Ngày 1/7, Phan Thị Thủy Tiên, 26 tuổi, được chỉ định làm trưởng thôn lâm thời tại xã Sơn Cẩm Hà, Đà Nẵng với gần 390 hộ, 1.800 nhân khẩu.
Tốt nghiệp ngành Quản trị Kinh doanh tại Đại học Quy Nhơn năm 2022, Tiên từng làm nhân viên văn phòng nhưng nghỉ việc sau khi sinh con. Khi đang tìm việc mới, cô được vận động nhận nhiệm vụ làm trưởng thôn.
“Tôi chưa từng nghĩ sẽ làm công việc này nhưng tìm hiểu thêm mới thấy đây là một cơ hội nghề nghiệp tốt”, Tiên nói. Cô cho rằng làm việc trong bộ máy chính quyền sẽ hiểu hơn cách vận hành của hệ thống chính trị, có cơ hội tiếp xúc người dân và học hỏi từ các cán bộ đi trước.
Công việc trưởng thôn có thu nhập hơn 5 triệu đồng mỗi tháng chưa bao gồm phụ cấp, tuy không cao nhưng giúp cô chủ động thời gian chăm sóc gia đình và ổn định tại địa phương.
Ông Phạm Việt Hậu, Chủ tịch UBND xã Sơn Cẩm Hà, cho biết Tiên là một trong hai trưởng thôn Gen Z đầu tiên của địa phương. “Việc giao người trẻ đảm nhiệm vai trò này xuất phát từ yêu cầu quản lý mới, cần người tiếp cận công nghệ nhanh nhạy”, ông Hậu nói.
Không chỉ ở Đà Nẵng, đội ngũ trưởng thôn tại nhiều địa phương đang được trẻ hóa. Tại xã Cẩm Giàng, Hải Phòng, hai trong số 9 trưởng thôn là Gen Z, trong đó người trẻ nhất sinh năm 2002. “Địa phương coi trọng cán bộ có trình độ chuyên môn nên lực lượng trẻ được lựa chọn”, ông Nguyễn Hải Tân, Chánh văn phòng UBND và HĐND xã Cẩm Giàng, cho biết.
Sự xuất hiện của các trưởng thôn trẻ góp phần thay đổi góc nhìn của thanh niên về công việc cơ sở. Từ đầu tháng 7, mạng xã hội xuất hiện nhiều bài đăng chia sẻ “hồ sơ ứng cử trưởng thôn” với kế hoạch hành động và ý tưởng phát triển quê hương nghiêm túc.
Nguyễn Văn Sáng, 20 tuổi, sinh viên năm thứ ba Đại học Sư phạm Đà Nẵng, cũng đăng video giới thiệu thành tích học tập nổi bật để chứng minh năng lực và chuẩn bị cho việc ứng cử chức trưởng thôn ngay khi tốt nghiệp.
Trước đây, Sáng nghĩ công việc ở làng xã chỉ dành cho những người lớn tuổi, có uy tín và nhiều kinh nghiệm. Nhưng khi thấy nhiều cán bộ cơ sở ngoài 20 tuổi xuất hiện trên truyền thông, anh thay đổi suy nghĩ.
Gia đình Sáng sống tại xóm Tân Hợp, xã Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An, nơi phần lớn là đồng bào dân tộc Thổ. Theo anh, địa phương vẫn chủ yếu do các già làng, trưởng bản dẫn dắt, trong khi số người trẻ học đại học chưa nhiều.
Sau khi tốt nghiệp đại học, Sáng dự định trở về quê, ứng dụng kiến thức truyền thông để quảng bá đặc sản như rượu men lá, võng gai, đồng thời mở lớp dạy kỹ năng số cho trẻ em. Nếu đủ điều kiện theo quy định, anh sẽ ứng cử trưởng thôn.
