“Những kim tự tháp này là của chúng tôi, là lịch sử của chúng tôi, là bản sắc của chúng tôi”, Mostafa, 65 tuổi, nói khi đứng cạnh những cấu trúc đá sa thạch sẫm màu của quần thể lăng mộ Bajrawiya thuộc Vùng Meroe, di sản thế giới được UNESCO công nhận.
Mostafa là người kế thừa của gia tộc làm nghề trông giữ các kim tự tháp Meroe cổ đại. Mặc đồ trắng, hình bóng ông nổi bật khi đi lại giữa khu lăng mộ 2.400 tuổi, nơi có 140 kim tự tháp được xây dựng trong thời kỳ Meroitic của Vương quốc Kush.
Không có cái nào còn nguyên vẹn. Một số bị chặt cụt phần chóp, số khác chỉ còn là đống đổ nát. Chúng bị người châu Âu dùng thuốc nổ phá hủy vào những năm 1800 khi tới Sudan săn lùng kho báu, sau đó bị mưa gió và bão cát của sa mạc bào mòn suốt hai thế kỷ.
Cách thủ đô Khartoum ba giờ lái xe, nơi đây từng là điểm tham quan di sản thu hút nhiều khách nhất Sudan. Sau ba năm chiến tranh giữa quân đội Sudan và Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF), khu vực này chỉ còn tiếng gầm gừ của một con lạc đà phá vỡ sự im lặng.
Nhà khảo cổ học kiêm giám đốc khu di tích Mahmoud Soliman vừa dẫn đoàn phóng viên đi tham quan vừa giải thích về chế độ kế vị theo mẫu hệ của vương quốc Kush, các tuyến đường thương mại và mối quan hệ với nước láng giềng Ai Cập.
“Đây có lẽ là lần thứ tư tôi dẫn người đi tham quan kể từ khi chiến tranh bùng nổ”, ông nói.
Ông cùng Mostafa và nhà khảo cổ trẻ Mohamed Mubarak thay phiên trông coi khu di tích, xoay xở từng nguồn lực ít ỏi để ngăn chặn mưa và cát xâm thực. Trừ một lượng khách nhỏ đến trong thời gian ngắn vào đầu cuộc chiến, chủ yếu là người sơ tán tìm việc làm, khu di tích bây giờ gần như bỏ hoang.
“Thời trước chiến tranh, cuối tuần nào cũng có những chuyến xe buýt chở 200 người từ Khartoum đến”, Soliman nhớ lại.
Ông giải thích rằng các di tích của Sudan từng trải qua một thời kỳ hồi sinh sau cuộc nổi dậy 2018-2019, khi giới trẻ Sudan xuống đường biểu tình phản đối cựu tổng thống Omar al-Bashir.
“Tổ phụ Taharqa, Tổ mẫu Kandaka”, là câu khẩu hiệu được dùng nhiều nhất khi đó. Taharqa là một Pharaoh của Kush, còn Kandaka là danh hiệu của các vị nữ vương cổ đại, cũng được dùng để tôn vinh những người phụ nữ là biểu tượng của cuộc cách mạng.
“Người trẻ bắt đầu quan tâm đến khu di tích nhiều hơn, họ tổ chức các chuyến đi đến các địa danh du lịch và tìm hiểu về đất nước mình”, Soliman nói.
Người dân làng Tarabil gần đó, ngôi làng theo tiếng địa phương nghĩa là kim tự tháp, từng sống dựa hoàn toàn vào việc bán đồ lưu niệm và cho thuê lạc đà.
Vào một ngày lộng gió tháng 4, Khaled Abdelrazek, 45 tuổi, vội vã chạy đến khu di tích ngay khi nghe tin có khách. Anh ngồi xổm ở lối vào, khoe với phóng viên những mô hình kim tự tháp bằng đá sa thạch thủ công và nhớ về thời kỳ có “hàng chục người trong làng tôi cùng bán hàng”.
Trước chiến tranh, nơi này từng đón các đoàn làm phim tài liệu và tổ chức lễ hội âm nhạc, nhưng tất cả đều tan biến khi chiến tranh nổ ra vào những ngày cuối của tháng Ramadan.
“Trước đây, tôi tự hào vì giúp mọi người hiểu thêm về cội nguồn”, Mubarak, người gắn bó với nơi này từ năm 2018, tâm sự. “Bây giờ ai cũng chỉ lo chạy ăn, chạy mặc và tìm chỗ trú thân. Nhưng di sản này cũng quan trọng lắm chứ. Chúng ta phải giữ gìn cho con cháu đời sau, không thể nhìn nó bị tàn phá được”.
Giữa những triền đồi đá sa thạch đen nhấp nhô, các kim tự tháp kiêu hãnh hiện ra với mỗi điện thờ nhỏ ở phía trước. Khung cảnh thật ngoạn mục nhưng Soliman nói rằng mắt ông chỉ nhìn thấy những hiểm nguy: “Vết nứt kia là mới phải không? Đống cát kia có bị dịch chuyển không? Giàn giáo đường ống ở lối vào hầm mộ đó có cần làm lại trước mùa mưa không?”.
