Caffeine là một hợp chất hóa học có tự nhiên trong một số loại thực vật và có tác dụng kích thích hệ thần kinh trung ương. Các chuyên gia lưu ý phụ thuộc caffeine không hoàn toàn giống nghiện các chất kích thích khác.
Caffeine chủ yếu hoạt động như một chất kích thích hệ thần kinh trung ương, giúp tăng sự tỉnh táo và tập trung. Tuy nhiên, sử dụng thường xuyên trong thời gian dài vẫn có thể khiến cơ thể hình thành sự phụ thuộc và xuất hiện triệu chứng khó chịu khi ngưng uống hoặc cắt giảm đột ngột.
Đau đầu khi dừng đột ngột
Một trong những dấu hiệu phổ biến nhất của phụ thuộc caffeine là đau đầu khi bỏ cà phê hoặc uống muộn hơn thường lệ. Theo Verywell Health, caffeine ảnh hưởng đến mạch máu trong não. Khi cơ thể đã quen với việc tiếp nhận caffeine mỗi ngày, việc đột ngột ngưng sử dụng có thể khiến mạch máu giãn ra, dẫn đến đau đầu.
Các triệu chứng thường xuất hiện trong vòng 12-24 giờ sau lần dùng caffeine cuối cùng và có thể kéo dài vài ngày. Cơn đau thường âm ỉ, nặng đầu hoặc khó chịu ở vùng trán và thái dương.
Càng ngày càng cần nhiều caffeine hơn
Nếu trước đây bạn chỉ cần một ly cà phê là đủ để tỉnh táo nhưng hiện tại cần hai hoặc ba ly mới thấy có năng lượng, đó có thể là dấu hiệu cơ thể đã hình thành cơ chế “dung nạp caffeine”.
Theo Phòng khám Cleveland, caffeine hoạt động bằng cách chặn adenosine – chất hóa học khiến não cảm thấy buồn ngủ. Tuy nhiên, khi sử dụng thường xuyên, cơ thể có thể thích nghi bằng cách tạo thêm các thụ thể adenosine. Điều này khiến tác dụng kích thích của caffeine giảm dần theo thời gian. Hệ quả là nhiều người phải tăng lượng cà phê hoặc uống liên tục trong ngày để duy trì sự tỉnh táo.
Mệt mỏi và khó tập trung khi không uống
Một số người cảm thấy đầu óc mơ màng, giảm tập trung hoặc thiếu động lực vào những ngày không uống cà phê. Theo Healthline, đây là triệu chứng khá phổ biến khi cơ thể thiếu caffeine.
Não bộ đã quen với tác động kích thích của caffeine nên khi chất này giảm đột ngột, mức năng lượng cũng giảm theo. Vì vậy, một số người có cảm giác không thể tập trung làm việc nếu chưa uống cà phê vào buổi sáng.
Dễ cáu gắt hoặc tâm trạng thất thường
Không chỉ ảnh hưởng đến mức năng lượng, caffeine còn tác động đến tâm trạng và hệ thần kinh trung ương. Trang Verywell Mind chỉ ra một số người có thể trở nên cáu gắt, thiếu kiên nhẫn hoặc cảm thấy tâm trạng đi xuống khi cắt giảm caffeine. Những thay đổi này thường xuất hiện trong giai đoạn đầu ngưng cà phê, đặc biệt ở người nạp nhiều caffeine mỗi ngày.
Phụ thuộc caffeine không giống nghiện các chất kích thích nguy hiểm, nhưng vẫn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe nếu kéo dài. Việc lệ thuộc vào cà phê để duy trì năng lượng có thể khiến giấc ngủ kém chất lượng, mức năng lượng thiếu ổn định và làm tăng cảm giác căng thẳng ở một số người.
Theo Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), khoảng 400 mg caffeine mỗi ngày – tương đương khoảng 4 tách cà phê pha – thường được xem là mức an toàn với đa số người trưởng thành khỏe mạnh. Tuy nhiên, khả năng dung nạp caffeine ở mỗi người khác nhau tùy cơ địa, giấc ngủ, mức độ căng thẳng và tình trạng sức khỏe.
Cá là nguồn cung cấp omega-3 dồi dào, đặc biệt là hai axit béo EPA và DHA. Đây là những dưỡng chất quan trọng giúp bảo vệ tim mạch, hỗ trợ hoạt động của não bộ và duy trì sức khỏe lâu dài.
