Từng là loại hải sản bị xem nhẹ cách đây 50 năm, ốc vòi voi nay đã vươn lên thành món ăn xa xỉ, góp phần tạo nên ngành công nghiệp trị giá khoảng 55 triệu USD mỗi năm tại British Columbia, Canada.
Cách đây nửa thế kỷ, tại vùng biển Thái Bình Dương, ốc vòi voi gần như không có giá trị kinh tế. Với hình dáng đặc biệt, loài nhuyễn thể này thường bị ngư dân bỏ qua hoặc bán rẻ để làm mồi câu, thậm chí dùng trong các món ăn bình dân như nhân burger.
Hiện nay, chúng đã trở thành đặc sản đắt đỏ, với mức giá khoảng 30 USD cho 450 g, thậm chí cao gấp đôi tôm hùm Maine.
Sự thay đổi bắt đầu từ những năm 1970, khi các nhà xuất khẩu đưa ốc vòi voi tiếp cận thị trường châu Á. Tại Trung Quốc, loại hải sản này nhanh chóng trở thành biểu tượng của sự giàu sang, thường xuất hiện trong các bữa tiệc cao cấp.
Nhờ kết cấu giòn đặc trưng và hương vị được đánh giá cao, giới nhà giàu sẵn sàng chi trả mức giá lớn để thưởng thức ốc vòi voi tươi sống.
Hiện nay, khoảng 90% sản lượng khai thác tại British Columbia được xuất khẩu sang Trung Quốc, tạo nên một ngành công nghiệp trị giá khoảng 55 triệu USD mỗi năm tại khu vực này.
Giá trị của ốc vòi voi còn đến từ quy trình khai thác đầy khắc nghiệt. Do sống ẩn sâu dưới lớp bùn cát đáy biển, việc thu hoạch hoàn toàn phải thực hiện thủ công.
Để bắt được ốc nguyên vẹn, thợ lặn phải làm việc ở độ sâu hàng chục mét, dùng vòi nước áp lực cao để làm tơi lớp cát rồi khéo léo đưa chúng lên bằng tay. Công việc tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là hội chứng giảm áp do tích tụ khí nitơ trong máu, có thể gây liệt hoặc tử vong. Nhiều thợ lặn lâu năm cho biết nguy hiểm luôn hiện hữu trong mỗi chuyến lặn.
Yếu tố cuối cùng khiến giá ốc vòi voi tăng cao là chi phí logistics. Để giữ được độ tươi sống, ốc phải được vận chuyển trong điều kiện đặc biệt, đảm bảo vẫn còn sống cho đến khi đến tay thực khách.
Mỗi năm, các hiệp hội khai thác tại Canada chi hơn 7 triệu USD cho chuỗi cung ứng lạnh, bao gồm xe tải chuyên dụng và các chuyến bay xuyên lục địa được kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt. Chỉ một sai sót nhỏ trong khâu bảo quản cũng có thể khiến cả lô hàng thiệt hại lớn.
Sự kết hợp giữa nhu cầu lớn từ thị trường châu Á, quy trình khai thác nguy hiểm và chi phí vận chuyển cao đã giúp ốc vòi voi giữ vững vị thế là một trong những mặt hàng hải sản đắt giá nhất hiện nay.
Ốc vòi voi, còn được gọi là tu hài hay “con thụt thò”, có tên khoa học là Panopea generosa, thuộc họ Triadacnidae. Đây là một loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ, sinh sống chủ yếu ở vùng nước mặn hoặc các bãi bùn cửa sông nước lợ. Loài này có nguồn gốc từ Bắc Mỹ, và tên gọi “vòi voi” xuất phát từ một cụm từ của người bản địa Mỹ, mang ý nghĩa “thâm sâu”.
Trọng lượng phổ biến của ốc vòi voi dao động khoảng 1,5-2,5 kg, tuy nhiên cũng có những cá thể đặc biệt nặng tới 4-5 kg.
Đây là một trong những loài nhuyễn thể sống lâu và có kích thước lớn nhất trong môi trường hang cát, đồng thời mang giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao. Thịt ốc vòi voi có hương vị đặc trưng, được nhiều người cho rằng có lợi cho sức khỏe, đặc biệt là nam giới. Vì vậy, loài hải sản này thường được lựa chọn như một món ăn bổ dưỡng cho gia đình và người thân.
Ốc vòi voi có thể chế biến thành nhiều món hấp dẫn như nướng mỡ hành, làm gỏi hay nấu cháo. Phần vòi của ốc được đánh giá ngon nhất với độ dai giòn, mềm và vị ngọt tự nhiên.
