốc. Mọi công nghệ đều sẽ bị đánh bại vào thời điểm nào đó”, Jack De Santis, chuyên gia về tác chiến điện tử, nói với Wall Street Journal.
Một lo ngại khác với quân đội Mỹ là thiếu hụt công nghệ chống thiết bị bay không người lái (drone) giá rẻ. Thực trạng này đang giúp các nhóm dân quân thân Iran tiếp tục sử dụng drone cỡ nhỏ để tấn công những căn cứ đồn trú của Mỹ ở Trung Đông.
Sự thiếu hụt về vũ khí hiện đại giá rẻ trong xung đột với Iran được cho là lời cảnh tỉnh với quân đội Mỹ. “Chúng ta chưa sẵn sàng. Chính phủ không có thứ mình cần ở quy mô như nhu cầu”, Julie Bush, đồng sáng lập công ty công nghệ quốc phòng Valinor Enterprises, nhận định.
Nghi phạm Cole Allen (31 tuổi, bang California) bị cho là đã tiến hành vụ tấn công tối 25-4 (giờ địa phương) tại khách sạn Washington Hilton - nơi Tổng thống Trump cùng hàng trăm quan chức và nhà báo tham dự một buổi tiệc truyền thông thường niên.
Theo Hãng tin AP ngày 30-4, dựa trên hồ sơ công tố, Allen mặc đồ đen, đeo cà vạt đỏ khi chụp bức ảnh trong phòng, với các vũ khí đã chuẩn bị gồm túi đạn, bao đeo súng và một con dao.
Ngay trước thời điểm hành động, người này còn kiểm tra các trang web theo dõi lịch trình của Tổng thống, bao gồm cả hình ảnh trực tiếp ông Trump đến khách sạn.
Khoảng 20h30, Allen rời phòng, trong khi các email được cài đặt sẵn với tiêu đề "Lời xin lỗi và giải thích" được gửi đến người thân và bạn bè, kèm theo nội dung được cho là "tuyên ngôn" giải thích động cơ.
Trong đó nghi phạm liệt kê các mục tiêu của cuộc tấn công là thành viên chính quyền ông Trump, "ưu tiên từ cấp cao nhất xuống cấp thấp", cho biết không có ý định tấn công lực lượng thực thi pháp luật hay khách trong khách sạn.
Các điều tra viên chỉ ra Allen sau đó lao qua khu vực kiểm soát an ninh gần phòng tiệc và nổ súng về phía cầu thang dẫn xuống hội trường.
Một đặc vụ của Mật vụ Mỹ đã bắn trả nhiều phát nhưng không trúng. Nghi phạm bị khống chế sau khi ngã xuống trong lúc hỗn loạn.
Ông Trump không bị thương và được đội an ninh nhanh chóng hộ tống rời khỏi khu vực. Một đặc vụ bị trúng đạn, nhưng nhờ mặc áo chống đạn nên đã sống sót.
Theo công tố viên liên bang Charles Jones, hành động của Allen thể hiện "ý định giết người rõ ràng" và gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với cộng đồng.
Cơ quan công tố đã đề nghị tòa án tiếp tục giam giữ bị cáo trong thời gian chờ xét xử, bất chấp việc người này không có tiền án.
Các tài liệu điều tra cũng cho thấy vụ tấn công có thể đã được lên kế hoạch từ trước đó nhiều tuần.
Cụ thể, Allen đã đặt phòng tại khách sạn Washington Hilton từ ngày 6-4 - trong khi sự kiện tiệc tối dành cho phóng viên Nhà Trắng diễn ra vào ngày 25-4.
Nghi phạm di chuyển xuyên nước Mỹ bằng tàu hỏa từ California, mang theo các vũ khí gồm súng shotgun, súng ngắn và nhiều con dao. Trong hành trình, Allen thậm chí còn ghi chép cảm nhận về phong cảnh dọc đường.
Khi đến khách sạn, người này tỏ ra bất ngờ trước điều mà anh ta cho là lỗ hổng an ninh, viết rằng có thể mang nhiều vũ khí vào mà "không ai nghĩ mình là mối đe dọa".
Theo hồ sơ tòa án, khi đến khu vực lối vào khách sạn, nghi phạm đã bỏ áo khoác dài và lao qua một cổng dò kim loại, sẵn sàng sử dụng súng.
Allen đã ra tòa lần đầu ngày 28-4 với cáo buộc mưu sát Tổng thống. Luật sư của bị cáo, Tezira Abe, cho biết thân chủ của bà không có tiền án và vẫn được coi là vô tội cho đến khi có phán quyết cuối cùng.
Đây là vụ việc được cho là âm mưu ám sát thứ ba nhằm vào ông Trump trong chưa đầy hai năm. Sau sự cố, Nhà Trắng chỉ trích các đối thủ chính trị và truyền thông đã góp phần kích động chủ nghĩa cực đoan.
Theo Hãng tin Reuters ngày 25-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Iran đang chuẩn bị đưa ra một đề xuất nhằm đáp ứng các yêu cầu của Washington, trong bối cảnh các cuộc đàm phán hòa bình có thể được nối lại tại Islamabad (Pakistan).
