Giữa bối cảnh Mỹ đang bị phân tâm bởi vấn đề Iran, châu Âu đang nghiêm túc cân nhắc khả năng đối thoại với Moscow về việc chấm dứt cuộc chiến tại Ukraine.
Tuy nhiên, trước khi tính đến chuyện ngồi lại với Điện Kremlin, các bên ủng hộ Kiev tại châu Âu trước hết đang tìm cách quyết định xem họ muốn thảo luận điều gì với Tổng thống Nga Vladimir Putin và ai có thể là người đại diện cho họ.
Việc cố gắng phác thảo rõ ràng hơn các mục tiêu đó và xác định liệu việc đối thoại với Nga vào lúc này có thực sự khả thi hay không là nội dung hàng đầu trong chương trình nghị sự tại cuộc họp của các Bộ trưởng Ngoại giao Liên minh châu Âu (EU) ở Cộng hòa Síp vào ngày 28/5.
“Trước khi đối thoại với Nga, chúng ta nên thống nhất và thảo luận với nhau về những gì chúng ta muốn nói với họ”, Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại của EU Kaja Kallas phát biểu.
Các cuộc tranh luận về việc tái gắn kết với Moscow ngày càng trở nên gay gắt hơn khi những nỗ lực của Mỹ nhằm chấm dứt cuộc chiến Nga – Ukraine đình trệ, và Tổng thống Mỹ Donald Trump dồn sự chú ý cho vấn đề Iran.
Ukraine đang thúc đẩy châu Âu, bên vốn bị Washington gạt ra ngoài lề cho đến nay, bước lên và đóng một vai trò lớn hơn.
“Châu Âu phải tham gia vào các cuộc đàm phán. Điều quan trọng là châu Âu phải có tiếng nói và sự hiện diện mạnh mẽ trong tiến trình này, và việc xác định ai sẽ đại diện cụ thể cho châu Âu là điều rất xứng đáng”, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky viết hồi tháng 5.
Ở phía ngược lại, ông Putin dường như cũng để ngỏ cánh cửa, ngay cả khi gợi ý của ông về việc đồng minh lâu năm của mình, cựu Thủ tướng Đức Gerhard Schroeder, có thể đại diện cho châu Âu đã bị từ chối thẳng thừng.
Tìm kiếm người đại diện và những “lằn ranh đỏ”
Những đồn đoán về các đặc phái viên tiềm năng khác đã gia tăng. Một cựu lãnh đạo khác của Đức là bà Angela Merkel đã dập tắt những đồn đoán rằng bà có thể phù hợp với vai trò này.
Hiện có sự thận trọng ở châu Âu về việc đối thoại với Nga sau nhiều năm căng thẳng kể từ cuộc tấn công quy mô toàn diện vào Ukraine năm 2022.
Bà Kallas, cựu Thủ tướng có lập trường cứng rắn của Estonia, đã thúc đẩy trong nhiều tháng qua việc thiết lập một loạt lằn ranh đỏ, nhằm ràng buộc các quốc gia lại với nhau và tránh để Moscow khai thác bất kỳ kẽ hở nào.
Trong số đó bao gồm việc thắt chặt điều kiện phải có một lệnh ngừng bắn trước khi các cuộc đàm phán diễn ra, từ chối công nhận quyền kiểm soát của Nga đối với các vùng lãnh thổ ở Ukraine, và đảm bảo Moscow phải chịu trách nhiệm về các hành động của mình.
Các quan chức EU cho biết Ngoại trưởng Ukraine hồi tháng 5 đã đưa ra ý tưởng rằng châu Âu có thể giúp môi giới một lệnh ngừng bắn đối với các cuộc tấn công nhắm vào cơ sở hạ tầng trọng yếu, chẳng hạn như các sân bay.
Tuy nhiên, châu Âu vẫn có sự do dự trong việc tiếp quản vai trò trung gian hòa giải trung lập từ Washington.
Một nhà ngoại giao EU giấu tên chia sẻ: “Thật khó để thấy EU có thể trở thành một bên trung gian hay môi giới trong các cuộc đàm phán và thay thế vị trí của Mỹ như thế nào, nếu xét đến việc chúng ta đã ủng hộ Ukraine nhiều đến mức nào”.
Các nhà ngoại giao cho biết các cuộc thảo luận tại Síp dự kiến sẽ không đưa ra một lập trường dứt khoát của EU hoặc tìm ra một cái tên cụ thể để đối thoại với ông Putin.