Theo Nghị định 185/2026, người ứng cử trưởng thôn, tổ trưởng dân phố phải từ đủ 21 tuổi, cư trú thường xuyên tại địa bàn, có phẩm chất đạo đức, uy tín trong cộng đồng, năng lực tổ chức, vận động quần chúng và kinh nghiệm thực tiễn. Bên cạnh đó, nghị định khuyến khích người có trình độ chuyên môn phù hợp, đồng thời bổ sung yêu cầu về khả năng ứng dụng công nghệ thông tin, lập kế hoạch, tổng hợp, thống kê và báo cáo, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số ở cấp cơ sở.
PGS TS Nguyễn Thị Tố Quyên, giảng viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho biết sau sắp xếp đơn vị hành chính, quy mô địa bàn và dân số tăng lên khiến vai trò trưởng thôn không còn mang tính kiêm nhiệm mà trở thành mắt xích quan trọng trong quản trị cộng đồng.
Vai trò trưởng thôn hiện nay không chỉ dựa vào uy tín người lớn tuổi mà đòi hỏi năng lực tổ chức, điều hành và chuyển đổi số. Lực lượng lao động trẻ sẽ bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn. Theo bà Quyên, khi công việc mang lại thu nhập và vị thế xã hội nhất định, đây có thể trở thành một lựa chọn nghề nghiệp nghiêm túc của người trẻ.
Tuy nhiên, công việc của một trưởng thôn trong bối cảnh mới không hề đơn giản. Ông Phạm Việt Hậu cho biết hạn chế lớn nhất của cán bộ trẻ là thiếu kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng vận động quần chúng. Ông Nguyễn Hải Tân cũng nhận xét những trưởng thôn cũ là những người công tác lâu năm nên có uy tín và kinh nghiệm, đặc biệt trong xử lý mâu thuẫn trong nhân dân. Trưởng thôn trẻ chưa có kinh nghiệm nên còn yếu trong kỹ năng hòa giải cơ sở, xử lý các vấn đề phát sinh.
“Chúng tôi đã trao đổi với các trưởng thôn cũ là dù không còn không công tác, nhưng vẫn nhờ các anh, các chú hỗ trợ, chia sẻ với lớp trẻ. Họ rất sẵn lòng”, ông Tân nói.
Thủy Tiên cho biết lợi thế lớn nhất của cô là sức trẻ và khả năng ứng dụng công nghệ, nhưng tuổi đời còn ít cũng đồng nghĩa với nhiều hạn chế.
Đại Tráng là quê chồng, nơi cô mới về làm dâu ba năm nên chưa thực sự am hiểu địa bàn và người dân. Sau sáp nhập, địa bàn rộng hơn khiến nữ trưởng thôn phải liên tục đi cơ sở, dự họp và tìm hiểu hoàn cảnh từng hộ dân.
Là mẹ của hai con nhỏ, Tiên phải sắp xếp lại sinh hoạt gia đình để đáp ứng công việc. Phần lớn người dân trong thôn lớn tuổi, chưa quen chuyển khoản hoặc tiếp cận các nền tảng số nên cô dành nhiều thời gian hướng dẫn. Khó nhất là học cách phát biểu trước đám đông và xử lý các tình huống phát sinh khi làm việc với người dân. Tuần trước, cô lập nhóm mạng xã hội kết nối các hộ dân để phổ biến thông tin nhanh hơn, đồng thời lên kế hoạch tổ chức các hoạt động cộng đồng có phần thưởng cuối năm nhằm khuyến khích người dân tham gia.
Năm 2023, Phạm Lương Phương Nguyên quyết định về quê ở xã Bảo Thuận, Lâm Đồng ở tuổi 23. Sau một năm, Nguyên được bầu làm Phó bí thư Đoàn xã, kiêm nhiệm vị trí Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn.
Nơi cô công tác người dân chủ yếu là đồng bào Cơ Ho. Những ngày đầu, khác biệt về ngôn ngữ và khoảng cách thế hệ khiến công việc gặp không ít khó khăn. Nguyên lập các nhóm Zalo, Facebook để cập nhật thông tin, đồng thời tổ chức các giải thể thao và trò chơi tập thể vào dịp lễ, Tết. “Những hoạt động này kéo người dân ra khỏi nhà, xóa khoảng cách giữa các gia đình. Nhờ vậy, bà con đồng lòng hơn trong những việc chung”, cô nói.