“Tôi nghĩ nếu các kim tự tháp được giữ nguyên trạng từ đầu, chúng ta đã không đối mặt tất cả những vấn đề này”, Mubarak nói.
Kim tự tháp Sudan nhỏ và dốc hơn so với những người hàng xóm ở Ai Cập, vốn được thiết kế để “chẻ” những cơn bão cát và thoát nước mưa, nhưng mỗi vết nứt giờ đây là một tử huyệt.
Kim tự tháp lớn nhất trong quần thể thuộc về Nữ vương Amanishakheto, người trị vì vào thế kỷ thứ I, nhưng giờ đây chỉ còn là một hố cát. Năm 1834, thợ săn kho báu người Italy Giuseppe Ferlini đã dùng thuốc nổ phá hủy hàng chục kim tự tháp và san phẳng lăng mộ của Nữ vương để cướp đi số trang sức tùy táng quý giá. Kho báu này hiện được trưng bày tại các bảo tàng ở Berlin và Munich, Đức.
Dẫu vậy, bức tường bao quanh đền thờ của bà vẫn đứng vững, khắc họa hình ảnh nữ vương cầm giáo chế ngự quân thù.
Soliman chỉ cho phóng viên thêm nhiều phù điêu khác: thần sư tử Apademak và các họa tiết chung với Ai Cập, bao gồm thần Amun và Anubis, hoa sen và chữ tượng hình.
Ông khao khát ngày khách du lịch và các nhà khảo cổ quay trở lại.
“Đó chỉ là một giấc mơ xa vời, nhưng tôi thực sự hy vọng một ngày nào đó chúng tôi có thể trùng tu bài bản cho những kim tự tháp này”, ông nói, không dám cho phép mình hy vọng quá nhiều. “Nơi này rất tiềm năng”.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cho hay tính đến ngày 9.7 đã có 31 bang báo cáo các trường hợp mắc tiêu chảy, với hàng chục trường hợp nhập viện nhưng không có trường hợp tử vong nào.
Trong đó, bang Michigan là tâm điểm của đợt bùng phát bệnh nhiễm trùng đường ruột cyclosporiasis do ký sinh trùng cyclospora gây ra. Giới chức bang đã báo cáo 1.562 trường hợp mắc bệnh này, tính đến ngày 10.7, theo AFP.
Các quan chức y tế chưa xác định được nguyên nhân bùng phát nhiễm cyclospora, thường bắt nguồn từ rau quả tươi. Các triệu chứng thường xuất hiện muộn sau khi nhiễm bệnh, khiến việc xác định nguồn gốc trở nên khó khăn.
Nếu không được điều trị, bệnh có thể kéo dài hơn một tháng. Bệnh này thường không đe dọa đến tính mạng, nhưng có thể khiến cơ thể mất nước, theo các cơ quan y tế công cộng.
Trước đây, các loại thực phẩm bao gồm rau trộn đóng gói sẵn, ngò rí tươi, húng quế tươi, quả mâm xôi, đậu tuyết và hành lá bị xem có liên quan với bệnh cyclosporiasis.
Các quan chức trên khắp nước Mỹ khuyến cáo nên rửa kỹ rau quả, hoặc tốt hơn nữa là nấu chín, vì nhiệt độ cao hơn 70 độ C sẽ tiêu diệt ký sinh trùng cyclospora.
Ngoài các triệu chứng xuất hiện muộn sau một thời gian ủ bệnh tương đối dài, việc hiểu rõ phạm vi của dịch bệnh trở nên phức tạp do các bang có cách báo cáo khác nhau.
Một số tiểu bang báo cáo cả các trường hợp được xác nhận và nghi ngờ mắc bệnh trong cùng một con số, trong khi một số tiểu bang chờ đến khi hoàn tất điều tra mới báo cáo cho CDC.
"CDC nhận thức được rằng các tiểu bang có thể báo cáo số ca mắc bệnh cyclosporiasis cao hơn so với dữ liệu của CDC và đang hợp tác chặt chẽ với các bang để cập nhật số liệu khi có thêm các trường hợp được xác nhận", CDC nhấn mạnh.
Cơ quan này thông báo trên trang web của mình rằng hiện có 843 trường hợp được xác nhận, và 1.500 trường hợp khác cần phân tích thêm. "Tính đến thời điểm này trong năm, nhiều bang đã báo cáo sự gia tăng số ca mắc bệnh trong 2 tuần qua so với cùng kỳ năm 2025", CDC cho biết thêm.
Giới chức Iran đang xúc tiến kế hoạch tổ chức lễ quốc tang quy mô lớn dành cho cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, người thiệt mạng trong ngày không kích đầu tiên của Mỹ và Israel hôm 28-2.
Theo truyền thông nhà nước Iran ngày 29-5, một ban chỉ đạo đặc biệt đã được thành lập để chuẩn bị cho tang lễ. Các cơ quan liên quan hiện đang phối hợp xây dựng kế hoạch và hoàn thiện các khâu tổ chức, dù thời điểm chính thức vẫn chưa được công bố.
