“Những kim tự tháp này là của chúng tôi, là lịch sử của chúng tôi, là bản sắc của chúng tôi”, Mostafa, 65 tuổi, nói khi đứng cạnh những cấu trúc đá sa thạch sẫm màu của quần thể lăng mộ Bajrawiya thuộc Vùng Meroe, di sản thế giới được UNESCO công nhận.
Mostafa là người kế thừa của gia tộc làm nghề trông giữ các kim tự tháp Meroe cổ đại. Mặc đồ trắng, hình bóng ông nổi bật khi đi lại giữa khu lăng mộ 2.400 tuổi, nơi có 140 kim tự tháp được xây dựng trong thời kỳ Meroitic của Vương quốc Kush.
Không có cái nào còn nguyên vẹn. Một số bị chặt cụt phần chóp, số khác chỉ còn là đống đổ nát. Chúng bị người châu Âu dùng thuốc nổ phá hủy vào những năm 1800 khi tới Sudan săn lùng kho báu, sau đó bị mưa gió và bão cát của sa mạc bào mòn suốt hai thế kỷ.
Cách thủ đô Khartoum ba giờ lái xe, nơi đây từng là điểm tham quan di sản thu hút nhiều khách nhất Sudan. Sau ba năm chiến tranh giữa quân đội Sudan và Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF), khu vực này chỉ còn tiếng gầm gừ của một con lạc đà phá vỡ sự im lặng.
Nhà khảo cổ học kiêm giám đốc khu di tích Mahmoud Soliman vừa dẫn đoàn phóng viên đi tham quan vừa giải thích về chế độ kế vị theo mẫu hệ của vương quốc Kush, các tuyến đường thương mại và mối quan hệ với nước láng giềng Ai Cập.
“Đây có lẽ là lần thứ tư tôi dẫn người đi tham quan kể từ khi chiến tranh bùng nổ”, ông nói.
Ông cùng Mostafa và nhà khảo cổ trẻ Mohamed Mubarak thay phiên trông coi khu di tích, xoay xở từng nguồn lực ít ỏi để ngăn chặn mưa và cát xâm thực. Trừ một lượng khách nhỏ đến trong thời gian ngắn vào đầu cuộc chiến, chủ yếu là người sơ tán tìm việc làm, khu di tích bây giờ gần như bỏ hoang.
“Thời trước chiến tranh, cuối tuần nào cũng có những chuyến xe buýt chở 200 người từ Khartoum đến”, Soliman nhớ lại.
Ông giải thích rằng các di tích của Sudan từng trải qua một thời kỳ hồi sinh sau cuộc nổi dậy 2018-2019, khi giới trẻ Sudan xuống đường biểu tình phản đối cựu tổng thống Omar al-Bashir.
“Tổ phụ Taharqa, Tổ mẫu Kandaka”, là câu khẩu hiệu được dùng nhiều nhất khi đó. Taharqa là một Pharaoh của Kush, còn Kandaka là danh hiệu của các vị nữ vương cổ đại, cũng được dùng để tôn vinh những người phụ nữ là biểu tượng của cuộc cách mạng.
“Người trẻ bắt đầu quan tâm đến khu di tích nhiều hơn, họ tổ chức các chuyến đi đến các địa danh du lịch và tìm hiểu về đất nước mình”, Soliman nói.
Người dân làng Tarabil gần đó, ngôi làng theo tiếng địa phương nghĩa là kim tự tháp, từng sống dựa hoàn toàn vào việc bán đồ lưu niệm và cho thuê lạc đà.
Vào một ngày lộng gió tháng 4, Khaled Abdelrazek, 45 tuổi, vội vã chạy đến khu di tích ngay khi nghe tin có khách. Anh ngồi xổm ở lối vào, khoe với phóng viên những mô hình kim tự tháp bằng đá sa thạch thủ công và nhớ về thời kỳ có “hàng chục người trong làng tôi cùng bán hàng”.
Trước chiến tranh, nơi này từng đón các đoàn làm phim tài liệu và tổ chức lễ hội âm nhạc, nhưng tất cả đều tan biến khi chiến tranh nổ ra vào những ngày cuối của tháng Ramadan.