Ông nói chưa rõ nội dung cụ thể, song tiếp tục khẳng định bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm việc Tehran từ bỏ uranium làm giàu và đảm bảo tự do lưu thông dầu qua eo biển Hormuz.
Các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner dự kiến lên đường tới Islamabad ngày 25-4 để gặp phái đoàn Iran, trong khi Ngoại trưởng Abbas Araghchi đã có mặt tại đây từ tối 24-4.
Ông Trump cho biết Mỹ đang làm việc với "những người hiện nắm quyền" tại Iran, nhưng không nêu danh tính. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng nhấn mạnh sẽ duy trì phong tỏa các cảng Iran cho đến khi đạt được thỏa thuận.
Trong khi đó, Hãng tin Tasnim của Iran phủ nhận thông tin Tehran đề nghị đàm phán trực tiếp, khẳng định nước này hiện chưa có ý định đối thoại với Washington trong điều kiện hiện nay.
"Iran chưa từng đưa ra bất kỳ yêu cầu nào để đối thoại với người Mỹ, và ngược lại, đã hoàn toàn bác bỏ các đề nghị đàm phán từ phía Mỹ do thái độ ngạo mạn của họ cho đến thời điểm này", Tasnim đăng tải tuyên bố trên Telegram.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cảnh báo châu Âu đang đối mặt với sức ép từ các cường quốc, khi ông cho rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đều "chống lại" châu lục này.
Phát biểu tại Athens trong cuộc gặp Thủ tướng Hy Lạp Kyriakos Mitsotakis ngày 24-4, ông Macron kêu gọi châu Âu "thức tỉnh" và chủ động hơn trong việc khẳng định vai trò toàn cầu.
Ông cũng nhấn mạnh nhu cầu tăng cường năng lực an ninh, giảm phụ thuộc vào Mỹ và củng cố vai trò của châu Âu trong NATO.
Nhà lãnh đạo Pháp bày tỏ lo ngại về Điều 5 của NATO - nguyên tắc phòng thủ tập thể - trong bối cảnh ông Trump nhiều lần đặt dấu hỏi về cam kết này và chỉ trích liên minh không hỗ trợ Mỹ trong chiến sự với Iran.
Theo ông Macron, những nghi ngờ đó đang làm suy yếu sức mạnh của NATO.
Cùng ngày, lãnh đạo Tây Ban Nha và Ý cũng lên tiếng bảo vệ đóng góp của mình, sau khi có thông tin Mỹ cân nhắc biện pháp đối với các đồng minh không tham gia chiến sự.
Chính quyền Tổng thống Trump đã đóng băng 344 triệu USD tiền mã hóa bị cho là có liên quan đến Iran, trong bối cảnh Washington gia tăng sức ép kinh tế giữa lúc các nỗ lực ngoại giao vẫn đình trệ, Đài CNN ngày 25-4 đưa tin.
Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, Washington đang áp lệnh trừng phạt đối với nhiều ví tiền số có liên hệ với Tehran và sẽ "lần theo dòng tiền" để cắt các nguồn tài chính của nước này.
Công ty tiền mã hóa Tether - đơn vị hỗ trợ các giao dịch tiền số trên toàn cầu - cho biết đã hỗ trợ Chính phủ Mỹ đóng băng 344 triệu USD tiền mã hóa tại hai địa chỉ ví, sau khi nhận thông tin từ cơ quan chức năng về các giao dịch bị nghi ngờ.
Một quan chức Mỹ chia sẻ với Đài CNN rằng có bằng chứng cho thấy các giao dịch liên quan đến Iran, bao gồm kết nối với các sàn giao dịch trong nước và các ví gắn với Ngân hàng Trung ương Iran.
Theo Chainalysis, giá trị tiền mã hóa tại Iran đạt khoảng 7,8 tỉ USD trong năm 2025.
Các chỉ số chính của Phố Wall đã đóng cửa ở mức cao kỷ lục trong phiên giao dịch ngày 24-4, khi nhà đầu tư đánh giá tín hiệu tích cực từ đàm phán Mỹ - Iran cùng kết quả kinh doanh khả quan, dù triển vọng vẫn chịu sức ép từ giá năng lượng.
Chốt phiên, chỉ số Dow Jones giảm 79,61 điểm (0,16%) xuống 49.230,71 điểm. Ngược lại, S&P 500 tăng 56,68 điểm (0,80%) lên 7.165,08 điểm, còn Nasdaq Composite tăng 398,09 điểm (1,63%) lên 24.836,60 điểm, qua đó cùng lập đỉnh đóng cửa mới.
Nhóm công nghệ, đặc biệt là Intel, là động lực chính thúc đẩy Nasdaq.
Tính chung cả tuần, S&P 500 và Nasdaq ghi nhận mức tăng nhẹ, trong khi Dow Jones giảm so với cuối tuần trước.
Giá dầu giảm nhẹ trong ngày do kỳ vọng hòa đàm, khi dầu WTI giảm 1,51% xuống 94,40 USD/thùng, còn dầu thô Brent giảm 0,25% xuống 105,33 USD/thùng, dù vẫn tăng mạnh nếu tính theo tuần.
