Phát biểu trong cuộc họp nội các tại Nhà Trắng ngày 27/5, khi được hỏi liệu ông có chấp nhận một thỏa thuận ngắn hạn cho phép Oman cùng Iran kiểm soát eo biển Hormuz hay không, Tổng thống Donald Trump bác bỏ bằng những lời lẽ gay gắt nhất, ngay cả với đồng minh Oman.
“Không, eo biển phải được mở cho tất cả mọi người, đây là vùng biển quốc tế. Chúng ta sẽ giám sát nó, nhưng không ai được phép kiểm soát nó cả. Đó là một phần trong tiến trình đàm phán. Họ muốn kiểm soát nó, nhưng không ai có thể làm vậy. Oman cũng sẽ phải biết điều như bao nước khác, bằng không chúng ta sẽ thổi bay họ. Họ hiểu rõ điều đó và họ sẽ ổn thôi”, ông Trump nói.
Đây là phát biểu rất đáng chú ý, được ông Trump bất ngờ đưa ra trong cuộc họp mà không chuẩn bị trước bằng văn bản, thể hiện phong cách “gây sốc” của Tổng thống Mỹ trong chính sách đối ngoại, theo bình luận viên Aaron Blake của CNN. Điều đáng chú ý tiếp theo là lý do ông Trump đưa ra lời đe dọa quyết liệt như vậy với Oman, đồng minh thân cận hàng đầu của Mỹ ở Trung Đông.
Mỹ và Oman đã duy trì quan hệ đồng minh thân thiết, bền chặt suốt hơn 200 năm qua, có nhiều hiệp ước hợp tác về an ninh, thương mại, công nghệ.
Trong nhiều năm, Oman còn là bên trung gian hòa giải lặng lẽ tại vùng Vịnh. Họ được cả Mỹ và Iran tin tưởng khi đứng ra tổ chức các cuộc đàm phán bí mật, chuyển giao những thông điệp nhạy cảm và giúp ngăn chặn các cuộc khủng hoảng khu vực leo thang nghiêm trọng hơn.
Vì vậy, khi Tổng thống Trump tung ra lời cảnh báo nhằm vào Muscat, điều này khiến không ít người cảm thấy bất ngờ.
Ban đầu, một số người cho rằng ông Trump đã nhầm lẫn và ý ông muốn đề cập đến là Iran, không phải Oman. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Mỹ sau đó đã đăng lại những phát biểu từ Tổng thống lên mạng xã hội X cùng một văn bản ghi lại nội dung cuộc họp nội các có nhắc đến Oman một cách rõ ràng, dường như nhằm tái khẳng định thông điệp.
Bình luận viên kỳ cựu Stephen N.R. từ Gulf News nhận định những phát biểu của Tổng thống Trump phản ánh một cuộc đối đầu quyết liệt và ngày càng căng thẳng nhằm tranh giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz cũng như quyền quyết định cục diện tại đây sau nhiều tháng giao tranh, phong tỏa hàng hải khiến giao thương bị đình trệ.
Ông Trump đưa ra bình luận sau khi truyền thông nhà nước Iran đưa tin về khuôn khổ của một bản ghi nhớ (MOU) với Mỹ, trong đó Tehran yêu cầu trao cho Iran và Oman quyền đồng kiểm soát để quản lý eo biển Hormuz. Tuy nhiên, chính quyền Mỹ đã gọi thông tin trên là “hoàn toàn bịa đặt”.
Stephen đánh giá phản ứng gay gắt bất thường của Tổng thống Mỹ đối với Muscat là tín hiệu rõ ràng cho thấy Washington phản đối bất kỳ hệ thống khu vực nào giúp Iran gây ảnh hưởng đối với eo biển Hormuz, dù là trực tiếp hay gián tiếp.
Tuy nhiên, Raed Jarrar, giám đốc vận động chính sách tại tổ chức nhân quyền DAWN, trụ sở tại Mỹ, nhận định lời đe dọa sử dụng vũ lực từ Tổng thống Mỹ với đồng minh là “thực sự liều lĩnh”.
“Hiến chương Liên Hợp Quốc cấm đe dọa sử dụng vũ lực chống lại bất kỳ quốc gia nào và lệnh cấm đó ràng buộc Mỹ giống hệt như mọi quốc gia khác”, ông nói.
Vai trò của Oman
Oman nắm giữ một trong những vị trí chiến lược nhạy cảm nhất vùng Vịnh. Vịnh Oman là tuyến đường biển chính dẫn từ biển Arab vào eo biển Hormuz, biến Muscat thành mắt xích then chốt đối với an ninh hàng hải khu vực.
