“Với thêm chút thời gian, chúng tôi có thể dễ dàng mở eo biển Hormuz, chiếm lấy dầu mỏ và kiếm được một khoản tiền khổng lồ”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social tối 3.4.
Gần 5 tuần sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran, xung đột tiếp tục gây bất ổn khu vực và làm rung chuyển thị trường tài chính toàn cầu. Tình hình leo thang khiến áp lực chính trị dồn lên Nhà Trắng trong việc nhanh chóng kiểm soát khủng hoảng, theo South China Morning Post.
Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiếm khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu – nhằm đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel từ cuối tháng 2.
Trước đó, trong bài phát biểu tối 2.4, ông Trump tiếp tục cảnh báo sẽ nhắm vào hạ tầng năng lượng của Iran, song không đưa ra thời hạn chấm dứt xung đột, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ trả đũa và kéo giảm thị trường chứng khoán.
Giao tranh cũng lan rộng sang các nước vùng Vịnh. Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) đã tạm dừng hoạt động tại cơ sở xử lý khí đốt Habshan – trung tâm năng lượng lớn của nước này – sau một vụ tấn công gây hỏa hoạn. Trước đó, các cơ sở năng lượng tại Kuwait cũng bị tấn công, trong đó nhà máy lọc dầu Mina Al Ahmadi bốc cháy khi đang vận hành, theo Reuters.
Các cuộc tập kích được cho là đã làm gián đoạn hoạt động của nhiều nhà máy lọc dầu, hóa dầu và khí tự nhiên hóa lỏng, buộc một số nhà sản xuất lớn phải cắt giảm sản lượng. Giá dầu vì thế tăng khoảng 50%, lên gần 110 USD/thùng.
Trong khi đó, Anh thông báo sẽ triển khai hệ thống phòng không Rapid Sentry tới Kuwait để bảo vệ lợi ích của Anh và các đồng minh trong khu vực. Thủ tướng Anh Keir Starmer đã thảo luận kế hoạch này trong cuộc điện đàm với Thái tử Kuwait Sabah al-Khalid al-Sabah, đồng thời lên án các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào cơ sở dầu mỏ.
Iran ngày 3.4 cảnh báo sẽ tiếp tục nhắm vào hạ tầng năng lượng và các mục tiêu như cầu đường tại các nước vùng Vịnh nếu các cơ sở của họ bị tấn công. Ngoài ra, một nhà máy điện và cơ sở khử muối nước tại Kuwait cũng ghi nhận thiệt hại trong các đợt tấn công mới nhất.
Một quan chức cấp cao Iran đã chỉ trích dự thảo nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc – do Bahrain đề xuất – cho phép sử dụng vũ lực nếu Iran không mở lại eo biển Hormuz. Iran cho rằng văn bản này “không xem xét nguyên nhân gốc rễ của khủng hoảng”, đồng thời cáo buộc Mỹ và Israel gây hấn.
Trong khi đó, CNN dẫn lời cựu Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif ngày 3.4 kêu gọi Tehran tận dụng “ưu thế” hiện tại để thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình toàn diện với Washington. Theo ông, thỏa thuận có thể bao gồm việc hạn chế chương trình hạt nhân của Iran và mở lại eo Hormuz, đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế.
Bộ Ngoại giao Pakistan ngày 4/5 ra tuyên bố cho hay 22 thành viên thủy thủ đoàn trên tàu container Touska, bị Mỹ bắt hồi tháng trước, đã được đưa tới Pakistan hôm 3/5. Thủy thủ đoàn sẽ được bàn giao cho chính quyền Iran trong ngày hôm nay.
"Tàu Iran cũng sẽ được đưa trở lại vùng biển thuộc lãnh thổ Pakistan để trả lại cho chủ sở hữu ban đầu sau khi được sửa chữa", tuyên bố cho biết thêm.
Pakistan mô tả động thái trao trả này là "biện pháp xây dựng lòng tin" từ phía Mỹ, thêm rằng quá trình hồi hương tàu cùng thủy thủ đoàn đang được thực hiện với sự phối hợp của cả Washington và Tehran.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 19/4 nói rằng tàu hàng Touska treo cờ Iran đã cố gắng vượt vòng phong tỏa của hải quân Mỹ, nhưng không thành công. Tàu khu trục Mỹ USS Spruance sau đó bám theo Touska và yêu cầu dừng lại, nhưng thủy thủ đoàn Iran từ chối tuân lệnh, nên chiến hạm Mỹ đã bắn thủng phòng máy của phương tiện.
Washington và Tehran vẫn duy trì lệnh ngừng bắn, song triển vọng đạt được thỏa thuận hòa bình lâu dài vẫn chưa rõ ràng. Trong khoảng thời gian này, hai nước tiếp tục mâu thuẫn về vấn đề quanh eo biển Hormuz.
Kể từ khi xung đột nổ ra, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz với hầu hết tàu thuyền, ngoại trừ tàu của nước này và một số quốc gia "thân thiện", trong khi Mỹ áp đặt phong tỏa ngược lại lên mọi cảng biển của Iran từ ngày 13/4.
Tổng thống Trump ngày 3/5 thông báo khởi động chiến dịch "Dự án Tự do" nhằm dẫn đường cho tàu hàng qua eo biển Hormuz, gọi đây là "cử chỉ nhân đạo từ Mỹ và Iran".
Tuy nhiên, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia Quốc hội Iran Ebrahim Azizi đã cảnh báo sẽ coi bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm can thiệp vào eo biển Hormuz là hành động vi phạm lệnh ngừng bắn.