Khi đã quen làm cán bộ cơ sở, Nguyên cho biết sẽ ứng cử chức trưởng thôn trong thời gian tới.
Theo PGS TS Nguyễn Thị Tố Quyên, để người trẻ gắn bó lâu dài với công tác ở cơ sở, ngoài sự ghi nhận của cộng đồng còn cần cơ chế bảo đảm về thu nhập, vị thế nghề nghiệp và cơ hội thăng tiến.
“Khi nhìn thấy triển vọng nghề nghiệp rõ ràng và môi trường để phát huy năng lực, người trẻ mới coi đây là một sự nghiệp lâu dài thay vì trải nghiệm nhất thời”, bà nói.
Trong lĩnh vực việc làm, chỉ 7,8% người khuyết tật nặng có việc làm, so với hơn 78% ở người không khuyết tật.
Những con số này không chỉ phản ánh khoảng trống và sự thiếu hụt những cơ hội cho người khiếm thính, mà còn cho thấy một hệ thống vẫn còn nhiều khoảng cách để giúp người khiếm thính hòa nhập.
Tại Việt Nam, mặc dù đã có những chính sách hỗ trợ người khuyết tật, việc phát hiện và can thiệp sớm đối với trẻ khiếm thính vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt ở cấp cộng đồng.
Nhiều trẻ khuyết tật nghe, nói tại Việt Nam không được phát hiện và can thiệp sớm. Việc thiếu tiếp cận ngôn ngữ (ngôn ngữ ký hiệu hoặc ngôn ngữ nói có hỗ trợ) trong những năm đầu đời dẫn đến "nghèo ngôn ngữ", ảnh hưởng trực tiếp đến tư duy và khả năng học tập.
Hệ quả là trẻ khó theo kịp chương trình học hòa nhập, tỉ lệ bỏ học cao, cơ hội học nghề bị thu hẹp ngay từ đầu.
Về cơ hội việc làm, nhiều người khuyết tật nghe, nói có khả năng làm việc tốt, thậm chí có những lợi thế như tập trung cao, khéo léo, nhưng họ vẫn gặp rào cản trong việc tiếp cận việc làm. Có thể kể đến thiếu dịch vụ phiên dịch viên ngôn ngữ ký hiệu (hoặc kinh phí cao và rất khó có thể chi trả cho các khoản này), doanh nghiệp chưa sẵn sàng tiếp nhận và điều chỉnh môi trường làm việc, định kiến không giao tiếp được nghĩa là không làm việc được,
Điều này khiến nhiều người phải chọn tự làm việc nhỏ lẻ, không ổn định, không được bảo vệ quyền lợi lao động.
Trong không gian công cộng, người khiếm khuyết như bị "vô hình hóa".
Ở nhiều nơi công cộng như nhà ga, sân bay chưa có các điều chỉnh tiếp cận thông tin với người khuêts tật nghe, nói, thông báo thiếu phụ đề, thiếu ngôn ngữ ký hiệu, thiết kế dịch vụ chưa tính đến người không nghe được. Khi đó, người khiếm thính trở thành người ngoài cuộc ngay trong chính xã hội của mình.
Tuy nhiên, rào cản lớn nhất là nhận thức. Gần đây các chương trình trên tivi có phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu, mọi người đã biết hơn về cộng đồng này. Nhưng vẫn còn đó quan điểm rằng người khuyết tật nghe, nói "kém thông minh", không thể học cao, không thể làm việc chuyên môn.
Thực tế trên thế giới đã có nhiều chứng minh về khả năng của người điếc/khiếm thính có thể trở thành giáo viên, nghệ sĩ, kỹ sư, doanh nhân. Tại Việt Nam cũng có một số bạn điếc/khiếm thính đã tốt nghiệp đại học, đi làm và thậm chí có bạn còn đi du học, lấy bằng thạc sĩ tại nước ngoài. Con số tuy chưa cao nhưng đấy cũng là một điều khích lệ và điều đó cũng chỉ ra vấn đề không phải là khả năng - mà là cơ hội và môi trường.