Ông Ali Khamenei đã lãnh đạo Iran hơn ba thập kỷ trước khi thiệt mạng trong chiến sự. Con trai ông - Mojtaba Khamenei, người kế nhiệm vị trí Lãnh đạo tối cao - cũng bị thương trong các cuộc tấn công và chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi nhậm chức.
Lễ tưởng niệm ông Khamenei đã được tổ chức vào tháng 4, song lễ quốc tang chính thức phải hoãn lại do xung đột kéo dài. Truyền thông Iran cho biết chính quyền đang chuẩn bị các điều kiện cần thiết để tổ chức một buổi lễ trọng thể với sự tham gia đông đảo của người dân.
Lực lượng Hezbollah ngày 29-5 tuyên bố đã thực hiện 22 đợt tấn công nhằm vào binh sĩ, phương tiện và các cơ sở quân sự của Israel, trong bối cảnh giao tranh tại miền nam Lebanon tiếp tục leo thang.
Theo tuyên bố của Hezbollah, lực lượng này đã sử dụng nhiều loại vũ khí, bao gồm rocket, pháo binh, thiết bị nổ, tên lửa dẫn đường và máy bay không người lái cảm tử Ababil để tấn công các mục tiêu Israel.
Các mục tiêu bị nhắm tới gồm sáu xe tăng Merkava, một xe ủi quân sự, nhiều thiết bị kỹ thuật và một bệ phóng thuộc hệ thống phòng không Vòm Sắt (Iron Dome) tại khu vực Ras an-Naqoura.
Hezbollah cho biết các cuộc tấn công diễn ra tại nhiều địa điểm ở miền nam Lebanon như Haddatha, Yohmor al-Shaqif, Biyyada, Naqoura và các trận địa pháo ở Khirbet Ma'ar.
Giao tranh vẫn diễn ra ác liệt, bất chấp lệnh ngừng bắn được công bố từ ngày 17-4. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 29-5 cũng tuyên bố quân đội nước này đã vượt sông Litani - con sông chảy cách biên giới chung của hai nước khoảng 30km về phía bắc - và tiến sâu hơn vào lãnh thổ Lebanon.
Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế quốc gia Reagan 2026 ngày 29-5, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nói Mỹ đã trực tiếp kiểm soát các ví tiền mã hóa chứa số tài sản này.
"Tôi tin rằng chúng tôi đã thu giữ khoảng 1 tỉ USD tiền điện tử. Chúng tôi đơn giản là đã lấy quyền kiểm soát các ví đó", ông nói.
Người đứng đầu Bộ Tài chính Mỹ cũng cho rằng một số chủ sở hữu có thể vẫn chưa nhận ra các ví điện tử của họ đã bị giới chức Mỹ thu giữ.
Ông Bessent không nêu rõ thời điểm, phương thức thực hiện chiến dịch cũng như các cá nhân hoặc tổ chức Iran bị ảnh hưởng.
Thông tin này được Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Rafael Grossi tiết lộ với báo Financial Times sau cuộc gặp với Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev tại thủ đô Astana trong tuần này, Hãng thông tấn AFP ngày 30-5 đưa tin.
Theo đó, Kazakhstan bày tỏ sẵn sàng lưu trữ khoảng 440kg uranium của Iran đã được làm giàu tới mức tinh khiết 60%, gần đạt cấp độ có thể sử dụng cho vũ khí hạt nhân.
Vấn đề xử lý lượng uranium này hiện là một trong những điểm bất đồng lớn trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran, nhằm kéo dài lệnh ngừng bắn sau cuộc chiến giữa Iran với Mỹ và Israel.
Những hình ảnh do chỉ huy sứ mệnh Reid Wiseman chụp qua cửa sổ tàu Orion đã ghi lại toàn bộ mặt tròn của trái đất, ngoài ra còn có vệt cực quang ở góc dưới. Từ một cửa sổ của tàu Orion, thêm một góc nhìn khác về trái đất được ghi nhận, theo đó thế giới của chúng ta được mô tả như "một chấm xanh nhạt" theo quan sát của phi hành đoàn.
Bà Lakiesha Hawkins, Phó giám đốc chương trình Artemis, cho biết trong ngày thứ ba của sứ mệnh, các hệ thống vẫn hoạt động bình thường và phi hành đoàn đang trong trạng thái tinh thần rất tốt.
Tính đến chiều qua 4.4, tàu vũ trụ còn cách mặt trăng khoảng 200.000 km, và dự kiến đến ngày 6.4 sẽ ở điểm đến, khi con tàu cách bề mặt mặt trăng khoảng 6.500 - 9.500 km. Sau đó, tàu Orion sẽ bay vòng quanh mặt trăng trước khi trở về trái đất.
Sứ mệnh Artemis 2 cũng có thể đánh dấu chuyến đi xa trái đất nhất trong lịch sử nhân loại, vượt qua kỷ lục hơn 400.000 km từng được các phi hành gia Apollo 13 thiết lập vào năm 1970, theo NBC News.