Theo trang Politico, đây là động thái đầu tiên của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm mở rộng thuế quan kể từ khi Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết về thuế quan hồi tháng 2, giáng đòn vào chính sách thương mại của ông.
Tổng thống Trump giờ đây quyết định áp mức thuế 100% đối với một số dược phẩm có bằng sáng chế và các thành phần dược phẩm liên quan nhập khẩu vào nước này.
Trong sắc lệnh ký ngày 2-4, ông Trump cho rằng các mặt hàng nhập khẩu này được đưa vào Mỹ "với số lượng và trong những hoàn cảnh có thể gây tổn hại tới an ninh quốc gia". Mức thuế mới sẽ có hiệu lực vào ngày 31-7 tới.
Cũng theo sắc lệnh, sản phẩm của những công ty đã có hoặc sắp được Bộ trưởng Thương mại Mỹ phê duyệt kế hoạch chuyển sản xuất về Mỹ sẽ chịu mức thuế 20% trong giai đoạn đầu và sau đó tăng lên 100% từ ngày 2-4-2030.
Đối với các đối tác đã ký thỏa thuận thương mại với Mỹ như Nhật Bản, Hàn Quốc, Liên minh châu Âu (EU), Thụy Sĩ và Liechtenstein, mức thuế sẽ là 15%. Trong khi đó, Anh chịu mức thuế 10%.
Sắc lệnh miễn áp thuế đối với các loại thuốc generic (được sản xuất thay thế biệt dược gốc sau khi hết hạn bằng sáng chế), thuốc sinh học tương tự (được sản xuất gần giống thuốc gốc) và các thành phần liên quan.
Mức thuế mới với dược phẩm là kết quả của cuộc điều tra do Bộ Thương mại Mỹ tiến hành năm ngoái về các tác động đối với an ninh quốc gia khi sản xuất thuốc ở nước ngoài.
Tháng 7 năm ngoái, ông Trump từng dọa áp thuế tới 200% đối với dược phẩm, buộc nhiều quốc gia và các công ty dược phẩm đạt thỏa thuận với chính quyền ông Trump nhằm giảm chi phí.
Mỹ cũng thay đổi cách tính thuế quan đối với thép, đồng và nhôm bằng cách dựa trên tổng giá trị kim loại mà khách hàng Mỹ phải trả, thay vì chi phí sản xuất tại nước ngoài - phương pháp trước đây khiến các nhà nhập khẩu gặp khó khăn khi tính toán thuế.
"Chúng tôi đã đơn giản hóa. Việc nhập khẩu vào Mỹ giờ đây đơn giản hơn nhiều" - một quan chức cấp cao trong chính quyền ông Trump nói.
Mỹ giờ đây sẽ miễn thuế bổ sung cho các sản phẩm có dưới 15% trọng lượng là thép, nhôm hoặc đồng nhập khẩu.
Các sản phẩm có tỉ lệ các kim loại này trên 15% sẽ chịu mức thuế cố định 25% tính trên toàn bộ giá trị sản phẩm, thay vì chỉ tính trên phần kim loại nhập khẩu.
Nguồn tin giấu tên cho biết Iran có thể sẵn sàng cho phép các tàu thuyền đi lại ở khu vực vùng biển Oman tại Hormuz mà không gặp trở ngại nào từ Tehran. Dù vậy, hiện chưa rõ điều khoản tự do đi lại có áp dụng với tàu có liên hệ với Israel hay không. Ngoài ra, vấn đề xử lý thủy lôi thả trên biển cũng không được nhắc đến.
Một nguồn tin khác từ phương Tây nói đề xuất cho phép tàu thuyền đi qua phần eo biển Hormuz giáp Oman đã được xem xét, thế nhưng không rõ Mỹ đã có phản hồi hay chưa.
Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao Iran chưa đưa ra bình luận về thông tin trên.
Đề xuất nói trên nếu được xác nhận sẽ là bước đi nhượng bộ của Iran nhằm đạt được thỏa thuận khi đàm phán với Mỹ. Tehran những tuần qua đưa ra những quan điểm cứng rắn, bao gồm việc thu phí các tàu đi qua eo biển Hormuz - tuyến đường vận tải quốc tế chỉ rộng 34 km giữa Oman và Iran.
Các quốc gia thành viên của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thuộc Liên Hiệp Quốc đã họp tại Anh tuần này và phản đối ý tưởng Iran áp đặt phí đối với các tàu sử dụng eo biển, điều mà IMO cho rằng sẽ "tạo ra tiền lệ nguy hiểm".
Trong động thái nhằm gây sức ép lên Iran, Bộ Tài chính Mỹ ngày 15.4 công bố siết cấm vận đối với ngành công nghiệp dầu mỏ của Iran. "Mỹ đang hành động một cách dứt khoát để hạn chế khả năng tạo ra doanh thu của Iran khi nước này cố gắng giữ eo biển Hormuz làm 'con tin'", Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết.
Hãng AFP ngày 16.4 dẫn lời cố vấn quân sự của Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei cảnh báo rằng Iran sẽ đánh chìm các tàu của Mỹ ở eo biển Hormuz nếu Mỹ quyết định kiểm soát tuyến đường hàng hải quan trọng này.
Căng thẳng giữa Mỹ - Iran tiếp tục diễn biến phức tạp, bất chấp thông tin đàm phán hai bên có dấu hiệu được nối lại trong tuần này.