Tuy nhiên, tầm quan trọng của Oman không chỉ dừng lại ở yếu tố địa lý. Trong nhiều thập kỷ, Muscat luôn giữ quan hệ chặt chẽ với cả các cường quốc phương Tây lẫn Iran, nhờ đó có thể đứng ra làm trung gian trung lập mỗi khi căng thẳng leo thang.
Oman từng là nơi diễn ra các cuộc đàm phán ngầm trong các vòng thương lượng hạt nhân trước đây giữa Mỹ và Iran, đồng thời thường xuyên làm cầu nối ngoại giao kín đáo giữa Tehran và Washington. Chính uy tín này của Oman là lý do những phát biểu từ Tổng thống Trump khiến cả khu vực phải đặc biệt chú ý.
Mối lo của Mỹ
Theo những bản tin gần đây từ Bloomberg News và New York Times, giới chức Iran đã thảo luận về các phương án thu phí đối với tàu thuyền di chuyển trên eo biển Hormuz, đổi lại bằng các dịch vụ hàng hải, hỗ trợ định vị hoặc điều tiết giao thông.
Phía Iran lập luận rằng cơ chế này sẽ đảm bảo minh bạch và nó gắn liền với trách nhiệm giữ gìn an ninh khu vực chứ không phải phí quá cảnh trực tiếp, một khác biệt có thể mang tính quyết định theo luật biển quốc tế.
Đại sứ Iran tại Pháp Mohammad Amin-Nejad cho biết Iran và Oman cần “huy động mọi nguồn lực” để cung cấp các dịch vụ an ninh cũng như điều phối tàu thuyền qua lại eo biển.
Oman trong khi đó chưa từng tuyên bố sẽ cùng Iran kiểm soát, điều phối eo biển Hormuz. Muscat cũng chưa bình luận về lời cảnh báo từ Tổng thống Trump.
Khác biệt giữa “phí dịch vụ” và “phí quá cảnh” đang trở thành tâm điểm của cuộc chiến ngoại giao.
Theo luật biển quốc tế, trong đó có các nguyên tắc từ Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển, tàu thuyền nhìn chung được đảm bảo quyền quá cảnh qua các eo biển quốc tế mà không bị can thiệp.
Các chuyên gia pháp lý cho rằng việc thu phí trực tiếp đối với tàu bè chỉ vì chúng đi qua eo biển Hormuz chắc chắn vi phạm luật quốc tế. Tuy nhiên, nếu được thiết kế một cách khéo léo, các khoản phí gắn liền với những dịch vụ hàng hải cụ thể có thể sẽ rơi vào một vùng xám pháp lý. Song bất kỳ hệ thống nào như vậy cũng có thể biến thành một hình thức gây áp lực trá hình đối với một trong những hành lang năng lượng quan trọng nhất thế giới.
Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã công khai phản đối mọi kế hoạch nhằm áp đặt những khoản phí lên tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz. Phát biểu tại Liên Hợp Quốc hồi đầu tuần trước, Phó đại diện thường trực UAE Mohamed Abushahab khẳng định các tuyến đường thủy quốc tế “không thể bị đem ra tống tiền”. UAE cũng cáo buộc Iran tiếp tục đe dọa an ninh hàng hải tại eo biển này.
Đối với các quốc gia vùng Vịnh, mối lo ngại không chỉ dừng lại ở góc độ kinh tế mà còn là vấn đề chiến lược. Chính quyền các nước trong khu vực lo sợ những gián đoạn do chiến sự tại eo biển Hormuz sẽ dần biến thành một cơ chế chính trị lâu dài, giúp Iran gia tăng tầm ảnh hưởng đối với hoạt động định vị, điều phối an ninh hoặc chi phí vận tải biển.
Theo Stephen, những phát biểu từ Tổng thống Trump cho thấy Mỹ lo ngại các thỏa thuận thời chiến quanh eo biển Hormuz có thể biến thành một cơ chế khu vực lâu dài, qua đó gạt bỏ ảnh hưởng trực tiếp của Washington đối với an ninh hàng hải vùng Vịnh.
Lập trường của Mỹ trước sau như một: Hormuz là tuyến đường thủy quốc tế và phải luôn mở cửa cho tất cả các nước, không kèm theo bất kỳ hạn chế khu vực hay điều kiện chính trị nào, Stephen nói.
“Bằng việc công khai cảnh báo Oman, đồng thời bác bỏ mọi vai trò của Iran trong việc giám sát Hormuz, ông Trump đã vạch ra một ‘lằn ranh đỏ’ trước mọi ý định thiết lập một cơ chế quản lý nội bộ đối với eo biển”, Stephen nhận xét.