Ngày 24-4, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt thông báo sẽ tạm nghỉ thai sản trước khi sinh con thứ hai, song chưa công bố người thay thế.
Phát biểu với báo chí, bà nói đây "có thể là buổi trao đổi cuối cùng trong một thời gian", đồng thời bày tỏ tin tưởng đội ngũ tại Nhà Trắng sẽ đảm nhiệm công việc trong thời gian bà vắng mặt.
Nhà Trắng cũng chưa xác nhận thời gian nghỉ cụ thể, nhưng một số nguồn tin cho biết các quan chức cấp cao, trong đó có Phó Tổng thống JD Vance, có thể luân phiên chủ trì họp báo.
Bà Leavitt, 28 tuổi, hiện là người trẻ nhất từng giữ cương vị này. Bà đã có một con trai sinh năm 2024 và từng quay lại làm việc cho chiến dịch của Tổng thống Trump chỉ vài ngày sau sinh.
Theo Hãng tin AFP, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) ngày 24-4 đã ký kết thỏa thuận phối hợp bảo đảm nguồn cung khoáng sản thiết yếu cho các ngành then chốt như quốc phòng, trong bối cảnh lo ngại gia tăng về sự thống trị của Trung Quốc.
Hai bên cho biết mục tiêu của thỏa thuận nhằm tăng cường an ninh kinh tế, giảm phụ thuộc vào các nguồn cung bên ngoài, đặc biệt sau những bài học từ khủng hoảng năng lượng trước đây. Mỹ và EU hiện là hai thị trường tiêu thụ khoáng sản lớn nhất thế giới.
Theo kế hoạch, hai bên sẽ xem xét thiết lập giá tối thiểu nhằm ngăn tình trạng bán phá giá, đồng thời phối hợp về trợ cấp, dự trữ và tiêu chuẩn chung để thúc đẩy thương mại. Thỏa thuận cũng được xem là nền tảng hướng tới một hiệp định đa phương ràng buộc về chuỗi cung ứng khoáng sản trong tương lai.
"Tây Ban Nha là một thành viên đáng tin cậy trong NATO", Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez trả lời báo giới tại Cyprus ngày 24/4, thêm rằng Madrid đang hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ của mình. "Do đó, tôi hoàn toàn không lo ngại gì cả".
Ông Sanchez bình luận không lâu sau khi hãng tin Reuters dẫn nguồn một quan chức Mỹ nói rằng Lầu Năm Góc có một email nội bộ phác thảo những biện pháp có thể áp dụng đối với những đồng minh không ủng hộ các hoạt động quân sự của Mỹ, trong đó có nhắm vào Tây Ban Nha.
"Chúng tôi không hành động dựa trên email, mà bằng văn bản chính thức và lập trường của chính phủ, trong trường hợp này là Mỹ", Thủ tướng Sanchez tiếp tục. Ông thêm rằng Madrid giữ lập trường "hợp tác tuyệt đối với các đồng minh, nhưng luôn trong khuôn khổ luật pháp quốc tế".
Theo quan chức Mỹ giấu tên, email của Lầu Năm Góc có nội dung bày tỏ sự thất vọng trước việc một số đồng minh NATO từ chối hoặc do dự khi cấp "quyền tiếp cận, sử dụng căn cứ và bay qua không phận" cho nước này trong cuộc chiến với Iran.
Một phương án đề cập việc đình chỉ các quốc gia "khó hợp tác" khỏi những vị trí quan trọng hoặc có uy tín trong NATO. Tuy nhiên, một quan chức NATO cho biết hiệp ước sáng lập liên minh "không có bất kỳ điều khoản nào về việc đình chỉ tư cách thành viên".
"Như Tổng thống Donald Trump nói, các đồng minh NATO không ở bên chúng tôi bất chấp tất cả những gì Mỹ đã làm cho họ", thư ký báo chí Lầu Năm Góc Kingsley Wilson bình luận về thông tin. "Bộ Quốc phòng Mỹ sẽ đảm bảo Tổng thống có những lựa chọn đáng tin cậy để các đồng minh không còn là 'hổ giấy' mà phải thực hiện phần trách nhiệm của họ".
Mỹ và Israel ngày 28/2 mở chiến dịch không kích Iran, khiến Tehran phóng tên lửa và máy bay không người lái vào Tel Aviv cùng các căn cứ của Washington, hạ tầng ở nhiều nước vùng Vịnh để đáp trả. Tây Ban Nha sau đó tuyên bố đóng không phận với mọi máy bay Mỹ tham gia chiến dịch nhằm vào Iran, duy trì lệnh cấm dùng căn cứ cho xung đột. Italy và Pháp cũng hành động tương tự.
Tổng thống Trump lập tức bày tỏ bất bình, chế giễu các đồng minh châu Âu là "những kẻ hèn nhát". Lãnh đạo Mỹ còn gọi NATO là "hổ giấy" vì liên minh không tham gia nỗ lực mở cửa eo biển Hormuz.