Dù không có một thời điểm cố định bắt buộc phải ăn cá, cách sắp xếp bữa ăn hợp lý vẫn giúp cơ thể tận dụng omega-3 hiệu quả hơn, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Ăn cá vào buổi sáng hoặc bữa trưa giúp cơ thể nhận được nguồn protein chất lượng cao và năng lượng ổn định. Khi kết hợp cùng ngũ cốc nguyên hạt và rau xanh, bữa ăn còn hỗ trợ kiểm soát đường huyết và duy trì sự tập trung trong ngày.
Trong khi đó, ăn cá vào bữa tối mang lại lợi ích cho quá trình phục hồi của não bộ. DHA có vai trò hỗ trợ điều hòa melatonin, loại hormone tham gia kiểm soát giấc ngủ. Cá cũng là nguồn đạm dễ tiêu hóa hơn so với thịt đỏ nên phù hợp cho bữa tối.
Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ, đối với tim mạch, tần suất ăn cá quan trọng hơn thời điểm ăn. Việc duy trì ăn cá béo đều đặn mỗi tuần có thể giúp giảm triglyceride và hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
Các loại cá béo như cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi và cá hồi vân cung cấp lượng EPA và DHA cao. Khi kết hợp với rau lá xanh, các loại hạt, dầu ô liu hoặc ngũ cốc giàu chất xơ, lợi ích bảo vệ tim mạch càng được tăng cường.
Ngược lại, chế biến bằng cách chiên ngập dầu có thể làm giảm giá trị dinh dưỡng của món ăn.
Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn cá béo ít nhất 2 lần mỗi tuần. Một khẩu phần cá gần bằng kích thước lòng bàn tay người trưởng thành.
Những cách chế biến như hấp, nướng hoặc áp chảo giúp giữ lại nhiều dưỡng chất hơn. Bên cạnh đó, việc kết hợp với thực phẩm giàu vitamin D, chất chống oxy hóa và chất xơ cũng góp phần hỗ trợ sức khỏe tim mạch.
Dầu cá hoặc dầu tảo có thể hỗ trợ bổ sung omega-3 khi chế độ ăn thiếu cá.
Nghiên cứu trên tạp chí Nutrition vào năm 2021 cho thấy dùng dầu cá vào buổi sáng có thể mang lại thêm lợi ích về chuyển hóa.
Điều quan trọng là nên uống dầu cá cùng bữa ăn có chứa chất béo lành mạnh. Cách này giúp cơ thể hấp thu EPA và DHA tốt hơn, từ đó tối ưu lợi ích đối với tim mạch và não bộ. Tuy nhiên, trước khi dùng dầu cá thường xuyên, nên tham khảo ý kiến chuyên gia.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Văn Thị Xuân Quỳnh, Khoa Nội tổng quát, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết bệnh giun đũa chó mèo do Toxocara canis ở chó và Toxocara cati ở mèo gây ra. Người mắc bệnh thường không phải do "ôm chó mèo" trực tiếp, mà chủ yếu do nuốt phải trứng giun đã tồn tại trong môi trường như đất, cát, rau sống, tay bẩn, đồ chơi, sân vườn, công viên hoặc khu vực có phân chó mèo nhiễm giun.
Vì vậy, ngay cả những người không nuôi thú cưng vẫn có thể mắc bệnh nếu sống trong khu vực có nhiều chó mèo thả rông, tiếp xúc đất cát, làm vườn, ăn rau sống rửa chưa kỹ hoặc chưa có thói quen rửa tay đúng cách. Nguy cơ nhiễm bệnh không chỉ nằm trong từng gia đình có nuôi chó mèo, mà còn nằm ở môi trường sống chung của cộng đồng. Điều này khiến việc phòng ngừa và phát hiện bệnh gặp nhiều khó khăn.
Thứ nhất, người dân dễ chủ quan. Nhiều người nghĩ rằng "nhà tôi không nuôi chó mèo thì không thể mắc bệnh", nên ít chú ý đến việc rửa tay sau khi tiếp xúc đất, rửa rau sống kỹ, che chắn khu vui chơi cát cho trẻ em, hoặc giữ vệ sinh môi trường xung quanh nhà.