Ông cho rằng cuộc khủng hoảng Hormuz giờ đây không còn đơn thuần là câu chuyện khai thông lại các tuyến hải trình sau nhiều tháng chiến sự. Bản chất của nó đang ngày càng lộ rõ là một cuộc đối đầu địa chính trị rộng lớn hơn nhằm tranh giành quyền định đoạt luật chơi đối với một trong những tuyến đường thủy chiến lược nhất hành tinh.
“Ngay trong vòng xoáy đó, Oman bỗng nhiên thấy mình rơi vào ngay tâm bão”, Stephen nói.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có chuyến thăm cấp nhà nước đến Trung Quốc từ hôm 13 - 15.5. Theo thông báo của Nhà Trắng ngày 17.5, ông Trump và Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình "đã đạt đồng thuận về nhiều vấn đề, giúp tăng cường ổn định và tự tin cho doanh nghiệp và người tiêu dùng toàn cầu".
"Trung Quốc sẽ giải quyết những lo ngại của Mỹ về thiếu hụt chuỗi cung ứng liên quan đất hiếm và các khoáng sản quan trọng khác, gồm yttrium, scandium, neodymium và indium. Trung Quốc cũng sẽ giải quyết lo ngại của Mỹ liên quan những lệnh cấm hoặc giới hạn bán sản phẩm đất hiếm, và thiết bị và công nghệ xử lý", Nhà Trắng cho biết.
Trung Quốc tinh luyện hơn 90% đất hiếm toàn cầu và đã thống trị ngành này trong nhiều thập niên. Năm 2025, Trung Quốc đã siết chặt xuất khẩu đất hiếm để đáp trả việc chính quyền ông Trump áp thuế nhập khẩu lên hàng hóa của Bắc Kinh. Các chất như yttrium và scandium đặc biệt được kiểm soát vì chúng được ứng dụng trong quốc phòng, hàng không không gian và chế tạo chip.
Theo Reuters, Bộ Thương mại Trung Quốc không nhắc đến đất hiếm trong thông cáo tổng kết hội nghị vào hôm 16.5.
Mặt khác, Nhà Trắng thông báo Trung Quốc đồng ý mua 200 máy bay Boeing cho các hãng hàng không trong nước. Trung Quốc cũng sẽ mua ít nhất 17 tỉ USD nông sản Mỹ trong giai đoạn 2026 - 2028, bên cạnh cam kết mua đậu nành hồi tháng 10.2025.
Trung Quốc cũng tái mở cửa thị trường cho thịt bò Mỹ khi gia hạn danh sách hơn 400 cơ sở thịt bò Mỹ và bổ sung danh sách mới. Trung Quốc cũng sẽ làm việc với cơ quan quản lý Mỹ để dỡ toàn bộ lệnh đình chỉ hoạt động đối với các cơ sở thịt bò Mỹ.
Ngoài ra, Trung Quốc khôi phục nhập khẩu thịt gà Mỹ được Bộ Nông nghiệp Mỹ xác định là không bị nhiễm cúm gia cầm.
Cũng liên quan thương mại và đầu tư, hai nhà lãnh đạo thành lập hai tổ chức mới để tối ưu hóa quan hệ kinh tế song phương gồm Hội đồng Thương mại và Hội đồng Đầu tư Mỹ - Trung. Hai tổ chức này sẽ giúp chính phủ hai nước quản lý thương mại song phương liên quan hàng hóa không nhạy cảm và thảo luận về các vấn đề đầu tư.
Theo thông báo của Nhà Trắng, Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập đồng ý rằng hai nước nên xây dựng quan hệ mang tính ổn định chiến lược trên cơ sở công bằng và có qua có lại. Chủ tịch Tập sẽ thăm Washington D.C vào mùa thu năm nay và hai nước ủng hộ nhau trong việc chủ trì hội nghị G20 (Mỹ) và APEC (Trung Quốc) trong năm.
Về Iran, hai lãnh đạo nhất trí rằng nước này không thể có vũ khí hạt nhân, kêu gọi tái mở cửa eo biển Hormuz. Hai bên đồng ý rằng không quốc gia hay tổ chức nào được phép thu phí tại eo biển này.
Ngoài ra, hai lãnh đạo xác nhận mục tiêu chung là phi hạt nhân hóa CHDCND Triều Tiên.
Đài Loan không được nhắc đến trong thông cáo dù phía Trung Quốc trước đó liên tục nhấn mạnh với Mỹ rằng đây là lằn ranh đỏ.