Phát hiện sớm và can thiệp sớm giúp trẻ điếc/khiếm thính và gia đình định hướng sớm và thực hiện việc can thiệp sớm nhằm rút ngắn khoảng cách về ngôn ngữ cho trẻ so với các trẻ không khiếm thính khác.
Ngoài ra cần có chính sách sàng lọc sơ sinh, hỗ trợ cha mẹ học giao tiếp với con (ký hiệu hoặc nói).
Giao tiếp là chìa khóa của thành công, vì vậy nếu chúng ta giải quyết được các vấn đề trên thì đây là "chìa khóa vàng" quyết định 70-80% khả năng hòa nhập sau này của trẻ.
• Đào tạo giáo viên giáo dục đặc biệt - chuyên ngành.
• Có trợ giảng hoặc phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu.
• Phát triển song ngữ: ngôn ngữ ký hiệu và tiếng Việt.
• Nên thống nhất ngôn ngữ ký hiệu phổ thông tại Việt Nam.
• Có các chương trình hướng dẫn cha mẹ giúp trẻ khuyết tật nghe, nói phát triển giao tiếp và ngôn ngữ tại gia đình, nâng cao năng lực cho cha mẹ trong việc đồng hành nuôi dạy trẻ khiếm thính.
• Xây dựng mô hình "nơi làm việc hòa nhập".
• Đào tạo nội bộ về giao tiếp với người khuyết tật nghe, nói.
• Có chính sách tuyển dụng rõ ràng.
Người khuyết tật nghe, nói chiếm một lực lượng không nhỏ, vì vậy nếu khai khác được và giúp họ các kiến thức kỹ năng để có thể bước chân vào thị trường lao động thì sẽ giải quyết được hơn cả một vấn đề việc làm mà cả vấn đề an sinh, hướng đến cuộc sống độc lập, bình đẳng cho người khuyết tật nghe, nói và tận dụng được nguồn nhân lực đang bị bỏ quên.
• Tăng nội dung có phụ đề, ngôn ngữ ký hiệu.
• Kể câu chuyện thành công.
• Đưa hình ảnh người khuyết tật vào đời sống bình thường, không phải "ngoại lệ".
Người khuyết tật nghe, nói không cần sự thương hại. Họ cần cơ hội để được lắng nghe, theo cách của riêng mình. Một xã hội hòa nhập không phải là nơi người khuyết tật nghe, nói phải nỗ lực gấp đôi để "theo kịp", mà là nơi mọi người cùng bước chậm lại một chút để đi cùng nhau.
Báo South China Morning Post ngày 1-5 chia sẻ câu chuyện của Tiểu Lê, cô gái 24 tuổi đến từ thành phố Phật Sơn, tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc), đang phải chiến đấu với căn bệnh ung thư máu hiếm gặp.
Do cha phải đi làm xa để trang trải chi phí điều trị đắt đỏ, còn em trai bận rộn với kỳ thực tập, cô thường xuyên phải trải qua các đợt trị liệu một mình, theo báo Southern Daily.
Vào ngày 15-4, Tiểu Lê đã thuê một nhân viên giao hàng để bầu bạn qua ứng dụng giao đồ ăn với một yêu cầu giản dị: "Chỉ cần ngồi bên giường bệnh của tôi trong hai giờ" mà không cần giao bất kỳ món hàng nào.
Người giao hàng đầu tiên nhận đơn đã chia sẻ câu chuyện trong nhóm tài xế địa phương, qua đó nhanh chóng thu hút sự quan tâm và hưởng ứng từ cộng đồng.
Nhiều tài xế bắt đầu ghé thăm cô sau giờ làm, mang theo sữa, đồ ăn vặt, thú nhồi bông và sách.