Thứ hai, nguồn lây rất khó truy tìm rõ ràng. Người bệnh có thể đã tiếp xúc với đất, cát, rau sống hoặc môi trường nhiễm trứng giun từ trước đó nhưng không nhớ chính xác thời điểm hay địa điểm phơi nhiễm. Do đó, khi mắc bệnh, nhiều trường hợp không tìm được yếu tố nguy cơ rõ ràng, đặc biệt là ở những người không nuôi chó mèo.
Thứ ba, triệu chứng bệnh thường không đặc hiệu. Bệnh có thể biểu hiện bằng ngứa, nổi mề đay kéo dài, mệt mỏi, đau bụng, ho kéo dài, khò khè, tăng bạch cầu ái toan, hoặc có tổn thương gan, phổi, mắt, thần kinh… Những biểu hiện này dễ bị nhầm với dị ứng, bệnh da liễu, bệnh hô hấp, bệnh gan mật hoặc các bệnh nội khoa khác. Đặc biệt, người bệnh thường không xét nghiệm phân ra trứng giun như nhiều người vẫn nghĩ, vì người chỉ là ký chủ ngẫu nhiên; chẩn đoán cần dựa vào thăm khám lâm sàng, xét nghiệm máu, bạch cầu ái toan, huyết thanh chẩn đoán và loại trừ các nguyên nhân khác.
"Với những trường hợp ngứa, nổi mề đay kéo dài; tăng bạch cầu ái toan; tổn thương gan, phổi, mắt không rõ nguyên nhân; đau bụng kéo dài; ho kéo dài không giải thích được; hoặc có yếu tố tiếp xúc đất cát, rau sống, chó mèo thả rông, người dân nên đến cơ sở y tế có chuyên môn về bệnh ký sinh trùng để được kiểm tra, chẩn đoán đúng và điều trị kịp thời", bác sĩ khuyến cáo.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết nếu mẩn ngứa kéo dài trên 6 tuần, dùng thuốc chống dị ứng thông thường không hiệu quả thì nên nghĩ đến việc mình bị nhiễm ký sinh trùng, trong đó, nhiễm ấu trùng giun đũa chó mèo là bệnh khá thường gặp.
Từ đường lây truyền của bệnh nhiễm ấu trùng giun đũa chó mèo, bác sĩ khuyến cáo cần có các biện pháp phòng tránh như sau:
Bệnh viện Mắt tỉnh Phú Thọ cho biết, mới đây, các bác sĩ của bệnh viện tiếp nhận và điều trị cấp cứu nam bệnh nhân H.N.D (41 tuổi, ở Phú Thọ) bị lưỡi câu ghim thẳng vào mắt phải gây rách giác mạc, kết mạc cương tụ, xuất huyết tiền phòng.
Ngay sau khi tiếp nhận trường hợp người bệnh H.N.D, các bác sĩ đã nhanh chóng thăm khám lấy dị vật (lưỡi câu) và khâu phục hồi giác mạc cho bệnh nhân. Nhờ được cấp cứu kịp thời, tình trạng mắt phải của bệnh nhân D. đã ổn định.
Theo bệnh nhân D., tai nạn xảy ra trong lúc quăng cần, do bất cẩn nên lưỡi câu đã vung ngược trở lại với lực rất mạnh và cắm chặt vào mắt.
Bệnh viện Mắt tỉnh Phú Thọ lưu ý, chấn thương mắt do lưỡi câu là một dạng tai nạn đặc biệt nguy hiểm. Lưỡi câu thường có ngạnh sắc nhọn, dễ gây rách các tổ chức trong mắt và mang theo nhiều vi khuẩn từ môi trường sông nước, dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng.
Để đảm bảo an toàn khi đi câu, người dân cần lưu ý: luôn đeo kính bảo hộ. Có thể trang bị kính mát hoặc kính bảo hộ không số để bảo vệ đôi mắt khỏi lưỡi câu hoặc dây cước đứt văng trúng.
Đồng thời, chú ý khoảng cách an toàn. Khi quăng cần câu, nên quan sát kỹ không gian xung quanh, đảm bảo khoảng cách an toàn với người khác và tránh các chướng ngại vật dễ gây vướng mắc dây câu.
Xử trí đúng cách nếu không may bị lưỡi câu cắm vào mắt, tuyệt đối không tự ý giật ra vì ngạnh lưỡi câu sẽ làm tổn thương mắt nghiêm trọng hơn. Cần cố định dị vật bằng gạc sạch hoặc cốc úp, sau đó nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được xử lý kịp thời.