Trong gần 70 năm kể từ khi niêm yết trên sàn chứng khoán Tokyo, Honda Motor từng vượt qua hàng loạt cú sốc lớn từ khủng hoảng tài chính, thiên tai, đại dịch đến các bê bối an toàn. Nhưng năm 2026, hãng xe lớn thứ hai Nhật Bản lần đầu tiên phải báo lỗ.
Không chỉ là thất bại của riêng Honda, cú lao dốc này còn phản ánh sự đảo chiều của cuộc đua xe điện toàn cầu, khi nhiều hãng xe truyền thống bắt đầu trả giá cho những khoản đầu tư quá tham vọng vào giấc mơ xe điện.
Theo báo New York Times ngày 14-5, khoản lỗ ròng 2,7 tỉ USD của Honda không đến từ một cuộc khủng hoảng bất ngờ hay cú sụp đổ doanh số đột ngột, mà chủ yếu xuất phát từ hơn 9 tỉ USD chi phí liên quan việc thu hẹp chiến lược xe điện (EV). Những dự án từng được xem là tương lai của hãng giờ đây lại trở thành gánh nặng tài chính khổng lồ.
Trong nhiều năm, Honda vốn được xem là một trong những hãng xe Nhật Bản quyết liệt nhất trong quá trình chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện.
Năm 2021, Chủ tịch kiêm CEO Tập đoàn Toshihiro Mibe tuyên bố Honda sẽ chấm dứt hoàn toàn việc bán xe chạy xăng vào năm 2040 để chuyển sang xe điện và xe pin nhiên liệu.
Đây là mục tiêu táo bạo hơn hẳn các đối thủ đồng hương như Toyota - hãng vẫn giữ thái độ thận trọng với xe điện và tiếp tục đặt cược vào dòng xe hybrid (loại xe kết hợp động cơ xăng và mô tơ điện).
Thời điểm đó lựa chọn của Honda không phải không có cơ sở. Chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden đẩy mạnh trợ cấp xe điện và siết tiêu chuẩn khí thải, trong khi thị trường toàn cầu bùng nổ làn sóng "xe thông minh" tích hợp phần mềm, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ tự lái. Trong xu hướng này, xe điện được xem là nền tảng phù hợp nhất cho cuộc chuyển đổi công nghệ của ngành ô tô.
Các hãng xe truyền thống vì thế chịu áp lực rất lớn phải tăng tốc nếu không muốn bị bỏ lại phía sau Tesla hay BYD - những cái tên đang nổi lên mạnh mẽ trên thị trường toàn cầu.
Với Honda, áp lực ấy còn lớn hơn bởi Mỹ là thị trường quan trọng nhất của hãng, chiếm hơn 40% doanh số toàn cầu vào năm 2025, và cũng là thị trường xe điện lớn thứ hai thế giới chỉ sau Trung Quốc.
Công ty nhanh chóng đổ hàng tỉ USD vào điện hóa: đầu tư biến nhà máy ở bang Ohio thành trung tâm xe điện, xây nhà máy pin với LG Energy Solution và triển khai dự án xe điện trị giá 11 tỉ USD tại Canada - khoản đầu tư lớn nhất lịch sử Honda tại quốc gia này. Hãng cũng hợp tác với General Motors và Sony để phát triển thế hệ xe điện mới.
Nhưng chính lúc Honda tăng tốc mạnh nhất thì thị trường xe điện lại bắt đầu đổi chiều. Sau giai đoạn tăng trưởng bùng nổ nhờ nhóm người dùng tiên phong, nhiều khách hàng phổ thông tại Mỹ vẫn chưa thực sự sẵn sàng chuyển sang xe điện do lo ngại về giá bán và hạ tầng sạc.
Cú đánh quyết định đến vào tháng 7 năm ngoái, khi chính quyền Tổng thống Trump hủy ưu đãi thuế 7.500 USD dành cho người mua xe điện và nới lỏng các quy định khí thải vốn từng thúc đẩy các hãng xe điện hóa nhanh chóng.
Honda từng kỳ vọng xe điện sẽ chiếm khoảng 15% doanh số xe mới tại Mỹ trong giai đoạn này, nhưng thực tế thị phần chỉ quanh mức 6 - 8%. Nhu cầu giảm mạnh khiến toàn bộ các kế hoạch điện hóa của hãng trở nên thiếu hiệu quả gần như chỉ sau vài năm triển khai.
Các nhà phân tích chỉ ra sai lầm lớn nhất của Honda không hẳn là theo đuổi xe điện, mà nằm ở việc hãng điều chỉnh chiến lược quá chậm trước sự thay đổi của thị trường.