Để món ăn đạt hương vị ngon nhất, đầu bếp thường chọn những con còn sống, vòi có màu trắng sáng và kết hợp cùng các gia vị như tỏi, hành phi, nước mắm, tiêu…
Ngược lại, những con có vòi sẫm màu hoặc đã chết thường không còn tươi ngon do bảo quản kém hoặc bị bệnh. Tương tự nhiều loại sò, trai khác, ốc vòi voi bị vỡ vỏ cũng mất giá trị thương phẩm.
Những năm gần đây tại Việt Nam, ốc vòi voi Canada được xem là hải sản cao cấp với giá bán rất đắt đỏ. Loại thông thường có giá khoảng 2–2,5 triệu đồng/kg, nhưng vào mùa khan hiếm, những con cỡ lớn có thể lên tới gần 10 triệu đồng/con và phải đặt trước nhiều ngày mới có hàng.
Tôi là Nguyễn Ngọc Vân Trang, từ năm 2 tuổi đã bị chẩn đoán điếc sâu hai tai. Nhìn lại mình, tôi thường nhớ về nỗi niềm khi tôi sinh ra, lớn lên, rồi học cách trưởng thành theo một cách riêng, không có khả năng nghe âm thanh như mọi người.
Từ lúc sinh ra, tôi đã sống trong một thế giới hoàn toàn yên lặng. Với ba mẹ, đó là một cú sốc lớn. Và từ khoảnh khắc đó, hành trình của tôi không còn là của riêng tôi, mà trở thành hành trình của cả gia đình đi tìm lại âm thanh cho con.
4 tuổi, tôi bắt đầu đeo máy trợ thính và tham gia can thiệp sớm. Khi còn nhỏ, tôi chưa thể hiểu hết những gì mình trải qua, chỉ biết mỗi ngày là những lần tập nghe, tập nói, lặp đi lặp lại từng âm thanh rất nhỏ. Lớn lên, tôi mới hiểu rằng phía sau những tiến bộ tưởng như bình thường ấy là cả một quá trình kiên trì lặng lẽ của ba mẹ.
Những năm đi học không dễ dàng. Tôi luôn ngồi bàn đầu để nhìn khẩu hình thầy cô, cố gắng hiểu bài bằng quan sát. Nhưng không phải lúc nào tôi cũng theo kịp. Có những lúc tôi cảm thấy mình bị bỏ lại phía sau, trong khi mọi người vẫn tiếp tục tiến về phía trước. Tôi trở nên ít nói, dè dặt, sợ sai và dần thu mình lại.
Lên THCS, bài học nhanh hơn, lượng kiến thức nhiều hơn, trong khi khả năng nghe của tôi lại giảm dần. Tôi mệt mỏi, áp lực và từng nghĩ đến việc dừng lại.
Nhưng ba mẹ vẫn luôn ở đó, không cho phép tôi bỏ cuộc. Và rồi tôi được cấy ốc tai điện tử Cochlear của Úc - một cơ hội để tiếp tục hành trình của mình.
Ngày bật máy lần đầu, đó là một thế giới âm thanh lạ lẫm. Tôi phải học lại cách nghe: từng giọng nói, tiếng động trong cuộc sống đều cần nhận diện lại hết. Có những ngày tôi rất mệt, thậm chí muốn buông bỏ vì quá khó khăn.
Nhưng tôi hiểu rằng nếu mình dừng lại, tất cả những cố gắng trước đó cũng sẽ dừng theo. Không có phép màu nào xảy ra trong một ngày. Chỉ có những ngày rất bình thường, tôi kiên trì thêm một chút, cố gắng thêm một chút, để từng bước chạm lại thế giới âm thanh của mình.
Lên THPT, áp lực học tập và cuộc sống có những lúc khiến tôi tưởng như không thể ráng thêm. Nhưng nhờ sự đồng hành của thầy cô, sự giúp đỡ của bạn bè và niềm tin từ gia đình, tôi dần học cách đứng dậy.
Trong quá trình đi bệnh viện và gặp gỡ những người có hoàn cảnh tương tự, tôi nhận ra một điều rất rõ ràng: không phải ai cũng có cơ hội giống mình.
Có người vì điều kiện kinh tế mà không thể cấy ốc tai điện tử, đành chấp nhận việc nghe - nói hạn chế. Có người thiếu thông tin nên đi sai hướng từ đầu. Có những điều nhỏ không được can thiệp sớm khiến việc hòa nhập khó khăn hơn rất nhiều.
Từ đó, tôi nhìn mọi thứ bằng góc nhìn của một người trong cuộc. Tôi hiểu rằng điều khiến một người bị bỏ lại phía sau không chỉ nằm ở khiếm khuyết, mà còn ở cơ hội, thông tin và sự hỗ trợ đúng lúc.