Một số người thậm chí nghỉ làm sớm để dành thêm thời gian trò chuyện với cô. Một tài xế họ Chen chia sẻ với truyền thông Trung Quốc: "Cô ấy không có người thân ở bên thường xuyên. Tôi cảm thấy thương và đồng cảm nên muốn đến thăm".
Một tài xế đến từ tỉnh Vân Nam đã gửi tặng hoa qua cửa hàng trực tuyến, trong khi tài xế họ Huang ở Quảng Châu không ngại di chuyển gần ba giờ chỉ để ghé thăm.
Tại bệnh viện, nhiều người đứng lặng lẽ, cố không làm phiền khi cô đang ngủ. "Trước đây tôi từng gặp những khách hàng tốt bụng, họ mời tôi nước và chào hỏi thân thiện. Giờ tôi muốn giúp lại người khác", anh Huang tâm sự.
Khi mới nhập viện, Tiểu Lê khá khép kín. Nhưng khi ngày càng có nhiều người đến thăm, tâm trạng cô dần cải thiện và cô ăn uống tốt hơn.
"Tôi chưa từng nghĩ sẽ có nhiều người đến động viên mình như vậy. Họ ở bên tôi một cách vô tư, điều đó khiến tôi vô cùng xúc động", cô chia sẻ.
Câu chuyện tiếp tục lan tỏa trên mạng khi một cảnh sát cũng đến thăm và kể cho cô nghe những câu chuyện thú vị trong công việc. Một phụ nữ ngoài 60 tuổi họ Wang, từng vượt qua ung thư, cũng mang hoa đến và chia sẻ kinh nghiệm chiến đấu với bệnh tật.
"Hãy nhìn tôi đây, tôi vẫn khỏe mạnh. Bạn cũng phải mạnh mẽ và tiếp tục cố gắng", bà động viên.
Đến ngày 20-4, tình trạng của Tiểu Lê đã ổn định và cô được xuất viện. Hiện cô đang chờ kết quả xét nghiệm tương thích với em trai để bước sang giai đoạn điều trị tiếp theo.
Một người theo dõi câu chuyện nhận xét: "Họ giống như gia đình tạm thời của cô ấy. Tình yêu thương từ xã hội có thể chữa lành mọi vết thương. Hy vọng cô ấy sớm bình phục".
"Bác sĩ, tôi còn có thể đứng dậy được không?" - Đó là câu nói của người đàn ông họ Tề (53 tuổi) hỏi bác sĩ điều trị sau khi ông nhận kết quả xét nghiệm tại Khoa Chấn thương chỉnh hình của Bệnh viện Y học Cổ truyền và Tây y kết hợp tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc).
Bốn tháng trước, ông Tề bắt đầu cảm thấy đau âm ỉ ở vùng ngực và lưng, nhưng nghĩ rằng đó chỉ là đau cơ lưng thông thường nên không để ý.
Một tuần trước, vào buổi sáng khi thức dậy, ông đột nhiên phát hiện đôi chân mất hết cảm giác, vùng thắt lưng đau dữ dội và hoàn toàn không thể đứng dậy được.
Sau khi chuyển đến Bệnh viện Y học Cổ truyền và Tây y kết hợp tỉnh Chiết Giang, đội ngũ bác sĩ Khoa Chấn thương chỉnh hình đã dựa vào đặc điểm hình ảnh học và tiến hành sinh thiết chọc dò đốt sống ngực, nhanh chóng xác định ông mắc bệnh lao cột sống vùng ngực. Các xét nghiệm chuyên sâu cho thấy, bệnh lao đã phá hủy thân đốt sống, chèn ép tủy sống, dẫn đến tình trạng liệt cấp tính.
Trước tình trạng của ông Tề vừa bị phá hủy cấu trúc cột sống, vừa nhiễm trùng, nhóm của bác sĩ Trịnh Kỳ - Trưởng khoa Chấn thương chỉnh hình - đã thực hiện ca phẫu thuật giúp bệnh nhân kiểm soát nhiễm trùng và phục hồi chức năng thần kinh.