“Trước đây, tôi tự hào vì giúp mọi người hiểu thêm về cội nguồn”, Mubarak, người gắn bó với nơi này từ năm 2018, tâm sự. “Bây giờ ai cũng chỉ lo chạy ăn, chạy mặc và tìm chỗ trú thân. Nhưng di sản này cũng quan trọng lắm chứ. Chúng ta phải giữ gìn cho con cháu đời sau, không thể nhìn nó bị tàn phá được”.
Giữa những triền đồi đá sa thạch đen nhấp nhô, các kim tự tháp kiêu hãnh hiện ra với mỗi điện thờ nhỏ ở phía trước. Khung cảnh thật ngoạn mục nhưng Soliman nói rằng mắt ông chỉ nhìn thấy những hiểm nguy: “Vết nứt kia là mới phải không? Đống cát kia có bị dịch chuyển không? Giàn giáo đường ống ở lối vào hầm mộ đó có cần làm lại trước mùa mưa không?”.
“Tôi nghĩ nếu các kim tự tháp được giữ nguyên trạng từ đầu, chúng ta đã không đối mặt tất cả những vấn đề này”, Mubarak nói.
Kim tự tháp Sudan nhỏ và dốc hơn so với những người hàng xóm ở Ai Cập, vốn được thiết kế để “chẻ” những cơn bão cát và thoát nước mưa, nhưng mỗi vết nứt giờ đây là một tử huyệt.
Kim tự tháp lớn nhất trong quần thể thuộc về Nữ vương Amanishakheto, người trị vì vào thế kỷ thứ I, nhưng giờ đây chỉ còn là một hố cát. Năm 1834, thợ săn kho báu người Italy Giuseppe Ferlini đã dùng thuốc nổ phá hủy hàng chục kim tự tháp và san phẳng lăng mộ của Nữ vương để cướp đi số trang sức tùy táng quý giá. Kho báu này hiện được trưng bày tại các bảo tàng ở Berlin và Munich, Đức.
Dẫu vậy, bức tường bao quanh đền thờ của bà vẫn đứng vững, khắc họa hình ảnh nữ vương cầm giáo chế ngự quân thù.
Soliman chỉ cho phóng viên thêm nhiều phù điêu khác: thần sư tử Apademak và các họa tiết chung với Ai Cập, bao gồm thần Amun và Anubis, hoa sen và chữ tượng hình.
Ông khao khát ngày khách du lịch và các nhà khảo cổ quay trở lại.
“Đó chỉ là một giấc mơ xa vời, nhưng tôi thực sự hy vọng một ngày nào đó chúng tôi có thể trùng tu bài bản cho những kim tự tháp này”, ông nói, không dám cho phép mình hy vọng quá nhiều. “Nơi này rất tiềm năng”.
"Chúng tôi coi những hành động như vậy là bất hợp pháp, họ gần như là cướp biển quốc tế. Chúng tôi hoàn toàn không đồng ý rằng những hành động đó được thực hiện hoàn toàn tuân thủ luật pháp quốc tế", người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói với các phóng viên hôm 1/6.
Ông Peskov cảnh báo Nga sẽ tiếp tục thực hiện các biện pháp để đảm bảo an toàn hàng hóa trên biển, dựa trên những kinh nghiệm đã có.
Tuyên bố cứng rắn của người phát ngôn Điện Kremlin được đưa ra sau khi Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thông báo Hải quân Pháp, với sự hỗ trợ từ các nước đồng minh, đã chặn bắt một tàu chở dầu được cho là thuộc hạm đội ngầm của Nga trên Đại Tây Dương vào ngày 31/5.
Tổng thống Macron xác nhận Hải quân Pháp đã đổ bộ lên tàu chở dầu Tagor của Nga.
“Chiến dịch này diễn ra ở Đại Tây Dương, trên vùng biển quốc tế, với sự hỗ trợ của một số đối tác, trong đó có Vương quốc Anh, và tuân thủ nghiêm ngặt luật biển”, ông Macron nêu rõ.
Theo cơ sở dữ liệu của cơ quan tình báo quân sự Ukraine về các tàu được cho là thuộc hạm đội ngầm của Nga, tàu Tagor vận chuyển dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ của Nga. Tàu này từng bị EU, Anh, Ukraine trừng phạt.
"Việc các tàu né tránh lệnh trừng phạt quốc tế, vi phạm luật biển và tài trợ cho chiến dịch quân sự mà Nga đã tiến hành ở Ukraine trong hơn 4 năm qua là không thể chấp nhận được", Tổng thống Macron cảnh báo.