Một vài nhà ngoại giao nhận định rằng nếu không thể tìm thấy người đại diện trong số các quan chức cấp cao của EU, thì đó nên là một nguyên thủ quốc gia từ một trong 27 nước thành viên của khối.
Một cái tên được gợi ý là Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, người đã xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp với Tổng thống Mỹ Donald Trump trên sân golf và cũng đã bày tỏ sự quan tâm đến vai trò này.
Trung tâm Điều hành thương mại hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), tổ chức thuộc quân đội Anh, ngày 18.4 cáo buộc 2 tàu chiến của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã bắn về phía một tàu dầu di chuyển qua eo biển Hormuz ngày 18.4, theo AP.
Vụ việc xảy ra tại khu vực cách bờ biển đông bắc Oman 20 hải lý. Thuyền trưởng tàu dầu nói rằng 2 tàu của Iran khai hỏa mà không phát cảnh báo qua vô tuyến.
Tàu dầu và thủy thủ đoàn được cho là vẫn an toàn. Trang web theo dõi tàu biển TankerTrackers.com cho biết các tàu đã buộc phải quay đầu quanh eo biển Hormuz sau khi bị Iran nổ súng, gồm một siêu tàu dầu treo cờ Ấn Độ.
Iran chưa bình luận gì về thông tin trên.
Ngay trước đó, quân đội Iran thông báo tái đóng cửa eo biển Hormuz nhằm đáp trả việc Mỹ phong tỏa các cảng biển Iran. Lệnh đóng cửa được đưa ra chỉ chưa đầy 24 giờ sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố eo biển đã được mở cho tàu thương mại trong thời gian Israel và Hezbollah ngừng bắn tại Lebanon. Thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 17.4 và kéo dài 10 ngày.
Ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh quốc gia quốc hội Iran nói rằng eo biển Hormuz đã quay trở lại nguyên trạng, tàu thuyền phải trả phí và được Iran chấp thuận mới được đi qua.
Iran tuyên bố sẽ đóng cửa eo biển huyết mạch này đến chừng nào Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với tàu thuyền ra vào cảng biển Iran. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Saeed Khatibzadeh ngày 18.4 nói rằng Mỹ không thể áp đặt ý chí lên Iran và phong tỏa eo biển Hormuz.
Vị quan chức còn cho biết chưa ấn định thời gian diễn ra vòng đàm phán kế tiếp giữa hai nước tại Pakistan. Theo ông, hai bên trước hết phải hoàn tất khuôn khổ hiểu biết chung trước. "Chúng tôi không muốn bước vào cuộc đàm phán nào mà kết quả sẽ là một thất bại, vì điều đó có thể trở thành cái cớ cho một vòng leo thang khác", ông Khatibzadeh nói.
Ông Dawa Sherpa (52 tuổi) được nhìn thấy lần cuối vào khoảng ngày 29/5 khi đang xuống núi. Dù khách leo núi người Ba Lan mà ông dẫn đường đã về đến trạm căn cứ an toàn, ông Dawa lại bặt vô âm tín. Cặp đôi này nằm trong số những người cuối cùng có mặt trên núi khi mùa leo núi kết thúc và các tuyến đường bắt đầu bị tháo dỡ.
Đến sáng 4/6, một đội dọn dẹp vệ sinh đã phát hiện ra ông Dawa khi ông đang cố bò xuống các sườn núi đầy tuyết quanh thác băng Khumbu, ngay phía trên trạm căn cứ.
Ngay lập tức, ông được đưa xuống nơi an toàn, cho ăn uống và được trực thăng cứu hộ chuyển thẳng đến Bệnh viện HAMS ở Kathmandu. Tại đây, vợ và con gái ông, những người thậm chí đã bắt đầu làm lễ tang cho ông đến ngày thứ hai, đang nghẹn ngào chờ đợi.
"Lúc đầu nghe tin, chúng tôi còn không dám tin đó là cha mình. Gia đình đã phải xin ảnh chụp gửi về để xác nhận chính xác rồi mới dám vỡ òa hạnh phúc", Mendo Lhamu Sherpa, con gái của ông Dawa chia sẻ.
Theo giới chức trách, ông Dawa đã sống sót suốt gần một tuần trong tình trạng không có thức ăn, nước uống và oxy phụ trợ.