Ngày thứ 6 sau phẫu thuật, chân ông Tề bắt đầu có phản ứng co rút tự chủ. Sức cơ hai chân đã hồi phục từ mức 0 (hoàn toàn mất vận động) lên mức 2 (có thể di chuyển chân trên mặt giường). Đến ngày thứ 10, sức cơ tiếp tục tăng lên mức 3 (có thể nâng chân khỏi mặt giường 2-3cm). Sau đó, chức năng vận động của ông đang tiếp tục được cải thiện.
"Chẩn đoán sớm và can thiệp phẫu thuật sớm có ý nghĩa rất quan trọng đối với tiên lượng của bệnh nhân lao cột sống. Nếu chức năng thần kinh dần hồi phục và kết hợp dùng dụng cụ hỗ trợ, ông Tề hoàn toàn có khả năng đi lại được", bác sĩ Trịnh cho biết.
Lao cột sống lả tình trạng nhiễm khuẩn ở đĩa đệm và đốt sống do vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis gây nên.
Bệnh lao cột sống được gọi là bệnh thứ phát. Ban đầu một người có thể bị nhiễm lao do vi khuẩn lao trong môi trường hay lây từ người bệnh. Vi khuẩn lao xâm nhập vào đường hô hấp và phổi sau đó gây bệnh lao. Tiếp đến vi khuẩn lao từ phổi hoặc hệ tiêu hóa sẽ theo đường máu, bạch huyết và khu trú tại một bộ phận nào đó của hệ xương khớp. Chúng sẽ sinh sản và phát triển sau đó hình thành một vùng hoại tử bên ngoài có các tế bào khổng lồ, biểu mô và tế bào đơn nhân.
Vi khuẩn lao thường tấn công ở các xương khớp chịu trọng lực lớn của cơ thể như: cột sống, khớp gối, khớp háng… Khi lao tấn công vào cột sống thì được gọi là lao cột sống.
Ban đầu khi mắc bệnh lao xương khớp nói chung và lao cột sống nói riêng, người bệnh thường không có biểu hiện gì rõ rệt do vậy rất ít trường hợp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.
-Người bệnh có thể có lao sơ nhiễm trước đó, hoặc lao phổi.
-Người bệnh có thể có các triệu chứng nhiễm trùng nhiễm độc mạn tính của bệnh lao như triệu chứng sốt nhẹ về chiều và tối, sốt dai dẳng, người mệt mỏi, xanh xao, biếng ăn, sụt cân, hay bị đổ mồ hôi trộm.
-Sưng, đau mỏi và hạn chế về vận động vùng cột sống do bị tổn thương.
-Người bệnh gặp khó khăn khi vận động và thấy đau nhẹ các khớp, xương. Lao xương cột sống sẽ gây ra tình trạng khó cúi/ngửa người.
-Áp xe lạnh: bên trong ổ áp xe có mủ, tổ chức hoại tử bã đậu… Nếu khám lâm sàng có thể thấy là một khối bùng nhùng và nằm cạnh khớp, khi vỡ ra để lại lỗ dò.
-Ở giai đoạn muộn có thể gặp một số biểu hiện khác như: cứng vận động khớp, teo cơ, gù/vẹo/gấp khúc cột sống nếu bị lao cột sống.
Với bệnh nhân lao cột sống, phần xương cột sống bị vi khuẩn tấn công sẽ có biểu hiện sưng to nhưng không nóng, đỏ giống các bệnh lý viêm khớp cấp tính.
Bác sĩ Trịnh nhấn mạnh, bệnh lao cột sống giai đoạn đầu dễ bị nhầm với đau cơ lưng hoặc thoát vị đĩa đệm. Nếu đau lưng kéo dài trên một tháng, kèm theo sốt nhẹ vào buổi chiều, đổ mồ hôi trộm, sụt cân, tê bì hoặc yếu chi ngày càng nặng, cần kiểm tra sớm để phát hiện nhiễm lao. Nếu điều trị muộn, bệnh có thể gây liệt vĩnh viễn hoặc thậm chí lây lan toàn thân, nguy hiểm đến tính mạng.