Vụ chặn bắt đánh dấu một trong những hành động cứng rắn nhất mà hải quân phương Tây thực hiện nhằm vào mạng lưới tàu được cho là giúp Nga né tránh trừng phạt trên vùng biển quốc tế.
Phương Tây cáo buộc Moscow sử dụng hạm đội ngầm, gồm các tàu chở dầu cũ, kể từ khi phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022 để duy trì xuất khẩu dầu, bất chấp các lệnh trừng phạt.
Pháp và Anh đều tuyên bố sẽ ngăn chặn các tàu có liên hệ với hạm đội ngầm bị trừng phạt của Nga nếu các tàu này đi qua vùng biển của họ. Thủ tướng Anh Keir Starmer hồi tháng 3 nói rằng ông đã cho phép quân đội Anh đổ bộ lên tàu của hạm đội ngầm.
Tuy vậy, dữ liệu vận tải cho thấy hàng chục tàu bị trừng phạt được cho là có liên hệ với Nga vẫn tiếp tục đi qua vùng biển của Anh.
Vào tháng 3, một tòa án Pháp đã tuyên án vắng mặt thuyền trưởng của một tàu chở dầu bị nghi thuộc hạm đội ngầm của Nga một năm tù giam vì không tuân thủ lệnh dừng tàu. Hải quân Pháp đã đổ bộ lên tàu này vào tháng 9/2025 trước khi thả tàu.
Ông Nikolai Patrushev, trợ lý của Tổng thống Nga Vladimir Putin, cho biết Moscow cần phải có phản ứng cứng rắn - đặc biệt là đối với Anh, Pháp và các nước Baltic - trước các hành động bắt giữ tàu Nga.
"Nếu chúng ta không đáp trả mạnh mẽ, thì chẳng bao lâu nữa Anh, Pháp, thậm chí cả các nước Baltic sẽ trở nên kiêu ngạo đến mức họ sẽ cố gắng chặn đường ra biển của đất nước chúng ta, ít nhất là ở lưu vực Đại Tây Dương", ông Patrushev, Chủ tịch Hội đồng Hàng hải Nga, tuyên bố.
Báo South China Morning Post ngày 15-4 đưa tin ông Rudolf Goetz, một cựu mục sư 100 tuổi, vẫn duy trì thói quen tập gym đều đặn. Ông là tấm gương cho thấy "không bao giờ là quá già để rèn luyện".
Đều đặn mỗi tuần hai lần, ông Goetz (thường được gọi thân mật là Rudi) đến phòng tập gym tại thị trấn Fuerstenwalde ở thủ đô Berlin (Đức). Đặc biệt, ông không thay đồ tập chuyên dụng mà thường mặc nguyên áo len hoặc áo sơ mi để tập luyện trong khoảng một giờ.
Ông có thể đẩy mức tạ 40kg trên máy tập chân và thực hiện các bài tập cơ bụng một cách thuần thục. Một tờ báo địa phương mô tả câu chuyện của ông là "phi thường".
Ông Marc Baldow, chủ phòng tập, nhận xét: "Nhiều người ở độ tuổi 50 hay 60 đã phải rên rỉ với mức tạ đó".
Trái với suy đoán của nhiều người, ông Goetz không phải là vận động viên chuyên nghiệp, ông chỉ mới bắt đầu tập gym cách đây 9 năm, sau khi cảm thấy chân mình yếu đi và khó đi lại.
Ông chia sẻ: "Tôi cảm thấy yếu ớt. Chân tôi cứ không chịu nghe lời".
Gymer 100 tuổi chia sẻ ông vốn không có vấn đề về sức khỏe và không thay khớp nhân tạo. Tuy nhiên huyết áp của ông Goetz hơi thấp.
Theo ông Baldow, việc duy trì sức mạnh đôi chân là yếu tố ngăn chặn sức khỏe tuột dốc. Tập luyện giúp giảm nguy cơ ngã và gãy xương - điều hay xảy ra ở người lớn tuổi.
Biết ông Goetz là mục sư, nhiều bạn tập đã tìm đến để tâm sự và chia sẻ.
Ông Goetz cho biết: "Tôi nói với mọi người rằng họ nên tập luyện nhiều hơn, vì chưa bao giờ là quá muộn để bắt đầu".