Nhóm người phát hiện ra ông thuộc Ủy ban Kiểm soát Ô nhiễm Sagarmatha. Đây là đơn vị chịu trách nhiệm lắp đặt thang và dây thừng ở đầu mùa leo núi, sau đó tháo dỡ thiết bị và dọn dẹp hiện trường khi các đoàn leo núi rời đi.
Tháng 5 năm nay ghi nhận mùa leo núi bận rộn nhất trong lịch sử trên đỉnh núi cao nhất thế giới, với hơn 1.000 nhà leo núi và hướng dẫn viên chinh phục đỉnh Everest. Mùa giải năm nay khởi đầu muộn hơn thường lệ do một khối băng khổng lồ chặn lối đi ngay phía trên trạm căn cứ, khiến các đội ngũ phải mất khoảng 2 tuần để khơi thông.
Phái đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu hạ cánh xuống đường băng một căn cứ không quân gần thủ đô Islamabad đêm 10/4, được Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan Asim Munir đón tiếp.
Trong phái đoàn Iran còn có Ngoại trưởng Abbas Araqchi, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Abdolnaser Hemmati, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Ali Akbar Ahmadian và người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baghaei.
Phái đoàn Mỹ với khoảng 300 thành viên do Phó tổng thống JD Vance dẫn đầu hạ cánh xuống căn cứ Nur Khan sau đó, nơi đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể Tổng thống Donald Trump là Jared Kushner đã có mặt từ trước. Tướng Munir cũng ra sân bay đón phái đoàn Mỹ.
Theo hãng thông tấn Tasnim của Iran, phái đoàn nước này gặp riêng Thủ tướng Pakistan Shahbaz Sharif lúc 13h (15h giờ Hà Nội). Ông Sharif cũng sẽ họp riêng với phái đoàn Mỹ để trao đổi thông điệp.
Nếu phía Mỹ chấp nhận các điều kiện mà Iran đưa ra, cuộc đàm phán sẽ bắt đầu tại khách sạn Serena ở Islamabad từ chiều 11/4.
Tuy nhiên, hai bên hiện còn nhiều bất đồng và hoài nghi. "Chúng tôi có thiện chí, nhưng không có lòng tin", ông Ghalibaf nói sau khi hạ cánh.
Về phía Mỹ, Phó tổng thống Vance cho biết Washington sẵn sàng đối thoại nếu Iran thực sự thiện chí. "Chúng tôi sẵn sàng chìa tay nếu Iran muốn đàm phán nghiêm túc", ông nói trước khi rời Mỹ, cảnh báo nếu phía Iran không thiện chí, phái đoàn Mỹ sẽ không nhượng bộ.
Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar kêu gọi hai bên tham gia đối thoại "một cách xây dựng", tái khẳng định mong muốn của Islamabad trong vai trò trung gian hỗ trợ các bên hướng tới một giải pháp lâu dài, bền vững.
Nơi tiếp đón phái đoàn Mỹ và Iran là khách sạn Serena lớn nhất thành phố, nằm gần Bộ Ngoại giao Pakistan trong Vùng Đỏ.
Ngoại trưởng Dar, người đã tham gia nỗ lực ngoại giao con thoi trong suốt thời gian xung đột diễn ra, dự kiến trực tiếp điều phối các cuộc đàm phán. Theo kế hoạch, phái đoàn Mỹ và Iran sẽ ngồi ở hai phòng riêng biệt, trong khi các quan chức Pakistan đảm nhiệm việc chuyển thông điệp qua lại giữa hai bên.
Việc Phó tổng thống Vance tham gia đàm phán được xem là diễn biến đáng chú ý, bởi ông vốn có quan điểm phản đối Mỹ can thiệp quân sự tại Trung Đông.
Thủ tướng Pakistan Sharif, người đóng vai trò then chốt trong việc đưa hai bên trở lại bàn đàm phán, thừa nhận chặng đường phía trước sẽ rất khó khăn, nhấn mạnh đây là "thời điểm có thể quyết định thành công hay thất bại".
Hiện chưa rõ thời điểm cụ thể các cuộc đàm phán sẽ bắt đầu. An ninh tại Islamabad đã được siết chặt, với lực lượng cảnh sát, quân đội được triển khai dày đặc. Nhiều tuyến đường quanh khu vực Vùng Đỏ và khách sạn Serena đã bị phong tỏa.