Người khuyết tật không cần sự thương hại, mà cần sự thấu hiểu, sự đồng hành và một cơ hội công bằng để được khẳng định giá trị bản thân.
Chính nhận thức đó đã đưa tôi đến với ngành công tác xã hội. Trong suốt 4 năm đại học, tôi luôn phải tự nhắc mình đã đi được xa thì không có lý do gì buông tay. Và rồi tôi đã tốt nghiệp. Đó không chỉ là một tấm bằng, mà còn là sự trưởng thành và một niềm tin vững vàng vào chính mình.
Tôi mong mình và mọi người xung quanh có thể trở thành một người mang lại niềm tin cho người yếu thế, để không ai phải lặng lẽ dừng lại giữa chừng chỉ vì họ thiếu cơ hội, thiếu sự thấu hiểu.
Mong xã hội sẽ quan tâm nhiều hơn và có những chính sách thiết thực hơn dành cho người câm điếc, như tăng cường đào tạo ngôn ngữ ký hiệu trong trường học và cộng đồng; hỗ trợ phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu tại các cơ quan hành chính, bệnh viện; xây dựng thêm các kênh thông tin và dịch vụ công thân thiện với người khiếm thính; tặng máy trợ thính và ốc tai điện tử, đồng thời tạo nhiều cơ hội việc làm phù hợp để người câm điếc có thể tự tin hòa nhập và phát triển.
Người câm điếc rất mong có một cuộc đời có nhiều tiếng động của sự ấm áp, có ốc tai, có giảng đường, có hướng dẫn và cơ hội phấn đấu.
Đột biến nhiễm sắc thể khiến quá trình phát triển mô mềm và cấu trúc cơ thể bị rối loạn, dẫn đến tình trạng hai bên phát triển không đồng đều.
Một cơ thể "ziczac" hiếm gặp
Theo đánh giá chuyên môn, Yến thuộc nhóm bệnh nhân teo gần như toàn bộ tổ chức dưới da, đặc biệt rõ ở vùng trán và thái dương. Sự thiếu hụt mô mềm khiến các khu vực này lõm sâu, làm lộ cấu trúc xương và khiến gương mặt mất đi độ đầy tự nhiên như: Nửa phải khuôn mặt teo mỡ lan tỏa, trục mặt lệch rõ sang phải, sắc tố da không đồng đều… Đặc biệt, vùng mắt là điểm mất cân đối nghiêm trọng nhất: Thiếu mỡ quanh ổ mắt, một bên là mắt giả, kéo theo thay đổi toàn bộ cấu trúc nâng đỡ.
Theo nhận định của Tiến sĩ, Bác sĩ Richard Huy (Võ Tiến Huy) – Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Thẩm mỹ KangNam, Trưởng ekip chương trình Hành trình lột xác mùa 7, đây là trường hợp "teo hết các tổ chức dưới da" – khiến các phương pháp thẩm mỹ thông thường gần như không thể áp dụng theo cách quen thuộc.
Bác sĩ Mark Nguyễn (Nguyễn Hữu Đoàn) – Phó khoa Thẩm mỹ tại Bệnh viện thẩm mỹ Kangnam Sài Gòn, thành viên ekip, chia sẻ thêm: "Thoạt nhìn, rất khó tin đây là một cô gái 30 tuổi. Khuôn mặt không mang đặc điểm lão hoá điển hình, mà là hệ quả của thiếu hụt thể tích mô mềm nghiêm trọng kết hợp bất đối xứng cấu trúc toàn diện. Nửa phải khuôn mặt teo mỡ lan tỏa, tạo ra các vùng lõm sâu kèm thay đổi sắc tố khiến da sẫm màu hơn tại vùng khuyết. Nửa phải kém phát triển cả mô mềm lẫn xương, làm trục mặt lệch rõ sang phải".
Trước khi bước vào điều trị, một cuộc hội chẩn chuyên sâu đã diễn ra tại Bệnh viện Thẩm mỹ Kangnam. Theo bác sĩ Richard Huy, đây là một trong những trường hợp đặc biệt khó: "Trong quá trình hành nghề, chúng tôi đã gặp nhiều trường hợp teo tổ chức dưới da. Tuy nhiên, chưa từng có ca nào mà tình trạng lại lan tỏa trên nhiều vùng và phát triển theo dạng "ziczac" như trường hợp này".