"Môi trường kinh doanh và nhu cầu khách hàng đã thay đổi vượt ngoài dự đoán của chúng tôi", ông Mibe thừa nhận, đồng thời cho biết Honda "đã không phản ứng đủ linh hoạt".
Dù cú lao dốc của Honda gây chú ý lớn, hãng xe Nhật Bản này thực tế không phải trường hợp cá biệt. Theo Đài CNN, hàng loạt "ông lớn" ngành ô tô đang phải trả giá đắt cho việc thay đổi chiến lược điện hóa. Ford dự kiến chịu thiệt hại gần 20 tỉ USD, trong khi General Motors ghi nhận khoản phí hơn 7 tỉ USD.
Đáng chú ý Tập đoàn Stellantis - chủ sở hữu các thương hiệu Jeep, Dodge và Chrysler - đã công bố khoản phí khổng lồ lên tới gần 30 tỉ USD trong quá trình phát triển các dòng xe điện. Ngay cả Volkswagen cũng không ngoại lệ khi ghi nhận hàng tỉ euro chi phí phát sinh từ các dự án xe điện đang dang dở.
Trong bối cảnh đó Toyota lại nổi lên như trường hợp đi ngược dòng. Dù cũng đầu tư lớn vào điện hóa, Toyota không đặt cược tất cả vào xe điện mà vẫn duy trì dòng hybrid và xe chạy xăng.
Khi thị trường xe điện giảm tốc, hãng nhanh chóng điều chỉnh chiến lược, tăng tỉ trọng hybrid và trì hoãn một số dự án xe điện tại Mỹ. Trong khi Honda bị cuốn theo kỳ vọng xe điện tăng trưởng nhanh, Toyota được cho là bám sát nhu cầu thực tế của người tiêu dùng hơn.
Bên cạnh Mỹ, các hãng xe Nhật còn phải đối mặt sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ Trung Quốc. Chính Honda cũng thừa nhận họ không theo kịp tốc độ phát triển công nghệ của các đối thủ từ đất nước tỉ dân.
Honda đang quay lại với xe hybrid như một giải pháp an toàn hơn. Hãng dự kiến tung ra 15 mẫu hybrid thế hệ mới trước năm 2030 và tiếp tục duy trì nghiên cứu xe điện để sẵn sàng nếu nhu cầu thị trường phục hồi. Trong lúc đó mảng xe máy - vốn đạt doanh số và lợi nhuận kỷ lục tại Ấn Độ và Brazil - đang trở thành "phao cứu sinh" tài chính cho tập đoàn.
Nhiều thành viên NATO cũng bị Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc như thế. Nhưng quyết sách trên của Mỹ khác biệt và đặc biệt ở chỗ hội đồng chung với Canada được thành lập vào năm 1940, tức là từ thời Thế chiến 2 còn diễn ra và tồn tại lâu hơn cả NATO. Hội đồng là biểu tượng cho mối quan hệ đồng minh quân sự và mức độ tin cậy chiến lược rất cao giữa hai nước láng giềng Mỹ - Canada.
Thực chất, việc Mỹ và Canada giờ trở thành láng giềng phân cách và đồng minh phân rẽ bởi nhiều nguyên do, mà bất đồng quan điểm về ngân sách quân sự và quốc phòng chỉ là một. Sâu xa hơn thế là sự bất đồng quan điểm về những vấn đề chính trị thế giới và là mối bất hòa cá nhân giữa ông Trump với Thủ tướng Canada Mark Carney.
Ông Trump gây hấn với Canada bằng tuyên bố sáp nhập Canada làm bang thứ 51 của Mỹ và áp đặt thuế quan nhằm vào đối phương. Đáp lại, ông Carney không chỉ đối phó mạnh tay mà còn tận dụng sự ứng xử kiên quyết và bản lĩnh để củng cố được quyền lực ở Canada. Thủ tướng Carney không hậu thuẫn Nhà Trắng trong cuộc chiến với Iran, đồng thời trì hoãn thực hiện thỏa thuận đã ký kết Canada mua 88 chiến đấu cơ thế hệ 5 tàng hình F-35 của Mỹ.
Nhưng nặng ký hơn cả là đề xuất của ông Carney về các nước tầm trung liên thủ nhau lại thành khối để thoát khỏi sự lệ thuộc vào Mỹ trên mọi phương diện. Đề xuất của ông Carney chẳng khác gì giọt nước làm tràn ly. Quan hệ láng giềng xấu đi và đồng minh thêm lỏng lẻo tác động tiêu cực tới mối quan hệ giữa Mỹ và tất cả những đồng minh quân sự khác của nước này.