Xu hướng "Granfluencers" (người cao tuổi có ảnh hưởng trên mạng xã hội) đang nở rộ ở Đức.
Bà Johanna Quaas, người chạm mốc 100 tuổi vào năm ngoái, đang giữ kỷ lục Guinness thế giới vì là vận động viên thể dục dụng cụ lớn tuổi nhất.
Đáng chú ý, bà Gisela Raff, 106 tuổi, vẫn tập thể dục mỗi tuần một lần tại một phòng tập cho người cao tuổi ở Berlin.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị người trưởng thành nên vận động cường độ vừa ít nhất 150 phút mỗi tuần và tập tăng cường cơ bắp ít nhất 2 buổi/tuần.
Tuy nhiên số liệu thực tế tại Đức năm 2024 cho thấy chỉ 25% người trên 80 tuổi đáp ứng được mức vận động khuyến nghị. Chỉ 10% nhóm tuổi này thực hiện các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp.
Các chuyên gia thể thao nhấn mạnh rằng không có một công thức chung cho tất cả. Có những người ở 80 tuổi sở hữu thể trạng vượt trội so với các nghiên cứu lý thuyết. Chìa khóa nằm ở sức bền, sự linh hoạt và khả năng phối hợp thăng bằng và nhận thức không gian.
Trong video được truyền thông Ukraine đăng hôm 19/4, hai sĩ quan mặc cảnh phục và áo phản quang màu vàng đang đứng cạnh một người ngồi trên mặt đất. Họ nhanh chóng chạy khỏi hiện trường khi tiếng súng vang lên, trong lúc một người ngã xuống đường.
"Đây là hành vi đáng xấu hổ, không thể chấp nhận nổi và cũng là nỗi hổ thẹn đối với toàn ngành. Hai cảnh sát đã bị đình chỉ công tác, chúng tôi đang mở cuộc điều tra", Bộ trưởng Nội vụ Ukraine Igor Klymenko cho hay, nhưng lưu ý không nên "đánh đồng toàn bộ lực lượng cảnh sát chỉ dựa trên hành động của hai cá nhân".
Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết sẽ đánh giá toàn diện hành động của lực lượng tuần tra. "Họ đã có mặt tại hiện trường, nhưng không ngăn chặn kẻ sát nhân mà chỉ biết bỏ chạy. Lẽ ra họ phải hành động trong tình huống đó", ông nói.
Lãnh đạo lực lượng cảnh sát tuần tra Yevhen Zhukov đã từ chức sau khi xuất hiện video.
Nghi phạm ngày 18/4 nổ súng vào dân thường trên đường phố tại quận Holosiivsky ở thủ đô Kiev, rồi lao vào siêu thị gần đó để bắt con tin và cố thủ. Người này bị bắn hạ trong lúc đấu súng với cảnh sát. Sự việc khiến 6 người thiệt mạng và 14 người bị thương.
Công tố viên trưởng Ukraine Ruslan Kravchenko xác định tay súng là người đàn ông sinh năm 1968 tại Nga. Vũ khí sử dụng là súng trường tự động, được đăng ký hợp pháp.
Cảnh sát chưa xác định được động cơ của vụ xả súng, nhưng ông Klymenko cho biết "tình trạng tâm lý của kẻ tấn công rõ ràng không ổn định". "Cần làm rõ việc người này làm thế nào để có được chứng nhận y tế cần thiết nhằm gia hạn giấy phép sử dụng súng", ông nói thêm.
Giám đốc cảnh sát quốc gia Ivan Vygivsky cho biết nghi phạm từng phục vụ trong quân đội Ukraine trước khi giải ngũ năm 2005, rồi sống tại Nga cho đến năm 2017.
"Chúng tôi đã kiểm tra các tài khoản mạng xã hội của nghi phạm. Quan điểm của người này mang tính tiêu cực. Không thể nói là ủng hộ Ukraine, mà có thể theo hướng ngược lại", ông Vygivsky cho hay, thêm rằng nghi phạm không có người thân và "sống khép kín".
Bộ trưởng Klymenko khẳng định sẽ không kiểm tra diện rộng đối với những người sở hữu súng hợp pháp ở Ukraine. Tuy nhiên, ông cam kết tổ chức các cuộc thảo luận chuyên sâu với sự tham gia của nghị sĩ, công chúng, báo giới và cộng đồng cựu binh về luật kiểm soát súng.