Tiến sĩ, Bác sĩ Richard Huy phân tích: Nếu chỉ cấy mỡ tự thân tự do sẽ không đủ lực để "đẩy" nhãn cầu ra trước. Ekip đã chỉ định phải ghép mỡ trung bì tại sàn ổ mắt dưới và trần ổ mắt trên – giải pháp giúp tái tạo nền mô, đưa nhãn cầu ra trước và tạo lại sự cân bằng cho hai mắt, đồng thời cấy mỡ tự thân toàn mặt - dự kiên 2 lần. Tình trạng "ziczac" còn thể hiện rõ trên toàn cơ thể:- Mũi thấp, lệch phải; cánh mũi phải kém phát triển; góc miệng phải cao hơn, môi nhỏ hơn, trục xương hàm lệch phải nhẹ; ngực phải lép – mông trái lép: sự phát triển bất cân đối giữa hai nửa cơ thể theo đúng nghĩa đen.
Chiến lược 3 giai đoạn: từ nền móng đến hoàn thiện
Đây không phải một ca can thiệp đơn lẻ, mà là một chiến lược tái tạo mô mềm, tái cấu trúc, tạo hình thẩm mỹ, nơi các bác sĩ bệnh viện thẩm mỹ Kangnam phải "xây lại nền móng" trước khi chỉnh sửa hình thể.
Giai đoạn 1: Xây dựng nền mô mềm (ghép trung bì vùng ổ mắt; cấy mỡ tự thân đa tầng; cắt mí, cân chỉnh môi – cằm). Mục tiêu tạo lại "khung đỡ" cho toàn bộ gương mặt.
Giai đoạn 2: Tái cân đối cơ thể (hút mỡ bụng, cấy mỡ ngực, mông, dặm mỡ khuôn mặt). Giai đoạn này giúp đưa cơ thể về trạng thái cân bằng tương đối.
Giai đoạn 3: Tạo hình cấu trúc (nâng mũi, chỉnh trục; cắt cánh mũi, nâng ngực. Đây là bước hoàn thiện, định hình sự hài hòa tổng thể.
Sau 120 ngày với 3 lần phẫu thuật, gương mặt và cơ thể Yến đã đạt được sự cân đối rõ rệt. Các vùng lõm được cải thiện, trục mặt được chỉnh lại, tổng thể hài hòa hơn.
Rạng sáng 8/7, tại khu vực bản Giao Chản (xã Khổng Lào, tỉnh Lai Châu) có mưa lớn.
Nước đổ về cuồn cuộn, cuốn một căn nhà xuống suối. Đoạn video ghi lại sự việc được chia sẻ trên mạng xã hội khiến nhiều người xót xa.
Là người chứng kiến sự việc, chị Lý Thị Mỉu (sống ở bản Giao Chản) cho biết, khi căn nhà có nguy cơ bị lũ cuốn, các hộ dân xung quanh và lực lượng chức năng có mặt kịp thời để hỗ trợ gia đình di dời tài sản.
Khoảng 7h, mái tôn phía sau nhà vẫn còn cách vị trí nước lũ khoảng 10m. 30 phút sau, căn nhà kiên cố 2 tầng bật móng, nghiêng dần rồi sập hoàn toàn xuống dòng nước đục ngầu.
"Căn nhà này được xây dựng năm 2019. Nhìn công trình bị đổ sập, chúng tôi cảm thấy xót xa cho gia chủ. May mắn không có thiệt hại về người", chị Mỉu nói.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Lý Văn Sơn (trưởng ban Giao Chản, xã Khổng Lào), xác nhận căn nhà 2 tầng của gia đình ông Lý Văn Quang bị cuốn xuống suối Nậm Lụm vào sáng 8/7.
Theo vị trưởng thôn, trong đợt mưa lũ cách đây ít ngày, nước đã ăn sâu vào vị trí đất cách ngôi nhà khoảng 20m, cuốn trôi phần chuồng nuôi lợn.
"Rạng sáng 8/7, trên địa bàn thôn có mưa to, nước lũ đổ về, ăn sâu vào phần đất phía sau, khiến căn nhà sụp xuống. Đến nay, khối bê tông khổng lồ vẫn nằm dưới suối", ông Sơn thông tin.
Một lãnh đạo của xã Khổng Lào, xác nhận do mưa lớn, nước từ thượng nguồn đổ về khiến một nhà dân gần suối bị đổ sập.
"Tài sản đã được di dời trước khi căn nhà bị cuốn trôi, không có thiệt hại về người. Chúng tôi đang họp trực tuyến, báo cáo với tỉnh về sự việc này", vị lãnh đạo xã thông tin.
Trước đó, theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu, từ đêm 5/7 đến chiều 6/7, trên địa bàn tỉnh có mưa, mưa to đến rất to, khiến một người dân ở xã Lê Lợi tử vong do bị lũ cuốn trôi khi qua suối.
Nhà của nhiều hộ dân ở các xã Nậm Mạ, Pu Sam Cáp, Tủa Sín Chải bị ảnh hưởng, hư hỏng do đất taluy sạt vào nhà.
